Gistfabriek (5)

Dit glasraam kwam er in 1947 naar aanleiding van het 50-jarige bestaan van de fabriek NGSF, de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek.  Het werd geschonken door het personeel aan de toenmalige directie.  In het glasraam worden de twee vestigingen van de fabriek, de Brugse en de Delftse, gesymboliseerd als vrouwen.  Aan u om te herkennen wie Delft en wie Brugge uitbeeldt.  De nogal hoogdravende tekst "de fabriek voor allen, allen voor de fabriek" ruikt sterk naar de leuze die we op de IJzertoren aantreffen "alles voor Vlaanderen, Vlaanderen voor Kristus".  Ze kunnen hun mosterd ook bij de Drie Musketiers gehaald hebben, natuurlijk.
De maker van dit glasraam is André Vlaanderen (1881-1955) en zoals zijn naam al doet vermoeden was het een geboren ... Amsterdammer.

Nog een zicht op de binnenhal van het kantoorgebouw van de vroegere Gistfabriek die sinds 1995 opgeslokt werd door Genencor International.  Globalisatie, nietwaar!  Het is de trend van onze moderne tijd.  Gelukkig kreeg dit gebouw sinds 16 april 2004 dankzij een ministerieel besluit een beschermde status als monument en mag er weinig of niets meer aan veranderd worden.  Herkent u in deze hal bepaalde dingen die ook in de hal van de voormalige Sint Jozefkliniek terug te vinden waren?  Een bijna zelfde soort marmer?  De zwarte afboording, de zwarte tegels, ja zelfs de verlichtingsarmaturen?  Alleen de luchter aan de trap komt nog van de oorspronkelijke stokerij Verstraete, zelf honderd jaar geleden opgeslokt door de Gistfabriek.  Hij is afgewerkt met een arend die herinnert aan de oorspronkelijke naam van het bedrijf.

Net als de Sint Jozefkliniek heeft ook het kantoorgebouw van de Gistfabriek een centrale hal.  Alleen is de hal hier groter, zo groot zelfs dat die de helft van het gebouw in beslag neemt.  Dit is de bovenverdieping met het meest opvallende aan het gebouw, namelijk de glazen koepel met geometrische panelen van gekleurd glas, opgehangen aan een metalen spant.

Ziezo, mijn wekelijkse bezoek aan de tandarts zit er weer op.  Volgende week mag ik eens schrikkelen maar de week daarop heb ik opnieuw prijs.  Gelukkig kunt u me enkel lezen en niet horen want de helft van mijn mond is nog verdoofd.  Mocht ik eventueel toch met dubbele pen schrijven: het is de tandarts zijn schuld.
Lwaten wij onz' open Molunementendwag vwerder zetten ....
Neen, grapje.  Laten wij de Open Monumentendag eens verder bekijken.  Goed aansluitend bij de voormalige Sint Jozefkliniek is dit kantoorgebouw van Genencor, beter bekend als de Gistfabriek.  Eerst en vooral is het gebouw gelegen langs dezelfde straat, namelijk de Komvest.  Ten tweede omdat de architect  van het gebouw voor u sinds gisteren geen onbekende meer is, want het is Maurice De Meester.  Het is die man die de art-deco inkomhal van de Sint Jozefkliniek ontworpen heeft.  Gentenaar van afkomst geraakte deze Maurice De Meester dankzij een vriend van hem, de Brugse dokter Louis De Winter, in Brugge verzeild in de jaren 1920.  Een van zijn eerste opdrachten in Brugge was meteen een heel belangrijke, namelijk het ontwerpen van het kantoorgebouw van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek.  De plannen waren zo verschillend van wat in Brugge in die tijd als een  aanvaardbaar gebouw bestempeld kon worden dat het College van Burgemeester en Schepenen van de stad aanstuurde op een "meer plaatselijk karaker van de gebouwen".  Desondanks is dit kantoorgebouw er in  1925 gekomen  op de manier zoals de directie van de Gistfabriek én de architect het gewild hadden.  Tijdens WO I had architect De Meester in Nederland verbleven en de man toont met dit gebouw dat hij onmiskenbaar door de baksteenarchitectuur van de Amsterdamse school (een variant van de art deco) beïnvloed geweest is.

Twee mogelijke oplossingen kwamen er totnogtoe binnen.  Enerzijds de Blekerstraat, anderzijds de Meestraat.  Allebei zijn ze verkeerd.  Qua gelijkenis was de Meestraat de beste poging, maar met die oplossing bevinden we ons op privé terrein (namelijk achter het huis de Zeven Torens) en dit hier waarvan u nu een tweede foto krijgt bevindt zich niet echt op privé terrein.  U of ik mogen/kunnen dit vrijelijk betreden.  En raar maar waar: 't is ook de binnenstad van Brugge.  Weet u dankzij deze tweede foto al waar dit is?

De kapel van de voormalige Sint Jozefkliniek van buitenaf gezien.  Niets buiten doet vermoeden dat deze kapel vanbinnen een waar juweeltje is.

Nog eens de voormalige kapel van de al even gewezen kliniek Sint-Jozef.  Hier was ik tot voor de Open Monumentendag van afgelopen zondag nog nooit geweest en velen onder u waarschijnlijk ook niet.  Het is weer maar eens het zoveelste bewijs dat Brugge stampvol publiek verborgen schatten zit. 
Men voelt hier duidelijk aan dat de architect Huib Hoste een totaalconcept beoogde.  Net zoals de art-deco stijl van de inkomhal één geheel vormt, is ook hier elk detail belangrijk om tot dat éne totaalbeeld te komen.  Er is eigenlijk te veel om op te noemen, maar let bijvoorbeeld eens op het speciale kleurgebruik, op de aparte brandglazen en op hoe zelfs de verwarmingselementen het beeld helemaal niet verstoren.

We zijn aanbeland in de kapel van de vroegere Sint Jozefkliniek.  De oorspronkelijke functie, een ruimte om te bidden en de mis te lezen, heeft dit gedeelte van de kliniek die ook door architect Huib Hoste ontworpen werd ondertussen al verloren, maar er straalt nog altijd iets magisch van uit.

Op weg van de hoofdingang naar de kapel van de voormalige Sint Jozefkliniek in de Komvest passeren we dit bronzen beeld dat Prof. J. Sebrechts voorstelt.  Het beeld is gemaakt door de kunstenaar  Octave Rotsaert waarvan iedereen zijn grote werken kent (Buffelbrug, Paxbeeld, borstbeeld Maurits Sabbe, ruiterstandbeeld Albert I) maar slechts weinigen de kunstenaar die erachter schuil gaat.
Waarom precies staat hier dat  beeld van  Prof. J. Sebrechts?  Omdat deze dokter een heel grote invloed gehad heeft op de Brugse geneeskunde van de 20ste eeuw in het algemeen en op deze Sint Jozefkliniek in het bijzonder.  Als u echt veel over die man Sebrechts te weten wilt komen, dan moet u zeker hier eens een kijkje nemen.  't Is een hele boterham.   Wilt u die zware kost ook wel eens relativeren en zien in het licht van bepaalde geneeskundige opvattingen uit de eerste helft van de 20ste eeuw, surf dan naar deze pagina van de site van de Heemkundige Kring "Maurits Van Coppernolle" en klik daar het laatste geluidsfragment eens aan.  Daarin wordt beweerd dat Prof. Sebrechts meende dat sjieken goed was tegen TBC.

Wat nu een leeshoekje is met leeslampje was vroeger de balie waarachter patiënten in- of uitgeschreven werden.  Links ervan ziet u een parapluhouder.  De muren rondom zijn voorzien van schitterend grijs-wit geaderde marmeren lambrisering.  De bevloering bestaat uit twee variaties grijze cementtegels en een zwarte tegel tegen de wand.  Alles ademt art-deco uit, ook de lichtarmaturen, voorzien van opaak glas, gevat in metalen roeden.

De schitterende art-deco inkomhal van de voormalige Sint Jozefkliniek.  Die centrale hal is er later gekomen, meer bepaald in 1933-1935 en de architect die dit prachthalletje op zijn geweten heeft was de Gentenaar Maurice De Meester.  Bijna alles hieraan is nog authetiek.  Het zwart schilderen van de koperen platen tijdens WOII bijvoorbeeld is een van de weinige wijzigingen die achteraf gebeurd zijn.  Maar de tafeltjes en stoeltjes zijn volledig origineel.

Het beeld van Sint-Jozef met kind in de nis boven de ingang van de kliniek.  Sint-Jozef was al die jaren de patroonheilige van de kliniek.

Binnen in de voormalige Sint-Jozefkliniek hangt aan de muur van een der vele gangen die het gebouw rijk is deze foto die het roemrijke, statige verleden prachtig uitbeeldt.  Toen al reden grote ziekenwagens de zieken naar beneden tot binnen in het hospitaal.

Tijd staat nooit stil.  Wat tot in 1996 nog bekend stond als de kliniek van St.-Jozef en waar veel Bruggelingen herinneringen aan hebben omdat ze er ooit eens gehospitaliseerd waren, dat gebouw staat er nu nog altijd langsheen de Komvest maar het wordt gebruikt door de hotelschool Spermalie (afdeling De Veste zoals het nu heet).  De kamers waar vroeger ziekenhuisbedden waren zijn vervangen geworden door een internaat.  In 1910, toen het gebouw naar het ontwerp van de architect Huib Hoste er eenmaal stond, was dit voor die tijd een indrukwekkende kliniek, gebouwd in neo-Brugse stijl.  Dat indrukwekkende vertaalde zich ook in de naam die het toen meekreeg: Institut Chirurgical Saint-Joseph. 

OMD, Open Monumentendag, vergelijk ik voor mezelf altijd met een snoepdoos en een kind.  353 dagen van het jaar blijft die snoepdoos onherroepelijk hermetisch gesloten.  Slechts één dag, die 354ste dag (maar dan ook de volledige dag) krijgt het kind de kans om de snoepdoos te plunderen.  Resultaat: halfweg de middag ligt het kind ziek in bed.  Ziek van het snoepen.  Zo voel ik mij altijd de zondag van Open Monumentendag.
Ja maar, zegt u, in Brugge zijn er toch altijd twee dagen voorzien voor OMD?  Gelijk heeft u, maar niet voor mij!  Want die zaterdag in september word ikzelf steevast door de familie opgeëist voor een obligaat verjaardagsfeestje en daarom moet ik mijn OMD altijd samenpersen in die éne zondag en zodoende word ik steevast in de late namiddag onpasselijk wegens een obstipaat gevoel van cultuurophoping ter hoogte van mijn u weet wel... 
Dit plaatje kon ik gelukkig in de voormiddag nog schieten toen ik nog volop cultuur en geschiedenis aan het inslikken was.  Het situeert zich in het voormalige ziekenhuis Sint-Jozef en wie de dame rechts was weet ik niet maar zij was één der OMD-gidsen in dat voormalige ziekenhuis dat nu onderdeel geworden is van Spermalie.  Dat zij soms secondenlang nadenken moet over een naam die haar in haar discours die zij uit het hoofd geblokt had stiekem wilde ontglippen, dat werd haar door mijn groep die aan haar lippen hing met graagte vergeven.  Wie het sujet links verborstbeeldt, daar moest zij gelukkig niet te lang over nadenken.  Het is de vermaarde professor Sebrechts.  Maar over hem en deze vroegere kliniek leest u morgen meer.  Of beter gezegd vandaag, want we zijn voor ik het goed en wel besefte middernacht voorbij.

Een moderne manier misschien om zieltjes te winnen, deze open deurdag zullen we maar zeggen van de orthodoxe gemeenschap van Brugge.  Informatie geven is de absolute stap nummer één daarvoor.  Natuurlijk was dit hier in de godshuizen Sint-Joos in de eerste plaats bedoeld om het publiek met het historisch zo waardevolle gebouw, de kapel, het passantenhuis, de binnentuin en de godshuizen te laten kennismaken.  Dat de orthodoxe gemeenschap zich op die manier ook eens aan datzelfde publiek kon tonen was natuurlijk mooi meegenomen. 

... te zien in de gebedsruimte van de orthodoxe parochie van Brugge in de Ezelstraat.

Gisterennamiddag was het Godshuis Sint-Joos in de Ezelstraat te bezoeken als onderdeel van de Open Monumentendag.  Een klein deel ervan, namelijk de aloude passantenwoning, wordt op het ogenblik gebruikt als bidkapel voor de orthodoxe parochie van Brugge.
Dit is het altaar en de toegang ernaar.  Zoals te verwachten valt bij een orthodoxe gebedsruimte zijn ook hier de iconen alomtegenwoordig.