Documentaire over John William Waterhouse in Close up van de Avro, zondag op Nederland 2

Opofferingsgezindheid
Eén van de componisten die zich heeft ontfermd over het verhaal van de tweelingsbroers Castor en Pollux, was Jean-Philippe Rameau (1683-1764). Het is een tragédie lyrique in vijf bedrijven geworden op tekst van Bernard. De première ervan werd gegeven te Parijs, op 24 oktober 1737. In 1754 volgde nog een tweede versie. Het meest interessante aspect van het verhaal is het gegeven uit de geschiedenis dat beiden de bereidheid hadden het eigen geluk ondergeschikt te maken en zich op te offeren voor de ander.
Hadassah de Boer bespreekt dit historische stuk muziektheater met Bo van der Meulen.

Tien jaar gedragsstudie
In de reeks natuurdocumentaires van de BBC welke veel internationale bekendheid heeft verworven met de serie-titel Natural world, zeendt BBC Two-television zondag 4 januari, aan het einde van de middag en het begin van de avond (17:40-18:30 uur onze tijd) een nieuwe aflevering uit in deze reeks: over een man, de Zuid-Afrikaan Mike Rutzer, die de speelfilm Jaws nooit heeft gezien en daardoor niet bevooroordeeld is geraakt over het verschijnsel grote witte haai, en er derhalve ook niet de geringste problemen mee heeft om samen met die reuzenhaaien te zwemmen. Dat doet hij inmiddels tien jaar en hij heeft daarbij ook nog nooit gebruik gemaakt van een beschermende kooi. Hij heeft zoveel tijd met deze dieren doorgebracht dat hij zelfs heeft leren denken als zij, en dat heeft hem voor eventuele onverwachte gruwelen beschermd.
Om deze dieren nog beter te leren begrijpen, heeft Mike Rutzer besloten ze te volgen naar een hinderlaag voor zeehondjes, om op die manier getuige te kunnen zijn van het jaaggedrag van de witte haai.
__________
Afbeelding: Een vriendelijk lijkende, want schijnbaar 'lachende' haai. (Fotot: BBC 2 Television.)

Ook Nederlands werk
Drie dagen nadat één van de grootste kunstdiefstallen van de laatste jaren te Berlijn — begaan tijdens de nacht van oudejaar op nieuwjaarsdag in de Fasanengalerie in de gelijknamige straat van het stadsdeel Charlottenburg —, heeft de politie nog geen enkel spoor, en zijn er evenmin tips binnengekomen omtrent de mogelijke daders. Eventuele getuigen hebben zich intussen evenmin gemeld.
Bij die kunstroof zijn zo'n dertig etsen en sculpturen gestolen, van onder anderen Georges Braque — uit wiens werk sedert 9 oktober 2008 in die galerie een tentoonstelling wordt gehouden —, verder van M.C. Escher, Richard Heß, Henri Matisse en Pablo Picasso.
Het commissariaat voor kunstdelicten van het Landeskriminalamt te Berlijn heeft inmiddels in alle richtingen onderzoek gedaan. De schade wordt door de politie geraamd op zo'n 180.000 euro.
__________
Afbeelding: Pablo Picasso, hier in de optiek van de schilder Juan Gruis (1887-1927).

Herhaling
Op maandag 5 januari presenteert de klassieke muziekzender Mezzo-televisie nogmaals de veelbesproken versie uit 2004 door de Zürcher Oper, van Richard Strauss' muziekdrama Der Rosenkavalier — die 98 jaar geleden in de Dresdener Semper-Oper in première is gegaan. Alle bijzonderheden met betrekking tot die gedetailleerd doordachte opvoering in de regie van deDuitse acteur en regisseur Sven-Erik Bechtolf zijn te vinden in een uitgebreid artikel dat ik heden op de fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl heb geplaatst.

IJSKRISTALLEN

Blankberijmd, vol ijskristallen,
praalt en prijkt de lange laan,
waarop bleke stralen vallen
van de volle blanke maan.

Op wát takken neer mag vallen,
bleek en blank, één straal der maan,
kaatsen honderd ijskristallen
vlammenpijlen door de laan.

Plots, als van de daken, vallen
winden, brallend, in de laan,
dat, alom, al de ijskristallen
wieglen, waggelen in de maan...

En mij dunkt, die ijskristallen,
waglend, wiegelend in de maan
'k hoor ze klingelend, klangelend vallen,
'k zie ze vonkelend, flonkerend vallen,
in de lange, langelaan...,
tjinkelend vallen, tjankelend vallen,
honderdtallen, duizendtallen
vallen, vallen, vallen, vallen
in de lange, lange laan.
__________
Pol de Mont (1857-1931)
Uit: Natuur 1890-1922
opgenomen in Zomervlammen — Verzen (1922)

Eerste uitvoering
De première was op 9 december 1842, en werd een enorme mislukking, mede als gevolg van ziekte en onderlinge ruzies tussen de solisten. Na drie uitvoeringen werd dat echter toch anders, en zou het, mede door toedoen van Franz Liszt (1811-1886) ― die toen in Rusland verbleef [1]― zou het werk zelfs een ware zegetocht beschoren zijn in de rest van Europa. De ouverture van deze opera is één der oudste voorbeelden van romantische Russische muziek, die repertoire heeft weten te houden. In tegenstelling tot menig ander werk van Glinka wordt deze ouverture niet gekenmerkt door nationale of nationalistische elementen. Het is een opvallend stuk opgewekte, levendige muziek.

De ouverture
Na een fortissimo-inzet van het gehele orkest volgt het melodieuze eerste thema in violen, alten en fluiten, waarna het geheel opgewekt verder ‘loopt’. Dan klinkt het tweede thema: een aangename melodie in alten, celli en fagot, met begeleiding van de overige strijkers. Na de gebruikelijke uitwerking met herhalingen in diverse groepen van instrumenten volgt de coda. Deze begint met het hoofdthema, eerst in de violen, dan in de lagere stijkers en fagotten. Violen en houtblazers voeren het naar een wilde climax, waarna de ouverture besluit met een feestelijk ritme, dat reeds in de inzet werd voorgesteld.
____________

[1] Zie daartoe mijn artikel De andere Franz Liszt ― Pianopedagoog en orgelcomponist, verschenen op dinsdag 7 augustus 2007 op de website van Mens en melodie.
___________
Afbeeldingen
1. Henri Murger(1822-1861), de schrijver van de oorspronkelijke roman Scènes de la vie de bohème (1849).
2. François Joseph Méry (ca. 1798-1865), librettist van Don Carlos.
3. Michail Glinka, geschilderd door llja Rjèpin (1844-1930).
4. Poesjkin-standbeeld in Sint Petersburg.

Minder dan een halve eeuw
In de onnavolgbare VPRO-programmaserie Herenleed speelde hij de Vader, de Engel, de Kermisklant, de Kabouter: "Kabouters voor! Kabouters na!" en de Bruid: "Dag schat, is de boel aan kant?", alsmede zoveel andere, soms tot ver in het absurdistische reikende, rollen, die voor zijn participanten, Cherry Duyns en Armando, inspirerend hebben gewerkt. "Gisteren heb ik slechts twee pauwen gezien..."
Het Nederlandse digitale televisiekanaal GeschiedenisTV herhaalt op donderdag 1 januari — tussen 22:51 uur en 23:46 uur — een NPS-documentaire uit 2003, die werd uitgezonden in de reeks Het uur van de wolf,  over leven en werk van de als performing poet te boek staande Johnny the Selfkicker, in het burgerlijke bestaan de Arnhemmer Johnny van Doorn (1944-1991).
Met zijn de gedichtenbundel Een nieuwe Mongool, in 1966 deed hij zijn intrede in de Nederlandse letteren. Zes jaar later veroorzaakte de prozabundel Mijn kleine hersentjes, verschenen in 1972, baarde hij flink wat opzien, en kreeg hij uit de te verwachten hoeken veel lof, respectievelijk intense afwijzing. Dat laatste kwam vooral door de onverwisselbare toon die de teksten karakteriseerde, en als hij uit eigen werk voorlas, werd dit element nog eens versterkt door zijn wijze van spreken, die niemand onberoerd kon laten. Zijn veelal korte stukken werden binnen twee decennia in zes bundels bijeengebracht. In de laatste verzameling, De lieve vrede, beschreef Johnny van Doorn, toen vijfenveertig jaar oud, het moderne gevoel dat zich in de jaren zestig van de vorige eeuw allengs had ontwikkeld, in 'legendarische momenten' tussen zijn geboortejaar 1944 en het jaar van verschijnen, 1990. Twee jaar daarvoor waren — onder de intrigerende titel Door de weken heen — reeds zijn dagboeken verschenen, die echter alles behalve dagboeken zijn, doch veeleer persiflerende notities over, doch vooral tegen, het leven van alledag.

Taaltreurnis alom
De onderstaande, vet gezette, tekst kunt u vinden in de marge van het als communicatieve internetgebeuren bekend staande Facebook. Zoals vrijwel al die nieuwerwetse, onprofessioneel werkende, maar zich o zo graag als kenners van alle ins and outs profilerende organisaties, verkeert de 'redactie' of de soortgelijke, daarvoor verantwoordelijke, afdeling, op voet van oorlog met de Nederlandse taal.
Hoezeer het ook gratis is, men heeft niet het recht u te vragen of u al een lid heeft. Want dat staat er door de toevoeging van het (hoe kon het ook anders) LID-woord EEN.
Daar hoort te staan: AL LID?

..........
heeft zich aangemeld op Facebook.

En of je nu op E-Kudos kijkt, alsmede op zo menig ander, soortgelijk eigentijds, medium — het is taaltreurnis alom. Geen wonder dat Henk Hofland in NRC/Handelsblad zijn ergernis over zulke web-instanties uitspreekt.

De schoonheden van het Noorden
In een documentaire — Joanna Lumley in the land of the Northern Lights — die op woensdag 31 december, vroeg in de avond — tussen 18:55 uur en 19:50 uur — door de Vara op Nederland 2 zal worden uitgezonden, gaat de Britse actrice Joanna Lumley op onderzoek uit naar het Noorderlicht, en tijdens die tocht trekken allerlei spectaculaire beelden in die zeer dun bevolkte gebieden, daar in het hoge Noorden, aan haar voorbij. Hier en daar staat ze even stil bij de indrukwekkende omgeving of datgene wat aan de horizon te zien valt.

Niet iedereen — zeker niet degene, die bepaald niet dol is op die mevrouw — zal even gelukkig zijn met het feit dat het zo'n persoonlijke documentaire is geworden, vooral als ze zich via de camera direct tot de kijkers richt. Maar zo was deze film bedoeld en hetvoor ons allen zichtbar, en daardoor soms zelfs 'voelbare', resultaat is er niet minder door geworden. De natuurverschijnselen aldaar blijven ook met de aanwezigheid van Joanna Lumley overrompelend.
Maandagavond werd deze film reeds door de Britse televisiezender BBC Two, eveneens vroeg in de avonduren, uitgezonden, opdat zoveel mogelijk jeugd deze wonderen ook op zich kan laten inwerken.

Historisch
De Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie presenteert op woensdag 31 december — tussen 21:00 uur en 22:50 uur — éénmalig de opera Tosca van Giacomo Puccini. Deze uitzending betreft een registratie op die plekken in Rome waar het verhaal zich afspeelt. Het is een opname uit 1992 — een Duits-Italiaanse coproductie met een lente van 109 minuten — die in menig opzicht als historische gebeurtenis is gewaardeerd. Zangsolisten zijn onder anderen Placido Domingo, Catherine Malfitano en Ruggiero Raimondi. Verder zingt het Koor en speelt het symfonieorkest van de RAI. Dirigent is Zubin Mehta. De enscènering werd gerealiseerd door Giuseppe patroni Grilli, de televisieregie berustte bij Brian Large.

De basis
Tosca is een opera in drie bedrijven op tekst van Giuseppe Giacosa (1847-1906) en Luigi Illica (1857-1919), die het toneelstuk La Tosca uit 1887, van de Fransman Victorien Sardou (1831-1908), als basis hebben genomen.
De première van Puccini's Tosca werd te Rome gegeven op 14 januari 1900. Het verhaal speelt zich af in het Rome van 1800. Het verhaal, met de tot vocale en instrumentale hoogstandjes aanleiding gevende gebeurtenissen daarin, mag na goed een eeuw — op grond van de enorme populariteit van deze opera, die tot de Tre Capolavori (de drie hoofdwerken) van Puccini wordt gerekend — bekend worden verondersteld.

____________
Afbeeldingen
1. Tenor Placido Domingo.
2. Librettist Giuseppe Giacosa.
3. Librettist Luigi Illica.

Jane Marple op Barbados
Nu Jane Marple, het fragiele vrouwtje met het messcherpe brein, de moord met de spiegels heeft opgelost en in de apotheose van haar betoog plechtig een citaat van Alfred Tennyson uit een op de situatie direct betrekking hebbend gedicht ten beste heeft gegeven, is ze op dinsdagmiddag alweer op Barbados om enigszins uit te rusten en aan te sterken van de vele toestanden en gebeurtenissen op het Engelse platteland en van het klimaat aldaar, met veel regen en kilte, maar — "Oh dear — echte rust zal ze ook daar niet kunnen vinden, aangezien ze alweer snel tot aan — of misschien wel tot en met haar knoetje — in de intriges en andere dubieuze zaken verwikkeld raakt, en opnieuw wordt geconfronteerd met moord.

Die Agatha Christie heeft in haar tachtig boeken heel wat, al dan niet liederlijke, lieden op tal van uitermate onaangename manieren aan hun einde laten komen, en slechts hoogst zelden was daarbij sprake van een natuurlijk verscheiden. De film — die dinsdag 30 december, in de middag tussen 15:25 uur en 17:15 uur door BBC Two zal worden uitgezonden — draagt de titeld A Carbbean Mystery en werd in 1989 gerealiseerd door Christopher Petit. Naast Joan Hickson komen we nog een oudgediende van het Engelse witte doek en dito beeldbuis tegen: Donald Pleasance (1919-1995).

Hotelmysteries
De echte liefhebber die al deze Miss Marple-films naar de romans van Agatha Clarissa Miller reeds heeft gezien, maar daar nooit genoeg van kan krijgen, zal woensdagmiddag haar of zijn hart weer kunnen ophalen. De intriges en geheimzinnigheden spatten ook dan weer van het huiskamerscherm af als Jane Marple op onderzoek uitgaat en zaken aan het licht brengt die sommige mensen liever in het verborgene hadden gehouden. Tussen 16:45 uur en 18:35 uur trakteert BBC Two de kijker opnieuw, en nu op de twee jaar vóór de bovengemelde film uitgekomen rolprent At Bertram's hotel van Mary MacMurray. Miss Marple voelt zich uitgedaagd door een nachtelijke overvaller en een zomaar verdwenen kantoorbediende. En dan volgt de ene verwikkeling na de andere, die uiteindelijk — al rolprentend op uw eigen en andermans thuisbuis — belanden in een climax, gevolgd door een hoogtepunt, maar dan is het eerst weer gedaan met de pret. Maar één troost heeft u: vooralsnog is die Jane Marple onsterfelijk in die vele nieuwerwetse elektronische weergavemogelijkheden, ook als het alweer een heel decennium is geleden dat ze op 92-jarige leeftijd het Engelse plattelandsbestaan heeft ingeruild voor het zogeheten eeuwige leven.
___________
Afbeeldingen
1. Signatuur van Agatha Christie.
2. Acteur Donald Pleasance met zijn onvergetelijke karakterkop.
3. Actrice Joan Hickson in één van de uniformen van Jane Marple.