Edvard Hagerup Grieg is Componist van de Week bij de Vara op Radio 4

NOS-wartaal
Verslaggever Eikelboom: "De bedoeling is om alle journalisten het land uit te krijgen, wij zijn één van de eerste slachtoffers."
Wij, meneer Eikelboom, is een meervoud, en derhalve is het  gebruikte 'aanhangsel' als "één van de eerste slachtoffers" een taalkundig gedrocht. Het kost waarachtig niet meer tijd en moeite om te zeggen, respectievelijk te schrijven: "Wij behoren bij de eerste slachtoffers", of "Wij zijn de eerste slachtoffers." Zulks uiteraard afhankelijk van de exacte situatie.
Dergelijke onderwerpen in het meervoud, met een daaraan gekoppeld enkelvoud in het gezegde of anderszins — of het tegendeel: "een aantal mensen hebben", kunnen waarlijk niet, omdat aantal een enkelvoud is —, worden dagelijks in groten getale over ons uitgestort. Helaas door instituten waarvan de presentatoren en redacteuren etc., over meer dan het geuite niveau dienen te beschikken.

Hardleersheid
Dat men bij de NOS niet bepaald taalgevoelig is, wordt dag in, dag uit bewezen; daarvoor hoeven ons maar te beperken tot het Journaal. En — ik heb het hier en elders meer dan eens aangestipt — het ergst zijn nog de mensen die het weer presenteren; die moeten allen terug naar de derde klas lagere school waarin de door mij gewraakte stof wordt behandeld. "De regen die komt eraan", is geen juiste Nederlandse zin, omdat twee onderwerpen teveel van het juiste is, en daardoor juist niet meer juist. "De regen komt eraan", moet dat dan ook zijn.
"In Scandinavië daar is het nu koud", is al evenmin een aanvaardbare Nederlandse zin. Het zou alleen kunnen met een andere interpunctie: "Wat zegt u? In Scandinavië? — Daar is het koud." Het woord daar dient in het eerste voorbeeld — zoals in het dagelijkse spraakgebruik van vooral NOS-medewerkers — achterwege te blijven. En dat geldt eveneens voor het woord dan in zinnen als "Morgen, dan regent het." Gerrit Hiemstra vormt in dit opzicht een dieptepunt.

Met één been in de nieuwe tijd
Op zaterdag 13 juni zendt BBC Two-television een negentig minuten durende film uit met een portret van Edouard Manet (1832-1883), de voorloper van het Franse impressionisme. Manet: The man who invented modern art luidt de summiere en ietwat vrijblijvende titel van de film, die tussen 22:40 uur en 00:10 uur in de nacht op zondag 14 juni te zien zal zijn.
Toen Edouard Manet in 1883 in de leeftijd van één en vijftig jaar overleed, had hij nog maar kort iets van de erkenning mogen smaken, die hij zijn werkzame leven lang zo intens had gewenst. Wel waren hem een jaar eerder de versierselen uitgereikt die behoren bij het Franse Legion d'honneur, maar die onderscheiding stond op geen enkele wijze in verhouding tot al datgene wat de man had betekend voor de negentiende eeuwse kunst van Frankrijk en ver daarbuiten.
Een uitgebreider artikel over deze schilder naar aanleiding van het bewuste filmportret is te vinden op de website over de cultuur van het fin de siècle All art is quite useless van Rond1900.nl

Eén Deen, één Noor, één Fin
Op zaterdag 13 juni presenteert de Duitse radiozender — tussen 20:00 uur en 22:30 uur — een rechstreeks concert dat wordt gegeven door het WDR Sinfonieorchester tijdens het WDR Musikfestival Münster. Er staan drie werken op het programma van evenzovele, verschillende Scandinavische componisten, van wie er twee nog in de twintigste hebben geleefd: Jean Sibelius (1865-1957) — die is vertegenwoordigd met zijn Eerste Symfonie — zelfs nog tot in de tweede helft van de vorige eeuw. Met dat opus uit 1899/1900 wordt het concert onder leiding van de Noor Eivind Gullberg Jensen afgesloten. Deze musicus is, met ingang van het komende seizoen, chefdirigent van de NDR Radiophilharmonie Hannover.
Voor de pauze klinkt het wereldvermaarde Concert voor piano en orkest in a klein, opus 16, van de Noorse muziekmeester Edvard Grieg (1843-1907). Solistische medewerking zal worden verleend door Herbert Schuh. Het ensemble opent het concert met het eerste werk dat een opusnummer (1) draagt van de Deense muziekmeester Niels Wilhelm Gade (1817-1890): de Nachklänge aus Ossian, voltooid in 1840.
Een uitgebreid artikel met veel meer informatie over dit concert is te vinden op de fin de sièle cultuursite All art is quite useless van Rond 1900.nl.

Gereedgekomen in 1909
Op vrijdag 12 juni kunt u op de Duitse regionale radiozender NDR Kultur van de Norddeutsche Rundfunk, in het programma NDR Radiophilharmonie luisteren naar een uitvoering van de Symfonie nr. 9 in D grote terts uit het oeuvre van Gustav Mahler (1860-1911). Het ensemble dat dit opus zal spelen, is het in de titel van het programma genoemde orkest: de NDR Radiophilharmonie Hannover, onder leiding van Eiji Oue, die sedert 1998 vaste dirigent van dit instituut is, nadat hij een jaar tevoren een zeer succesvolle tournee met het orkest had gemaakt. Met dit concert op de elfde en twaalde van deze maand neemt Eiji Oue na elf seizoenen afscheid van het orkest; hij wordt opgevolgd door Eivind Gullberg Jensen.
Een zeer uitgebreid artikel met achtergronden en een technische toelichting is te vinden op het Nederlandse weblog over de cultuur van het fin de siècle All art is quite useless van Rond1900.nl, gepubliceerd op 10 januari 2007. U hoeft daarvoor alleen maar hier te klikken.
___________
Foto: Dirigent Eiji Oue.

Zaterdag 13 juni zal BBC Radio 3, tussen 19:00 uur en 21:15 uur, in een nieuwe aflevering van het programma Opera on 3, een uitvoering presenteren van het muziekdrama in één bedrijf Elektra, opus 58, gecomponeerd in de jaren 1907-1908 door Richard Strauss (1864-1949). Het gelijknamige toneelstuk uit 1904 dat aan deze opera ten grondslag ligt, stamt uit de koker van de uitermate productieve en zeer veelzijdige schrijver Hugo von Hofmannsthal (1874-1929). Susan Bullock zingt de titelrol; voor de overige vocale uitvoerenden zij verwezen naar de betreffende website van BBC Radio 3. Koor en orkest van The Royal Opera House Covent Garden staan onder leiding van Mark Elder. De inleidende presentatie zal worden verzorgd door Andrew McGregor.
Een uitgebreid artikel over deze opera is te vinden op de aan dit weblog redactioneel gelieerde site Tempel van het Muziektheater.
__________
Foto: Sopraan Susan Bullock als Elektra. (Foto: Clive Barda; BBC website.)

Helden of Bandieten
In speelfilms krijgt het fenomeen piraterij zo dikwijls een romantisch aspect: daar is een gehavende man, bij voorbeeld met een lap voor één der beide ogen — en dat doet het, als hij daarnaast krijgshaftig en vol bravoure is, nu eenmaal goed bij bepaalde vrouwen; en daarom willen ze een figuur als Johnny Depp in zo'n positie 'meemaken' — doch daarbij wordt veelal voorbijgegaan aan de oorzaken van zulk een fysiek gebrek. In een romantische situatie is dat zeker niet ontstaan, en als we de scheepslogboeken uit die sfeer mogen geloven, was er volstrekt niets in de sfeer der piraterij dat een oprecht verlangen rechtvaardigt, hetzij daaraan deel te nemen dan wel er op enigerlei wijze bij te horen, al is dat als afwachtende bruid in verre poortgebouwen, lustig fantaserend over die prachtige man, die alles en iedereen de baas is.

De bittere feiten
De werkelijkheid is een andere, en wat hebben we de laatste tijd niet veel berichten over piraterij in krant, weekblad, op de beeldbuis dan wel het computerscherm kunnen lezen, en iemand die kan lezen, heeft de terechte conclusie kunnen trekken dat het om niets anders gaat dan zware criminaliteit: een vorm van terrorisme. En dat is vanzelfsprekend vroeger ook niet anders geweest qua sfeer of feitelijkheden, hooguit in de middelen die de boeven van anno toen ten dienste hebben gestaan.

Documentaire via ZDF
Het tweede publieke Duitse televisienet ZDF vertoont hedenavond, tussen 22:15 uur en 22:45 uur een nieuwe aflevering in de reeks Abenteuer Wissen, en daarin wordt aandacht besteed aan die hedendaagse piraterij; de titel van de aflevering luidt dan ook: Piraten — Mythos und Wirklichkeit.
De aflevering wordt herhaald in het nachtprogramma van dezelfde zender, enige uren later, tussen 02:25 uur en 02:55 uur in de nacht op donderdag 11 juni.
____________
Afbeeldingen
1. Piraten voor de kust van Afrika, tot de tanden bewapend en met een verbijsterend, technologisch zeer ontwikkeld wapentuig.
2. Marineschepen van allerlei naties trachten de koopvaardijschepen te beschermen en de piraten af te schrikken.

Barokopera
Op dinsdag 9 juni wordt in de Stadsschouwburg van Groningen door De Nationale Reisopera een voorstelling gegeven van Hippolyte et Aricie uit 1733 van Jean-Philippe Rameau (1683-1764). De première werd in het Enschedese Muziekkwartier tien dagen geleden gegeven, en sedertdien is het gezelschap op tournee door ons land. Het betreft, zoals dat tegenwoordig zo dikwijls met een opera gebeurt, een geactualiseerde versie.
Deze voorstelling in Groningen is de vierde van de tournee; daarna volgen tot en met 27 juni nog acht optredens, tussen Leeuwarden en Heerlen.

Het fenomeen barokopera komt bij de Nederlandse gezelschappen relatief weinig voor en mede daarom is het de moeite waard om eens te gaan zien en luisteren wat een op dat punt niet al te ervaren ensemble daarvan terechtbrengt. Voor de muzikale begeleiding is gekozen voor het Duitse ensemble Musica ad Rhenum onder leiding van Jed Wenz. (Aanvang in Groningen 20:15 uur.)
Een uitgebreider artikel met meer details over deze lyrische tragedie met muziek is op 29 mei gepubliceerd op onze zustersite Tempel van het Muziektheater.

Dinsdag 9 juni kunt u via een reportage — die BBC Two Television tussen 20:00 uur en 21:00 uur zal uitzenden — getuige zijn van één van de grootste archeologische bergingsoperaties, die in dit specifieke geval over scheepswrakken gaat. Zeven stuks liggen er op de bodem van de Theems en alle moeten worden geborgen. Frank Poe en Tessa Dunlop doen onderzoek naar de geschiedenis van de wrakken in kwestie en zij doen daarvan verslag. De titel van de BBC-uitzending luidt: Thames shipwrecks: A race against time. Een vlag die de lading wel dekt, lijkt mij.

Bijna vier uur Charles de Gaulle
Op dinsdag 9 juni en op dinsdag 16 juni, beide keren tussen 21:00 uur en 23:00 uur stuurt de Franstalige, internationale zender TV5 een gedramatiseerde versie van een belangrijk deel van het leven van Charles de Gaulle (1890-1970) de ether in. Het is eenvoor een deel documentair gedramatiseerde versie van de twee decennia van 1939 tot 1959 uit het leven van deze — zichzelf bij tijd en wijle niet bepaald weinig overschattende — generaal en politicus, die voorop reed bij de bevrijding van Parijs in augustus 1944.
De eerste helft van het, in totaal bijna vier uur durende — speciaal voor uitzending via het medium televisie gemaakte — drama uit 2006 van regisseur Bernard Stora (geboren 1942), die tevens het draaiboek schreef, begint in 1939 als de Gaulle militair is; het tweede deel eindigt in 1959, het jaar dat de Gaulle tot president werd gekozen. In die tussenliggende twee decennia — na de Tweede Wereldoorlog — heeft de Gaulle zich uit de actieve politiek teruggetrokken en die tijd gebruikt om zijn memoires te schrijven.
Regisseur Stora laat de gespeelde scènes afwisselen met archiefbeelden. De hoofdrol wordt op overtuigende wijze gespeeld door Bernard Farcy, die daarvoor werd genomineerd voor een Emmy Award.
____________
Afbeeldingen
1. Acteur Bernard Farcy in de rol van Generaal Charles de Gaulle.
2. Regisseur Bernard Stora.
3. Voorzijde van de paperbackeditie uit 1962 van een boek met politiek-militaire essays van Charles de Gaulle, oorspronkelijk verschenen in 1944.

Het tweede Duitse publieke televisienet ZDF zendt op dinsdag 9 juni de eerste aflevering uit van een serie documentaires met de overkoepelende titel ZDF Royal: Die Fürsten von Monaco, over de Grimaldi-dynastie, het huis van de regerende vorsten in Monaco. De eerste aflevering — die op prime time, dat wil zeggen, vanaf 20:15 uur zal worden uitgezonden — is getiteld Albert und Charlene, en biedt de kijker een portret van de veelzijdig sportieve en eveneens op sociaal terrein geëngageerde en werkzame vorst Albert II (geboren in 1958) van het bergstaatje dat nogal veel aantrekkelijke kanten heeft, behalve dan dat er alleen plek is voor de rijksten onderA de rijken.
Albert is de enige zoon die is voortgekomen uit het huwelijk van Reinier III (1923-2005) met de befaamde Hollywood-ster Grace Kelly (1929-1982), één van de talrijke Hitchock-blondines. Twee van de drie films die Alfred Hitchcock met onder meer Grace Kelly draaide, zijn in 1954 uitgekomen: Dial M for Murder en Rear Window. Een jaar later werd To catch a Thief gedraaid, in Nice. Als gevolg van haar huwelijk met Prins Reinier van Monaco mocht ze niet verder in films optreden leveren; het vorstin spelen zou immers meer dan genoeg van haar acteerprestaties vergen.

Stand van zaken
In het VPRO-televisieprogramma Café De Liefde dat maandag 8 juni — tussen 22:54 uur en 23:35 uur — via Nederland 2 zal worden uitgezonden, wordt ingegaan op het onderzoek naar de stand van zaken met betrekking tot het liefdesleven in Nederland. De vraag die daarbij een belangrijke rol speelde, was hoe het in het jaar 2009 is gesteld met de liefde in onze samenleving, waar alles maar mogelijk schijnt en zeer uiteenlopende culturen — die vrijwel stuk voor stuk een andere opvatting over de liefde hebben — naast elkaar leven. Een team van verslaggevers is, onder leiding van Bram van Splunteren, op zoek gegaan naar de talrijke ideeën omtrent gebruiken enerzijds en taboes anderzijds met betrekking tot de liefde in Nederland. Bram zelf gaat in therapie, omdat hij van mening is dat hij en zijn vriendin te weinig seks hebben.

Doen we het nog wel?
In deze eerste aflevering, getiteld Doen we het nog wel? wordt de vraag gesteld of er heden ten dage (steeds) meer wordt gesekst of juist minder omdat we het allemaal zo intens druk hebben met andere zaken. Diverse mensen uit ons land met een verschillende status — hetzij qua leeftijd, al dan niet gehuwd, van de 'normale' of van de herenliefde — geven, zo wordt gezegd: openhartig antwoord op de, kennelijk brandende, vraag of ze 'het' nog wel doen.
Onder meer gaat programmamaakster Samira El Kandoussi als gastonderzoekster op zoek naar 'liefde' binnen onze multiculturele samenleving.
Deze van oorsprong traditionalistisch ingestelde, islamitische vrouw die is aangestoken door een Nederlandse vorm van durf, is van mening dat een relatie tussen twee mannen "gewoon niet kan", maar ze ziet in dat het feit van twee mannen die een relatie hebben nu eenmaal een onderdeel is van onze samenleving. "Mijn religie," citeert ze, "zegt vooral dat ik barmhartigheid en genade moet tonen."
Dat is al heel wat ten opzichte van zo menig andere fundamentalist met welke godsdienstige achtergrond dan ook, maar religies zijn door mensen in het leven geroepen en hebben daarom in dienst te staan van mensen en niet andersom, en daarom hebben ze helemaal niets te maken met menselijke relaties, anders dan deze te registreren, te tolereren en te accepteren. PUNT.
__________
Foto: Bram van Splunteren, VPRO-programmamaker.

Terugblik
Het Nederlandse digitale televisiekanaal Geschiedenis 24 presenteert op maandag 8 juni, tussen22:20 uur en 23:07 uur, een aflevering uit de eertijdse VPRO-reeks De schrijvers — een praatprogramma uit 1981 — met daarin Neerlands (reeds toen) sterauteur Harry Mulisch (geboren 1927) — die in gesprek gaat met vier collega's: één vrouw en drie mannen. Hannes Meinkema, die toen furore had gemaakt met het boek En dan is er koffie. Volgens mij werd er toen gezegd dat er zo weinig over haar bekend was, en riposteerde ze in de zin dat men volledige naam en geboortejaar eigenlijk al heel veel vond.
Van de drie, inmiddels allen overleden, heren schrijvers — Gerard Walschap (1898-1989) Joop Waasdorp (1917-1988), Willem Brakman (1922-2008) raakten de beide eerstgenoemden — als ik me niet sterk vergis, was het bij die gelegenheid — in een woordenstrijd over het feit dat Waasdorp een dier in nood zou bijspringen, waar Walschap dat een deformatie van het humanisme vond, of iets van gelijke strekking. Joop Waasdorp gaf toen te kennen dat hij in de siutatie van een mens èn een dier tegelijktijd in nood hij waarschijnlijk toch ook eerst voor het dier zou kiezen. Wat geen van de betrokkenen in de zin kwam, was dat de situatie nader gepreciseerd had moeten worden alvorens een zinnig oordeel daarover had kunnen worden gegeven. Vaak kunnen mensen zich beter redden in een noodsituatie die meeesta van een ander kaliber is dan van dieren: mishandelde huisdieren, in het bos vastgebonden achtergelaten,omdat de mensen met vakantie willen en meer zulks.
Aan de orde komt het grote vraagstuk waarom iemand schrijft, en vervolgens de vier elementen die volgens de internationaal befaamde auteur George Orwel (d.i. Eric Blair 1903-1950) als kenmerkend voor een schrijver worden beschouwd.
__________
Afbeelding: Tekst op het voorplat van het boek van Gerard Walschap uit 1943 (Snoek, Gent) met de prachtige titel Genezing door aspirine. Dat verhaal is tevens opgenomen in de verzameling Meesters der Nederlandse vertelkunst, samengesteld door D.A.M. Binnendijk en voor het eerst — in een reeks gebonden met 20 boeken van vertellers uit alle delen van de wereld — verschenen in 1949 bij uitgeverij J.M. Meulenhoff te Amsterdam. Later in een twintigdelige witte pocketsere van dezelfde firma.

De onbekende meester
Hoeveel schoolgaande jongeren, in de puberleeftijd, zullen heden ten dage tijdens een lesuur Nederlands nog worden geconfronteerd met de dichter Piet Paaltjens — pseudoniem van François Haverschmidt (1835-1894) —, die in 'mijn tijd' gaarne werd geciteerd met het toen beroemdste zijner gedichten: De Zelfmoordenaar.

In het diepst van het woud
— 't Was herfst en erg koud —
Liep een heer in zijn eentje te dwalen.
Och, zijn oog zag zoo dof!
En zijn goed zat zoo slof!
En hij tandknerste, als was hij aan 't malen.

"Ha!" dus riep hij verwoed.
"'k Heb een adder gebroed,
Neen, erger, een draak aan mijn borst hier!"
En hij sloeg op zijn jas,
En hij trapte in een plas;
't Spattend slik had zijn boordjes bemorst schier.

En meteen zocht zijn blik
Naar een eiketak, dik
Genoeg om zijn lichaam te torschen.
Daarna haalde hij een strop
Uit zijn zak, hing zich op,
En toen kon hij zich niet meer bemorsen.

Het werd stil in het woud
En wel tienmaal zoo koud,
Want de wintertijd kwam. En intusschen
Hing maar steeds aan zijn tak
Op zijn doode gemak,
Die mijnheer, tot verbazing der musschen.

Daarop volgen nog zes van die zesregelige coupletten, voordat het gedicht uit 1852 is voltooid. Vanwege de — hier en daar uit later perspectief toch wel enigszins wrange — humor werd het gedicht in verscheidene Bloemlezingen, onder meer voor het Literatuuronderwijs opgenomen, en zelfs wel in taalboekjes ter illustratie van eventuele dubbelzinnigheden. Er is echter een periode geweest dat allerlei tere-jeugdzielen-beschermers vonden dat men nu juist zulke teksten in het onderwijs moest vermijden; mede omdat het leven moeilijk genoeg was.
Verleden week vond ik tussen een hoeveelheid afgeschreven boeken in een antiquariaat in mijn woonplaats een exemplaar van de zevende druk van de bundel Snikken en grimlachjes van deze Piet Paaltjens. Daarover heb ik uitgebreid verslag gedaan op de aan dit weblog redactioneel gelieerde website Tempel van het fin de siècle.
____________
Afbeeldingen
1. Auteur François Haverschmidt op latere leeftijd.
2. Voorplat van de zevende druk van de Snikken en Grimlachjes.

Aangegrepen door poëzie
Op 5 juni, 's avonds tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd — zendt BBC Two-tv een nieuwe aflevering uit van de documentaireserie over poëzie: My life in verse. In de huidige aflevering komt acteur Robert Webb aan het woord , die zich heeft verdiept in het eerste gedicht dat hem ooit heeft aangegrepen: The love song of J. Alfred Prufrock — opgenomen als eerste gedicht in de eerste bundel — Prufrock, 1917 van Thomas Stearns Eliot (1888-1965). Na bestudering is Robert Webb van mening dat de dichter in zijn jonge jaren het zwarte schaap van de familie moet zijn geweest.
Op grond van zijn gevoelens naar aanleiding van de kennisneming van de inhoud van het complete gedicht, reeds in zijn schooltijd, en vanwege de reputatie die moderne poëzie heeft — dat deze niet het diepere gevoel van de mens kan bereiken — gaat Robert Webb, niet in de laatste plaats omdat zijn indruk precies tegengesteld is, op zoek naar onder meer plekken die van belang zijn geweest in de periode van zijn eigen leven toen hij Prufrock leerde hij kennen. Daarom keert hij terug naar de aula van de school in Lincolnshire waar dit gebeurde en waar hij zijn eerste schreden heeft gezet op het pad van de komedie.
Ook bezoekt hij Parijs — de poel des verderfs — waar T.S. Eliot tot verbijstering van zijn Amerikaanse familie een jaar heeft geleefd. Voorts bekijkt hij de laatste rustplaats van deze dichter die in 1948 werd onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur. Hij was in 1888 in de Verenigde Staten geboren, en als vijfentwintigjarige naar Engeland verhuisd, waar hij nog goed een halve eeuw heeft geleefd. Hij ligt begraven in East Coker.
____________
Afbeeldingen
1. Acteur Robert Webb.
2. T.S. Eliot in 1938, geschilderd door Wyndham Lewis (1882-1957).