Archief

Johann Friedrich Struensee. Ets van Jens Juel; bevindt zich in het Bomann-Museum in de Duitse plaats Celle.

Van zijn troon gevallen

In 2010 heeft de filmer Wilfried Hauke een documentaire Eine königliche Affäre, gemaakt over de Deense arts Johann Friedrich Struensee (1737-1772), die aan het Deense hof een hoge positie bekleedde, welke was voorzien van veel macht. Toch viel hij op een bepaald moment in ongenade en is de man op 17 januari 1772 gearresteerd. Hij werd op 29 april ter dood veroordeeld en eindigde de dag daarna op het schavot.

Inspiratie voor kunstenaars

De man heeft kunstenaars in drie verschillende disciplines geïnspireerd om een uitbeelding te geven van leven en werk van de arts in kwestie. Als eerste kwam de componist Giacomo Mayerbeer (1791-1864) in 1846 met toneelmuziek voor het drama van Michael Beer over de man voor de dag, die kort en krachtig Struensee was getiteld.

De Nederlandse schrijver Hendrik Jan Schimmel (1823-1906) volgde in 1855 met een toneelstuk dat eveneens alleen de familienaam van de arts in kwestie als titel droeg: Struensee.

En dan hebben we nog de historische roman, Het bezoek van de lijfarts, uit 1999 van de Zweed Per Olov Enquist (geboren 1934), die eveneens Struensee als thema heeft.

De arts Johann Friedrich Struensee wordt op
17 januari 1772 van zijn bed gelicht en gearresteerd.

 

 

Deze film ─ een Duits-Zweedse coproductie ─ wordt uitgezonden door Arte-televisie op zaterdag 23 juli, tussen 20:15 uur en 21:50 uur. Deze bijdrage van het ZDF aan Arte-tv, in HD-kwaliteit en op beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op woensdag 3 augustus, vanaf 10:00 uur in de ochtend.

Kunstkenner Waldemar Janusczak

BBC Two-tv heeft op zaterdag 23 juli weer een documentaire uit de reeks Impressionists: Painting and Revolution op het programma staan. Kunstkenner Waldemar Januszcak onderzoekt daarin werk van de Impressionisten. In de aflevering in kwestie, The great outdoors, laat hij zien welke de resultaten zijn die hij heeft meegebracht van zijn zoektocht naar de bekendste locaties van (de) schilders, die behoorden tot de groepering die bekendheid heeft verworven onder de naam Impressionisten.
De uitzending is te zien op genoemd tv-kanaal tussen 21:00 uur en 22:00 uur onze tijd.

Op de avond van zaterdag 23 juli zal de Belgische zendgemachtigde Klara ─ na een uitvoering in het operaprogramma Scala van het muziekdrama Die Entführung aus dem Serail uit 1782 van Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791) twee symfonieën uitzenden van niet bepaald alledaagse componisten, al passeren hun namen vaker de revue dan hun noten.

Signatuur van Franz Xaver Süssmayr

Als eerste wordt de Symfonie in D van de in Bohemen geboren Johann Baptist Vanhal (1739-1813) [1] uitgevoerd, gevolgd door de Sinfonie Turchesca in C van Franz Xaver Süssmayr (1766-1803), wiens oeuvre uit meer dan achthonderd opusnummers bestaat. 

__________

[1] Zijn naam kan men ook tegenkomen als Van Hal, Vanhall en Wanhall, en op nog tal van andere manieren.

Foto uit de documentaire. © Pierre Guimond / Isle Principia.

Bijna anderhalf uur duurt de film die Arte-tv op vrijdag 22 juli, tussen 22:35 uur en middernacht zal uitzenden over de Canadese kunstenaar Pierre Guimont, die een zeer grote hoeveelheid foto's ─ welke hij heeft gemaakt in de Verenigde Staten ─ achter elkaar heeft gemonteerd tot een documentaire. In dat samengaan van foto's en geluid wordt een bijzonder beeld gepresenteerd van het Amerika van vandaag de dag, in twintigduizend foto's.
Het gaat hierbij om een documentaire met de titel Die erfundene Wirklichkeit ─ eine Fotoreise durch die USA, uit 2010. Als bijdrage voor Arte-televisie stamt deze van het tweede publieke Duitse televisienet ZDF.

Herhalingen van deze bijdrage ─ op het beeldformaat 16:9, in HD-kwaliteit ─ worden vertoond op vrijdag 29 juli, vanaf 09:55 uur, en in de nacht op dinsdag 2 augustus, vanaf 01:30 uur.

Voorplat van de editie in de
reeks Livre de Poche; 1963.

Een Belgisch-Franse coproductie uit 2008 zal op vrijdag 22 juli ─ tussen 20:15 uur en 21:50 uur ─ worden uitgezonden door Arte-televisie, als speelfilm van Josée Dayan, naar het gelijknamige toneelstuk uit 1960 van Françoise Sagan (1935-2004), met een keur aan topartiesten: Jeanne Moreau, Gérard Depardieu en Géraldine Pailhas.

Frédréric, een jonge historicus, is een verre neef van Agathe en haar broer Hugo, die op een afgelegen kasteel in Zweden wonen en er ietwat 'vreemde gewoonten' op nahouden. Frédéric observeert daar zijn nogal wonderbaarlijke familie.
Dit stuk, dat op 9 maart 1960 in het Théâtre de l'Atelier te Parijs in première is gegaan, is al enkele malen verfilmd, respectievelijk voor televisie opgenomen. Goed vier decennia geleden heeft één der Duitse publieke televisiezenders dit stuk met Duitse acteurs voorgesteld; die versie wekte de indruk van een veelzijdige komedie.
Een herhaling van deze film in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9, zal worden uitgezonden op zaterdag 23 juli om 14:30 uur, en nog eens op zaterdag 27 augustus, vanaf 23:55 uur, tot in de nacht op zondag 28 augustus om 01:30 uur.

Eén van de vijf stadia in het proces voor het handmatig vervaardigen van Havana-sigaren.

Vrijdag 22 juli, heel vroeg in de avond, tussen 18:05 uur en 18:30 uur, biedt Arte-televisie een 360 GEO-reportage getiteld Der Dreh mit den Havannas.
Daarin worden we geïnformeerd over de wijze waarop talrijke Havanna-sigaren worden gemaakt. Niet in de officiële, daarvoor van staatswege gecontroleerde instituten, maar gewoon bij mensen thuis in de woonkamer. Dat gebeurt allemaal in het volstrekte geheim, en als gevolg van die 'fabricage-methode' is er sprake van valse sigaren. Deze Duitse reportage uit 2002 van Christian Kubo wordt gepresenteerd door Simone van Stosch, en uitgezonden op het beeldformaat 16:9, met stereofonisch geluid. Het is een bijdrage van de cultuurzender Arte zelf, en zal, na deze uitzending, nog twee keer door Arte-tv voorgesteld: op vrijdag 29 juli, om 13:00 uur en op dinsdag 11 augustus, 's ochtends om 07:00 uur.

De Amerikaanse schrijfster Nancy Friday (*1933) heeft decennia geleden, in een omvangrijke tekst, reeds aangetoond hoe moeilijk de relatie tussen moeders en hun dochters kan zijn. De speelfilm Jaffa ─ een Israëlisch-Frans-Duitse coproductie ─ uit 2008 van Keren Yedaya (*1972) is, volgens critici alleen al de moeite waard vanwege de complexe moeder-dochter relaties, die erin worden uitgebeeld door Dana Igvy als de 21-jarige Joodse Mali, en Ronit Elkabetz als haar moeder; in een arbeidersmilieu in Jaffa ─ een deel van de stad Tel Aviv.

Scène uit Jaffa.

Reuven ─ gespeeld door Moni Moshonov ─, de vader van Mali is eigenaar van een garage met als werknemers de eigen kinderen, en enkele Arabieren, zoals Hassan en diens zoon Toufik. Dat Mali en Toufik  ─ gespeeld door Mahmud Shalabi ─ een relatie hebben, weten de ouders niet, maar op een dag moet ze dit wel bekendmaken, omdat ze een kind verwacht van haar Arabische vriend. In het gezin gaat het er dan hard aan toe: de ouders dwingen Mali tot geheimhouding. Maar dan gebeurt er iets tragisch, waardoor de weg naar verzoening open kan.
De regisseuse heeft gekozen voor een ─ esthetisch aanvaardbare, want functionele ─ melodramatische aanpak.
Arte zendt deze rolprent ─ in HD-kwaliteit, op het beeldformaat 16:9 ─ uit op donderdag 21 juli, tussen 21:40 uur en 23:40 uur. Herhalingen zijn te zien op vrijdag 22 juli vanaf 14:40 uur, en in de nacht  op dinsdag 2 augustus vanaf 01:50 uur.

Moskee van Casablanca. Gebouwd 1986-1993.

De Franstalige televisiezender TV5 Monde presenteert op woensdag 21 juli een nieuwe aflevering van de serie documentaires Des racines et des ailes, waarin aandacht wordt besteed aan Marokkaans bouwen: de architectuur van Fez en Casablanca.

In de VPRO-Gids van deze week besteedt Jaap Oostrom een hele pagina aan dit thema, naar aanleiding van de documentaire die genoemde zender dezer dagen in het pakket heeft. De auteur voegt er nog aan toe dat het ook een beetje over de moderne architectuur van Rotterdam gaat. Dat in Nederland, vooral binnen groeperingen die de Islam bestrijden, de bouw van moskeeën omstreden is, zijn we inmiddels wel gewend. Dat men met het badwater niet zelden ook het kind wegspoelt als men niet accuraat te werk gaat, is ook al talloze malen gebleken.

Maar als men de moeite neemt om naar de documentaire in kwestie ─ Le goût du Maroc: de Fes à Casablanca ─ te kijken, welke door die zender als film zal worden gerealiseerd, op genoemde datum, tussen 21:05 uur en 23:00 uur, zal men in staat worden gesteld veel moois op te nemen.

Twee tortelende jachtluipaarden.

De van oorsprong Britse serie natuurdocumentaires onder de overkoepelende titel Life wordt met ingang van woensdag 20 juli door de EO uitgezonden via Nederland 1.
De eerste aflevering ─ Leren overleven ─ gaat over jonge jachtluipaarden in Kenia, die leren hoe ze samen moeten jagen. Vervolgens kunnen we zien hoe dolfijnen zich bekwamen in het opwerpen van moddergordijnen. Dat doen ze rond scholen vissen, die als gevolg daarvan in paniek raken en het water uitspringen, regelrecht in de bek van de op dat moment werkzame dolfijnen.
De uitzending staat gepland op genoemde datum en via opgemelde zender, tussen 20:30 uur en 21:30 uur.

Hallé Orchestra

Het concert van donderdag 21 juli in het kader van de BBC Proms 2011, in de Londense Albert Hall, zal worden gegeven door het Hallé Orchestra uit Manchester, dat jarenlang onder leiding van Sir John Barbirolli (1899-1970) heeft gestaan, en thans Mark Elder als dirigent heeft.

Het concert gaat van start om 20:30 uur onze tijd, en zal worden uitgezonden door de televisiezender BBC Four en tegelijkertijd door de cultuurzender BBC Radio 3. Neerlands Radio 4 neemt het concert over in het programma Zomeravondconcert, dat om 20:00 uur begint.

Tweemaal Sibelius

Zowel vóór de pauze, alsook daarna, bestaat het concert uit twee onderdelen: in de eerste helft gaat het in beide gevallen om composities van de Finse meester Jean Sibelius (1865-1957): allereerst de tweede suite met de titel Scènes historiques, opus 66, uit 1912, gevolgd door diens laatste symfonie, de Zevende in C grote terts, opus 105, uit 1924.

Bartóks Derde Pianoconcert en Janáceks Sinfonietta

Bastrompet, gestemd in C.

Voor meer informatie en een toelichting op het eerste werk na de pauze, het Derde concert voor piano en orkest van Béla Bartók (1881-1945) zij hier verwezen naar een artikel dat op deze site is gepubliceerd op woensdag 2 juli 2008.
Tot slot wordt de Sinfonietta uit 1928 van Léos Janácek (1854-1928) uitgevoerd; een veeleisende compositie met vijfentwintig koperblazers, met veertien trompetten: twaalf normale en twee bastrompetten; daarnaast vijf trombones, vier hoorns en twee tuba's; slagwerk, drie harpen en veel strijkers. Tegenover die massaliteit verwacht je er wel zestig (op basis van acht contrabassen). [1]
Nu is er altijd weer een mogelijkheid gevonden om dergelijke producties voor de BBC Proms te realiseren, maar voor het geval dat met die veertien trompetten niet zou zijn gelukt, is er een troost: er bestaat een versie waarin negen trompetten zijn voorgeschreven, en dat scheelt dan toch weer een slok op een borrel.
Die laatste versie heb ik in de jaren zestig van de vorige eeuw in de akoestisch meest ideale omstandigheden meegemaakt in de Harmonie van Groningen. De toenmaals vaste dirigent van het orkest aldaar heeft het binnen enkele jaren tweemaal op het programma gezet. 
__________

[1] Tijdens de eerste uitvoering is gebleken dat Mark Elder eveneens de versie met negen trompetten heeft gespeeld, en daar vijftig strijkers tegenover heeft gezet: op basis van zes contrtabassen.

Het concert zal worden herhaald in de reeks Sunday concert op BBC Radio 3, zondag 24 juli, 's middags tussen 15:00 uur en 17:00 uur.