De erfgoedmobiel

Een leven in mode!  Vrouwenkleding  1750 - 1950

 

Vanaf woensdag 21 maart tot 12 augustus 2012 loopt deze tentoonstelling in het Modemuseum te Antwerpen. Je kan er zien hoe de mode een rol speelde in het dagelijkse leven van vrouwen uit de middenklasse in die periode.

De stukken die getoond worden zijn afkomstig uit de verzameling van de Nederlandse verzamelaarster Jacoba de Jonge. Zij worden nu opgenomen in de collectie van het MoMu.

In de tentoonstelling zie je kleding voor alle omstandigheden: ochtend en  avond, huishouden en uitgaan, reizen en sport, zomer en winter, en zwangerschap! Maar ook accessoires zoals kousen, huismuiltjes en laarzen; ondergoed: crinolines, keurslijven en queues ;  strikdassen en hoeden; kousenbeurzen en nog zoveel meer.

Maak tijd en ga genieten!...

   Affiche van de tentoonstelling

   Jacobina de Jonge

   Japon in changeantzijde, sjaal in geborduurde tule, ca 1850

   Huismuts in geborduurde tule en kloskant, ca 1820

   Mantel in zijdefluweel, boord en mof in bont

   Jak in bedrukt katoen, rok in gequilt zijdesatijn, 1750-1800

foto's H.Vermeir

Erfgoeddag 2012: “Helden”

Aan het einde van de 19e eeuw hadden vele kantwerksters hun kantkussen in de steek gelaten om te gaan werken in de fabrieken, waar ze beter betaald werden.

Om de  kantnijverheid weer te doen herleven werden vele verenigingen, raden,  comités en kantwerkscholen opgericht. De bedoeling was een professionele opleiding  geven aan de kantwerksters, financieel voordeel  brengen en de kunstnijverheid aanmoedigen door het ontwerpen van nieuwe tekeningen.

In Mechelen hebben we enkele markante figuren die hiertoe bijgedragen hebben. In verband met het thema van de Erfgoeddag 2012,  dragen wij als “Helden” voor:

     

 -  Kannunik Guillaume Van Caster (1836 - 1918). Hij was belast met het godsdienstonderricht in de kantschool van het begijnhof. In 1909 verscheen in het “Bulletin du Cercle Archéologique, Littéraire et Artistique de Malines” zijn studie “La Dentelle de Malines », een standaardtekst  over de « kanten koningin » oorspronkelijk in ’t Frans,  nadien vertaald.

 

 -  Juffrouw Maria Serafina van Costenoble (1850 - 1918) . Zij was “leeraerster van kantwerk”. Ze richtte in 1902 een kosteloze kantschool op in haar woning in de XII Apostelenstraat nr. 4. Kinderen vanaf 12 jaar konden er  leren klossen.

 

 -    Herman Baccaert (1883 - 1921). Van hem verscheen in 1911: Aan den Waterkant, een verhaal uit het leven der speldenwerksters. (Nederlandse Boekhandel, Antwerpen) In 1912 publiceerde hij zijn Handleiding tot de Kantkennis (Verbeke-Loys & Co, Brugge); deze werd bekroond door de “Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en  Letterkunde”. Het was het eerste boek over kant in het Nederlands.

 

-         Liesje Matheus (1924 - 1983) begon in 1972 met haar kantschool ”Tierlantijne". In de lessen door Liesje gegeven werd veel aandacht besteed aan kantontleding en technisch tekenen. “Etterjefkes” werden aan de lopende meter gemaakt, maar ook de moeilijke typische ijsgrond werd uitgeprobeerd.

 

 

Wie meer over hen wil weten wordt op 22 april 2012 verwacht in de Lamotsite tussen 10.00u en 18.00u

   Kannunik G.Van Caster, Piae Memoriae

   Herman Baccaert, door A.Geudens 1909

   Juf. Serafina Van Costenoble, postkaart

   L.Matheus, Rijk Der Vrouw16/01/1979

Jan Adriaenssens.

 

Bij toeval ontdekte ik tussen een hoop papieren  een tekening van een kantwerkster. Ze kwam mij direct bekend voor. Ze zit voor een open raam waardoor de St. Romboutstoren te zien is . Ze deed mij denken aan het schilderij van A. Struys: “De beroemde Mechelse kantwerkster”.

Rechts onder staat de handtekening:  Adriaenssens Jan. Wie kon dat zijn?

 

Na een beetje “goegelen”, was ik al wat wijzer.

 

Bij:  http://www.nobel.be/NL/ART/145_adriaensens_jean_jan , vond ik:

 
ADRIAENSENS Jean (Jan) ( ADRI ...

(Mechelen, 1935)

Figuratief schilder, tekenaar, decorateur, dichter. Signeert zijn werken met het pseudoniem “Adri”. Opleiding aan de Academies te Mechelen en Leuven. Realiseerde o.m. landschappen, figuren, dieren (paarden), composities met af en toe surrealistische elementen. Hij beoefent schilderkunst zonder dorre symboliek, maar met figuratief meesterschap met accenten naar het surrealisme toe. Uit de pers: «Hij komt uit de sierkunst, het abstracte reclameschilderen, en heeft daarvan de zuivere lijn en suggestieve kracht overgehouden,» en «Adri is een rasecht schilder en tekenaar die de storm van de abstractie over zich heen liet gaan om met figuratief meesterschap de verloedering als gevolg van wilde inspiratie van antwoord te dienen.» Vermeld in BAS I en «Twee eeuwen Signaturen van Belgische kunstenaars».

 

De copie van "De kantwerkster" van Jan Adriaenssens ( 1935 -     ) hangt nu  naast een reproductie van het schilderij van A.Struys ( 1852 – 1941) bij ons aan de muur.

  tekening van J.Adriaenssens

   schilderij van A. Struys.

Hendrik Conscience.

Dit jaar, op 3 december 2012, zal het 200 jaar geleden zijn dat Hendrik Conscience (1812-1883) geboren werd. Het "Conscience-jaar" werd op 14 januari reeds op gepaste wijze geopend te Schilde ( zie http://sint-katelijne-waver-blogt.blogspot.com/).

Conscience  had een  Franse vader en een Vlaamse moeder . “Hij leerde zijn volk lezen!”, zo leerden wij vroeger op school. Zijn boeken: “De Leeuw van Vlaanderen”(1838) en “De Loteling”(1850), waren verplichte lectuur.

Hij was een zeer ontwikkeld  en zeer sociaal voelend  man.  Heel dikwijls zijn het de minder begoeden die in zijn verhalen  de hoofdrol spelen.

In: “Hoe men schilder wordt”(1843) en “Het geluk van rijk te zijn”(1855) is het duidelijk dat  kantwerksters lange dagen moesten werken voor een karig loon.

 uit: Hoe men schilder wordt.


uit: Het geluk van rijk te zijn.

Driekoningen in het Hof van Leliëndaal!

Op 6 januari, feest van Driekoningen, kwamen we met onze kantclub “Etterjefke” weer samen. Het nieuwe jaar werd op gepaste wijze ingezet:  een glaasje en een stuk van  de Driekoningentaart hoorden er bij. De bonen  werden  gevonden en er waren 2 koninginnen!

Er werd niet hard gewerkt, want we kregen ook nog bezoek van een kantwerkster uit Australië en van een dame uit Nederland. Maar het was, spijtig voor de afwezigen, weer een gezellige namiddag die eigenlijk veel te vlug voorbij was. En de kroon werd op het werk gezet!

 

Over onze nieuwe locatie:

Het Hof van Leliëndael in de Bruul is de voormalige Norbertinessenpriorij  “Onze-Lieve-Vrouw-van-Leliëndaal”. Ze werd in 1965 gerestaureerd. Dit beschermde monument kende in de loop der tijden vele bestemmingen. In Mechelen is het vooral gekend als het vroegere OCMW-gebouw. Het bood jarenlang onderdak aan de ontvangerij, een deel van de administratie en de kabinetten van de voorzitter en de secretaris van het OCMW. Rond 2003 verhuisde de OCMW-administratie naar de Lange Schipstraat aan de andere kant van het binnenplein. Het ‘Proostenhuis’ aan de Bruul en Schaalstraat kreeg diverse nieuwe gebruikers, o.a. een horecavestiging, de vzw Mechelse Feesten en de dienst cultuurcommunicatie en de cultuurbeleidscoördinator ( meer uitleg op de regionale beeldbank).

Sinds november 2010 is de bovenverdieping ingenomen door de Beiaardschool en zijn wij er ook te gast.

  Op het nieuwe jaar!


De kroon op het werk!

  Het Hof van Leliëndaal in 1780,
zoals J.B. De Noter het zag.

 

 

SHPANYER ARBET in Chernobyl.

 

25 jaar na het ongeluk met de kernreactor is Chernobyl (Ukraine) synoniem voor vernieling. Grote oppervlakten werden onbewoonbaar, maar hoe zag die “zone” er uit voor de ramp? Verschillende nationaliteiten en religies leefden er vreedzaam samen. In het Augustinermuseum van  Freiburg ( D.) loopt een tentoonstelling  (nog tot 18-3-2012) die focust op de landbouwers- gemeenschap  en de Joodse minderheidsgroep. Met een uitgebreide collectie voorwerpen en tekeningen wordt de cultuur van Polesia, het gebied rond Chernobil, aan de bezoekers getoond….

Tot mijn verbazing stond er ook een “kantkussen” , en waren er prachtige stukken goudkant te zien die “SHPANYER ARBET” genoemd werden. Dit is de joodse naam voor een metaalkant: punto di Espagna.

 

Over de geschiedenis  is weinig bekend. Mordechai  Leib Margulies uit Berdychiv zou rond 1830 gevlucht zijn om aan de militaire dienst voor de Tsaar te ontsnappen. Hij nam in ’t geheim  verschillende rollen zilverdraad mee en  vestigde zich in Sasiv in Galicia. De onderneming breidde zich uit tussen 1860 en 1890 en had 180 mensen in dienst. De werkwijze werd geheimgehouden.  De kant werd uitgevoerd naar Oost – Europa en de U.S.A. Er werden feestelijke haartooien, borst- en schouderstukken gemaakt.  Rosetten, ogen en harten verwezen naar sociale of religieuze groepen.

 

Er worden 4 klossen met draad als steun gebruikt. Met 3 spoelen waarop goud- of  zilverdraden rond een katoenen draad gedraaid zijn, worden deze verwerkt tot een soort  vlecht. Deze vlecht wordt vastgelegd volgens een patroon dat op een rol, gevuld met paardenhaar, vastgemaakt is.

Hoofdbedekking: Kippa



Hoofdbedekking: Jarmilne



Detail kantkussen



Kantkussen: Galicië, einde 18e eeuw


foto's H. Vermeir

Uit  zonder uitlaat .

Op 18 september ll. organiseerde de Mechelse stadsdiensten UIT in Mechelen, Mobiliteit en Diversiteit samen een groots evenement rond mobiliteit en cultuur. Die dag was het ook autovrije zondag en startdag van het nieuwe cultuurseizoen. Alle verenigingen werden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Dus waren er ook enkele leden van onze kantclub aanwezig om te demonstreren.

  10u. Klaar om alle vragen te beantwoorden!

Onze kantclub en de Mechelse Kolveniers gilde.

Op zondag, 11 september, vierde de Mechelse Kolverniersgilde haar 4^de Gildejuweel.

Het oudste gekende document waarin de Mechelse Kolveniers worden vermeld, dateert van 1453. Militaire dienstbaarheid aan de Heer behoorde tot de taken waartoe de Gildebroeder zich verbond wanneer hij toetrad tot een gewapende gilde. Dan verbied de Franse bezetter de gilden. Hun bezittingen worden verbeurd verklaard en in 1798 openbaar verkocht. Na 345 jaar hield de Kolveniersgilde op te bestaan.
In 1983 ontstond het idee om de Kolveniersgilde nieuw leven in te blazen.  Op 9 februari 1984 werden de statuten  in het Belgische Staatsblad gepubliceerd en was de heroprichting van de Mechelse Kolveniersgilde een feit ( uit de programmabrochure van zondag 11 september 2011).
Wij zijn fier, dat wij met enkelen van onze kantclub, mochten deelnemen aan de festiviteiten. Die zelfde dag was het ook Open Monumentendag. Vele activiteiten waren gepland, vele monumenten konden bezocht worden. In het Stadhuis aan de stand van onze kantclub “Etterjefke”, mochten we vele bezoekers ontvangen. Tussen 10.00 en 18.00u konden zij kennismaken met de kloskant in het algemeen en de Mechelse kant in het bijzonder.

  belangstelling van jong en oud

Besloten hofjes

Deze retabelkasten, ook “beloken hofjes” genoemd, waren tot begin van dit jaar te bewonderen in het Schepenhuis. Nu zijn ze tentoongesteld in de Zalm. Ze werden in de eerste helft van de 16de eeuw gemaakt door de Gasthuiszusters-Augustinessen van Mechelen en zijn uniek in hun soort. Nergens ter wereld vindt men nog zo een omvangrijke verzameling. De houten of albasten beeldjes die we in de kasten zien, en de panelen die beschilderd werden met afbeeldingen van heiligen of schenkers van deze Besloten Hofjes werden gemaakt door professionele kunstenaars.

Terwijl de Gasthuiszusters de versieringen rond de beelden en relieken maakten: de zijden bloemetjes, kettingen van parels, edelstenen, goud en zilvervlechtwerk, stukjes perkament met tekeningen of tekst, hadden zij tijd om in gedachten bij God te zijn en te mediteren.

 

(In het “Hooglied”  bezingt koning Salomo zijn bruid. Hij noemt haar een 'besloten hof', hortus conclusus, een liefelijke afgesloten plaats waar hij graag verblijft.)

Een van de heiligen die veel voorkomt in de tentoongestelde kasten is St.Anna. Op 26 juli wordt zij op vele plaatsen als patrones door de kantwerksters vereerd. Ook in Mechelen? In de St.Romboutskathedraal  is er een St.Anna – altaar en op de Zoutwerf stond heel lang geleden een St.Anna - kapel…

  Daniël in de leeuwenkuil ca.1500-1510

  St. Anna ten Drieën, detail; ca. 1520-1530

  St.Anna - kapel, Haverwerf

  St.Anna - altaar, St.Romboutskathedraal

Bij UIT-in-Mechelen

Elke vrijdagnamiddag, in juli en tot eind augustus, waren leden van onze kantclub Etterjefke  aanwezig bij  Uit–in–Mechelen aan de Hallestraat. Iedereen was daar hartelijk welkom en kon er kennismaking met de “Queen of Lace “ zoals de Mechelse kant door de engelse dichter Edward Young (1683-1765)genoemd werd.

                            

Ambachtendag in Het Molenijzer.

Op zondag 14 augustus waren er, ondanks dreigende wolken vele bezoekers in “Het Molenijzer” te Putte. Op de jaarlijkse Ambachtendag was er voor de kantwerksters, zeeldraaier, klompenmaker, smid, glasgraveerder, broodbakker, het heemmuseum en het lingeriemuseum veel belangstelling.

Brugse kantdagen.

Naar jaarlijkse gewoonte gingen dit weekend van 15 augustus de Brugse kantdagen door. Kantwerksters van overal kwamen  naar Brugge om kennissen te ontmoeten, ideeën uit te wisselen en nieuwe uitdagingen te ontdekken. Ons Belgisch weer was natuurlijk de spelbreker, maar dappere kantwerksters die zich niet door de regen lieten afschrikken, vonden een  plaats onder de tentjes. Bij de Brugse brouwerij “De Halve Maan” aan het Walplein werd de tweede verdieping vrij gemaakt voor verschillende kantclubs.

Een extraatje voor de dappere en soms kletsnatte bezoekers, was de tentoonstelling in het archief van Brugge: “Kant in Brugge 1911, een technische en sociale omwenteling”. De tentoonstelling loopt nog tot 28 augustus en werd ingericht door het Comité voor Initiatief Brugge vzw, Kantcentrum en Stadsarchief Brugge. Waarachtig de moeite waard, niet voor wie alleen maar klost of naar patronen uitkijkt, wel voor wie zich afvraagt hoe sommige kantwerksters vroeger “hun kost konden verdienen”. Zowat honderd jaar geleden kreeg de Brugse kant een moderne invulling: een kantnormaalschool voor het onderwijs, de Brugse kleurencode in de technische tekeningen als standaard voor de productie en een kantwerkstervakbond als sociaal vangnet. Voor meer uitleg kan iedere geïnteresseerde de catalogus raadplegen. Een aanrader!

  Op de tweede verdieping: een sfeerbeeld

  Vlaanderse kant M. Dom Kantschool Artofil
 

  Moderne kant M. De Craemer, Kantclub Mentebolletje

  Affiche voor de tentoonstelling in het archief

  Een voorbeeld van Brugs bloemwerk

Zoek de 7 verschillen.

Nog tot  4 september loopt in het M-Museum te Leuven de tentoonstelling: “De Rademakers collectie -  Een romantische kijk”. De werken uit de privé verzameling van Fons Rademakers, schrijver, voormalig televisiemaker en groot kunstliefhebber, geven een idee van de romantische schilderkunst uit de lage landen in de eerste helft van de 19^e eeuw.

Er zijn o.a. enkele werken van Basile De Loose ( Zele 1809 - Brussel 1860) te bewonderen, meestal  familietaferelen. Het werk: ”Bezoek aan het naaiatelier”(?) toont een groep jonge,  mooi verzorgde kantwerksters. Hun werk wordt aangeprezen door de kantvrouw en gekeurd door een modieus geklede dame.

Dit schilderij werd gekozen voor de M-kids: een folder met opdrachten voor jonge museumbezoekers. Naast andere opdrachten moeten zij de 7 verschillen zoeken tussen de afbeelding en het origineel. Gemakkelijk denk je?

 

  

De Belle Epoque in Blankenberge

In het Belle Epoque Centrum te Blankenberge kan je,  zoals de naam het al zegt, kennis maken met de belle époque. Dit is de periode van ongeveer 1870 tot aan de eerste wereldoorlog. Toen kende de Europese burgerij een redelijke welvaart. De stad Blankenberge groeide uit tot een belangrijke badplaats met grote realisaties als het Casino, de Pier, villa’s en hotels. Drie aan elkaar palende belle-epoque villa’s werden recent tot een ontmoetingscentrum omgebouwd. Je kan er mee genieten van de feestelijke en zorgeloze sfeer die er toen in Blankenberge heerste. Er is ook een tijdelijke tentoonstelling over vrouwelijke handwerken uit die periode,  nog te bezichtigen tot einde augustus. De tentoongestelde kledingstukken  zijn rijkelijk met kant versierd. Waar kwam die vandaan?  Dat weten we niet …..maar er waren toen zeker kantwerksters in Blankenberge,  en de kantclub “’t  Mentebolletje”zorgt er voor dat dit ook vandaag niet vergeten wordt!

  de reclamefolder

  met kant versierd....



  kantwerkster bij het vissershuisje in Blankenberge

De Tragheydt.

In 1959 werd de reeks “Flandria Nostra” uitgegeven door de Standaardboekhandel.  Op blz 95 van deel III  staat het titelblad afgebeeld van het boek:”De seven hooft-sonde speels-ghewys vermakelyck ende leersaem voor-gestelt” geschreven door G. Ogier . De  afbeelding werd gemaakt door  Gaspar Bouttats (Antwerpen 1620 - 1703), hij  graveerde voor boekhandelaars en maakte platen naar verschillende meesters. Voor Guillaume of Willem Ogier (Antwerpen 1618 - 1689), humoristisch toneelschrijver en lid van de Antwerpse Rederijkerskamer “De Violiere”, beeldde hij de zeven hoofdzonden uit: Hooverdigheyt, gierigheydt, onkuysheydt, haedt en nydt, gulsigheydt, gramschap en tragheydt. Het werd uitgegeven: “T’Amsterdam voor Michiel de Groot, Boeck vercooper op den Nieuwen dyck, A’ 1682, Gasp Bouttats inventi et fecit.”

 

De zevende hoofdzonde: de “TRAGHEYDT” wordt door Gaspar Bouttats verpersoonlijkt  door een kantwerkster die mijmerend haar hoofd ondersteund en een hand op haar hart legt….

  het titelblad van het boek van C. Ogier


  de zevende hoofdzonde: de traagheid!

Zakhorloges en kant.

Ooit gehoord van kanten doekjes om in zakuurwerken te leggen?

Deze afbeelding vond  ik in het boek: “Een eeuw vrijmetselarij in onze gewesten 1740-1840”. Het werd  uitgegeven  door de . A.S.L.K.  naar aanleiding van een tentoonstelling van 27 mei tot 31 juli 1983.

Op pagina 227, onder nr.  378 staat vermeld:  Kanten rondjes voor zakuurwerken (Mechelen / Antwerpen ca 1750-1770).

Valenciennes-kant.

Verz. Afdeling Textiel van de Koninkljke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel. Volgens mevrouw Marguerite Coppens, textieldeskundige, werden deze rondjes in de horlogekasten van zakuurwerken gelegd. Opmerkelijke is de versiering met maçonnieke (= vrijmetselarij) symbolen.

Mechelse Cavalcade in 2013.

 

Binnenkort beginnen de voorbereidingen voor de Hanswijk Jubelfeesten in 2013. Het is in onze stad traditie om elke 25 jaar de Cavalcade door de straten te laten gaan. In 1988 gebeurde dit onder Koninklijke belangstelling, koningin  Fabiola was in Mechelen. Het ontwerp van de elfde cavalcade was het werk van Kan. Gouverneur. Hij werkte  reeds voor de tiende cavalcade met Luc van Hoeck samen en had ervaring als ontwerper en realisator van de jaarlijkse Hanswijkprocessie. In het Gedenkboek van de Jubelfeesten Hanswijk 1000 jaar staat een foto van de wagen  met de kantwerksters. Ja, inderdaad  de Mechelse kunstnijverheden: tapijtwerk, goudleder en kant waren ook in de optocht aanwezig. Zouden wij met onze kantclub in 2013 ook een bijdrage mogen leveren?  We kunnen het in ieder geval voorstellen….

  de eretribune in 1988

  de wagen van de Mechelse kunstambachten