Driekoningen

 

 

SHPANYER ARBET in Chernobyl.

 

25 jaar na het ongeluk met de kernreactor is Chernobyl (Ukraine) synoniem voor vernieling. Grote oppervlakten werden onbewoonbaar, maar hoe zag die “zone” er uit voor de ramp? Verschillende nationaliteiten en religies leefden er vreedzaam samen. In het Augustinermuseum van  Freiburg ( D.) loopt een tentoonstelling  (nog tot 18-3-2012) die focust op de landbouwers- gemeenschap  en de Joodse minderheidsgroep. Met een uitgebreide collectie voorwerpen en tekeningen wordt de cultuur van Polesia, het gebied rond Chernobil, aan de bezoekers getoond….

Tot mijn verbazing stond er ook een “kantkussen” , en waren er prachtige stukken goudkant te zien die “SHPANYER ARBET” genoemd werden. Dit is de joodse naam voor een metaalkant: punto di Espagna.

 

Over de geschiedenis  is weinig bekend. Mordechai  Leib Margulies uit Berdychiv zou rond 1830 gevlucht zijn om aan de militaire dienst voor de Tsaar te ontsnappen. Hij nam in ’t geheim  verschillende rollen zilverdraad mee en  vestigde zich in Sasiv in Galicia. De onderneming breidde zich uit tussen 1860 en 1890 en had 180 mensen in dienst. De werkwijze werd geheimgehouden.  De kant werd uitgevoerd naar Oost – Europa en de U.S.A. Er werden feestelijke haartooien, borst- en schouderstukken gemaakt.  Rosetten, ogen en harten verwezen naar sociale of religieuze groepen.

 

Er worden 4 klossen met draad als steun gebruikt. Met 3 spoelen waarop goud- of  zilverdraden rond een katoenen draad gedraaid zijn, worden deze verwerkt tot een soort  vlecht. Deze vlecht wordt vastgelegd volgens een patroon dat op een rol, gevuld met paardenhaar, vastgemaakt is.

Hoofdbedekking: Kippa



Hoofdbedekking: Jarmilne



Detail kantkussen



Kantkussen: Galicië, einde 18e eeuw


foto's H. Vermeir

Uit  zonder uitlaat .

Op 18 september ll. organiseerde de Mechelse stadsdiensten UIT in Mechelen, Mobiliteit en Diversiteit samen een groots evenement rond mobiliteit en cultuur. Die dag was het ook autovrije zondag en startdag van het nieuwe cultuurseizoen. Alle verenigingen werden uitgenodigd om hieraan deel te nemen. Dus waren er ook enkele leden van onze kantclub aanwezig om te demonstreren.

  10u. Klaar om alle vragen te beantwoorden!

Onze kantclub en de Mechelse Kolveniers gilde.

Op zondag, 11 september, vierde de Mechelse Kolverniersgilde haar 4^de Gildejuweel.

Het oudste gekende document waarin de Mechelse Kolveniers worden vermeld, dateert van 1453. Militaire dienstbaarheid aan de Heer behoorde tot de taken waartoe de Gildebroeder zich verbond wanneer hij toetrad tot een gewapende gilde. Dan verbied de Franse bezetter de gilden. Hun bezittingen worden verbeurd verklaard en in 1798 openbaar verkocht. Na 345 jaar hield de Kolveniersgilde op te bestaan.
In 1983 ontstond het idee om de Kolveniersgilde nieuw leven in te blazen.  Op 9 februari 1984 werden de statuten  in het Belgische Staatsblad gepubliceerd en was de heroprichting van de Mechelse Kolveniersgilde een feit ( uit de programmabrochure van zondag 11 september 2011).
Wij zijn fier, dat wij met enkelen van onze kantclub, mochten deelnemen aan de festiviteiten. Die zelfde dag was het ook Open Monumentendag. Vele activiteiten waren gepland, vele monumenten konden bezocht worden. In het Stadhuis aan de stand van onze kantclub “Etterjefke”, mochten we vele bezoekers ontvangen. Tussen 10.00 en 18.00u konden zij kennismaken met de kloskant in het algemeen en de Mechelse kant in het bijzonder.

  belangstelling van jong en oud

Besloten hofjes

Deze retabelkasten, ook “beloken hofjes” genoemd, waren tot begin van dit jaar te bewonderen in het Schepenhuis. Nu zijn ze tentoongesteld in de Zalm. Ze werden in de eerste helft van de 16de eeuw gemaakt door de Gasthuiszusters-Augustinessen van Mechelen en zijn uniek in hun soort. Nergens ter wereld vindt men nog zo een omvangrijke verzameling. De houten of albasten beeldjes die we in de kasten zien, en de panelen die beschilderd werden met afbeeldingen van heiligen of schenkers van deze Besloten Hofjes werden gemaakt door professionele kunstenaars.

Terwijl de Gasthuiszusters de versieringen rond de beelden en relieken maakten: de zijden bloemetjes, kettingen van parels, edelstenen, goud en zilvervlechtwerk, stukjes perkament met tekeningen of tekst, hadden zij tijd om in gedachten bij God te zijn en te mediteren.

 

(In het “Hooglied”  bezingt koning Salomo zijn bruid. Hij noemt haar een 'besloten hof', hortus conclusus, een liefelijke afgesloten plaats waar hij graag verblijft.)

Een van de heiligen die veel voorkomt in de tentoongestelde kasten is St.Anna. Op 26 juli wordt zij op vele plaatsen als patrones door de kantwerksters vereerd. Ook in Mechelen? In de St.Romboutskathedraal  is er een St.Anna – altaar en op de Zoutwerf stond heel lang geleden een St.Anna - kapel…

  Daniël in de leeuwenkuil ca.1500-1510

  St. Anna ten Drieën, detail; ca. 1520-1530

  St.Anna - kapel, Haverwerf

  St.Anna - altaar, St.Romboutskathedraal

Bij UIT-in-Mechelen

Elke vrijdagnamiddag, in juli en tot eind augustus, waren leden van onze kantclub Etterjefke  aanwezig bij  Uit–in–Mechelen aan de Hallestraat. Iedereen was daar hartelijk welkom en kon er kennismaking met de “Queen of Lace “ zoals de Mechelse kant door de engelse dichter Edward Young (1683-1765)genoemd werd.

                            

Ambachtendag in Het Molenijzer.

Op zondag 14 augustus waren er, ondanks dreigende wolken vele bezoekers in “Het Molenijzer” te Putte. Op de jaarlijkse Ambachtendag was er voor de kantwerksters, zeeldraaier, klompenmaker, smid, glasgraveerder, broodbakker, het heemmuseum en het lingeriemuseum veel belangstelling.

Brugse kantdagen.

Naar jaarlijkse gewoonte gingen dit weekend van 15 augustus de Brugse kantdagen door. Kantwerksters van overal kwamen  naar Brugge om kennissen te ontmoeten, ideeën uit te wisselen en nieuwe uitdagingen te ontdekken. Ons Belgisch weer was natuurlijk de spelbreker, maar dappere kantwerksters die zich niet door de regen lieten afschrikken, vonden een  plaats onder de tentjes. Bij de Brugse brouwerij “De Halve Maan” aan het Walplein werd de tweede verdieping vrij gemaakt voor verschillende kantclubs.

Een extraatje voor de dappere en soms kletsnatte bezoekers, was de tentoonstelling in het archief van Brugge: “Kant in Brugge 1911, een technische en sociale omwenteling”. De tentoonstelling loopt nog tot 28 augustus en werd ingericht door het Comité voor Initiatief Brugge vzw, Kantcentrum en Stadsarchief Brugge. Waarachtig de moeite waard, niet voor wie alleen maar klost of naar patronen uitkijkt, wel voor wie zich afvraagt hoe sommige kantwerksters vroeger “hun kost konden verdienen”. Zowat honderd jaar geleden kreeg de Brugse kant een moderne invulling: een kantnormaalschool voor het onderwijs, de Brugse kleurencode in de technische tekeningen als standaard voor de productie en een kantwerkstervakbond als sociaal vangnet. Voor meer uitleg kan iedere geïnteresseerde de catalogus raadplegen. Een aanrader!

  Op de tweede verdieping: een sfeerbeeld

  Vlaanderse kant M. Dom Kantschool Artofil
 

  Moderne kant M. De Craemer, Kantclub Mentebolletje

  Affiche voor de tentoonstelling in het archief

  Een voorbeeld van Brugs bloemwerk

Zoek de 7 verschillen.

Nog tot  4 september loopt in het M-Museum te Leuven de tentoonstelling: “De Rademakers collectie -  Een romantische kijk”. De werken uit de privé verzameling van Fons Rademakers, schrijver, voormalig televisiemaker en groot kunstliefhebber, geven een idee van de romantische schilderkunst uit de lage landen in de eerste helft van de 19^e eeuw.

Er zijn o.a. enkele werken van Basile De Loose ( Zele 1809 - Brussel 1860) te bewonderen, meestal  familietaferelen. Het werk: ”Bezoek aan het naaiatelier”(?) toont een groep jonge,  mooi verzorgde kantwerksters. Hun werk wordt aangeprezen door de kantvrouw en gekeurd door een modieus geklede dame.

Dit schilderij werd gekozen voor de M-kids: een folder met opdrachten voor jonge museumbezoekers. Naast andere opdrachten moeten zij de 7 verschillen zoeken tussen de afbeelding en het origineel. Gemakkelijk denk je?

 

  

De Belle Epoque in Blankenberge

In het Belle Epoque Centrum te Blankenberge kan je,  zoals de naam het al zegt, kennis maken met de belle époque. Dit is de periode van ongeveer 1870 tot aan de eerste wereldoorlog. Toen kende de Europese burgerij een redelijke welvaart. De stad Blankenberge groeide uit tot een belangrijke badplaats met grote realisaties als het Casino, de Pier, villa’s en hotels. Drie aan elkaar palende belle-epoque villa’s werden recent tot een ontmoetingscentrum omgebouwd. Je kan er mee genieten van de feestelijke en zorgeloze sfeer die er toen in Blankenberge heerste. Er is ook een tijdelijke tentoonstelling over vrouwelijke handwerken uit die periode,  nog te bezichtigen tot einde augustus. De tentoongestelde kledingstukken  zijn rijkelijk met kant versierd. Waar kwam die vandaan?  Dat weten we niet …..maar er waren toen zeker kantwerksters in Blankenberge,  en de kantclub “’t  Mentebolletje”zorgt er voor dat dit ook vandaag niet vergeten wordt!

  de reclamefolder

  met kant versierd....



  kantwerkster bij het vissershuisje in Blankenberge

De Tragheydt.

In 1959 werd de reeks “Flandria Nostra” uitgegeven door de Standaardboekhandel.  Op blz 95 van deel III  staat het titelblad afgebeeld van het boek:”De seven hooft-sonde speels-ghewys vermakelyck ende leersaem voor-gestelt” geschreven door G. Ogier . De  afbeelding werd gemaakt door  Gaspar Bouttats (Antwerpen 1620 - 1703), hij  graveerde voor boekhandelaars en maakte platen naar verschillende meesters. Voor Guillaume of Willem Ogier (Antwerpen 1618 - 1689), humoristisch toneelschrijver en lid van de Antwerpse Rederijkerskamer “De Violiere”, beeldde hij de zeven hoofdzonden uit: Hooverdigheyt, gierigheydt, onkuysheydt, haedt en nydt, gulsigheydt, gramschap en tragheydt. Het werd uitgegeven: “T’Amsterdam voor Michiel de Groot, Boeck vercooper op den Nieuwen dyck, A’ 1682, Gasp Bouttats inventi et fecit.”

 

De zevende hoofdzonde: de “TRAGHEYDT” wordt door Gaspar Bouttats verpersoonlijkt  door een kantwerkster die mijmerend haar hoofd ondersteund en een hand op haar hart legt….

  het titelblad van het boek van C. Ogier


  de zevende hoofdzonde: de traagheid!

Zakhorloges en kant.

Ooit gehoord van kanten doekjes om in zakuurwerken te leggen?

Deze afbeelding vond  ik in het boek: “Een eeuw vrijmetselarij in onze gewesten 1740-1840”. Het werd  uitgegeven  door de . A.S.L.K.  naar aanleiding van een tentoonstelling van 27 mei tot 31 juli 1983.

Op pagina 227, onder nr.  378 staat vermeld:  Kanten rondjes voor zakuurwerken (Mechelen / Antwerpen ca 1750-1770).

Valenciennes-kant.

Verz. Afdeling Textiel van de Koninkljke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel. Volgens mevrouw Marguerite Coppens, textieldeskundige, werden deze rondjes in de horlogekasten van zakuurwerken gelegd. Opmerkelijke is de versiering met maçonnieke (= vrijmetselarij) symbolen.

Mechelse Cavalcade in 2013.

 

Binnenkort beginnen de voorbereidingen voor de Hanswijk Jubelfeesten in 2013. Het is in onze stad traditie om elke 25 jaar de Cavalcade door de straten te laten gaan. In 1988 gebeurde dit onder Koninklijke belangstelling, koningin  Fabiola was in Mechelen. Het ontwerp van de elfde cavalcade was het werk van Kan. Gouverneur. Hij werkte  reeds voor de tiende cavalcade met Luc van Hoeck samen en had ervaring als ontwerper en realisator van de jaarlijkse Hanswijkprocessie. In het Gedenkboek van de Jubelfeesten Hanswijk 1000 jaar staat een foto van de wagen  met de kantwerksters. Ja, inderdaad  de Mechelse kunstnijverheden: tapijtwerk, goudleder en kant waren ook in de optocht aanwezig. Zouden wij met onze kantclub in 2013 ook een bijdrage mogen leveren?  We kunnen het in ieder geval voorstellen….

  de eretribune in 1988

  de wagen van de Mechelse kunstambachten

De familie Beethoven.

Aan de Haverwerf werd zaterdag 11 juni het kunstwerk ”Grootvader Beethoven, een Mechels beeldverhaal” van Jean-Paul Laenen, plechtig ingehuldigd. Naast  burgemeester Bart Somers, schepen Frank Nobels en de Mechelse kunstenaar, waren ook talrijke  genodigden en belangstellenden aanwezig.

Michiel van Beethoven en zijn vrouw Marie-Louise Stuyckens, woonden in Mechelen en kregen 4 zonen. Cornelis, de oudste en Lodewijk, de derde, vestigden zich later in Bonn. Michiel was meester-bakker, maar hij schakelde gauw over naar de kunsthandel en in 1720 naar de verkoop van kant!  Mechelen was in die periode reeds een zeer belangrijk kantcentrum.  De zaken gingen goed en zo werd hij eigenaar van verschillende huizen. Maar het tij keerde en hij kon niet meer aan zijn financiële verplichtingen voldoen. In 1741 ontvluchtte hij onze stad en liet een berg schulden achter. Samen met zijn vrouw vertrok Michiel naar Bonn, waar 2 van  hun zonen reeds verbleven. Lodewijk had als kind reeds een groot muzikaal talent . Nog voor hij zes jaar was werd hij als koorknaap bij het St. Rombout kapittel aangenomen. Hij was later zangleraar aan het St. Pieter kapittel in Leuven, werkte in Luik en aanvaarde in 1733 een benoeming bij de keurvorst van Keulen, aartsbisschop Clemens-Augustus van Beieren . In Bonn werd hij hofmuzikant van de keurvorst.  Zijn derde zoon Johan, werd de vader van  Ludwig von Beethoven!

Komen we nog even terug bij Michiel: na zijn vertrek uit Mechelen worden de processen tegen hem voortgezet. Talrijk zijn de eisen tot betaling van  aan hem geleverde kanten.  Sir van den Brande uit Brussel, Jouffr. Maria de Lorge uit Kortrijk, Jouffr. Borghgrave, weduwe Dancré, Jouffr. Katarina Vertongen , Clara de Meester, Mathias van Eupen en misschien nog vele anderen hebben vergeefs op de betalingen gewacht. En waar zijn de kanten gebleven? Mee naar Bonn verhuisd? Daar, in het geboortehuis van Ludwig von Beethoven, ligt nu nog alleen zijn kanten doopmutsje…

  inhuldiging van het standbeeld

  Jean-Paul Laenen en Ludwig van Beethoven



 Het Moleken, Steenstraat (1699-1739), het huis der van Beethovens

Kantclub Idria in Sint-Katelijne-Waver.

Bij het opruimen  en klasseren van een map papieren vond ik foto’s en een gedicht van Herman Vos. Dit gedicht: “Kantiek”, werd opgedragen aan de leden van de kantclub IDRIA uit Sint- Katelijne-Waver. Het werd door hem persoonlijk voorgelezen op  4 oktober 1991, bij de opening van de tentoonstelling naar aanleiding van het tienjarig bestaan van de club.

Na een initiatiecursus van K.A.V. wou ik mij nog meer bekwamen in het kantklossen. In 1983 startte ik bij Bij Gusty Versele  in de Valkstraat, en bleef er tot oktober  1993, toen ze omwille van haar gezondheid, stopte met lesgeven.

Gusty zelf leerde kantklossen bij Liesje Mattheus ( 1924-1983 ) in Mechelen en raakte de “kantmicrobe” nooit meer kwijt. Ze behaalde het diploma van kantmonitrice aan het Brugs Kantcentrum en gaf haar kennis met veel enthousiasme door aan haar cursisten.

Kantiek.

 

                                                   Ik zoek in ’t raadsel  van het weven  dat geen weven is

en in de doolhof waar ik speur ervaar ik het gemis

aan felle kleur en scherpe geur en alle schilderstuig

dat mij zo dierbaar blijft en dat ik zoveel  eer betuig…

Maar nu mijn ziel verstijft hier, bij ’t aanschouwen

de tover in het fijnste draad

geboren uit de edele drift van vrouwen

bevrucht door ’t mysterieuze zaad

dat Gods’ eigen schepsel, tot een schepper maakt.

Ach, wat ik ooit mag zeggen of mag schrijven

in adoratie is mijn geest en hart geraakt

het mooie raadsel mag voor mij een raadsel blijven.

 

Herman Vos (1991).

     Gusty, gefeliciteerd door toenmalig burgemeester, Chris Lens

  een deel van de aanwezigen in het Kunst- en Ontmoetingscentrum "Vinkenhof" te Onze-Lieve-Vrouw-Waver

Alfred Ost.

Van 30 april tot 2 juni kan je in de crypte van de Hanswijk-basiliek  de tentoonstelling: “HANSWIJK  NOSTALGIE “  bezoeken. Deze tentoonstelling is ingericht door de stedelijke musea van Mechelen , als aanloop naar de komende Jubelfeesten  in 2013.

Toen hij 16 jaar was vestigde Alfred Ost  (Zwijndrecht 1884-Antwerpen 1945) zich met zijn ouders te Mechelen, hij bleef er 14 jaar.  De tijd die hij te Mechelen doorbracht beïnvloedde zijn verdere leven. Hij studeerde er aan de academie en had zijn atelier in de Brusselpoort. Hij was bevriend met Rik Wouters, Prosper De Troyer en Prosper Verheyden.

In 1913 en 1938 zette hij zijn tekentalent in voor de Jubelfeesten van O.L.V. van Hanswijk met als hoogtepunt  “De Cavalcade”. Godsdienstbeleving en folklore speelden een grote rol  in zijn leven. Hij was ook zeer sociaal voelend. Dat blijkt  o.a. uit de werken die  hij maakte t.v.v. vluchtelingen, krijgsgevangenen en oorlogsslachtoffers toen hij tijdens WOI  in Nederland verbleef. 

Naast de tekeningen van A.Ost  is er allerlei informatie en documentatie over de geschiedenis van Hanswijk. Ook prachtige “mirakelschilderijen” als dank aan Onze Lieve Vrouw van Hanswijk geschonken, zijn er te bewonderen. Een aanrader voor elke “echte” Mechelaar!

  tekening van A.Ost, een van de reuzenkinderen

  postkaart getekend: A. Ost; tentoonstelling Amsterdam 1917

  "Mirakelschilderij" van de Antwerpse schilder Coninckx (1880) .

Armoe Troef!

 

Kant is een luxeproduct, maar de arbeidsomstandigheden van de
kantwerksters aan het einde van de 19e eeuw waren allesbehalve luxueus.
Verschillende reddingsoperaties werden in gang gezet, onder de hoge bescherming
van Koningin Elisabeth. Onder haar patronaat startte een ware promotiecampagne
voor Belgische kant. Bekende kunstenaars werden ingeschakeld om nieuwe
patronen te ontwerpen. Toen de Eerste Wereldoorlog de afzetmarkten en
bijgevolg de productie nog verder in gevaar bracht was de toestand nog
dramatischer. Met de steun van de "Commission for Relief in Belgium" werden
prachtige kantstukken vervaardigd en voor verkoop naar vooral Amerika en
Engeland gestuurd. Deze "War Lace", met meestal patriottische motieven
en emblemen werd ook als geschenk aan de geallieerde naties
aangeboden.

De vele bezoekers in de Lamotsite hebben dit op onze
tentoonstelling kunnen  zien. En de kinderen konden zoals gewoonlijk
de basisslagen van het kantklossen uitproberen.
 
Naar aanleiding van dit thema "Armoe troef" verscheen in het tijdscherift van Heemkunde Gouw Antwerpen, (jg.48, 2011, nummer 1) de tekst: Armoe Troef, bij de kantwerksters voor, tijdens en na W.O.I, van I.M.J.Tonnoeyr 

                                    
            Voorbeelden van War Lace.



                    

Belangstelling van groot en klein.

Schilderij van Anne de Jésus.

In de Dekenij aan de Wollemarkt hangt sinds kort een schilderij dat de karmelietes Anne de Jésus, medezuster van Teresa van Avila, voorstelt. Het werd gevonden bij de restauratie van het pand aan het St. Romboutskerkhof waar jarenlang een archeologische kring zijn onderkomen had. Het zat verborgen achter vele lagen behang en wordt gedateerd in de tweede kwart van de zeventiende eeuw.  Op het schilderij zien we dat er kant aan het altaarstuk
verwerkt is.  Dit is niet verwonderlijk, want in de 17^e eeuw werd er in Mechelen reeds volop kant gemaakt. L. Godenne schreef hierover: “  A  Malines,  le  bon peuple  s'occupe à  faire  de  la  dentelle  blanche,  connue  sous  ce nom;  et  le  Béguinage,  le  plus  considérable  du  pays   est   soutenue par  le   travail  des  béguines,  qui  excellent  dans  cet  art."  (Malins, Jadis et Aujourd’hui; C. De Vries-Brouwers, Antwerpen 1973).  De echte Mechelse kant met de specifieke ijsgrond ontstond echter pas rond 1720 (F.Weem, De tapijten en Kantnijverheid te Mechelen, Archief Mechelen M7406a, uit: V.E.V. Berichten Antwerpen 31-08-1961). De kant op het schilderij lijkt eerder op de passement of “passement au fuseau” uit het modellenboek van Mignerak uit 1605 en de publicatie van Vinciolo in 1623.

                                          
                                                     schilderij van Anne de Jésus

                               
                                                                                          
         detail van het altaarstuk en afbeelding uit modellenboek van Mignerak en Vinciolo  

Kanttekeningen.

Op deze tentoonstelling in het Maagdenhuis te Antwerpen, van 20 november2010 tot en met 3 april 2011,waren niet alleen prachtige kanten te zien. We konden ook de schilderijen, beeldhouwwerken, meubels, aardewerk en archiefstukken van het OCMW-museum bewonderen. We kregen ook een beeld van het leven in het Maagdenhuis dat van 1552 tot 1882 een weeshuis voor meisjes was. Ze leerden er lezen, schrijven,en rekenen, maar vooral naaien en kantklossen. De kinderen hadden het niet gemakkelijk. Er heersten strenge tuchtregels, dat bleek uit het huisreglement. De kanttentoonstelling gaf ons een overzicht van de kantsoorten die er toen gemaakt werden en van de rol die Antwerpen speelde in het verspreiden van die kantsoorten over heel Europa en Zuid-Amerika. Sinds de 17e eeuw was de kantproductie een belangrijke bron van inkomsten in kloosters, begijnhoven en weeshuizen.

           

                      

                     


                                                      

Beeld van Huybrecht Van den Eynde (1594 - 1661) Madonna met naaikussen op schoot en Jezuskind.