Franciscus Xaverius
Francisco de Jatsu y Azpilicueta
3 december 1552
Het overlijden van de Heilige “Franciscus Xaverius” wordt vandaag herdacht. Francisco de Jatsu y Azpilicueta werd geboren in Xavier, in het diocees Pamplona, uit een vader die uit het dorpje Jatsu kwam, gelegen in de zesde “merindad” van het toenmalige Koninkrijk Navarra, het huidige Frans Baskenland. Francisco de Jatsu was Baskischtalig (“Euskaldun”) noemde zich steeds “Cantaber” wat toen “Bask” betekende. Xaverius is patroon van de Ikastolas, maar ook van de missies. In het kasteel van Javier, waarin hij geboren is, hangt de Christus die begon te wenen toen Franciscus in China gedood werd. Hij was Jezuïet, nét als Ignatius van Loiola. Een Baskische familie had vroeger altijd één zoon die (Francisco) Javier heette en een tweede met de naam Iñaki. Nu heten ze “Iraultza”, “Revolutie”.
“Francisco de Javier” verdient enige aandacht. Hij was de zoon van Juan de Jaso, die aan de Universiteit van Bologna was afgestudeerd als doctor in de rechten. Juan de Jaso, de Jatsu, of de Jaxu kwam uit het piepkleine dorpje Jaxu even ten noorden van Garazi, bij pelgrims bekend onder de Franse naam Saint-Jean-Pied-de-Port (Donibane Garazi) in Basse Navarra, aan de andere kant van de Pyreneeën. De geschiedenisboeken vermelden dat hij als kind regelmatig, te voet, naar zijn grootouders trok “en ze spraken Baskisch met elkaar”. In 1512 ziet de erg jonge Xavier de Castiliaans–Navarrese, troepen, aangevoerd door Ferdinand “de Katholieke Koning”, Navarra onder de voet lopen. Ferdinand kende de streek goed want hij kwam uit het nabijgelegen Sos in Aragón dat nu “Sos del Rey Católico” heet. Vier jaar later slopen dezelfde troepen, ditmaal onder bevel van kardinaal Cisneros, het geboortekasteel van Xavier om te beletten dat de eerder gevluchte Navarrezen die terugkeren vanuit Benafarroa (Basse-Navarra) er in trekken, om van daaruit Navarra te heroveren.
In 1521 komt de bevolking van Iruñea-Pamplona in opstand tegen de troepen van de “Spaanse” Keizer Karel. De broers van Xavier, die trouw hadden gezworen aan de kroon van Navarra, nemen deel aan de strijd aan de zijde van de Hendrik, Koning van Frankrijk en van Navarra. Ze worden verslagen bij Noain, in de buurt van Pamplona. Franciscus trekt naar Parijs om er te studeren. Daar leert hij een andere Bask kennen: “Iñaki van Loiola”, Ignatius van Loyola die bij de Slag van Pamplona zwaar gewond was geraakt. Samen stichten ze de Orde van de paters Jezuïeten. Samen zorgen ze ervoor dat in vrijwel elke Baskische familie een “Iñaki” en/of een “Xavier” te vinden is. (Opmerkelijk is dat in de Slag van Pamplona van 1521 Franciscus aan de zijde van de Fransen vocht, terwijl Ignatius aan de andere kant stond!)
Franciscus gaat dan het evangelie verkondigen, eerst in “India” (het land van de Indianen!) Later trekt hij onder Portugese vlag naar Japan. Als Portugees, want Javier “vertikte” het zichzelf als Spanjaard te erkennen.
In de nacht van 2 december 1552 overlijdt Javier. In het museum dat ondergebracht werd in zijn geboortekasteel probeert een Jezuïet je wijs te maken dat het Christusbeeld in de woonkamer weende, toen het overlijden bekend geraakte!
Viering in 1999
In Pamplona viert het deel van bevolking, dat door de vijand onder de noemer “allemaal van ETA” wordt geplaatst, deze dag op een héél andere manier. Ze vormen een stoet met zanpantzar (carnavalsfiguren), gaiteros (doedelzakken), dantzaris (dansgroepen) en zelfs een txaranga (brassband) en ze onderstrepen op die manier het karakter “Navarro en Euskaldun” van deze dag. Bij het monument voor de Fueros, op Sarasate zingt een Baskisch koor en zijn er bertsos (geïmproviseerd gezang op rijm) te horen. Baskische volkssporten worden in ere gehouden en er wordt gedanst. Vooral wordt eraan herinnerd dat Xavier voor de vrijheid van Navarra streed. Eugenio Arraiza, van de “Euskal Kultur Fundazioa” spreekt het volk afwisselend in het Spaans en het Baskisch toe. Hij liet niet na aan te klagen dat er met openbare fondsen gepoogd werd de figuur van de Heilige te “denaturaliseren”. “Het Euskara was zijn taal” en hij, Arraiza, doet een oproep een brug te vormen tussen het verleden en het heden en te strijden om het oude Navarra, aan beide zijden van de bergen te herenigen
Het groene stadje Leitza vierde de “Dia de Nafarroa” op zijn eigen manier. Op het balkon van het stadhuis werd de door president Sanz verboden Baskische vlag gehesen. Ze hingen er meteen een spandoek naast met de tekst “UPN-PSN, ikurrinea ere nafar ikurra da!” “De Ikurriña is ook de vlag van Navarra!”
Bron: W.Hensgen
Franciscus Xaverius:
[url]http://nl.wikipedia.org/wiki/Franciscus_Xaverius[/url]
Zanpantzar:
[url]http://www.blogari.net/blogs/media/31ituren_02.jpg[/url]
Txaranga:
[url]http://www.txarangaigandea.com/[/url]
Fueros:
[url]http://users.skynet.be/tillets/fueros.htm[/url]
