Religieuze iconen

.

.

KATTEN

Hevig verliefden en gestrenge hooggeleerden
beminnen allen in hun rijpe tijd de kat,
de trots des huizes, krachtig, zacht, en net als zij
bij voorkeur binnen zittend, en op warme plekjes.

Als vrienden van de wellust en de wetenschap
verlangen ze naar stilte en schrikwekkend duister.
Erebus had ze graag als lijkkoetspaard gezien,
maar fierheid liet zich niet door dienstbaarheid vervangen.

Nadenkend nemen zij nobele poses aan
van grote sfinxen die, diep in de eenzaamheid
en dromend zonder eind in slaap lijken te vallen.

Hun flank is vruchtbaar en vervuld van tovervonken,
zwak pinkelen er gouden, flinterdunne puntjes
in hun mystieke oogbol, als een fijn soort zand.

.

Aan mijn prinses

Liefste, hart en woorden
Houden voor jou stil,
Jij blinde vlek in mijn vermoorden
Van wat ik vergeten wil.

Kleine vink, lieve kleine kinkel
-De liefde speelt mij parten-
Baby-face, bijou, scharminkel
Voor wie ik alles weer wil tarten

Tot ik, als vroeger, blind van pijn
Weer neerlig, eenzaam in het laken
Het gaat niet om het zijn
Maar om wat wij er van maken,

ENVOI:
Prinses, ik beschrijf wat ik bewonder,
Wat ik vrees, bemin of haat
Prinses, nu ik u ken kan ik niet zonder,
Gedoog niet dat ik u verlaat.

.

.

.

De opkomst van de opera

Hoe is het ontstaan en welke ontwikkeling maakte het door?

Rond 1600 bestudeerden wetenschappers in Florence de muziek van de Griekse tragedies uit de klassieke tijd. Ze kwamen tot de conclusie dat die muziek monodisch geweest moest zijn; de melodie werd door een solostem gezongen met een bescheiden instrumentale begeleiding.

Zo kwam de expressieve lading van de tekst zonder te veel versluiering door muziek tot uiting. De studie van het Griekse drama leidde tot de vernieuwende muziekvorm van 'zingend spreken': het recitatief. Het bestaan van de opera was een feit.

 Claudio Monteverdi
De eerste componist die een complete tekst op muziek zette was de Italiaan Claudio Monteverdi. Zijn opera Orpheo werd in 1600 aan het hof van de hertog Conzaga. Om een levendig geheel van dit zangstuk te maken, bracht Monteverdi variaties aan in de zangpartijen. Hij bracht een scheiding aan tussen solozang, de laterale aria en het ritme door de behoefte aan expansie van de zanger bepaald wordt; verhalend gedeelte in een opera e.d., voorgedragen met de toonval en het ritme van de gesproken rede, recitatief.

Stijlen
Als de opera zich over heel West-Europa verspreidt, ontwikkelen zich verschillende nationale stijlen. De opera seria in Italië is een ernstige opera met tragische, op mythologie geïnspireerde verhalen. Als tegenhanger ontwikkelde zich de opera buffa, waarin gewone mensen in komische, alledaagse situaties worden weergegeven. Beide typen opera's werden geheel gezongen met een afwisseling tussen recitatieven en aria's.

In Frankrijk kwam de tragedie lyrique met statige dans en muziek tot ontwikkeling. De opera comique is juist luchtig van karakter, omdat er gesproken dialogen in plaats van recitatieven worden gebruikt. De opera Benedict en Beatrice van Berlioz is een voorbeeld van een opera comique.

Toegankelijk
Vanaf 1637 kunnen ook gewone burgers tegen betaling van een toegangskaartje een operavoorstelling bijwonen. De zangkunst steeg al snel naar een hoog peil en de aria's werden steeds belangrijker. Iedere zanger kreeg de kans zijn kunsten te tonen en het publiek eiste dat de beste zangers een aantal keren te horen waren. Componisten verwerkten daarom tientallen aria's in hun opera's. Een aria bestond uit enkele regels die werden herhaald.

Drama
De verhaallijn werd steeds minder belangrijk en vormde vaak niet meer dan een verbinding tussen de aria's. Deze vorm komt terug in opera's van beroemde componisten uit de 18e eeuw, zoals Mozart. In de 19e eeuw brengen Verdi en Puccini het drama terug in de opera zonder het belang van de zang te verloochenen.

Populariteit
In de tijd dat de opera populaire muziek was, gedroegen de bezoekers zich niet anders dan de bezoekers van de popconcerten nu. Er werd gegeten en gedronken tijdens de voorstelling. Er werd gejoeld, gefloten, gejuicht. Als het echt mis was, werden de zangers bekogeld met de meegebrachte etenswaren. In de 20e eeuw verdwijnt de belangstelling van het grote publiek, maar er worden nog altijd nieuwe opera's gemaakt. Veel grote operaproducties kunnen nu alleen met subsidie worden uitgevoerd.

Libretto
De basis van elke opera is het libretto, de tekst van het gezongen verhaal. Het ritme van die tekst bepaalt in hoge mate de muziek. Daarom is het moeilijk om operateksten te vertalen. De relatie tussen tekst en muziek kan in zo'n vertaalslag verloren gaan. Om ervoor te zorgen dat de bezoekers het verhaal toch kunnen volgen, maakt de opera veel gebruik van boventitels; op een vlak boven het toneel wordt de vertaling geprojecteerd.

.

 je hebt me alleen gelaten...

je hebt me alleen gelaten
maar ik heb het je al vergeven

want ik weet dat je nog ergens bent
vannacht nog, toen ik door de stad
dwaalde, zag ik je silhouet in het glas
van een badkamer

en gisteren hoorde ik je in het bos lachen
zie je, ik weet dat je er nog bent

laatst reed je me voorbij met vier
andere mensen in een oude auto
en ofschoon jij de enige was die
niet omkeek, wist ik toch dat jij
de enige was die mij herkende de enige
die zonder mij niet kan leven

en ik heb geglimlacht

ik was zeker dat je me niet verlaten zou
morgen misschien zul je terugkomen
of anders overmorgen of wie weet wel nooit

maar je kunt me niet verlaten

.

.

 Ik schrijf gedichten als dunne bomen...

Ik
schrijf gedichten
als dunne bomen.

Wie
kan zo mager
praten
met de taal
als ik?

Misschien
is mijn vader
gierig geweest
met het zaad.

Ik heb
hem nooit
gekend
die man.

Ik heb
nooit
een echt woord gehoord
of het deed pijn.

Om pijn
te schrijven
heb je
weinig woorden
nodig.

.

De geschiedenis van de game

Van Pong tot Wii

Mensen zijn altijd gefascineerd door fantastische werelden. Tot voor kort had de lezer, luisteraar of kijker een passieve rol; het verloop van het verhaal is immers door de maker vooraf bepaald. Nieuwe media bieden ongekende mogelijkheden voor interactie.

Een spelcomputer is een computer zonder toetsenbord. Meestal wordt de spelcomputer, ook wel console genoemd, aangesloten op een televisiescherm. Het spel wordt gespeeld via controllers, die de speler met de hand bedient. Gangbare spelcomputers zijn de zogenaamde next-generation consoles zoals de X-Box 360, Playstation3 en de Nintendo Wii. Naast de spelcomputer biedt ook de gewone pc spelmogelijkheden via internet of spellen op cd-roms.

Tennis for Two

1958: Tennis for two

Het is het nauwelijks voor te stellen dat de eerste simpele spellen een revolutionaire ontwikkeling zouden ontketenen. Het eerste spel ‘Tennis for Two’ is in 1958 uitgevonden in een laboratorium die de spelmogelijkheid bood op open dagen van een kerncentrale. Evenals ‘Space War’ uit 1962 waren deze spellen gekoppeld aan dure universiteitscomputers met een enorme omvang.

Odyssey

Magnavox Odyssey

De eerste game die voor een breed consumentenpubliek beschikbaar kwam, was Magnavox Odyssey in 1972. Dit spel was eigenlijk een videogame en geen computergame, want er zat in de Odyssey geen enkele chip. Het hoofdbestanddeel werd gevormd door veertig transistors die ervoor zorgden dat op het televisiescherm punten en streepjes te zien waren, bijvoorbeeld in de vorm van een bal en twee rackets. In de standaardversie waren twaalf verschillende spellen te spelen, zoals hockey, voetbal en roulette. En omdat de Odyssey zelf geen kleuren kon genereren, moest voor elk spel een apart transparant kleurenfolie op het televisiescherm worden bevestigd. Zo ontstond bijvoorbeeld een tennisveld of een roulettetafel.

Pong

Pong

In dezelfde tijd werd Pong ontwikkeld. Dat was een tennisspel met een verbluffend eenvoudige instructie: ‘Avoid missing ball for high score’. Pong is als automatenversie het grootste succes in de speelautomatenindustrie, waar eerst alleen mechanische spellen en flipperkasten te vinden waren.

Snel daarna begon de producent Atari met een thuisversie van Pong. Het prototype zat nog vol met honderden draden. Het plan was om alle elektronische componenten van de automatenversie onder te brengen in één chip. Deze chip werd de meest geavanceerde die tot dan toe in een consumentenartikel was gebruikt. Pong bleek dé hit tijdens de kerstverkoop van 1975. Op diverse plaatsen moesten mensen een paar uur in de rij staan, niet om Pong direct te kunnen kopen, maar om een bestelling te mogen plaatsen.

Commodore 64

Commodore 64

De Commodore 64 werd één van de meest verkochte computers van de jaren 80 van de vorige eeuw; van de 20 miljoen die er verkocht zijn werd het grootste deel voor spelletjes gebruikt. In 1985 kwam de Nintendo console op de markt met het nog steeds bekende spel ‘Super Mario Bros’. In 1989 werden twee handhelds (kleine gamecomputers om in de hand te spelen) uitgebracht, de succesvolle Gameboy en de grotere Atari Lynx. De Lynx beschikte als enige over een kleurenscherm. In 1990 kwam de 16-bit Super Nintendo met nog mooiere spelletjes. In 1995 bracht Sony de 32-bit Playstation uit, inmiddels opgevolgd door Playstation 2 en de Playstation Portable.

Mogelijkheden

Playstation Portable

Ontwerpers en vormgevers van computergames krijgen door de steeds snellere processors en videokaarten steeds meer mogelijkheden, met als gevolg steeds levensechtere spellen. Door het realisme in vormgeving geven de spellen meer en meer de spelers het idee echt iets mee te maken. Dit gegeven wordt inmiddels ook buiten de amusementsindustrie herkend en benut. Zo worden patiënten met een ernstige fobie, zoals hoogtevrees, met virtuele beelden van hun angstbeelden genezen.

.

.

Driedimensionaal

Met twee ogen zie je in 3D

Alles heeft een lengte, breedte en diepte: 3 dimensies. De afkorting voor driedimensionaal is 3D. Alle mensen waarvan beide ogen goed werken zien de wereld in 3D. Omdat onze ogen niet precies op dezelfde plek zitten, ziet elk oog het beeld waar we naar kijken nét anders. Onze hersenen maken van deze 2 beelden een 3D afbeelding met diepte. Hierdoor kun je zien welke voorwerpen dichtbij zijn en welke ver weg.

Twee ogen

Als je maar één oog kunt gebruiken zie je diepte op een andere manier, omdat je maar één beeld ziet. Je hersenen moeten het dan met dat beeld oplossen, want er worden geen verschillende beelden naar je hersenen geseind. Met één oog let je op de afstand en overlapping van plaatjes en voorwerpen. Als je bijvoorbeeld naar een huis kijkt waar een auto voor staat zie je een deel van het huis niet. De auto overlapt een stukje van het huis, zo weet je dat de auto voor het huis staat.

Scherp stellen

Je ogen functioneren als een soort camera’s. Licht uit de buitenwereld valt door het hoornvlies en de lens op de achterkant van je oog. Daar liggen lichtgevoelige cellen, het netvlies. Op het netvlies ontstaat een verkleind, omgekeerd beeld. De oogzenuw geeft het beeld door aan je hersenen. Je oog stelt scherp door de ooglens boller of minder bol te maken. Dit heet accommoderen.

3D films

Als je naar de televisie of een bioscoopscherm kijkt, zien beide ogen hetzelfde beeld. Dit komt doordat het beeld in een plak vlak wordt weergegeven en je ogen geen twee verschillende beelden te zien krijgen. Films met een 3D effect worden gemaakt met twee camera’s. Er wordt een film gemaakt voor het rechteroog en een film voor het linkeroog. In de bioscoop wordt de film met twee monitoren tegelijkertijd op het filmscherm vertoond. Met een speciale 3Dbril ziet het rechteroog door het rechter brilglas alleen de rechterfilm. Het linkeroog ziet door het andere brilglas de linkerfilm. Die beelden worden door je hersenen samengevoegd. En voilà: je ziet drie dimensies!

.

Bloedverwantschap

Ik denk aan mijn achterkleinkinderen,
mijn overgrootouders, even ver van mij verwijderd.
Ik ben het knooppunt waar zij samenstromen
en uit elkander gaan, voorgoed gescheiden,
in toekomst en verleden opgenomen,
zonder dat ik het kan verhinderen.

Ik moet hen met elkaar verzoenen door mijn bloed,
maar kan het niet alleen: mijn moeder en mijn vrouw
zijn mij te hulp gesneld en delen uit haar overvloed
kracht aan mij mee, op straffe van mijn ondergang.

Ik zend mijn beide dochters voor mij uit,
op zoek naar buitenstaanders voor haar schoot.
Zij wijzen mij de toegang tot de dood,
bedroefd maar zonder er te lang bij stil te staan.

.