Een groots boek over verlangen en ontgoocheling, huwelijk, overspel en bedrog. Geconstrueerd als een hechte legpuzzel, een woud van symbolen, waarin het verhevenste en het banaalste elkaar afwisselen. Brouwers  schrijft stilistisch meesterlijk over de vraag of het tussen man en vrouw in deze gebroken schepping ooit goed komt

In filmische scènes ontrolt zich een merkwaardig drama, waar aan het slot alle betrokkenen zich kunnen afvragen: wat waren nu eigenlijk precies de gebeurtenissen die hiertoe hebben geleid?

Is er in werkelijkheid wel iets gebeurd?

 Het was een boeiende bespreking.

Enkele lezers waren er niet toe gekomen het boek uit te lezen.

Een paar mensen vonden het een mooi boek.

Anderen waren wel te vinden voor het mooie taalgebruik maar hadden wel moeite met de inhoud.

Het verhaal is zeer summier, zit verpakt in lyrische omschrijvingen, met herkenbare situaties.

Vb: receptie

Blz. 19 …”Ik wilde ongemerkt richting uitgang schuifelen, maar plotseling stond de hooggeleerde Möser weer voor me, zijn toga op borsthoogte bemorst met een bleek soort eetbaar gras waar een garnaaltje tussen hing. … Hij dreef mij met mijn rug tegen de vitrine en stond zo dicht tegenover me dat ik zijn kleren en adem rook…Terwijl het zweet van mijn wenkbrauwen lekte, beperkte ik me tot nu en dan knikken, zonder het besef van zijn betoog, dat alleen maar uit op mij inhamerend stemgeluid leek te bestaan. Met gerimpelde vinger wees hij naar de vitrine, en naar het gefacetteerde zirkoon, de verkiezelde boomstam, … Het garnaaltje plakte nu op een andere plaats tegen zijn gewaad.”

Alle hoofd personages komen irritant over

Het boek is eerder deprimerend, er is geen enkele gezonde relatie tussen de verschillende personages.

De liefde wordt voorgesteld al vernietigend.

Jelmer van Hoff is een zwakke persoonlijkheid met zeer weinig zelfvertrouwen.

Vanwege zijn faalangst afgekeurd als leraar geschiedenis,

leeft op een woonboot samen met zijn ziekelijke hond en zijn vrouw Paula Doorenbos.

Sinds de geboorte van hun mongoloïde dochter Hanneke is hun huwelijk uitgeblust.

Paula is arts zeer dominant en koel. Paula heeft het kind nooit kunnen accepteren

en heeft Jelmer verboden haar nog aan te raken

De geboorte van hun dochtertje vormt het breekpunt in de relatie tussen Paula en Jelmer.

Paula bezoekt haar kind nooit en zwijgt het dood.

De woonark van Jelmer en Paula die vast op een basalten onderbouw in het water lijkt te rusten, komt los en geraakt op drift, net als hun huwelijk.

Crisissituaties en ruzies gaan gepaard met noodweer, storm en watersnood.

Jelmer gaat wel op bezoek en heeft wel contact met zijn kind.

Hanneke is zijn reden van bestaan.

De hond speelt een grote rol in hun contacten.

Op de vraag, hoe het kan dat een ouder zijn gehandicapt kind kan verstoten

werd de opmerking gemaakt dat men niet te vlug mag oordelen.

Ontkenning kan een vorm van zelfbescherming zijn.

Beide ouders reageren verschillend en dat kan tot een breuk leiden in de relatie,

zoals ook in dit boek wordt beschreven.

Een gehandicapt kind is altijd een belasting voor het gezin.

Door de vele zorgen en aandacht voor het gehandicapt kind

kunnen de andere kinderen in de verdrukking komen.

Het kan gebeuren dat een ouder het gehandicapte kind gebruikt om zelf in de belangstelling te staan.

Soms kan het een band scheppen tussen ouders en de andere kinderen.

In deze nacht

was alles donker

ik flitste

met mijn oog

en zag

een heldere hemel

met lichtjes vol

uit  ‘mijn droom’

Theo Hebbelinck

leven

is

met je handen

zeggen

hier is mijn hart

dat van je houdt

uit’ gedachtenis’

Theo Hebbelinck

Laatste opdracht

MAJA PANAJOTOVA

Je verliest me, mijn liefste, verliest me,

zoals een vrouw in de weer met de was

haar gouden trouwring verliest.

Je zult me zoeken in het schuim

van woorden, ogen gezichten,

maar ik zal blinken ergens

op een vreemde plek.

Je verliest me, mijn verliest me

zoals een jager de tere ree verliest,

als hij haar dode lichaam heeft.

Je zult mijn zoeken in het bos

van herinneringen en gebaren,

maar ik zal ergens kwijnen

in de dichte schaduw.

Je verliest me, mijn liefste, verliest me,

maar jij bent mijn land en mijn zee.

Ik zal je zoeken, ver , in vreemde landen,

omdat ik twee keer bannelinge ben.

Je verliest me, mijn liefste, verliest me.

 
Scheepsberichten

Annie Proulx

 Na een gezellige nieuwjaarsbabbel en kennismaking met Olga hebben we met veel aandacht de verfilming van het boek bekeken. De film kreeg als titel “The Shipping News” nadien hebben we het boek en de film vergeleken.

Het boek en de film spelen zich af aan de kust van het Canadese eiland  Newfoundland.

NewFoundland: (Archaïsch Nederlands:Terneuf, verbastering van het Franse Terre-Neuve.) is een eiland in de Atlantische Oceaan voor de noordkust van Noord Amerika. Het behoort tot de Canadese provincie Newfoundland en Labrador. Newfoundland wordt door de Straat van belle Isle gescheiden van het schiereiland Labrador. Het eiland heeft een oppervlakte van111.390 km². Ruim driemaal die van Nederland.

De film verschilt op vele punten van het boek. In de film heeft Quoyle maar een dochtertje en in het boek heeft hij er twee. Het ene dochtertje doet nogal gevaarlijke dingen zoals op een dak kruipen, in de film wordt hier niet over gesproken. Ook niet over de hond Warren. De film mist drie thema’s die in het boek erg belangrijk zijn:

-        Qouyle leert dat de liefde prettig kan zijn in plaats van pijnlijk;

-        Qouyle verandert van een derderangs journalist in een goede chef-redacteur;

-        Bunny (het dochtertje van Quoyle) leert wat de dood is. Zij overwint haar angsten en krijgt meer zelf vertrouwen.

Hoewel de film onder Hollywood –liefhebbers erg populair was, heeft hij veel kritiek gekregen in Canada, omdat hij Newfoundland extreem onnauwkeurig en beledigend af zou schilderen.

Annie Proulx (1935) was tot voor kort een volslagen onbekende Amerikaanse schrijfster, die in 1991 debuteerde met de roman “Postcards”, waarvoor zij als eerste vrouw de Pen/Faulkner- Award ontving. Haar definitieve doorbraak volgde in 1993 met haar tweede roman “Shipping News”. In de Verenigde Staten werden er meer dan 700 000 exemplaren verkocht en werd het overladen met literaire prijzen, waaronder de National Book Award en de Pulitzer Prize.

Bijna vierhonderd pagina’s lang giert de ijzige wind tussen de regels van het boek.

Met korte elliptische zinnetjes- een vergelijking met de stijl van Mac Carthy, een van haar favoriete auteurs, dringt zich op weet Proulx de manier van denken en converseren van die geïsoleerde samenleving tot uiting te brengen. Haar taalgebruik zit vol pakkende beelden die een situatie of personage haarscherp neerzetten. Over Quoyle’ collega op de krant schrijft ze:”Gezicht als kwark waar een vork doorheen was gehaald.

Veel hoofdstukken beginnen met de beschrijving van een scheepsknoop uit “Het knopenboek van Ashley”, en zetten daarmee de toon voor wat komen gaat: de Liefdesknoop, de Wurgknoop, de Slijpende halve steek. Een ander terugkerend element zijn Quoyle’s gedachten in de vorm van krantenkoppen:’domme man opnieuw in de fout’, ‘Verslaggever likt hielen van redacteur’. Wat ook raar is, is dat ze steeds spreekt over ‘de tante’ maar bijna nooit de naam van dit personage vermeldt. Proulx is op haar best als ze de verbeten strijd beschrijft die het individu vanuit zijn isolement moet voeren om zich te verweren tegen de permanente dreiging van het natuurgeweld, een thema dat binnen de Amerikaanse literatuur op een lange traditie kan steunen.

Proulx is sterk in het typeren van personen.

Qouyle is een onhandig e en ongelukkig man. Hij is journalist bij een plaatselijke krant. Hij trouwt met de eerste vrouw van wie hij houdt (Petal) maar het huwelijk is ongelukkig.

In Newfoundland ontmoet hij Wavey zij helpt hem in de groei naar zelfvertrouwen, hij wordt groter als mens, als vader en als jounralist.

      Qouyle bekijkt zichzelf als een kritische buitenstaander:

-        De domme man opnieuw in de fout ( 117)

-        Man onverschillig voor voorouderlijk huis op puntje van de landtong. (p114)

-        Man klinkt als stompzinnige dwaas.(p141)

-        Verslaggever afgetuigd.(P174)

-        Verslaggever lijkt magneet voor dode mensen.(p 248)

Ook ‘De tante’ Agnis is zeer goed weergegeven.

Een vrouw gehard en getekend door het leven.

In de scène op de plee rekent, ze op haar eigen radicale manier, af met het verleden.

Het wekt nauwelijks verbazing te lezen dat Annie Proulx zelf al jaren lang in haar eentje in een klein gehucht, diep verscholen in de bossen van Vermont woont. Dat zij haar huis eigenhandig heeft gebouwd en geniet  van de vrijheid die het isolement haar biedt. Er wordt vermoed dat zij in de figuur van de enigszins excentriek, maar ook zeer doortastende en niet kapot te krijgen tante van Quoyle aardig wat eigenschappen van zichzelf heeft verwerkt. Ook gaan haar verhalen vaak over het harde leven op het platteland.

De flaptekst

Quoyle, een onhandige derderangs journalist, werkt voor een plaatselijke krant in het noorden van de staat New York. Nadat zijn vlinderachtige overspelige echtgenote is verongelukt, weet zijn tante Quole over te halen om met haar en zijn dochtertjes het verlaten voorouderlijk huis aan de kust van Newfoundland te betrekken. De ruige streek met zijn onherbergzame klimaat stelt de weduwnaar voor nieuwe uitdagingen: hij moet een oud huis bewoonbaar zien te maken en zich als verslaggever van de scheepsberichten bewijzen in de Gammy Bird, een bizarre krant die voornamelijk aandacht besteedt aan de seksschandalen en auto-ongelukken.

De confrontatie van de trage, maar allesbehalve domme Quole met de woeste natuur en zijn contacten met de niet bepaald tamme Newfounlanders worden met groot vakmanschap, veel vaart en een aanstekelijk gevoel voor humor geschreven.

‘…Scheepsberichten doet je ernaar verlangen in de Flying Squid te zitten, om zeehondevincurry te eten en ijsbergen op elkaar te zien botsen…’ The Times

Diane Van Broeckhoven




De Flaptekst:

 De buitenkant van Meneer Jules

Als de bejaarde Alice de door haar man Jules gezette koffie ruikt, staat ze op.

Dit ritueel herhaalt zich iedere dag. Tot ze hem op een ochtend levenloos aantreft in de sofa in de kamer- de koffie is nog niet helemaal door gelopen. Terwijl Jules langzaam transformeert in een beeld dat uit marmer gehouwen lijkt, haalt ze herinneringen op en zegt ze  dingen tegen hem die ze niet eerder heeft kunnen of durven uitspreken. Als ze vervolgens in het reine moet komen met het verdriet en het gemis waarmee ze geconfronteerd wordt, raakt haar autistische buurjongen David op onverwachte wijze betrokken bij het verwerkingsproces

“De buitenkant van Meneer Jules” is een ontroerend verhaal over omgaan met gemis.

Reiskoorts

Alice wil op reis, haar herinneringen achterna, weg uit de gevangenis die haar huis is geworden.

Maar ze is oud en uitgeblust na de dood van haar man en haar stapjes in de wereld liggen steeds dichter bij huis. Soms komt ze dagenlang de deur niet uit en reist ze alleen nog in haar gedachten.

Reacties van de lezers

De beide boeken werden graag gelezen.

Vooral het boekje “De buitenkant van Meneer Jules” heeft iedereen aangesproken.

De taal is soms poëtisch.

Van in het begin gebruikt de auteur een zeer beeldende taal:

…”Het tijdloze halfuurtje tussen het wakker worden en opstaan omhult Alice als een vertrouwd kledingstuk. Ze drijft in een denkbeeldige baarmoeder, dobbert een nieuwe dag tegemoet. Haar lichaam voegt zich ontspannen in de warme plooien van het bed, haar spieren en gewrichten zijn gewichtloos, haar geest leeg.”

Alice heeft geleefd onder het juk van haar man. Ze ervaart zijn overlijden als een man als een stuk vrijheid.

 “ Ze liep, behoedzaam haar voeten neerzettend, om de lederen bank heen, en ging naast haar man zitten. Dat hij van zijn eigen huisregels afweek om door de muur van glas het sneeuwlandschap in zich op te nemen, stemde haar mild. Ze kreeg daardoor zelf onverwacht een stukje vrijheid cadeau. Ze moest niet meteen in het gareel.”-  “De buitenkant van meneer Jules.” Blz9

“ Jules zou het bovendien niet goedkeuren als ze in haar eentje in een reisbus of een vliegtuig

stapte… Hij keek haar vorsend aan vanuit zijn zilveren lijst op het dressoir. Pas toen ze de foto een halve slag gedraaid had, kon ze haar gedachten de vrije loop laten.”.. “Reiskoorts.” blz. 9

Alice wordt door de ene lezer als laf ervaren. Durft enkel na de dood van Jules praten over de zaken die haar hinderen.

Iemand anders vindt haar den weer een sterke vrouw, die eigen beslissingen durft te nemen;

Als ze ontdekt dat Jules een minnares heeft, belet ze hem met haar op zakenreis te gaan: “Hoe dan ook Jules, …je vakantie met Olga  is nooit doorgegaan, en daar heb ik voor gezorgd… Ik heb hem (de man van Olga) gebeld en hem gezegd dat ik de vrouw was van de man waar zijn Olga een verhouding mee had…..De volgende dag kwam je thuis met het bericht dat je congres niet doorging…”De buitenkant van Meneer Jules “blz. 46-48

Aan een opgedrongen vakantie bij haar zuster aan zee maakt ze kordaat een einde.

“ Kordaat liep Alice naar de slaapkamer. Ze legde haar koffertje op het bed …het koste haar maar een paar minuten om haar kleren op te vouwen…. Op straat ademde ze bevrijd de koude najaarslucht in en stapte stevig door. Haar koffertje-op-wielen volde haar als een trouwe hond. Niet één keer keek ze om”…Reiskoorts blz. 40.

We vragen ons af of Alice  reeds een lichte vorm van dementie heeft bij het overlijden van Jules.

Haar manier van reageren op de dood van Jules is eigenaardig.

Haar inschattingsvermogen is verminderd, ze heeft weinig notie van tijd en ruimte.

Er zijn geen tekenen van verdriet.

Misschien is de belevenis van die eerste dag een vorm van verwerking.

…”Hij leefde, zolang zij dat wilde.. Ze moest hem nog zoveel zeggen. Het zou haar wel invallen naarmate de dag vorderde. Ze moesten haar vandaag allemaal met rust laten”…”De buitenkant van Meneer Jules”blz.20

Ook David, de ‘autistische’ buurjongen helpt haar bij het verwerken van de dood van Jules.

“…zijn dagelijkse partij schaken met Meneer Jules was een eiland in de tijd, een witzwart geblokt toevluchtsoord…. het ging hem niet om het spel maar, om de veiligheid van een zich steeds herhalende gewoonte.”

David aanvaardt de dood als een gewoon gebeuren…. Toen ze samen bij de bank stonden, dicht bij elkaar maar zorgvuldig vermijdend om elkaar aan te raken bekeek David aandachtig het tafereel. Toen maakte hij zich uit de schaduw van Alice los en ging naar Jules toe. Hij legde zijn hand op het versteende voorhoofd en blies zachtjes tegen het dunne haar….’Meneer Jules is niet ziek. Meneer Jules is dood’ zei David.’ ‘Tja’ gaf Alice toe. ‘Dat weet ik ook wel.’Blz.32

‘Meneer Jules is dood’ zei Alice zachtjes…. David sloop dichterbij, …Toen hij zichzelf weer in bedwang had, streelde hij met trage vingers het marmeren gezicht. Hij trok tedere sporen op het voorhoofd en de wangen als een bezwering. Meneer Jules is weg. Dit is de buitenkant van Meneer Jules’ zei hij….

Hij had het helemaal begrepen. Een levenloze man op een bank en een oude vrouw die daar als een voldongen feit mee omging pasten in zijn bevattingsvermogen. Er ging een zekerheid en een veiligheid van uit.blz. 61 62.

Het samen pannenkoeken eten, het slapen gaan word ontroeren mooi beschreven.

Het boek doet denken aan het boek van Dimitri Verhulst:”Mevrouw Verona daalt de heuvel af.

Het boek ‘Meneer de buitenkant van Meneer Jules’ heeft iedereen graag gelezen.

Het boek “ Reis koorts” is minder indringend en is minder mooi van taal en minder poëtisch.

PATRICK BERNAUW

Hoestbui (omtrent brandhout)

Zorgvuldig spaarden we

spaanders van de grote liefde,

het droog hout van dromen

bestemd voor de lange  nachten.

in het hart van de winter

zouden we een groot vreugdevuur

ontsteken en overwinnaars worden

van weemoed, koude en regen.

maar ergens was een lek:

moeizaam likken de vlammen nu

het hout nat en verrot.

en van vuur is nog slechts

sporadisch sprake: we hoesten

ons te pletter in de rook.

-uit:”want de golem is geen mens”

Oogst

ANNA ENQUIST

hebben zich in peren in-

gegeten. Onder kale takken

wacht ik op een invitatie

van de wind: gedempt geraas

en boze dans; voelen hoe van-

binnenuit als een scherp mes

gemis mij gaat omwoelen.

Dit is de aardde, zegt de tuinman:

geen wezensvreemde weerstands-

bieder maar verstrooide vriend.

Neem van de mist een mantel

die goed past; de tuin sluit

als een tent. Eet nu met mij

deze laatste amandelen want

wij vieren een bitter bestand
 

Bernhard Schlink

Titel: De Voorlezer



Schrijver: Bernhard Schlink



Aantal pagina’s: 174

Uitgeverij/Jaar van uitgave: Interlijsters - Wolters-Noordhoff, Groningen 2003.

Inhoud:
Het boek “De Voorlezer” is geschreven in het ik-perspectief. Deze ik is Michael Berg. Hij verteld over zijn relatie tot Hanna Schmitz en hoe deze relatie zijn leven heeft veranderd. Deze twee personen zijn de hoofdpersonen in dit boek.
Het boek is opgebouwd uit drie delen en vindt plaats in Duitsland.

Deel 1.
Toen Michael 15 was, kreeg hij een relatie met Hanna Schmitz, een treinconductrice van in de dertig.
Vaak komt hij na school bij haar en dan vraagt ze of hij haar wil voorlezen uit de boeken die hij net leest. Daarna bedrijven ze dan altijd de liefde.
Aan het eind van deel 1 gaan ze samen een fietstocht maken. Hij wordt op een ochtend eerder wakker en besluit om broodjes te gaan halen en laat een briefje achter. Als hij terugkomt, is Hanna helemaal overstuur. Ze beweert helemaal geen briefje te hebben gevonden. Als hij later weer eens bij haar thuis op bezoek gaat, is ze weg, verhuisd volgens de buren.

Deel 2.
Michael is een jonge rechtenstudent. Hij zit in een speciaal werkgroepje waar hij getuige kan zijn van een proces tegen een paar bewaaksters van een concentratiekamp tijdens de tweede wereldoorlog.
Dit is de plaats waar Michael Hanna weer tegenkomt. Hanna is een van de verdachten. De bewaaksters hadden op een dag het bevel gekregen om de gevangenen naar een andere plaats te transporteren. ’s Nachts moesten de gevangenen dan in een kerk overnachten. Precies in die nacht werd het dorpje geraakt door een raket die de foute kant op was gegaan. Hij sloeg in, in de kerk. De bewaaksters echter maakten geen aanstalten om de deuren van de kerk te openen om de gevangenen eruit te laten. Ze zijn allemaal verbrand behalve twee vrouwen; moeder en dochter. De dochter heeft een boek geschreven over wat ze heeft beleefd en naar aanleiding hiervan is het proces gestart.
Er blijkt dat Hanna ook in het concentratiekamp de kleine, zwakke meisjes mee naar haar kamer nam, die haar vervolgens moesten voorlezen.
Tijdens het proces vindt Michael dat Hanna zich zeer in haar nadeel presenteert. Opeens vallen de puzzelstukjes op z’n plaats. Hanna was analfabeet.
Dat verklaart waarom ze zo van het voorlezen hield en waarom ze zo boos werd toen Michael tijdens de fietsvakantie ontbijt was gaan halen. Het legt zelfs uit waarom ze bij de SS is gegaan. Oorspronkelijk had ze een baan bij Siemens aangeboden gekregen, maar aangezien ze niet kon lezen is ze bewaakster geworden. Na de oorlog is de dan conductrice geworden, ook hier hoefde ze niet te kunnen lezen. Het verklaart ook waarom ze zich zo slecht presenteerde tijdens het proces; ze had het boek van de overlevende dochter nooit gelezen en had zich dus niet zo goed kunnen voorbereiden.Ze krijgt levenslang.

Deel 3.
Michael trouwt, krijgt een kind, scheidt weer. Zijn verleden met Hanna laat hem niet los. In al zijn vriendinnen en later zijn vrouw probeert hij Hanna te zoeken.
Hij besluit weer voor te gaan lezen. Hij neemt het op en stuurt het Hanna in het gevangenis.
Af en toe krijgt hij een brief van haar. Ze heeft zichzelf bijgebracht om te lezen en schrijven. Weliswaar waren de brieven kort en het handschrift krakerig maar ze schreef.
Na 18 jaar krijgt Michael een brief dat Hanna binnenkort vrij zal komen en dat Michael de enige persoon is tot wie Hanna contact heeft gehad. Hij wordt gevraagd of hij voor Hanna een paar faciliteiten kan regelen zoals een appartement en een baan. Michael ziet hier zeer tegen op, maar doet het toch allemaal.
Ook werd er in de brief gevraagd of Michael Hanna wilde komen opzoeken voor de vrijlating en dan op de dag zelf om haar af te halen.
Als hij haar gaat bezoeken is ze Hanna niet meer. Ze is oud en ziet er niet meer uit als Hanna, ruikt niet meer naar Hanna. Met een ietwat vreemd gevoel gaat hij weer weg.
Op de dag van de vrijlating krijgt Michael kort na arriveren te horen dat Hanna zich heeft opgehangen. In een brief die ze heeft achtergelaten staat dat Michael haar geld naar de vrouw, die het boek over de concentratiekampen heeft geschreven, moet brengen. Dit is wat hij doet en het geld wordt gestort in een Joodse stichting voor analfabeten.

Het boek gaat duidelijk over de ontwikkeling die de hoofdpersoon Michael doormaakt. Hanna is zijn eerste liefde en hij kan haar niet loslaten.
Als hij ouder is begint hij zich wel af te vragen of Hanna hem niet gewoon heeft gebruikt. Toch blijft er een speciaal gevoel bij hem achter. Zelfs als hij erachter komt dat Hanna bij de SS was, blijft hij van haar houden.
Het boek gaat ook over een gevoel van schaamte. Ten eerste de schaamte van het land, Duitsland. Schaamte over wat er allemaal tijdens de tweede wereldoorlog is gebeurd.
Vervolgens de schaamte van Hanna over haar analfabetisme. De schaamte die er zelfs voor zorgt dat ze levenslang krijgt.
En tenslotte de schaamte van Michael. Als kind durft hij niet voor hun relatie uit te komen omdat zij ruim 15 jaar ouder is dan hij. Later niet omdat ze bij de SS is geweest.

Mening
Dit boek vond ik zeer fascinerend. Vooral in deel 1 was ik zeer verbaasd over de relatie tussen de twee. Van de kant van Michael kan ik het allemaal wel begrijpen. Hij was in de puberteit en was net bezig met zichzelf en zijn lichaam te leren kennen. Hanna vond ik wel erg vreemd. Ik kan me moeilijk voorstellen dat een aantrekkelijke vrouw van in de dertig iets met iemand begint die half zo oud is.
Enigszins ongewoonlijk vond ik ook de ontwikkelingen die Michael doormaakt in het boek. Hij maakt binnen enkele weken ontwikkelingen door die andere mensen van zijn leeftijd in een paar jaar doen; zijn eerste seksuele ervaringen met een vrouw, maar ook met zichzelf, de grote liefde leren kennen. Dit allemaal met dezelfde vrouw die zoveel ouder is. Het is ook niet echt normaal dat deze jongen voor de rest van zijn leven emotioneel aan die vrouw blijft hangen.
Tijdens het lezen van dit boek ging ik mij ook wel een beetje afvragen of de liefde van Michael ten opzichte van Hanna niet een soort moederliefde is. Er is geen indicatie in het boek dat hij geen aandacht van zijn ouders kreeg maar wel dat hij uit een gezin met veel kinderen komt.
Duidelijk is in ieder geval wel, dat het geen normale verhouding is. Het is ook niet duidelijk waar de gevoelens van Hanna nou op gebaseerd zijn.
Al in al dus een boek dat door de scheve verhoudingen tussen de twee zeer boeiend is. Zeker een aanrader!