Archief

Invloeden van andere zijden

Behalve deze 'voorlopers' van Zwarte Piet zijn er nog andere veelal folkloristische figuren die alleen of in combinatie diens uitbeelding en functioneren beïnvloed kunnen hebben. Zij lijken te stammen uit het geloof aan kwade geesten en passen heel goed in de opgeleefde aandacht voor het bovennatuurlijke en fantasiefiguren (ook voor de jeugd) zoals die in de (vooral Duitse) Romantiek werden verzameld, onderzocht en geplubliceerd.

Vlaamse invloed

Sint Maarten trad in enkele streken in Vlaanderen als een soort Sinterklaas op. Hij had een zwarte knecht bij zich, die Nicodemus werd genoemd. Deze dreigde ook deugnieten met een roe te slaan of in een zak te stoppen.  

uit: Op zoek naar Zwarte Piet. Frits Booy
Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité 

Een zesde verklaring: een half-Moorse huurling als voorbeeld

Volgens Langeler (1994) wordt onze Moors uitziende Zwarte Piet verklaart met het verhaal van Cristoforo Moro, die in de zestiende eeuw als huurlingenaanvoerder met succes voor Venetië vocht tegen de Turken onder de vaandels van San Marco en San Nicolo. Hij trad zeer misdadig  op tegen vrouwen en kinderen. Na zijn dood kwamen om hem te eren zijn helm en dolk in de San Nicolokerk te Venetië terecht. Maar hoe en waarom deze volwassen, brute donkere huurling een kleine tweehonderd jaar later met een Moorse page in een Nederlands sinterklaasboek kan worden verbonden, blijft helaas een onbeantwoorde vraag. Deze theorie is vergezocht (letterlijk en figuurlijk).

uit: Op zoek naar Zwarte Piet - Frits Booy
Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité  

Een speurtocht naar de herkomst, de ontwikkeling en de betekenis van de Dienaar van Sinterklaas.


Een vijfde verklaring: Zwarte Piet als maanmytisch wezen!

Volgens Hoek (1960) is Zwarte Piet de levende personificatie van de donkere maan, dat wil zeggen nieuwe maan. Zijn bewijzen hiervoor zijn: 1) De zak; deze is te klein om alle stouteriken in te stoppen. Nee, ze dient om een voorstelling te geven van het zo moeilijk te verklaren feit, dat de volle maan uit de hemel verdwijnt. De donkere figuur zou haar in een zak hebben opgeborgen. 2) Het strooien; bij nieuwe maan kan men de sterren beter zien schijnen en dat wordt uitgebeeld door het strooien.

Als men Zwarte Piet juist wil kleden, moet zijn kostuum niet geel/groen of zoiets zijn, maar zwart met rode randen: zwart van de nacht en rood van de opkomende maan.
In Tsjechië en Slowakije verschijnt Sint Nicolaas met een zwarte figuur, de duivel (nieuwe maan), en een witte figuur,een engel (volle maan) het Goede, dat bij ons in Sinterklaas zelf is overgegaan. Ook deze theorie is niet te bewijzen.

uit: Op zoek naar Zwarte Piet.  Frits Booy
Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité

Een vierde verklaring, die zeker uit de duim komt 

Volgens schrijver Anton van Duinkerken (1948) kocht bisschop Nicolaas van Myra een Ethiopische slaaf, die christen was geworden met als doopnaam Petrus.
Hij werd Piter genoemd. Nicolaas gaf hem de vrijheid. Uit dankbaarheid hiervoor is deze Piter zijn leven lang in dienst van de bisschop gebleven. Een aardig verhaal, maar in de oudste bronnen en afbeeldingen betreffende bisschop Nicolaas is helemaal niets over een dienaar te vinden.

uit: Op zoek naar Zwarte Piet - Frits Booy

Vieze Pietjes


Pietjes glijden door de schoorsteen
Pietjes klimmen op het dak
langs de regenpijp naar boven
met cadeautjes in hun zak
klauteren op vieze daken
heel voorzichtig - pan voor pan
en daar worden al die Pietjes
echt ontzettend smerig van
dus als het allerlaatste kindje
ook een pakje heeft gehad
moeten al die Pietermannen
keurig een voor een in bad.

bron: Marianne Busser en Ron Schröder, Het grote versjesboek

Een derde, voor-Germaanse, verklaring, en wat voor een! (2)

In een theatrale uitbeelding van natuurlijke krachten (zang en dans) sprak de sjamaan namens de geest van het woud met zijn bomen, vruchten, kruiden en dieren, en namens de mens, de jager en verzamelaar. 
In wezen bemiddelde hij tussen hen, waarbij hij de mistieke liefde, het respect en de dankbaarheid van de jager ten aanzien van zijn prooi liet zien, want beiden maakten immers deel uit van dezelfde natuur. Zo probeerde de mens van toen het misterie van het leven te begrijpen en er zich mee te verenigen.

De sjamaan was dus de religieuze leider, maar ook de leider wat betreft kennis van vuur, voedsel, genezing, tijd en voorouders.
Vanaf prehistorische tijden tot een eind in de Middeleeuwen schijnt de meest gerespecteerde sjamaan van een clan duivel te zijn genoemd, zijn helpers vaak heksen. Tot in de zestiende eeuw stonden ze - vaak in afgelegen streken - nog hoog in aanzien.

De Kelten, Germanen, Grieken en Romeinen annexeerden deze primitieve volkeren veelal en namen ook hun natuurgod Herne over. Deze werd gereduceerd tot een figuur van minder belang, lachwekkend en ondeugend, vooral ook vanwege zijn duidelijk seksuele aspect.

uit: op zoek naar Zwarte Piet
 

Pieterbazen


Pieterbazen, Pieterbazen,
Pieterbazen zijn nooit moe.
Midden in de koude winter
Komen wij naar Belgie toe.

Als de golven huizenhoog staan,
zeggen we: geen nood.
No, no, no...We kruipen
In 't vooronder van de boot.

Als het regent...als het regent...
dan zegt Sinterklaas: wat nu?
Maar daar kunnen wij toch tegen
met een Spaanse paraplu!

Laat die regen lekker regenen,
no, no, no... geen nood!
Geen karwei is ons te moeilijk,
geen cadeau is ons te groot.

Pieterbazen, Pieterbazen,
Pieterbazen zijn nooit moe,
laat de grote wind maar razen,
wij gaan naar de kinderen toe.

Laat hem razen, laat hem blazen.
No, no, no... geen nood.
Over muren, over daken,
langs de gevel en de goot,
Zonder één geluid te maken,
naar de hoogste schoorsteen toe.
Pieterbazen zijn nooit moe.

Bron: Mies Bouhuys, Kinderversjes