INTERVIEW MET NICOLE DANNEELS

 Uit het goede hout gesneden

Jozef Oosterlinck vind je wekelijks aan de infokiosken. Hij staat er klaar om mensen te helpen, te begeleiden. Menslievend, zo staat hij ook in het leven en is hij zijn eigen weg gegaan. Zijn talenten uitgepakt en met passie gewerkt. Het is hem zeker niet allemaal in de schoot geworpen. Het was hard werken. Maar de puzzel is in elkaar gevallen. Voor mij zit dus een contente mens.

Jozef is geboren in Wondelgem in een gezin met 5 kinderen.  Hij heeft nog een oudere broer en twee jongere zussen, een gehandicapte broer is ondertussen overleden. Hij is getrouwd en heeft twee dochters en vijf kleinkinderen.

“Ik groeide op in een schrijnwerkersfamilie. Grootvader stichtte het bedrijf in 1928 onder de Wondelgemse  klokkentoren, en mijn vader zette de zaak verder. Mijn broer en ik volgden ook een opleiding ‘schrijnwerkerij’, meubel - en trappenmaker. Met één broodwinning en de oplopende dokterskosten voor mijn gehandicapte broer zat er niets anders op dan na het behalen van mijn diploma de werkplunje aan te trekken en mee te werken in het familiebedrijf. Ondertussen studeerde ik in avondonderwijs voor technisch tekenaar.  Op een bepaald moment kregen we te horen dat de schrijnwerkerij moest uitwijken naar de industriezone. Die investering was niet haalbaar. Vader was ondertussen 61 en had geen bezwaar dat mijn broer en ik de stap naar het onderwijs zouden zetten. Mijn broer ging lesgeven aan het Stedelijk Onderwijs en ik werd leraar Hout en Bouw in Don Bosco Sint Denijs-Westrem.  Ik heb er 24 jaar lesgegeven in de 5^de, 6^de en 7^de jaren technisch- en beroepsafdeling, zowel theorie, praktijk en labo. Ik sloot mijn loopbaan af als technisch adviseur van de Afdeling Hout. Ik ben eigenlijk blij dat het zo gelopen is. Ik blijf prediken dat het spijtig is dat veel jongeren nu eerst humaniora volgen en daarna overstappen naar het hoger technisch onderwijs. Ze missen de praktijkervaring.”  

Brancardier, een last licht om dragen

Jozef gaat al 46 jaar naar Lourdes, waarvan 45 jaar als brancardier. “Ik doe dat uit menslievendheid”, getuigt Jozef. “Dat is geen opdracht. Het is gewoon de manier waarop ik in het leven sta.” 
Zijn organisatietalent en inzet brachten hem in het bestuur van de brancardiers en hij schopte het zelfs tot voorzitter.  “Een bedevaart met zo’ n 120 zieken vraagt een minutieuze voorbereiding. De inzet van de vele vrijwilligers is groot, maar de last van het werk is licht om dragen. Wat men ervoor terugkrijgt is heel veel, maar moeilijk onder woorden te brengen. Veel bedevaarders zijn door hun ziekte afhankelijk van anderen, zijn eenzaam en leven in een uitzichtloze situatie. Ze fleuren op in de openlucht en genieten van een babbel.  In de zorg is daar steeds minder tijd voor, maar hier zie je hoeveel persoonlijke aandacht kan betekenen. 
Respect is er niet enkel voor de zieken, maar ook voor de collega’s vrijwilligers en iedereen met wie we samenwerken. Ongeacht de professionele achtergrond, gewoon als mensen vertrekken we allemaal vanuit diezelfde bewogenheid.  Dat geeft iedereen zo’n goed gevoel, dat je niet anders kan dan terugkomen.”

Musiceren, een kwintet aan voordelen  

“Muziek zit in mijn genen. Mijn grootvader was medestichter van de Wondelgemse harmonie. Ik speel al van mijn zevende op de klarinet. Later kwam daar ook de saxofoon bij. Ik heb acht jaar muziekacademie gevolgd en behaalde de eerste prijs aan het conservatorium in Gent.  Ik heb er notenleer, muziekgeschiedenis, klarinet, saxofoon en ook een jaar ‘dirigent’ gevolgd.  Ik ben 30 jaar dirigent geweest van de Wondelgemse harmonie.” Jozef speelde ook in verschillende formaties, zelfs een vijftal jaar in de Alte Bayrische Kapelle. Niet alleen als solist maar ook in samenspel met kerkorgel etaleerde hij zijn virtuositeit. Met een saxofoonkwartet nam hij een cd op.  “Ik speel nog dagelijks klarinet, het is een technisch moeilijk instrument. Het aanblazen vraagt behoorlijk wat inspanning van mond- en kaakspieren. Musiceren is voor mij complete ontspanning, maar het heeft me ook veel geleerd. Muziek maken is samenwerken.  Dirigeren is iets aanleren en dus ook verbaal overbrengen. Elementen die ik in mijn onderwijsloopbaan goed heb kunnen gebruiken.”

Beeldhouwer, op eigen houtje

Jozef heeft van thuis uit een sterke voeling met hout.  Niet vreemd dus dat hij wel eens de houtbeitel hanteert om een sculptuur te maken. “In de Vlaamse Primitieve stijl werden houtsculpturen decoratief gebruikt. Via mijn vader en later via mijn leraars heb ik gezien hoe die tot stand kwamen en dat prikkelde me om zelf aan de slag te gaan.  Ik snij mijn beelden uit het zachte lindehout. Mijn inspiratie haal ik uit mijn fantasie.  Het zijn mannen, vrouwen maar ook kerststallen bijvoorbeeld.”  

Dichter die iets met wiskunde heeft

In Jozef schuilt ook een poëtische gevoeligheid. “Soms word ik wakker gemaakt door een woord. Dat kan in een gezegde zijn of gewoon een tekst of spreekbeurt. Maar ik heb ook iets met wiskunde. Vier woorden door elkaar gooien. Soms vormen ze een betekenisloze zin, maar als je ze in een bepaalde volgorde zet dan drukken ze wel iets uit. Waarom wil dat ene woord, naast het andere staan om iets duidelijk te maken en inhoud te geven? Het is net als bij muziek, het is een beetje een compositie met taal als instrument. Je brengt allerlei elementen samen tot een harmonieus geheel waar iemand iets aan heeft en beleefd. Mijn inspiratie haal ik uit levenservaring, een ontroering, een beleving …..  “.

Vrijwilligerswerk, een uitlaatklep

“AZ-Sint Lucas was voor mij bekend terrein. Een dochter is hier verpleegkundige en mijn vrouw heeft haar loopbaan hier afgesloten op de dienst nierdialyse. Zij is altijd actief geweest in de pastorale ploeg van het ziekenhuis, ook nu nog als vrijwilliger. Ik tikte vroeger voor haar regelmatig de teksten voor de vieringen uit. Op een bepaald moment was er een vacature voor vrijwilligers aan de infokiosken. Dat sprak me wel aan.  Zorgzaamheid en empathie heb je daar wel nodig. Dat sluit aan bij wie ik ben en dus voel ik mij hier goed.  Het contact met de collega’s vrijwilligers is uitstekend, we zitten op dezelfde golflengte. Ik krijg doorgaans van de klanten een oprecht dankjewel voor de hulp, maar de verbale agressie van anderen maakt het soms wat minder gezellig. Elke medaille heeft een keerzijde.” 

Levenskunstenaar

“Bij onze geboorte heeft iedereen talenten meegekregen die we kunnen ontplooien. Er zijn dus geen twee gelijken op de wereld. ‘Blijf jezelf, er zijn er al anderen genoeg’, is dus mijn advies om tevreden door het leven te gaan.  Je moet dan ook niet opkijken naar of neerkijken op iemand. Doe je niet anders voor dan wie je bent. Ooit komt de aap uit de mouw. En dan, wees eerlijk met jezelf. Als je, je bij bepaalde dingen niet goed voelt, neem dan de eerste afslag links of rechts. Zoek de weg die leidt naar een gebied waar je je thuis voelt.  Ban jaloezie en hebberigheid en accepteer dat de wereld niet volmaakt is, net als wijzelf.”

Interview: Viviane Venneman

Als eerste interview – in hopelijk een lange reeks – heb ik de eer en het genoegen om Simonne Welvaert aan het woord te laten. Simonne is 87 en de oudste vrijwilligster in AZ Sint-Lucas. Ze zet zich al 34 jaar in voor het ziekenhuis.  Ik ontmoet haar in de ziekenhuisbibliotheek, straat 98.

“Op mijn 53^ste  sloten wij de deuren van onze zelfstandige beenhouwerij in Wondelgem. En daar was het dan een zee van tijd om te doen waar je zin in hebt. Eindelijk rustig een tasje koffie drinken, zonder dat de winkelbel stoort.  Eens shoppen, een terrasje doen. Maar ik miste de actie, het contact met de klanten en de daarbij horende babbel.  Het zat me zo diep dat ik op een dag het verhaal van mijn verveling aan “Teleonthaal” voorlegde. Waarom doe je geen vrijwilligerswerk, suggereerde de telefoniste. Je kunt helpen in een bejaardenhuis of  in een ziekenhuis. Dat laatste klonk me als muziek in de oren en ik stapte onmiddellijk naar de “Groene Briel”.   De juiste keuze!

Met de kwaliteiten van een commerçante

Ik werkte afwisselend en ook soms tegelijk in de geriatrie en de ziekenhuisbibliotheek. Op de geriatrie werkte ik op zondagnamiddag. Een thermometer geven, als eens een pan steken en vooral een luisterend oor zijn en geduld hebben. Ik ben ook altijd in voor een grapje en dat is ontspannend voor de meeste mensen. Ik heb de beste herinneringen aan de vele babbels met de patiënten en de waardering van het personeel. 

Maar na wat bloeddrukproblemen besliste ik om voortaan nog enkel in de ziekenhuisbibliotheek actief te zijn. Dat leunt eigenlijk goed aan bij mijn kwaliteiten als commerçante. Op mijn eerste tour kon ik in de eerste kamer al een boek afgeven.  Je moet een boek ook wat kunnen presenteren nietwaar.  Als je je aanbod kent, dan kan je ook goed advies geven. En ik lees zeer graag,  dus dat is goed meegenomen.

Zes teams staan op maandag, woensdag en vrijdag in voor de boekentoer. Ze wisselen om de twee weken. Goedele, Antoine en ik gaan op woensdag met de boekenkar naar straat 64, 68, 72 en 74. Twee van ons bezoeken de kamers en een blijft bij de kar om de uitgelezen boeken terug in te voegen.  

We hebben een schoon assortiment boeken met zowat alle genres. Maar we zouden wel nog meer romantische boeken en strips moeten hebben. Biografieën, reisgidsen en kijkboeken vallen erg in de smaak.  Ook strips zijn populair. Ze vragen niet zoveel concentratie, lezen gemakkelijk en snel. Dikke boeken hebben geen succes, daarvoor blijven de mensen niet lang genoeg meer in het ziekenhuis. We hebben ook grootletterboeken en Engelse en Turkse boeken.
De boeken worden bij het Rode Kruis gratis ontleend. Jaarlijks wordt de collectie vernieuwd.

De belangstelling voor de bibliotheek blijft groot. We kunnen soms zo’n 80 boeken per tour bedelen. Maar natuurlijk hebben we concurrentie van de televisie en de laptop.
Je moet een boek ook wat kunnen aanpraten. Op een zekere dag had ik een biografie van Eddy Wally mee. Die werd gretig afgenomen, maar hier en daar voelde ik wat terughoudendheid. Sommige mensen vinden Eddy wat kitscherig. Maar ik zei dat het een levensverhaal is als een ander en zo kon ik toch heel wat mensen over de brug trekken. Het werd een topper.
In elk boek zit een kaartje met de naam van de persoon, het kamernummer en de ontleendatum. Als de boeken uitgelezen zijn, halen we ze de week daarna op en bij ontslag moeten de ontleende boeken op de dienst worden afgegeven. Maar spijtig genoeg gebeurt dat niet altijd.

We zijn zeer discreet. Bij het binnengaan van de kamer voel je onmiddellijk de sfeer.  Vaak zeg ik iets grappigs om het ijs te breken. Als ze open staan voor boeken dan begin ik een en ander te presenteren. Maar soms hebben ze geen nood aan leesvoer en zijn ze gewoon blij dat ze hun verhaal eens kunnen doen en dat er iemand luistert. De meesten vinden het een  prachtige service en bedanken ons voor het bezoek.  Om ons te “duvelen” durft er wel eens een vragen naar seksboeken.

“Vrijwilliger, dat is mooi “

Het is ongetwijfeld goed bedoeld als mensen zeggen “vrijwilligerswerk, het is mooi dat je dat doet”. Maar eigenlijk denk ik daar zo niet over.  Ik heb zelf heel veel aan dat engagement en krijg er veel voor terug. Zo heb ik hier al enorm veel fijne mensen leren kennen zowel collega’s vrijwilligers als verpleegkundigen. Ik loop hier ook geregeld vroegere klanten, buren en kennissen tegen het lijf.  Ik voel me nuttig en gewaardeerd. En dan vergeet ik nog de feestjes en andere verwennerij voor de vrijwilligers.   “Simonne, zo’n commerçante, gratis werken dat kan toch niet,” hoorde ik in het begin. Ik word natuurlijk niet betaald, maar ik krijg wel vriendschap, al eens een compliment, een dankjewel en nog zoveel meer. Ge kunt toch niet alle dagen een kop koffie gaan drinken op de Korenmarkt.”

Ondertussen heeft collega Antoine de doos pralines geopend. Iedereen tast eens in de doos en dan vertrekt het drietal op boekentour. Ze kunnen allemaal zeker 10 jaar liegen over hun leeftijd.  In beweging blijven houdt jong!

Interview: Viviane Venneman

 De dood als inzicht in het leven.

“Bij mijn geboorte kreeg ik de naam Maria. Als je die naam opsplitst in de Romeinse letter M voor duizend en laat volgen door aria, dan lees je ‘duizend aria’s’.  Zo wil ik leven, dankbaar voor de duizenden dagen die me gegund zijn en waarvan ik ieder moment wil zien als een aria.”
Daarmee is meteen de toon gezet. Mijn gesprekspartner Maria (Mieke) Geldhof is een muziekliefhebster met een spirituele levensinstelling.Ze is waakvrijwilligster in het ziekenhuis.

Mieke was verpleegkundige. Ze gaf ook les aan zorgverleners. Als jong meisje is ze gebeten door het podium. Ze doet aan ballet, speelt piano en droomt van een carrière als actrice. Eens gehuwd, gaat ze naar het conservatorium Woordkunst studeren. Omdat haar stem te hees wordt bevonden, stopt ze vroegtijdig met de opleiding. Maar de communicatievaardigheden komen haar later goed van pas als leerkracht en nu bij het geven van voordrachten. Mieke heeft drie kinderen en zes kleinkinderen, allemaal jongens. Na het overlijden van haar man is ze gestopt met werken en verder gegaan als vrijwilligster. Ze schreef teksten voor de Elisabeth Kubler-Ross stichting*, zette mede voor de Federatie van Palliatieve Zorg de spirituele en existentiële zorg op de kaart, was vrijwilligster in de gevangenis en stond 9 jaar op de Palliatieve eenheid van AZ Sint-Lucas. Vandaag is ze waakvrijwilligster in het ziekenhuis en geeft vormingen voor mantelzorgers, vrijwilligers en voordrachten rond het natuurlijke stervensproces.

Waken, een zinvolle tijd

Het is de pastorale zorg die de waakvrijwilligers oproept. Mieke: “Soms zit ik alleen, maar soms zit er ook familie of vrienden bij de stervenden. De ene keer is waken in stilte aanwezig zijn, de andere keer is het een gesprek.
Sommige elementen in het stervensproces zijn voor de bezoekers zo verontrustend en onbekend, dat de herinnering eraan het rouwproces kan belemmeren. Daarom vind ik het belangrijk te duiden wat er zich afspeelt. Maar het allerbelangrijkste is dat je zelf rust uitstraalt. 
Als verpleegkundige heb ik veel met de dood te maken gehad. De kennismaking met deSpirituele Stervensbegeleiding via het Boeddhistisch Tibetaanse boek van ‘Leven en Sterven’ van Sogyal Rimpoche heeft mij een inzicht bijgebracht in de fysieke loslatingsprocessen en een spirituele visie.Het biedt mij perspectief van iets dat groter is dan dit leven. Het is mijn overtuiging dat de dood niet het einde is, maar een terugkeer naar waar we vandaan komen.Het geboorte- en stervensproces hebben veel overeenkomsten. Net als een vroedvrouw het kind opvangt, mag ik de stervende tot aan de grens begeleiden, de rest is overgave….
Waken is voor mij vaak ook een meditatie. Stil worden en gewoon kijken. Communiceren met het hart. Uit het boeddhisme heb ik ook geleerd hoe ik de mens in zijn totaliteit kan benaderen. Dit noemt men tonglen, een lange weg om te oefenen, maar zo zinvol bij het waken.”

De geschenken van de stervende

Als waakvrijwilliger neem je een engagement op waar emoties sterk spelen. Mieke: “Er is uiteraard verdriet, maar het kan ook zo schoon zijn. Een dame was stervende, nog bewust maar zeer onrustig. Ze had me toevertrouwd dat ze niets meer verwachtte na de dood. Ik zag een foto staan van haar man en vroeg haar of ze geloofde in de liefde die ze gekend had. Ze vertelde over haar mooie relatie. Ik legde de foto in haar handen en ze werd rustig. De angstgedachte had plaats gemaakt voor een liefdesgedachte.
Een man was angstig omdat hij niet meer kon praten. Hij trok zijn lade open en daarin lag een prent van Jezus. Ik vroeg of ik mocht bidden met hem. We hebben dat samen gedaan. Wat is bidden anders dan zich in de stilte van uitgesproken woorden verbinden in het onzegbare. De intensiteit van de verbinding in het zijn. De tranen liepen over ons beider wangen. 
Dat zijn geschenken van de stervenden aan de levenden. Dat vergeet ik nooit.
Omgekeerd is vergeven een van de mooiste geschenken die wij aan onszelf en de stervenden kunnen geven in functie van het bewustzijn. Ik probeer niet te oordelen. Dit is in het dagelijks leven niet altijd evident. Iedereen heeft de kwaliteit van liefde en goedheid in zich, dat is mijn uitgangspunt. Een aartsmoeilijke opdracht.”
“In een bepaald jaar ben ik in mijn persoonlijk leven getroffen door acht overlijdens, waaronder mijn man en mijn schoondochter. Die gebeurtenissen hebben een groot impact gehad op mij. Maar de beleving heeft me ook kracht gegeven en geïnspireerd voor mijn verder leven. Loslaten van ‘hebben’, bewust bezig zijn met het ‘nu’, tijd nemen voor de verwerking van emoties. Mijn aangeleerde ademhalingstechnieken hebben mij ook heel erg geholpen. Door je te concentreren op je adem doorbreek je je angstgevoelens. Ik raad iedereen aan om die vaardigheid aan te leren en te blijven oefenen zodat het een automatisme wordt waarop je kunt terugvallen.”

Sterven leert je veel over het leven

“Het proces van loslaten leert je veel. Elk moment wordt kostbaar als je de vergankelijkheid van het leven van dichtbij ervaart. Dus verlies je tijd niet. Weg is weg. ‘Aan alle streven, zul je sterven.’ Geef tijd aan wat echt betekenis heeft en kijk met afstand naar wat men tijdelijk in bezit heeft. Neem ook tijd om jezelf beter te kennen. Word je eigen leermeester, dat is je beste leraar. Neem tijd om relaties op te bouwen. Mensen zijn belangrijk, ze hebben je iets te leren, het zijn de spiegels, de onontgonnen gebieden in jezelf. Ik ben heel dankbaar voor die verworven inzichten rond leven en sterven. Ik deel ze graag met anderen in vormingen voor stervensbegeleiders.” 
Het kunstwerk ‘mens’ inspireert Mieke ook om gedichten te schrijven.* Ze is momenteel bezig aan een nieuwe bundel.

(*)
Elisabeth Kubler-Ross wordt internationaal erkend als de pionier en autoriteit op het gebied van stervensbegeleiding en verliesverwerking.

Interview: Viviane Venneman

 Als je een dame wilt interviewen, kies je best - een voor haar - aangename plaats
 uit. Een klasserestaurant leek mij een aangewezen  plek, maar...door de 
 overheid opgelegde besparingen, bleek dit geen goed idee te zijn.
 Het enige wat mij door de directie kon aangeboden worden, was de keuken van de
 sociale dienst op straat 66 van het ziekenhuis. 
 Aangezien ik een hekel heb aan te laat komen, trok ik tijdig naar de mij ongekende
 locatie. In de sober ingerichte keuken wachtte mij een uiterst aangename
 verrassing: een charmante dame met een stralende glimlach bij een kopje koffie en
 twee speculaasjes. De vlugge blik die ze op haar uurwerk wierp, vertelde mij dat ze
 blijkbaar ook erg gesteld was op stiptheid en het waardeerde dat ik ook op tijd was.
 Het zat dus snor!. Maar...was zij het wel, die ik mocht interviewen?
 Voor alle zekerheid dus maar even mekaars badge gecheckt, kwestie van niet in
 onaangename situaties te belanden.
 Zij was het: Viviane Venneman!
 Ik concludeerde meteen dat haar naam, met de v-alliteratie, het allemaal heeft om
 het helemaal te maken in de interviewwereld.
 Ik ondervond ook meteen dat zij een 'veel-vertellende-vrijwilligster' is en dat zij
 blijkbaar ook in de wieg gelegd is om te fungeren als ideale reporter voor site.
 
 Viviane blijkt na haar studie 'secretariaat twee-talig' een carrière van vierenveertig
 jaar uitgebouwd te hebben bij drie verschillende werkgevers: bij UCO, bij het
 toenmalige Gemeentekrediet (later Dexia en nog later Belfius) en bij de stad Gent.
 Bij UCO, het textielbedrijf uit Gent dat zich in 1974 specialiseerde in de fabricage
 van denim, de stof voor spijkerbroeken, wist Viviane een spijkerbroek mét inhoud
 aan de haak te slaan: haar man Luc.
 Na zeven jaar had Viviane echter voldoende orderboeken van jeansbroeken gezien
 en maakte zij de overstap van de verkoopafdeling voor de Noord-Europese landen
 bij UCO naar de nog veel grotere bankwereld.
 Het Gemeentekrediet sloot haar in de armen en zou haar, ondanks de
 naamveranderingen, niet meer loslaten tot zij in 2010 besloot - door familiale
 omstandigheden - een job te zoeken dichter bij Wondelgem en ze solliciteerde
 resoluut en zonder schroom bij de stad Gent.
 Vermits Viviane tweeëndertig jaar in de communicatiewereld van de bank gezeten
 had, zowel interne als externe, twijfelden ze in de Stroppenstad géén ogenblik om
 haar in dienst te nemen. Zo werd ze nog vijf jaar lang communicatie-coördinator.
 Ze werd dan ook verliefd op de stad en samen met haar man Luc verhuisde ze in
 2015 naar een appartement vlak bij het ziekenhuis op de Blaisantvest.
 Toen ze op 1 april 2016 met pensioen ging, stond het reeds vanaf maart vast dat zij
 zou gaan werken als vrijwilligster in ons Sint-Lucas ziekenhuis en...hoe zou het
 anders kunnen...op de dienst communicatie.