anima mea, als in een brandende braambos

 

zo, en zo vergeefs

ben je bezig: boetseren

woorden afwegen

als klodders klei

 

je voegt toe, strijkt weer af

tot zij op zou rijzen

gedragen door de roze schelp

van die ene regel

voltooid en onverbeterlijk

 

je weet dat ze aanwezig is

sedert eeuwen

op een vermolmd paneel

dat zich staande houdt

aan lagen pleister en probeersel

misbaksels

over een vergeten meester

 

de enige die het deed :

haar maken

zoals het zaad de bomen maakt

en de goden hun dromen

toevertrouwen aan het vlees

 

voeg niet toe

veeg weg

krab woord van woord

schaaf beeld van beeld

en zie, voel en proef

na de genade van die ene flits

het poeder

 

haar zien

is de moeder van de verpulvering

dokter Cosyns

In De Morgen van vandaag licht dokter Cosyns de bedoeling van zijn actie toe: hij wil elke vorm van stervensbegeleiding op een gelijkwaardige manier behandeld zien.

In een kort commentaar zegt CD&V-senator Hugo Vandenberghe dat dit jurisch niet kan: euthanasie kan niet worden opgenomen in de wet op de patiëntenrechten omdat zoiets zou betekenen dat een arts kan verplicht worden om euthanasie uit te voeren.

Hier begrijp ik niets van: is een dokter soms verplicht om mij anti-biotica te geven als ik daarom vraag? Bij mijn weten houden de patiëntenrechten alleen in dat men recht heeft op goede zorgen, maar niet dat een dokter een behandeling moet  verlenen waar hij in eer en geweten niet mee akkoord kan gaan.

Iets anders is de plicht om de patiënt eventueel te verwijzen naar een collega.

Ik stel vast dat de tegenstanders van euthanasie zich nog altijd blijven kronkelen in het zelfde wijwater; zij wringen zich in allerlei juridische bochten terwijl zij in feite maar één argument hebben: mijn geloof is er tegen.

Met open visier strijden betekent nog niet dat je gelijk hebt, maar je hebt dan tenminste toch de verdienste van de eerlijkheid.

Frank VDB, de wielrenner (straks de andere)
Het is met de nodige schroom dat ik schrijf over degevallen god Frank Vandenbroucke.
Vandaag staat in De Morgen dat hij zich eerst vrijwillig ging melden bij een psychiatrische instelling en daarna wegens dreigementen moest worden gecolloqueerd.
Men kan deze zoveelste aflevering van het psychodrama toeschrijven aan jaren van dopingmisbruik en andere verslavingen. Mij voldoet deze verklaring niet.
Nog meer dan Tom Boonen was de jonge F VDB  de glamourboy van de Belgische wielersport. Zijn typerende uitspraak: 'ik kan elke vrouw van de wereld krijgen.'
Deze hybris  toont aan dat  hij geloofde in zijn eigen mythe van godenkind. Maar die werd door anderen geweven: door zijn supporters en door de media. En laten we wel wezen: de grootste zedenpredikers in de sportjournalistiek zijn vaak de ergste mythologen. Denk aan: 'Tommeke, Tommeke, wat doet  ge nu?'
Afgezien van Hollywood vind je nergens zo'n massahysterie als rond de topsport, en bij ons is dat vooral de wielersport omdat we nu eenmaal vaker renners hadden van wereldniveau dan voetballers of basketters.
Trouwens, voor supporters en regionale journalisten, is een winnaar rond de kerktoren nogal gauw een afgod.
Wielerjournalisten in het bijzonder zijn er verslaafd aan om goden te maken en te kraken zoals verwende kinderen die krijsen om speelgoed en het daarna in een woedeaanval vertrappelen.
Je moet als jong wielertalent bijzonder sterk in je schoenen staan om hieraan weerstand te bieden. Een geschikte partner kan helpen, maar niet iedere jonge renner vindt een Nini zoals Rik van Looy.
Wat mij zal blijven verontwaardigen is de lichtzinnigheid waarmee  het sportjournaille - van wie de meesten toch lang genoeg naar school zijn geweest - aan deze kermis der ijdelheden deelnemen en achteraf hun handen wassen in onschuld.
Het ziet ernaar uit dat F VDB wel eens de Belgische Pantani zou kunnen worden  - waar hij zelf al meer dan eens op heeft gezinspeeld.
Misschien wordt hier dan het zelfde hypocriete eerbetoon achteraf opgevoerd als in Italië.
Mij lijkt het dringend nodig dat sportjournalisten die hun vak ernstig willen nemen, zich eens bezinnen over hun verantwoordelijkheid. Het zelfde geldt uiteraard voor iedereen die een jong talent moet begeleiden: de ontsporing begint al te dikwijls bij  ouders die hun eigen frustraties willen overcompenseren door de prestaties van hun kinderen.

de goede dood en wat erger is

De dood is met de geboorte het meest ingrijpende gebeuren in dit leven, maar niet het ergste.

Zonder onze geboorte waren we hier niet geweest en na onze dood zijn we hier niet meer.

Maar er zijn levenssituaties die heel wat erger zijn in de beleving. Zelfs de meest bloederige dood is erger voor de toeschouwer als voor het slachtoffer zelf die er nauwelijks wat van merkt gezien de dood vrijwel onmiddellijk intreedt.

Daarnaast is er het uitzichtloos lijden, fysiek of psychisch. Denk aan de vrouw die in het VTM-programma kwam smeken om te mogen sterven omdat zij haar aanslepende depressies niet meer aankon. Enige tijd later wordt terloops meegedeeld - ik ben vergeten in welk medium precies - dat zij toch uit het leven is gestapt en op een nogal gruwelijke manier.

Als je bewogen wordt door mededogen, dan zoek je in  gelijkaardige gevallen toch naar een meer humane oplossing?

Het lijkt me al te comfortabel zich te verschuilen achter hoogdravende woorden als 'de heiligheid van het leven' als men zelf weinig doet om dat leven tot iets waardevols te maken, bijvoorbeeld door gevallen van totale vereenzaming op te sporen en te bezoeken.

En het kan niet genoeg worden herhaald dat de moraal veel stricter is als het gaat om particuliere en intieme beslissingen dan wanneer er een hele bevolking mee gemoeid is. Denk aan Bush die liefst abortus en euthanasie zou verbieden in de VS, maar geen enkel gewetensprobleem heeft met het vermoorden van tienduizenden weerloze burgers. En de naam Bush is slechts een 'pars pro toto': hij staat voor miljoenen die denken zoals hij.

Onlangs werd de toekomstige katholiek Blair, de 'brother in arms' van Bush, met open armen ontvangen in het vatikaan; politici die ijveren voor de legalisering van euthanasie worden afgedreigd met excommunicatie.

Ik zie maar twee verklaringen: het taboe rondom de eigen dood en ten tweede het streven naar macht. Het zelfbeschikkingsrecht van het individu betekent het einde van de bevoogding door de godsdiensten en de kerken, en die macht willen zij ten allen prijze behouden.

En in deze op allerlei gebieden zo vrijgevochten tijd blijft de eigen dood het grootste taboe omdat die de negatie is van de mythe van de eeuwige jeugd die vandaag meer dan ooit tevoren wordt gekoesterd. Als er iets is waar de moderne mens het moeilijk mee heeft, dan wel met de aftakeling van zijn fysieke en intellectuele vermogens. Helemaal nieuw is dit niet: het bijbelse verhaal over de Tuin van Eden leert ons dat hybris de eerste zonde was, en deze hybris kwam neer op het gelijk willen zijn aan het goddelijke: de paradijselijke mens wou proeven van de boom van kennis en van de levensboom. De eerste zou hem een goddelijke macht verschaffen, de tweede een godgelijke onsterfelijkheid.

Dit verhaal dateert van ongeveer 3000 jaar geleden en het is nog altijd brandend actueel, al zijn de goden vandaag meestal vervangen door filmsterren en andere iconen van aardse perfectie.

Rechter forceert asielaanvraag Iraki's (De Standaard van vandaag)
Een Brusselse rechter oordeelde begin deze maand dat de Dienst Vreemdelingenzaken ongrondwettelijk handelde door een Iraaks echtpaar op te sluiten in een gesloten centrum en hun asielaanvraag te weigeren. Hij vond dat de Belgische overheid zich moest schamen.
Sommige rechters beschikken dus wel over wijsheid en emotionele intelligentie.
Het blijft toch op z'n zachtst gezegd schizofreen: deze regering gaat er terecht trots op dat zij niet heeft meegedaan aan de oorlog in Irak, maar als de slachtoffers van deze rotzooi dan naar ons land komen worden zij geweigerd. Verglijk dit met de Iraanse vluchtelingen die hun mond moesten dichtnaaien om gehoord te worden.
Keer op keer zie je hetzelfde: de regering neemt in buitenlandse zaken standpunten in waarvan ze de consequenties in de binnelandse politiek weigert te dragen.
Tegenover de komst van vluchtelingen uit oorlogsgebieden en dictaturen bestaat geen enkel moreel bezwaar, integendeel: het behoort tot onze christelijke of humanistische plicht ze op te vangen.
Het enige bezwaar is van praktische aard: België kan niet al deze vluchtelingen opvangen want hun aantal wordt werldwijd geschat op tien miljoen.
Maar wat we nog altijd niet zien is enig overleg op Europees niveau: wat kan de EU aan inzake opvang en in welke mate draagt de EU bij tot de oplossing van conflicten?
Intussen is het zo dat onze Dienst Vreemdelingenzaken steeds sterker doet denken aan een soort Gestapo. Wat we vooral niet mogen vergeten is dat de meeste nazi's en de meeste collaborateurs er rotsvast van overtuigd waren dat zij alleen maar hun plicht vervulden. Wet is wet, Befehl ist Befehl.

Ivan van Mol
Vandaag drie bladzijden in De Standaard over doping in de wielersport, twee over dokter van Mol. Hoeveel zouden het er zijn in de populaire kranten?
In de tekst staat dan wel dat de feiten mochten ze waar zijn, al lang zijn verjaard, maar toch vindt de redactie het nodig een reputatie te beschadigen. (Tussen haakjes: een verdachte van een moord wordt met initialen vermeld, een dopingverdachte met naam en toenaam: zegt dit iets over de graad van belangrijkheid?
Wat opvalt is een enerzijds-anderzijds oordeel van een jonge journalist: enerzijds noemt hij het verstrekken van verboden middelen een misdaad, anderzijds zegt hij het te begrijpen dat een dokter misbruik wil in toom houden.
De journalist noemt dit laatste evenwel: 'moreel verwerpelijk'.
Ik dacht dat heel wat geneeskunde en wetgeving  juist gericht is op het onder controle houden van misbruiken.
Denk aan de wet op de beteugeling van de dronkenschap: alcohol wordt niet verboden, maar wel wordt de verkoop door de overheid gestuurd.
In heel wat drugscentra wordt methadon verstrekt om de patiënten te helpen afkicken. En in het algemeen: wat betekent het verstrekken van geneesmiddelen met mogelijke nadelige effecten uitsluitend op doktersvoorschrift anders dan misbruik onder controle houden?
Daarnaast heb je de interviews in Humo deze week waar verscheidene specialisten verklaren dat een gecontroleerd epogebruik eerder gunstig is voor het lichaam dan nadelig.
Maar dat heb je met moraliserende sportjournalisten: de wetenschap interesseert hen niet, zij benaderen de feiten liever op een dogmatische manier.
En nogmaals: we kunnen er alleen maar van dromen dat de echte maatschappelijke problemen, zoals de armoede in ons rijke Vlaanderen, evenveel aandacht zouden krijgen als het zoveelste feuilleton van geruchten en verdachtmakingen in de wielersport.
Spuitende en slikkende renners zijn wel degelijk een probleem, maar die armoede is een schande. Blijkbaar richten we onze verontwaardiging liever op het bijkomstige dan het essentiële te moeten onder ogen zien.

familieman

 

vader was een familieman

het leek erop dat over heel

het dorp een net spande

van onverwoestbare draden

 

met Nieuwjaar zat een oudtante

naast gloeiende spiralen

boven een etalage met

kamizolen en korsetten

 

een schemerig rijhuisje in de

Biezenstraat, de snuifdoos

op tafel: ome Wannes die

een chauffeurspet droeg,

tante Rachel die zo graag

vertelde, mij deed hikken

van haar zoete kalissesap

 

wit gepleisterd het bakkerijtje

in de Kapellestraat, de rijzige

bakker onder het meel, een lieve

Sint zonder baard met steeds

een handvol rozijnen op de toog

 

en ‘pas op voor de treden’

je ging daar aan boord van een sloep

 

zij zwaaiden ons uit met:

‘tot in den draai’

‘als ’t God belieft’

 

ja, inch’ Allah: familievaders

laten vandaag hun schoenen

bij de stoep, de moeders

dralen bij kistjes fruit en noten

 

zij dragen een deelteken

in hun naam: Özgün, Aïsja

 

er spannen draden door het dorp

de netten hebben geleden

onder een vertraagde storm

eerste en laatste oordeel

 

geen dag begint of

die dreun slaat aan:

keur mij, keur mij goed

zeg dat ook deze mens

het recht heeft te bestaan

 

je moet met handen in

de aarde graven, van

onder verborgen lagen

komt die stem

 

lippen moet je aan een

kaaksbeen kleven, een tong

bewegen in een schedelgat

 

die zal voorwaar van een

woedende vader zijn, een droeve

moeder kan - een echo kreunt

 

van ’s morgens vroeg: zeg

voor één keer, het is wel niet

helemaal maar toch al

goed genoeg

 

 

 

(Psychoanalytisch gezegd: de Wrekende God, het Oog dat alles ziet en niets vergeeft, is de gestorven vader die in je leeft. Elk streven naar succes is een verlangen naar goedkeuring vanwege die archetypische vader.)

Kapellestraat

 

soms loop je als een dode

en geen levende kan je

aanspreken om de weg te vragen

 

een rechte streep van kerk

naar Oud Kerkhof, hoe lang

al heet dit ons Tweebruggen-

plein: geen spoor van water,

geen dukdalf van een brug

 

een kapel waar gebeden werd

voor een zielenrust, een opgebroken

tramlijn waar een spelend meisje

een voorarm en wat vingers verloor

 

een fruithandel met Anatools

opschrift en schuins daartegenover

een hoge leeuwenvlag en nog een

koperen plaat, een tandarts van vroeger

 

een leegte, een braakveld volgepropt

met auto’s: toen kwamen er fietsers

uit, een schaftzak op de rug

 

van hout de letters aan een gevel

waar nog steeds een zaak van

ijzerwaren is: ga eens  naar

Marie van Sint Annen

om 100 gram nagels van vier

 

het klonk als een heiligverklaring

geen waarmerk op een zaagblad

of mes kan zo staan voor

deugdelijk en gedegen

als die bijnaam van een mollige

vrouw: Marie van Sint Annen

 

je ziet haar blanke armen,

een schort met bloemen,

je hoort een stem die spijkers

afweegt alsof er rozen aan groeien

 

soms loop je met je hoofd

tegen een naam, is een straat

een ingestorte tunnel onder de tijd

 

vandaag dinsdag
Dit is geen dagboek, maar toch is er een onrust die me verplicht om over vandaag te schrijven.
Deze namiddag was ik in mijn geboortedorp Hamme aan de Durme om een aantal exemplaren van het nieuwe boek te deponeren in een  paar winkels. Vrienden in het dorp stuurden me naar een  natturwinkel in de Kapellestraat waar naast allerlei kruiden en biologisch gekweekte groenten ook boeken worden verkocht.
De verkoper vertelde me dat hij er na 18 jaren mee ophoudt: zijn zaak staat te koop. Ik had de neiging om te vragen of er dan zo weinig Hammenaars bekommerd waren om hun voeding, maar zei heel opportunistisch:
- ik hoop dat je het nog een tijdje volhoudt.
Een mooie deerne met bijna etherische ogen leidde me verder door het straatje dat zoals de naam het zegt loopt van de decanale kerk naar de kapel van het Oud  Kerkhof (nu heet dat Tweebruggenplein wat al even historisch en ondoorzichtig is).
Zo kwam ik langs een groentenwinkel met een Turkse naam en aan de overkant wapperde de Vlaamse leeuw aan de gevel van het lokaal van de VB-jongeren. Ik bezocht de oude kerk met haar prachtige preekstoel en  voortreffelijke houten beelden van  de patroonheiligen Petrus en Paulus; en zocht  etalages van meer dan dertig jaar geleden.
Kortom, op zo'n wandeling bots je op heden en verleden.
En je loopt als een dode die is terug gekeerd en vergeefs probeert zich te oriënteren. Er is nog die winkel in ijzerwaren die wij aanduidden met 'Marie van Sint Annen': daar 100 grammen nageltjes kopen was een gewichtige zending. En zonderling is die naam: Sint-Anna is een buitenwijk van Hamme, dat verklaart allicht de naam van de winkel, maar het zegt niets over het aureool, over het onaantastbare gezag van die zaak: daar moest je zijn om waar voor je geld te krijgen en 'Marie van Sint Annen' was een waarmerk zoals Solingen op een padvindersmes.
In elk geval: hoe meer ik over dit dorp schrijf hoe vreemder het mij wordt, hoe verder de afstand.
Zegt dit iets over een man van bijna zestig die stilaan uit dit leven wegglijdt en krampachtig verlangt naar een aanwezigheid die voorgoed verleden tijd is?

lingua franca
Gisteren ging  Panorama over de moord op de Russische journaliste Anna Politkovskaja. Afgezien van afschuw voor het Poetinregime: wat viel er nog meer uit te leren?
Vrijwel alle ondervraagde Russen spraken perfect Engels.
Het ziet er dus naar uit dat het Engels de lingua franca van de toekomst zal worden, naar het voorbeeld van het latijn in de Middeleeuwen  maar dan niet beperkt tot een elite.
Verwonderlijk is deze ontwikkeling niet: er is niet alleen de dominantie van de Amerikaanse cultuur en economie, maar puur taalkundig is het Engels van alle grote wereldtalen het gemakkelijkst om aan te leren.
De spraakkunst van het Spaans en het Frans is heel wat ingewikkelder, en het Russisch en zeker het Chinees zijn voor de meeste mensen niet eens uit te spreken.
Welkeconclusies moeten we hieraan verbinden voor ons onderwijs? Heeft het nog zin te blijven hameren op het Frans als tweede taal in Vlaanderen? Ik herinner me de jonge moeder van een van mijn leerlingen  van het tweede leerjaar in 1968: 'De taalproblemen in Brussel zouden meteen opgelost zijn als Vlamingen en Walen met elkaar Engels zouden spreken.'
Mijn antwoord was toen dat buren toch in de eerste plaats elkaars taal moeten leren, maar is dit standpunt nog vol te houden?
Bovendien sluit de keuze voor het Engels als tweede taal niet uit dat men het Frans als derde kan handhaven.
In elk geval stellen we vast dat het rendement van de lessen Frans achter blijft bij dat van de lessen Engels. Zoals gezegd heeft dit te maken met de populariteit van de Angelsaksische cultuur, maar eveneens met het verschil in moeilijkheidsgraad.
De droom van het Esperanto als wereldtaal zal het nooit halen, maar het Engels zou een waardig alternatief kunnen zijn, als men blijft geloven in de bevordering van het wederzijds begrip door het hanteren van een gemeenschappelijke taal.
Voor alle duidelijkheid: als tweede taal, de moedertaal moet in het onderwijs de eerste aandacht krijgen.
Waarbij je in Vlaanderen voor het probleem blijft staan: welke moedertaal? Het algemeen Nederlands, het verkavelingsvlaams,  het dialect, (het Turks of Arabisch in een aantal gevallen)?
En daarnaast loert het gevaar om de hoek dat je met een taal tegelijk een cultuur en levensstijl in huis haalt. Mij lijkt het geen aantrekkelijk vooruitzicht mochten alle wereldbewoners namaak-Amerikanen worden.