Woensdag 26 januari 2011
orientalisme 2
Op dit schilderij van Jean-léon Gérôme, De harem in de Kiosk, gemaakt in 1870-1975, zie je een soldaat (een eunuch?) een groepje vrouwen bewaken die zich verpozen op een soort overdekt terras aan zee. Wat me onmiddellijk opviel was de zee: de kleur van het water, de verre horizon...
De aanblik van dit moois was misschien het enige spleetje vrijheid die de haremvrouwen en odalisken tijdens hun gevangenschap konden ervaren. Jaja, de harem... ook daar hebben wij een geromantiseerde voorstelling van. de realiteit was wel anders! in het boek The Wilder Shores of Love van Lesley Blanch, dat ik me aanschafte in de museumwinkel, las ik dat het leven in de harem alles behalve fun was. Bij ongewenste zwangerschappen (en die kwamen veelvuldig voor, want slechts de favorieten mochten kinderen baren) werd direct tot abortus overgegaan, er was trouwens altijd een hofuitdrijver aanwezig... Slavinnen die het waagden te ontsnappen, werden algauw gevat, gedood of in de zee geworpen, gewikkeld in met stenen verzwaarde zakken... Toch had de harem veel aanzien, want vele meiden prefereerden een luxueus leventje boven het gezwoeg en de honger op het platteland. .
De Oostenrijker Hans Makart schilderde De dood van Cleopatra in de jaren 1874-1876, in de beste diagonale en theatrale traditie, haha!. Mooi is ze wel, Cleo, we bewonderden haar gordel en haar juwelen en haar ivoorkleurige huid. Op de grond een donkerhuidige slavin, ook met ontblote boezem. Rond haar tepels zijn met henna fijne motieven getekend, mooi zo, beter dan een sportbh!
Nog een mooie madam. José Tapiró Baró noemde dit schilderij Schone uit Tanger (1876). In Noord-Afrika hebben vele mannen en vrouwen een ebbenhouten huid, omdat er hoogstwaarschijnlijk vermenging is geweest met zwarte volksstammen. Ik zie prachtige stoffen, kettingen en oorbellen uit goudkleurig metaal, een collier uit agaat en parels dicht tegen de hals... deze dames konden zich mooi versieren... Maar wat me vooral trof was de uitdrukking van lichte melancholie en ook de geslotenheid op het gelaat van deze dame...
Dit vond ik een van de mooiste schilderijen van de tentoonstelling. Het flitste me terug in mijn kindertijd, toen ik me dus interesseerde in de Toearegs.. James Tissot noemde zijn schilderij De drie wijzen onderweg (1894). De pracht en de uitgestrektheid van het woestijnlandschap is hier schitterend in okerkleurige en oranje tinten uitgebeeld, de kracht dIe uitgaat van een karavaan bedoeïenen en hun kamelen is overrompelend.
Maar N. was het meest enthousiast over dit markttafereel in het Algerijnse stadje Blidah, dertig mijl het land in, aan de spoorweg naar Oran. De Vlaamse Henri Evenepoel schilderde de Sinaasappelmarkt te Blidah in 1898. Het is al oranje en bloedappelsien dat hier de klok slaat, wat een ongelooflijke kleurenpracht...
