Archief

Katryn Simmonds (1972)

‘Quirky, witty, moving. Katryn Simmonds’ gift is to find joy and beauty in unexpected places. She invests the everyday world with an extraordinary luminosity.’  Jackie Kay.  

de laatste dagen diende zich, in zijdelingse en echte gesprekken omtrent literatuur, volgend item aan: het gebruik van klassieke vormen in hedendaagse poëzie. catharina boer, een collega - dichteres in rozentuin, klavierklanken*, grijpt bijvoorbeeld in het jaar 2011 terug naar de petrarcaanse sonnetvorm. om een sonnet te schrijven moet je ontegensprekelijk het vak beheersen, je schrijft twee strofen van elk vier vijfvoetige jamben, die samen het octaaf vormen, en twee strofen van elk drie vijfvoetige jamben, die samen het sextet vormen. zelf heb ik dit nog nooit geprobeerd, laat staan dat ik me zou wagen aan een middeleeuwse villanella of een sestina.

de sestina is een ingewikkelde versvorm, uitgevonden door de 12de eeuwse occitaanse troubadour arnaut daniel. ze bestaat uit zes strofen van zes regels, gevolgd door een strofe van drie regels, waarbj de eindwoorden van elk vers uit de eerste strofe in een bepaalde volgorde terugkeren.  ook in de afsluitende drieregelige strofe worden ze ale zes herhaald. 

een sestina schrijven, dat doet de britse auteur Kathryn Simmonds in haar gedicht 'S ZONDAGS IN DE HUIDWASSALON * dus wel. simmonds veroorlooft zich echter vrijheden met de strakke structuur. ze doet dat door in sommige strofen het eindwoord te vervangen door een woord dat daarop rijmt.

maar het resultaat is een om van achteroveropjebuiktevallen gedicht. zij beschrijft in een surrealistische scène hoe enige mensen naar het wassalon gaan, niet om hun kleren te wassen, maar om  hun vel af te stropen en dit in de wasmachine te stoppen.

katryn simmonds slaagt erin gewone gebeurtenissen een metafysische dimensie te geven. de naakte staat van de personages laat hen toe diep in hun ziel te kijken:

Nu zijn huid/ wordt gezwierd, bekijkt de man zijn hart. De dames zijn druk/ met hun lijf, of tillen zacht hun borsten op, sluitwerk/ waar een ziel achter verborgen zit.

hier komt het dus, katryn's pièce de résistance: een lyrisch, exuberant, theatraal gedicht, dat ondanks de inhoud niet zwartgallig is, maar geestig, humaan en warm.

'S ZONDAGS IN DE HUIDWASSALON

Het wekeljks bezoek aan geurige stoom. Ernaast,
op straat, valt bijbelse regen, die zegt: wees rein.
Niemand binnen, merkt het; te druk met het werk
een machine te kiezen, pasmunt te zoeken, te zien
of de temperatuur ok is. Men tracht het product
nergens te strooien dan in het bakje. Andere huid

begint voor plastic patrijspoorten te draaien. Huid
van een Thai, een Keniaan, een Jamaicaan naast
een blauwig wit, getaoeëerd goedje, mislukt
vol vlekken en striemen, elke haarsoort net en rein.
Een dikkerd zit op een bank gebogen, je kunt zien
hoe hij uitgebreid vouwen scheidt, alles in het werk

stelt om zijn penis los te pullen. Een secuur werk.
Zijn borstkas zwelt als hij worstelt met zijn voorhuid,
broos als sushi, dan de ballen, totdat we zien
hoe zijn immense satijnen kont los raakt. Naast
hem pelt een meisje haar arm, hanschoen van fijn grein
zonder pezen. De man stroopt, nog steeds gebukt,

zijn vette klauw, raapt zijn vel op, het meisje drukt
glossy lagen om haar heupen, onderbreekt dat werk
voor de knieënklus, de lastige tenen. Reine
bedwelmende damp stijgt op wanneer ze haar huid
als een avondjurk over haar arm drapeert. Naast
haar kleedt een oude vrouw zich omzichtig uit, misschien

om haar ellebogenrag niet te scheuren, misschien
om haar moedervlek te sparen. Ze stopt en plukt
aan de schram op haar slaap, gefrommeld als een haast
versleten rits. Het is een kies, delicaat werk
dat alles los te tornen, het wrikken aan de huid
die nu dun is als mottenvlerken, tot haar fijn

skelet vol kreukelzijde hangt, en haar lijf ein
delijk wordt bevrijd. Zo wachten ze en overzien
hun lijstje, staren naar de machine. Nu zijn huid
wordt gezwierd, bekijkt de man zijn hart. De dames zijn druk
met hun lijf, of tillen zacht hun borsten op, sluitwerk
waar een ziel achter verborgen zit. Buiten, naast

de deur, rimpelt regenhuid de schemerstraten. Water rukt
op door gaten, het zwiept de straten rein, en we zien
hoe alles nieuw oogt, ernaast gaat men door met het werk.

* http://www.lulu.com/product/pocketboek/rozentuin-klavierklanken/14407277

* Poëziekrant 7/8, 2010, p.51

gisteren kreeg ik van een onbekende dame, maartje slot, een felicitatie voor mijn vertaling van het gedicht van sirkka turkka. zij voegde er aan toe:

nog niet zo lang geleden leerde ik een dichteres kennen met een naam die klinkt als een ruiker bloemen, of neen, als een bloemenkrans: christina guirlande*.

ik geloof dat ik reeds vele gedichten van haar vluchtig gelezen heb in de loop der jaren, in tijdschriften en bloemlezingen... mijn werk als leerkracht gaf me trouwens niet veel tijd om dieper in te gaan op alles wat las. hoogstwaarschijnlijk zal ik haar poëzie vroeger niet modern genoeg of te damesachtig gevonden hebben. ondertussen ben ik wijzer geworden en ik kijk ook naar andere dingen dan het eigentijdse: namelijk vakkennis, volgehouden inspanning, afwerking, inhoud, achtergrond, beschaving, het menselijke, zoiets als waardigheid... christina heeft tijdens haar schrijversloopbaan veel van dit alles verworven, zij is een van de ankers in onze huidige literaire landschap, daar ben ik van overtuigd! sinds een tijdje sturen wij mekaar prettige mails (zij gaf mij bijvoorbeeld ook een pluimpje omtrent de vertaling 'uit de losse pols' van het gedicht van sirkka turkka) en ik kreeg tot mijn groot genoegen een primeur in mijn mailbox: een verukkellijke cyclus gedichten over rozen, samen met foto's van haar sublieme tuin.

ik wil hier geen recensie schrijven, geen diepgaande analyse betreffende christina's poëzie, niet naar referenties zoeken of naar verwantschappen, neen! christina is christina, met al haar kunde en vakmanschap, haar vermogen te ontroeren en de lezer mee te slepen in haar verrukking om zoveel schoonheid.... ik koos drie gedichten voor dit bericht. onder elk gedicht een kleine reactie. voorts, beste lezers, vuur ik deze poëzie vol ontroering op u af!

Cyclus  GEDICHTEN OVER ROZEN

II.

Rosa ‘New Dawn’

Roos als een parelmoeren kus,
draai mij geen rad voor de ogen,
wuif als de weerlicht de
waanbeelden weg, zeg dat je
echt bent en weet wat je doet
met je teerroze meisjesblozen.

Roos, neem mijn wensen voor lief,
hou geen blad voor de mond
in de nijdige wind. Laat niet toe
dat ik perken te buiten ga en
uitzinnig de dag wil prijzen
nog voor de avond gevallen is.

heel prettig vind ik hier dat christina tegen de new dawn roos praat. zij verweeft handig talige uitdrukkingen (iemand een rad voor de ogen draaien, als de weerlicht wegwuiven, je wensen voor lief nemen, geen blad voor de mond nemen, de perken te buiten gaan) in haar monoloogje, schermt met alliteraties, splitst woordgroepen, zodat zelfs een lidwoord achteraan het vers in zijn dooie eentje staat en het geheel oogt heel natuurlijk en aangenaam om lezen...

III.

Rosa ‘Phillis Bide’

Als honigtranen: regen op het abrikozengeel.
Hun parels glijden bloem voor bloem in
zachte kistjes van fluweel. Wie draagt ze later
om haar hals, wie leent ze uit als pand
wanneer ze plots, liaan geworden, zich
haar oude naam herinnert ‘Perle d’Or’.

Tot eind november geeft ze weerwoord
aan de wind, tot ze haar schatten opbergt
en zich overgeeft. Zoals ze nu de juliregen
twijnt, juwelen rijgt, de zon weerkaatst
en waterdruppels omzet in concert voor
carillon en glasharmonica.

met het heerlijk beginvers over honing en abrikozen glijden we hier een fluwelen wereld binnen. het is net of we, zoals dauwdruppels, toegelaten worden in het zachte hart van de roos. mooi vind ik het beeld van de rozenliaan, een slinger van gouden rozen, die door de glans van regenparels ineengestrengeld lijken, de zon weerkaatst in de druppels en het geheel schittert en twinkelt en waarempel, je hoort muziek, een beiaard of een glasharmonica. hoe muzikaal en speels, dit gedicht!

VI.

Rode roos blauwe maan

(Bij het schilderij ‘red rose blue moon’ van Georgette Van Noppen)

Ik lig als een wig tussen aarde en maan, tussen
wachtende blauwe aarde en zeldzame blauwe
maan, en de hemel dreint blauwe tranen.
Ik trek mij op aan de rode roos, aan het groen
van haar blad en haar takken, de doornen deren
mij niet. Haar geur maakt de wonden zoet.

Wind is afwezig en toch suist een bries door mijn
lange losbandige haren, bezoekt mijn albasten huid.
Ik ben vrouw en van alle tijden, het rode van
hartenbloed, het blauwe van maan en water, de koortsige
kramp van het kind. Mijn angstdroom: dat ik een leven
lang de verwonde roos van een schietschijf ben.

Christina Guirlande

juli2010

dit is mijn lievelingsgedicht. het begint subliem, ach, al dat blauw, al dat blauw... en eindigt met een vers 'op de rand van de afgrond'. laten we niet naïef zijn: elke dag riskeren we, om het even waar we ons bevinden, in het centrum van een schietschijf terecht te komen en dodelijk gewond te raken.... christina profileert zich hier als 'een vrouw van alle tijden', haar 'lange losbandige haren' suggereren een suizende levenskracht, het rode hartenbloed wijst op warmte en hartstocht, het denken aan een koortsig kind appeleert aan haar moederrol en achter dit alles zweeft de angstdroom een verwonde roos te zijn.

met dit gedicht overstijgt deze dichteres zichzelf, zij is waarlijk van alle plaatsen en van alle tijden... bravo, christina!

'Je ontmoet in haar verbeelde landschappen afzonderlijke silhouetten die er uitzien als symbolen die een richting aangeven of gewoon wachten naast de weg. Zij staan er frontaal of in zij-aanzicht als pionnen verspreid op een afgeblot schaakbord. Ook ontmoet je meermaals solidaire silhouetten in groep.

Het lijken dan onbewolkte blauwe pelgrims aangevreten door een streep schor krijt van wit. Zo vormen zij wel eens dammen of muurtjes van getaande sluitstenen, gesnoeide uitgeregende hagen langs de weg van onmacht en vergankelijkheid. En telkens opnieuw zijn zij van een eensluidende en eenvormige eenzaamheid gemaakt. Telkens opnieuw zijn zij blauw gewurgd door een tekort aan zuurstof. Zijn zij blauw verbrand door een teveel aan zuurstof en kou.

Verder zijn er enkele schilderijen en tekeningen ontstaan uit residuen van foto’s uit kranten..Naast vele zeegezichten zijn er ook schilderijen die echte hommages zijn of die men kan lezen als in memoriams voor vrienden.. Er is het ontwerp van affiche voor deze tentoonstelling in het Elzenveld dat ontstaan is uit een gestileerde en eigenzinnige interpretatie van een persfoto over een Mars voor werk in Wallonië.. Er is de aanklacht tegen de verloedering van het milieu. Daarover het beeld van de vogel onder de olie op het strand. Lucienne maakte er een geschilderde sculptuur van de doodsangst van: een verkrampte albatros als offer boven het Golgotha van zijn eigen ei.

Er zijn de talrijke tekeningen en schilderijen waarop kleine intieme kamers door Lucienne zijn uitvergroot en nadrukkelijk onpersoonlijk als publieke ruimte zijn neergezet met verf, nageschilderd en naverteld alsof daar niet langer muren of doorgangen bestaan. Er zijn alleen buigzaamheden en ellipsen, labyrinten, gekamde gebaren, - ja beschutte onaffe gebaren van verf, tederheid, ingekorte strelingen.

En overal woont en woekert strijdig –vaak tegenstrijdig – het licht..'

Vooreerst dit: fijn toch, dat het in de Arabische wereld begint te bewegen. Natuurlijk zal 'het gewoel' daar niet als gevolg hebben dat het dageljks leven daar plotseling drastisch verandert in positieve zin. Ik leef mee met de vreugde van deze bevolkingsgroepen, die tot de meest vernederde in de wereld behoren, maar toch een schitterend potentieel hebben aan intellect en werkkracht. Getuige hiervan hun rijke culturele geschiedenis!

.

Afgelopen maand januari lekker veel gelezen, zalig ingeduffeld in mijn bedje. Ook enkele prachtige tentoonstellingen gezien en een toneelstuk. Cultuur is een grote troost en (voorlopig!) nog betaalbaar, ook voor steuntrekkenden en gepensioneerden, haha... In deze bijdrage een afdruk - of is het een indruk? - van de tentoonstelling die vier maanden lang in KMSK te bezichtigen was, 'Van Delacroix tot Kandinsky, oriëntalisme in Europa'.

Ach, die ongelooflijke aantrekkingskracht van het Oosten... toen ik twaalf was, leerde ik mezelf het Toeareg-alfabet schrijven (het Tifinagh- dat direct van het Punische alfabet is afgeleid), omdat ik door het lezen van een onnozel feuilletonnenke in de Gazet van Halle (!?!) of een andere krant, weet het niet meer, verliefd was geworden op de heldhaftige blauwe mannen..   Wat me fascineerde was het feit dat bij dit volk de mannen zich sluierden, de vrouwen niet.

Wij hebben rare ideeën over gesluierde mensen. Feit is, dat Afrikaanse en Oosterse mensen oorspronkelijk hun hoofd en aangezicht met doeken bedekten om zich tegen de zon of de droge woestijnwind te beschermen en dus niet om religieuze redenen.

Wij vonden de tentoonstelling fantastisch. Prachtige monumentale doeken afgewisseld met pareltjes van kleinere schilderijen en zelfs miniaturen. Ik heb hier vijf van mijn favoriete doeken geknipt en geplakt, omdat zij elk voor zich een inkijk geven op een levensfeer die ons aan het dromen zet. Maar owee! Onze romantische opvattingen over de mysterieuze Oriënt werd af en toe getemperd door de realiteit... in mijn bericht orentalisme 2 kunt u deze vijf schilderijen zien, met mijn commentaren...

.

Tot slot vier protretten van vrouwen die wereldberoemd zijn geworden, omdat zij het waagden in hun tijd, ik spreek over vorige eeuwen, naar den Orient te trekken en daar te bestaan, als sultana, als echtgenote van een ontdekkingreiziger of als avonturierster die verliefd wordt op een bedoeïenenhoofdman of een spahi, een cavaleriesoldaat in Noord-Afrika...

Aimée du Buc de Rivéry (19 december 1776 – 1817) werd als 11-jarige uk gekidnapt op weg naar haar thuisland Martinique. Zij was het nichtje van Joséphine de Beauharnais, Keizerin der Fransen en werd volgens de legende weggevoerd naar de harem van Abdulhamit I in Istanboel.

De geschiedenis van Aimée du Buc de Rivéry is moeilijk te geloven, maar in talrijke romans werd zij moeder van Sultan Mahmud II en kreeg zij de Turkse naam Nakşidil (Nakshidil).

Een van de meest onvervaarde Angelsaksische reizigsters was wel  Isabel Burton (geboren Isabel Arundell) (20 Maart 1831 - 22 Maart 1896). Zij was de echtgenote en partner van de befaamde ontdekkingsreiziger, avonturier en schrijver Sir Richard Francis Burton.

.

Jane Elizabeth Digby, Lady Ellenborough (3 April 1807 – 11 Augustus 1881) was een Engelse aristocrate die een schandaalleventje leidde vol romantisch avontuur, op twee continenten nog wel. Zij had vier echtgenoten en veel minnaars, waaronder koning Ludwig I van Beieren, zijn zoon Koning Otto van Griekenland, staatsman Felix Schwarzenberg, en een Albanese rover. Zij stierf in Damascus, Syrië, als echtgenote van Sheikh Medjuel el Mezrab, die twintig jaar jonger was. Op bovenstaand portret staat zij afgebeeld in de traditionele bedoeïenenoutfit, kijk maar hoe mooi zij haar lange rode vlechten draagt onder haar sluier. Daaronder een jeugdportret, toen zij nog een Engelse lady was.

Isabelle Eberhardt (Genève, 17 februari 1877 - Ain sefra, Algerije, 21 oktober 1904)was een Zwitserse/Russische ontdekkingsreizigster en schrijfster die in Noord- Afrika leefde en reisde.

Voor haar tijd was Isabelle Eberhardt een buitengewoon onafhankelijke vrouw, die de conventionele Europese moraal afwees, haar eigen weg koos en zich bekeerde tot de islam.

Onder de schuilnaam Si Mahmoud zwierf zij te paard door de woestijn en bezocht zelfs de islamitische heilige plaatsen. Haar reizen betaalde ze met het schrijven voor Europese kranten.

De levensstijl van Eberhardt - zij rookte hasjiesj, dronk als een man en was seksueel vrijgevochten - baarde in die tijd het nodige opzien.

Eberhardt stierf op 27-jarige leeftijd, toen haar hutje werd meegesleurd door een plotseling optredende modderstroom. Haar dagboeken zijn na de overstroming teruggevonden en in ook het Nederlands vertaald.

.

Terwijl ik bovenstaande zinnen schreef, vroeg ik me af wat het toch in mijn leven heeft betekend, die aandacht en passie voor het Oosten. Tja, na mijn liefde voor de Toearegs ben ik mij een tijdje gaan verdiepen in Ierse literatuur, omdat ik dacht dat de beste dichters uit Ierland kwamen, maar vanaf het ogenblik dat ik in Theatre 140 een voorstelling gezien had van het Japanse Kabuki-theater zou het Oosten mijn volle en definitieve aandacht krijgen, haha!

Ondertussen staan mijn boekenplanken, naast natuurlijk Nederlandstalige literatuur, vol met verrukkelijke titels uit het Verre en Nabije Oosten. Deze boeken zijn altijd mijn tedere kompanen geweest en hoe rijk voel ik me... Deze twee culturen hebben mijn leven beeïnvloed, zij hebben mij geestelijk en emotioneel gevormd tot de persoon die ik ben. En daar ben ik trots op.

Je ne regrette rien, zingt Edith Piaf. Wel, ik heb zeker geen spijt van alle wonderlijke uren die ik heb doorgebracht in mijn diepgaande studie van het Oosten. Uiteindelijk ben ik een oriëntaliste...

* ORIENTALISME is de term die door Edward Said en anderen wordt gebruikt ter aanduiding van de dominante westerse opvatting van de Oriënt, oftewel het Oosten in culturele zin, zoals die ontstaan is sinds de tweede helft van de 19de eeuw — de tijd van de mondiale kolonisatie door de grote westerse mogendheden.

* Toeareg is en Afrikaanse bevolkingsgroep. Zij noemen zichzelf Kel Tamasheq, Kel Tamajaq (Tamasheq"), Imouhar, Imuhagh, of Imashaghen ("Nobel en vrij"). Maar er zijn ook Arabische Toeareg zoals de tuaregue van Marokko.Een andere naam die zij voor zichzelf gebruiken is Kel Tagelmoust hetgeen 'Gesluierden' betekent. De Toeareg zijn vooral bekend geworden vanwege het feit dat bij dit Islamitische volk de mannen hun gezicht sluieren, en de vrouwen niet. Deze sluier wordt tagelmoust of eghewid genoemd. In het Arabisch worden de Toeareg daarom ook wel Mulathimin genoemd, hetgeen 'Gesluierden' betekent. De traditionele gezichtssluier is gemaakt van Alasho: een stof geweven in de Nigeriaanse stad Kano, en geverfd met natuurlijke indigo, die blauw afgeeft op het gezicht. Vandaar de bijnaam 'blauwe mannen' die voor de Toeareg wordt gebruikt. 
  * The Wilder Shores of Loveby Leslie Blanch, EXPLORATION, 2010, PAPER, 352 PAGE