Als je het woord "criollo" opzoekt, kom je verschillende betekenissen tegen die allemaal als gemeenschappelijke factor hebben: Zuid-Amerika. Na de ontdekking van dit werelddeel hebben vele Europeanen er zich gevestigd en zich gemengd met de lokale bevolking. Er ontstonden aldus verschillende types die verdeeld werden in kastes. Een van die kastes was de criollo, een mengvorm van Spanjaarden met de oorspronkelijke Zuidamerikaanse bewoners. De Spanjaarden brachten bovendien van alles mee uit hun land, waaronder paarden. En de afstammeling van die in de 16e eeuw geïmporteerde paarden is de criollo, een ras dat tegenwoordig vooral in Argentinië wordt bereden door de gaucho's om het vee bij elkaar te drijven. Nu hebben wij de afgelopen weekenden criollo gegeten; en dan zie ik je denken: of jullie aten paardenvlees, of jullie zijn kannibalen. Nou geen van beiden! Het is het traditionele Curaçaose eten. En als je weet dat hier op de eilanden in de loop van de geschiedenis Spanjaarden, Portugezen, Engelsen, Nederlanders en niet te vergeten de Afrikaanse negerslaven zich hebben gevestigd en zich met elkaar hebben gemengd, dan is het niet vreemd dat de term criollo ook hier voorkomt. Vorige week zondag gingen we met Alex, Lia, Charles en Jeanette naar een achterafstraatje in Mahuma, waar de bewoners in hun koraal (tuin) allerlei heerlijke Curaçaose gerechten hadden bereid. Iedereen kon daar, tegen een redelijke prijs, zijn eigen menu samenstellen: vlees, vis, groenten, rijst, funchi (een van maismeel gemaakte brei), soep, en allemaal volgens Antilliaans recept. Heel lekker vind ik de stoba van geitenvlees, zeg maar op z'n Hollands: gestoofd vlees. Laatste zondag waren Toos en ik op de "Dia di Sint Willibrordus"; in dat dorpje was het feest met natuurlijk muziek, kraampjes waar je allerlei lokale produkten kunt kopen en ..... natuurlijk eten. Wij kozen daar voor Toetoe ku bakijou; toetoe is funchi met boonchi (een soort zoete boon), werkelijk heel erg lekker, en bakijou is gedroogde vis, vermengd met allerlei toevoegingen zoals kruiden, lokale groenten en pica (een soort hele hete peper).
Zoals je al begrepen zult hebben zijn wij geen mensen die naar een tropisch eiland zijn gegaan om veel tijd door te brengen aan een van de vele mooie baaien en daar heerlijk bruin te gaan liggen bakken zoals zo vele landgenoten dat hier plegen te doen. Wij genieten zeker op zijn tijd in het heldere, aangename water van de Caribische Zee, van de onderwaterwereld die door het glas van de duikbril-met-snorkel te bewonderen is en natuurlijk van de zich op grote badlakens wentelende en snel verkleurende blanke lijven. En het is ook hoogst amusant om te zien hoe mensen de tientallen krabbetjes, die over het strand rondrennen, achterna lopen, hun holletjes dichtgooien, op hun knieën achter die dieren aan kruipen om een foto te maken, en dat dan tijden kunnen volhouden.
Nee, wij hebben ons op de kunst gestort. Ingegeven door de behoefte om de muren van ons huis, vooral aan de buitenkant (op de porch en de galerij) te verfraaien. We zijn niet naar een galerie gegaan en ook niet naar een kunstveiling, daarvoor is ons budget niet toereikend genoeg. Wij maken zelf kunst, maar dan wel met een kleine k. Eigenlijk vervalsen wij kunst. Nou ja, eigenlijk is dat ook weer niet vervalsen want ik kom er eerlijk voor uit. Toos en ik zijn nogal geïnspireerd geraakt de laatste jaren door Art Deco en De Stijl. Misschien komt dat door ons veelvuldig bezoek aan het Kröller-Müller Museum, maar ook door ons idee dat het wel heel erg goed bij ons huisje hier zou kunnen passen. Welnu het eerste werk is gereed en het tweede in de maak. Maar dan stop ik met vervalsen, het volgende wordt iets van mijzelf; het idee begint al vorm te krijgen. Zie hieronder het resultaat.
Op zondag is er altijd een kleine markt in Barber. We hadden afgesproken daar naar toe te gaan maar eerst bellen we met Gorinchem want onze Lieke is vandaag 7 jaar geworden. Lieke is de 2de dochter van Felice en Rob. Natuurlijk zingen we lang zal ze leven voor haar en sturen haar dikke kussen en knuffels. Daarna op naar Barber dat zo'n 5 minuten van ons vandaag ligt. Er is een echte markthal (zie foto's) en het is er al gezellig druk. Er zijn niet veel kraampjes maar de meeste zijn voor lekkere Curaçaose hapjes en omdat we nog niet ontbeten hebben zitten we om 8 uur aan overheerlijke Curaçaose kip met pan sera (broodje). Bij een andere kraam worden sinaasappels uitgeperst en ook daar genieten we van. Ik koop nog een halsketting met oorbellen (of ik die draag weet ik nog niet) en dan gaat het weer naar huis. Ik bel nog even naar Gaby om haar aan te bieden op de kinderen te passen als zij met haar zus die over is uit Nederland iets wil ondernemen. Dan bel ik even met Lia Ooms want we zouden met Alex, Lia, Charles en Jeanette ergens kriojo gaan eten. Om half 12 worden we opgehaald en we laten ons verder verrassen. Wat zo leuk is, is dat we op dit moment de schaatswedstrijden in Nederland kunnen volgen. Op dit moment zijn de dames bezig. Het is hier 32 graden en we zien ijs... Zoals jullie zien vervelen we ons hier niet..
Van ons huis hadden we alleen nog maar foto's gemaakt van de voorzijde, van de straat af gezien. Aan de achterkant was dat wat moeilijker, omdat we ons dan zouden moeten begeven in de mondi (of kunuku) en dat is een bonte verzameling van allerlei stekelige bomen, heesters en cactussen. Geen aanrader dus! Een kleine wandeling en een andere lens op mijn toestel bezorgden mij een mooi beeld van ons optrekje en de omgeving. En al kijkend door de zoeker viel het mij pas op dat er zo ontzettend veel draden door het beeld liepen, een beeld dat we ons nog goed kunnen herinneren uit onze jeugd. Overal waar je keek zag je palen staan met bovenin porceleinen knoppen waaraan draden bevestigd waren voor de telefoon. Hier zijn het niet alleen de telefoon-, maar ook de electriciteitskabels die in grote bogen over huizen en wegen hangen. Alles hangt of ligt hier bovengronds; zelfs de waterleidingen! Door de bermen van wegen en straten zie je overal de stalen pijpen van de waterleiding liggen met naar elk huis een aftakking en de watermeter die aan de buitenkant van het perceel is aangebracht zodat de meteropnemer, die overigens elke maand komt, veilig de stand van het telwerk kan noteren en niet het slachtoffer wordt van bijtgrage honden. De bovengrondse waterleidingen hebben wel als voordeel dat de zon de leidingen zodanig verwarmt, dat je overdag altijd een hete douche hebt, dat de wasmachine nauwelijks hoeft te verwarmen en dat je zelfs kunt afwassen met dit natuurlijk verwarmde water. Terug naar de bovengrondse draden: op de eerste foto is goed te zien wat een wirwar aan draden overal hangen, en ook niet erg netjes. Toevallig heeft Aqualectra, de electriciteits- en waterleidingmaatschappij, deze week in onze buurt het een en ander wat gefatsoeneerd; we hebben daardoor bijna de gehele dag geen stroom gehad en toen 's avonds bleek dat een gedeelte van onze straat geen electriciteit had, sloten ze de zaak nog eens een keer af. Er was een foutje gemaakt. Ook dat is Curaçao!
Donderdag 22 oktober zijn we uitgenodigd op de verjaardag van Marieke van Kempen. Ze wordt 11 jaar. Ik ken haar, haar 2 broers Paul en Thijs en hun moeder Edith vanuit Schijndel. Ik heb enige tijd opgepast op de kinderen Santegoeds, ik haalde ook de kinderen van school en dan kwam ik wel eens in gesprek met Edith die ook haar kinderen afhaalde. Van de zomer hoorde ik dat zij voor 3 jaar naar Curaçao gingen en het toeval wil dat we daags na onze aankomst Edith ontmoetten in de supermarkt. De contacten waren erg gezellig en we vonden het dan ook erg leuk een uitnodiging voor Marieke's verjaardag te krijgen. Ze was ook echt jarig maar ze miste wel haar Nederlandse vriendinnetjes en familie wel een beetje. Ze wonen pas 3 maanden op het eiland. Er was heerlijke zelfgebakken appeltaart en de verschillende pizza's waren ook erg lekker. Vrijdagavond kwamen Charles en Jeanette op bezoek. Ze zijn pas enkele weken terug uit Nederland waar Charles gedotterd is. Hij maakt het weer uitstekend en kan alles weer aan. Charles en Jeanette hebben op ons huis gepast toen we van de zomer in Nederland waren. Weer lekker even bijgekletst. Gisteren was de familie Dekker op bezoek. We kennen Gaby Dekker nog vanuit Drunen. Toen we vorige keer hier waren hadden ze bezoek vanuit Nederland van de moeder van Gaby. Een vriendin van ons uit Drunen, Hermien, had een brief voor ons meegegeven en die hebben ze afgegeven. Er is toen afgesproken dat wanneer we weer hier zouden zijn we samen iets zouden ondernemen en dat hebben we gisteren gedaan. Gaby is getrouwd met een Antilliaan. Ernie, en ze hebben 2 kinderen, een zoontje van 7, Paco en een meisje van 4, Kumi. Om half 11 waren ze hier, eerst dronken we koffie en daarna op naar Lagun. Onze geliefde baai. Wat hebben die kinderen genoten, vreselijk leuk om mee te maken. Het zijn ook 2 heerlijke kinderen, geweldig spontaan, gezellig enz. enz. Henk ging om half 3 weg om te gaan repeteren voor de Misa Criolla, wij genoten nog enige tijd en om een uur of 4 zijn we naar huis gegaan. Ik had 's morgens alles klaargemaakt voor een bbq. Ernie stookte het vuurtje op en toen Henk weer terugkwam was alles klaar en konden we samen weer verder genieten. Ook dit was weer een geweldige dag. Oh ja, we mogen als we willen de kinderen wel af en toe leasen!! Doen we zeer zeker.
Ja, dat moet hier ook, vooral voor mij. Het haar groeit hier zoooo snel! Het heeft natuurlijk ook een beetje met mijn naam te maken, toch?!
Dus vandaag samen met Toos naar onze kapster, Nadia, een Nijmeegse Curaçaose of zo je wilt een Curaçaose met een heerlijk Nijmeegs accent. Sinds vorig jaar komen we daar met enige regelmaat, tenminste als we op het eiland zijn; en dan elke vier weken. Omdat ze heel goed knipt en ook nog, voor Nederlandse begrippen, heel goedkoop is had ik in Nederland erg lang gewacht met naar de kapper te gaan en belde de eerste week al voor een afspraak om mijn exorbitant lange, en bijna niet meer te kammen haardos te laten kortwieken. Helaas, ze bleek juist op dat moment te verhuizen en kon even niet knippen. Om te voorkomen dat ik bij een wandeling door de kunuku verstrikt zou raken in een cactus of een andere stekelige bosschage, moest ik noodgedwongen uitwijken naar een andere hairdresser; ze was heel knap, maar duur .! Ik had beter in Nederland nog kunnen gaan.
Maar vandaag dan eindelijk weer naar Nadia. Ze was nog niet echt verhuisd maar woonde voorlopig, in afwachting van een geschikte woning, bij iemand in. En de kapsalon .? Die zagen we al meteen toen we aan kwamen rijden: in de tuin stonden enkele stoelen, een voor de te knippen klant, een voor de wachtende klant met een tafel voor de gebruikelijke lectuur (in dit geval de krant van 21 oktober in het papiamentu) en een drankje, en Nadia met een koffertje met het noodzakelijke gereedschap.
Zon openluchtkapsalon heeft zo zijn voordelen, ontdekten we toen: je hebt geen airconditioning nodig door de altijd aanwezige wind, die er ook voor zorgt (in combinatie met de zon) dat je geen föhn nodig hebt en last but not least, de kapster hoeft ook niet te vegen want alles waait de tuin uit.
We gingen beiden naar huis met een heel luchtig kapsel.
Er zijn in Curaçao in de loop der jaren (sedert de tijd dat wij er woonden en werkten) veel zaken veranderd en vooral verbeterd. Ik noem er enkele: de restauratie van vooral Otrobanda, mooie winkels in Punda, grote moderne supermarkten, de vernieuwde airport, meer en betere toeristische accommodaties en heel veel televisiezenders van over heel de wereld.
Toch kom je een heleboel dingen tegen waar je je over verbaast omdat het zo primitief en zelfs komisch overkomt.
Zo wilden wij begin dit jaar een televisieaansluiting aanvragen. Ik toog naar het kantoor van TDS aan de Santa Rosaweg, schaarde mij tussen de menigte wachtenden en kreeg na anderhalf uur te horen dat wij pas in juni aan de beurt zouden zijn, want ze hadden grote problemen met de decoders die vervangen en aangesloten moesten worden, een operatie waar ze alle mankracht voor nodig hadden. Voorlopig geen nieuwe aansluitingen dus. (Ze hadden dat via de media bekend kunnen maken, toch!). Geen tv dus!
Enkele weken geleden, we waren net weer op het eiland, wilden we een nieuwe poging wagen. We kochten een tv, meldden ons weer bij TDS, rekening houdend met een lange wachttijd, en stonden tot onze verbazing na twintig minuten weer buiten, vierhonderd gulden armer maar met de belofte dat we over twee dagen tv konden kijken. Dat zal wel, dachten we! De volgende dag echter werden we gebeld dat de monteurs de volgende middag zouden komen om alles aan te sluiten en de antenne te monteren; maar we moesten wel zelf voor een tv-mast zorgen en plaatsen. Hoezo, zelf voor een mast zorgen. Waar moeten we die halen? Misschien bij Jimmy Electronics? Ja, dat kan. Maar heeft u niet nog ergens een oude waterleidingbuis liggen? Zaag die op maat, zet hem rechtop en maak hem vast met een paar beugeltjes aan de muur!
De volgende dag keken we naar één van de zeventig zenders (want we hadden ons slechts op het basispakket geabonneerd), BVN, naar het Nederlandse NOS-journaal en Met het mes op tafel. Nederland laat je toch niet los!
Als je het hebt over de muziek op de Nederlandse Antillen in het algemeen en Curaçao in het bijzonder, ziet menigeen beelden voor zich van mensen in kleurige kleding die dansen op de klanken van een lokaal combo of steelband. Veel verder komt men meestal niet, terwijl er op muzikaal gebied heel wat te beleven valt. En dan praat ik niet over de dagelijkse live muziek in hotels en restaurants.
De Curaçaose muzikale geschiedenis is vooral het werk van een aantal lokale componisten van grofweg de laatste twee eeuwen, waarvan steeds de naam Palm generaties lang opduikt. Niets ten nadele overigens van de andere belangrijke componisten. De muziek bestaat vooral uit danzas, mazurkas, polkas, tumbas, tangos, pasillos, geschreven voor piano. Ook wel voor (kamer)orkest, maar dat werd veel minder vaak uitgevoerd. Daarom was het ook heel bijzonder dat wij, nauwelijks enkele dagen op het eiland, al een kamerconcert bijwoonden met alleen Antilliaanse muziek.
Over de muziek van de eilanden wil ik nog wel een keer wat meer schrijven. Voor mensen die mij kennen zal het niet vreemd zijn te vernemen dat ik ook hier weer ben gaan zingen. Bij het Curaçaose Bachkoor, dat met een heel bijzonder project bezig is. Een muziekstuk, dat ik al vele jaren ken, maar dat in Europa bijna altijd in een bewerkte versie wordt gezongen, omdat de Zuid-Amerikaanse ritmes de Europeaan niet liggen. Hier zingen we de Missa Criolla van de Argentijn Ariel Ramirez in de originele versie en begeleid door het Argentijnse combo CHEnsamble met de tenorsolist Javier Rodriguez.
Op de eerste foto de componist, op de andere foto de solist.
Behalve de Missa, zingen we van dezelfde componist een zestal kerstliederen. De uitvoering is dan ook wee dagen vóór Kerstmis.
Het is interessant om te weten dat tot in de zestiger jaren het in Argentinië verboden was een mis uit te voeren in de landstaal. Pas toen dat verbod werd opgeheven, schreef Ramirez in 1964 zijn Missa Criolla. Hij gebruikte daarbij niet alleen de taal maar ook de ritmes en instrumenten van de inheemse bevolking: de indianen (de oorspronkelijke bewoners) en de criollos (de nazaten van de immigranten).
Ik vind het een geweldige belevenis om aan deze productie mee te mogen doen en bovendien een reuze uitdaging om vooral de, voor ons stijve Nederlanders, moeilijke ritmes onder de knie te krijgen.
Eind december schrijf ik een verslag over het concert.
Vrijdag 2 okt. Bridgen is altijd nog een liefhebberij en daarom gaan we naar Agnes en Theo . Zij passen op 3 kleinkinderen omdat hun ouders 10 dagen naar Nederland zijn. Wat wonen deze mensen mooi en met zwembad, geweldig. Het wordt een latertje maar wel erg gezellig. Het is half 2 als we 's nachts thuiskomen.
Zaterdag 3 oktober. Omdat het morgen dierendag is wordt er door het sterilisatieproject, het dierenasiel en Right Animal Foudation (een project dat zwerfhonden opvangt, ze gezond maakt en weer een nieuw thuis geeft) gecollecteerd in de winkel van AH. Ja, ja, we hebben sinds enkele jaren een AH. Ik sta er van 3 tot 6 en het verbaast me hoe gul de mensen geven. Ze staan helemaal achter het sterilisatieproject en dat doet je goed. Intussen is Henk in het Radulphuscollege de Misa Criolla aan het repeteren. Op 23 december is er een uitvoering in de kerk van Brievengat. Hij zal hier zelf verder overschrijven. Om 6 uur wordt ik naar Henk gebracht en gaan we nog een paar uurtjes op bezoek bij mensen die we kennen uit Schijndel. Zij wonen pas met 3 pubers op het eiland. Hij zit in het onderwijs, zij ook maar ze is nog zoekende wat ze precies gaat doen. Het zijn heel enthousiaste mensen, vol ideeën... Het is een hele gezellige avond en omdat het najaarsvakantie is spreken we af in de komende week samen iets te ondernemen. Om 10.00 uur zijn we weer thuis.
Zondag 4 okt. We bellen eerst naar Sietske omdat Felice bij haar zou zijn en we meteen 2 vliegen in een klap vangen maar Felice blijkt al vertrokken te zijn. Als we naar Gorinchem bellen zijn ze er nog niet maar even later belt ze zelf terug en kletsen we gezellig ook met de kleinkinderen. Bij Sietske is alles prima en ook bij Felice.
Op de eerste foto zie je Eline met haar kleine nichtje Bente; daarnaast de drie kinderen van Felice: Lieke, Eline en Femke.
Er is een informatieochtend over het opvangen en gebruik van regenwater in Julianadorp. Boeiend maar voor ons allemaal te duur. Daarna gaan we even langs de fam. Kleinmoedig. Fraichel is een oud-leerling van Henk van het Instituut voor Doven in St. Michielsgestel. Fraichel is alweer ruim 13 jaar terug op dit eiland. We zijn altijd erg welkom bij deze mensen en Fraichel is erg blij met de Suske en Wiske die we voor hem meegenomen hebben. Rond 3 uur zijn we weer thuis.
Maandag 5 okt. Om 8 uur (tot 12 uur) zijn we weer bij de chollers in Otrobanda om te helpen. Chollers zijn drugsverslaafden en daklozen. Dit doen we al voor het 6de jaar. We smeren brood voor ze, zorgen voor schone kleren, maken de boel schoon enz. enz. Henk gaat met de pick-up mee om brood rond te brengen voor de chollers die niet naar het centrum komen.
Tja, zo zit je nog in Deventer, ben je bezig met het leggen van een klinkerpad in je tuin rondom de vijver, of fiets je samen naar Sietske en Gerben om ons jongste kleinkind Bente te knuffelen, en zo zit je ineens aan de overkant van de Grote Plas en heb je je jeans en bodywarmer verruild voor een korte broek en een luchtig t-shirt en wordt het contact met kinderen en kleinkinderen, familie en vrienden gereduceerd tot digitaal beeld en geluid.
We werden op 16 september van Aeropuerto Hato afgehaald door Lia O. Niet met onze eigen auto want die stond nog bij hen in Hofi Mango. Ons huisje stond er overigens nog prima bij; alleen nogal stoffig, maar wat wil je met die droogte en die wind. Maar binnen één dag was alles weer op orde. Alleen de telefoon was "dood" en internet werkte heel gebrekkig; het zou ons echter verbaasd hebben als alles perfect in orde zou zijn geweest. Maar op onze nieuwe porch, die in maart was voltooid, was het echt genieten van de koelte die de NO-passaat daar brengt en van het geweldige uitzicht en de heerlijke rust, slechts onderbroken door het gekwetter van de vele parkieten, de zang van de troepiaal en de chuchubi en het vederlichte gefladder van de twee soorten kolibri's (de Blenchi en de Dornasol).
Op zaterdagavond genoten we al van een prachtig concert van Antilliaanse, klassieke muziek in de Fortkerk en zondag, onze veertigse trouwdag, vertoefden wij in Otrobanda op het riffort en dineerden we later samen in "De Gouverneur de Rouville" waar we, als afsluiting van het diner, getracteerd werden op een heerlijk en feestelijk toetje, aangeboden door het restaurant.
De eerste maandag pakten wij de draad weer op bij de Fundashon "Nos t'ei pa yuda", waar wij meehelpen bij de drugsverslaafden en daklozen; dit doen wij nu al voor het zesde jaar. Op woensdag heeft Toos, bij de Stichting Dierenhulp, geassisteerd bij de sterilisatie en castratie van honden en katten. Deze dieren, die schromelijk verwaarloosd worden op het eiland, vormen echt een probleem en men wil dit, met subsidie uit Nederland, bij de bron aanpakken. Ikzelf ben daarbij actief als dierenambulancechauffeur (staat ditwoord al in de "Dikke Van Dale"?) en transporteer op dinsdag de honden en katten van Banda Abou naar Ronde Klip, of voor de mensen die het eiland niet kennen, grofweg van de westkant van het eiland helemaal de oostkant. Op woensdag haal ik ze dan weer op en lever ze thuis af bij hun baasje. Zo kom je nog eens ergens, hè!
Intussen ben ik Alex en Lia gaan helpen bij de aanbouw van hun huis (een voormalige suikermolen) in Hofi Mango. Hun landgoed is echt een paradijs; een uniek stukje Curaçao! Toos is inmiddels begonnen met het restaureren van een oude fauteuil en er komt waarschijnlijk deze week nog een bank bij; allebei voor op de porch.
O, en dan de baai, dat heerlijke heldere water van de Caribische Zee, met al die kleurige vissen en die zalige temperatuur!! Alle luxe, tropische zwemparadijzen in Nederland vallen volledig in het niet bij Playa Lagun, Daibooi baai, Portomarie of Westpunt!
Dit is onze eerste weblog en we zijn nog een beetje een leek op dit gebied. De komende tijd zullen we proberen een beeld te schetsen van het leven op Curaçao, onze activiteiten en ervaringen en het geheel te illustreren met mooie plaatjes.