17/10 20.41 Pr Daniel

Bezinning: Basisgemeenschappen (8)

De langste tekst in de apostolische aansporing van Paulus VI “Evangelii nuntiandi” (1975) handelt over de basisgemeenschappen, die de boodschap van het Evangelie willen brengen naar het hart van de massa.

Er zijn echter twee soorten: groepen die zich buiten de Kerk opstellen en groepen die zich helemaal in de Kerk ontwikkelen. De eersten kunnen wel in sociologische zin basisgemeenschappen genoemd worden maar niet in kerkelijke zin. Ze leveren immers bittere kritiek op de Kerk, verzetten zich tegen de hiërarchie en vallen vlug ten prooi aan ideologische en politieke stromingen en partijen.

“In sommige streken komen ze op en groeien, op enkele uitzonderingen na, binnen de Kerk. Ze nemen dan deel aan het leven van de kerk, worden gevoed door haar keer en hechten zich aan haar herders. In dat geval ontstaan ze uit het verlangen het leven van de kerk intenser te beleven, of uit de wens en het zoeken naar een levenswijze die meer aan de menselijke natuur is aangepast. Dat kunnen de grotere gemeenschappen niet zo gemakkelijk bewerkstelligen, vooral niet in de grotere steden van onze tijd waar zovelen opeengehoopt en naamloos leven” (nr. 58).

“In andere gebieden daarentegen, komen deze basisgemeenschappen bijeen uit zucht tot kritiek op de kerk die ze zo graag als institutionele brandmerken en waartegen ze zich verzetten, aks waren zijzelf charismatische gemeenschappen, vrij van structuren en alleen geïnspireerd door het evangelie. Het is hun eigen zich tegen de hiërarchie en tegen de tekenen die uitdrukking zijn van de kerk openlijk te verzetten en ze af te wijzen. Want die kerk bestrijden ze radicaal. In die lijn wordt hun inspiratie al gauw ideologisch en niet zelden worden ze een prooi van een politieke keuze, een stroming of zelfs een instituut of partij, die ze dienen, wat niet zonder gevaren blijft” (nr. 58).

De waarachtige basisgemeenschappen vormen een grote hoop voor de kerk omdat ze in dienst staan de plaatselijke kerk. Ziehier dan een reeks eigenschappen die de echte basisgemeenschappen kenmerken:

Ze halen hun inspiratie uit het Woord Gods en niet uit de openbare opinie of populaire leerstellingen van politieke partijen, die opdat ogenblik opgang maken;

Ze gaan niet mee met de verleiding om instellingen aan te klagen onder het mom van oprechtheid en hulpvaardigheid;

Ze zijn sterk gehecht zowel aan de plaatselijke als aan de universele kerk en sluiten zich niet op in zichzelf alsof zij de ware kerk van Christus zouden zijn en de andere kerkelijke gemeenschappen verachten;

Ze blijven gehecht aan de herders van de kerk en aan het kerkelijk leergezag;

Zij gedragen zich niet alsof de schat van het Evangelie alleen bij hen te vinden is. Ze zijn overtuigd dat de kerk veel ruimer en meer gevarieerd is en dat er andere authentieke vormen van evangelisch leven zijn dan hun eigen levenswijze;

Ze groeien met de dag in plichtsbesef, godsdienstige ijver en missionaire geest jegens anderen;

Ze willen zich openstellen voor alle mensen en sluiten op voorhand niemand uit;

“Alleen onder die omstandigheden, die ongetwijfeld veeleisend zijn, maar ook zeer bemoedigend, zullen die kerkelijke basisgemeenschappen voldoen aan hun voornaamste doel: namelijk gehoor gevend aan het evangelie dat hun is toevertrouwd en de evangelieverkondiging op bijzondere wijze op zich nemend, zulken ze onverwijld de boodschappers van het evangelie worden voor anderen” (nr. 58).

In 1985, twintig jaar na Vaticanum II werd in een buitengewone bisschoppensynode een soort gewetensonderzoek gehouden. De bisschoppen vroege zich af of ze zelf niet te veel gewerkt hebben aan de vernieuwing van de uiterlijke structuren van de kerk in plaats van de aandacht te vestigen op Jezus Christus en zijn oproep tot geestelijke vernieuwing en bekering. Mogelijk zijn hieruit bewegingen ontstaan die de kerk als instituut afwijzen.

Deze buitengewone synode heeft echter ook de rijke resultaten erkend van de vele apostolische bewegingen en vernieuwingsbewegingen die na het concilie ontstaan zijn.

“De apostolische bewegingen en de nieuwe ‘bewegingen van geestelijk leven’, zijn dragers van een grote verwachting als ze zich goed kunnen handhaven in de kerkgemeenschap… De kerk is gemeenschap, daarom zijn de nieuwe ‘basisgemeenschappen’, als zij werkelijk in eenheid met de kerk leven, een oorspronkelijke uitdrukking van gemeenschap en een middel om een diepere gemeenschap op te bouwen. Deze gemeenschappen vormen dus een reden tot grote verwachtingen voor het leven van de kerk” (Eindverslag synode 1985)

P. Daniel

2. Spiritualiteit: Eenheid van de ziel met God (17)
Vierde verblijfplaats: De kennis (2)

In onze zoektocht naar het hoogste goed op aarde — “de eenheid van de ziel met God” — zijn we aangekomen bij de vierde verblijfplaats: de kennis. Hier betreden we het leven van de Geest. Menselijke woorden zijn ontoereikend om de wonderen te beschrijven die God daar in de zielen verricht: “U doet wonderen die mijn begrip te boven gaan” (Job 42, 3). Toch proberen wij erin door te dringen, want wie zaait voor de Geest zal van de Geest het eeuwige leven oogsten (vgl. Galaten 6, 8), om deel te krijgen aan de goddelijke natuur (vgl. 2 Petrus 1, 4).

Om in deze vierde verblijfplaats binnen te treden moeten we ons eerst bevrijden van onze gehechtheden/verslavingen gelinkt aan onze vijf zintuigen - vasten. Ten tweede horen we over te stappen van een discursief mentaal gebed naar een méér contemplatief gebed. Laten we luisteren naar Moeder Agnès Mariam de la Croix:

Actieve en passieve zuivering

De heilige Johannes van het Kruis spreekt over een zuiverende nacht die de ziel moet doormaken om tot eenheid met God te komen. In deze nacht werk ik zelf mee aan mijn zuivering (de actieve nacht) en werkt God in mij (de passieve nacht).

In de vierde verblijfplaats handelt God in mij op een passieve manier. Het is belangrijk om dit passieve werk — dat God in mijn ziel verricht — te onderscheiden van het actieve werk dat ik zelf doe om dichter tot Hem te komen. Het geestelijk leven vraagt immers persoonlijke inzet: ik moet mijn deel doen om God de ruimte te geven ten volle in mij te werken. Zoals Jezus zegt: “Als iemand achter Mij aan wil komen, moet hij zichzelf verloochenen, zijn kruis opnemen en Mij volgen” (Mattheüs 16, 24).

Wat betekent “zichzelf verloochenen”? Zichzelf verloochenen betekent: God God laten zijn in mij. Wie gehecht is aan iets, is in feite gehecht aan zichzelf — dat kan leiden tot zelfvernietiging. Wie aan zichzelf gehecht is, heeft een beker die al vol is: er is geen plaats voor God. God zegt: “Maak je leeg”, wie in Mij gelooft, “stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien” (Johannes 7, 38). Deze levende wateren zijn een beeld van de Heilige Geest, zoals dezelfde tekst verduidelijkt: Jezus “sprak dit over de Geest, die zij zouden ontvangen die in Hem geloven” (Johannes 7, 39). Deze belofte wordt ook al voorzegd in het Oude Testament: “Op die dag zullen levende wateren uit Jeruzalem stromen” (Zacharia 14, 8). God wil ons leegmaken van onszelf om ons te vervullen met zijn Geest. “Het doel van het christelijk leven is de verwerving van de Heilige Geest” (Heilige Serafim van Sarov).

Jezus zegt tegen Nicodemus: “Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: als iemand niet opnieuw geboren wordt, kan hij het Koninkrijk van God niet zien” (Johannes 3, 3). Hoe opnieuw geboren worden? Om opnieuw geboren te worden moet men eerst sterven: “Als u door de Geest de daden van het lichaam doodt, zult u leven” (Romeinen 8, 13). Hoe sterven? Het gaat om een innerlijke houding, een keuze die ik moet aannemen of weigeren: “[Christus] moet groter worden, ik kleiner” (Johannes 3, 30).

De nacht van de zintuigen (vasten van de vijf zintuigen)

Om dit stadium te bereiken moet men door een periode van vasten gaan. Johannes van het Kruis noemt dit “de nacht van de zintuigen”. Het is de eerste stap waarbij men afstand doet van de uiterlijke zintuigen (de eerste verblijfplaats): “Wanneer zich een gelegenheid voordoet om dingen te horen die niets bijdragen aan de glorie van onze Heer, moet men daar geen plezier in scheppen, ja zelfs niet luisteren” (Heilige Johannes van het Kruis)[1].

Hetzelfde geldt voor de andere uiterlijke zintuigen: als ik door kijken, aanraken, enz. God geen eer geef, moet ik daarvan afstand doen (het vasten van de zintuigen). Als ik een mooi meisje met een te lage decolleté zie en dit van alles in mijn hoofd te weeg brengt moet ik beslissen om de volgende keer niet te kijken – vasten dus. Door dit te doen bouw ik mezelf stap voor stap op — dit is een actieve fase. Omdat Hij ons tot Zich heeft getrokken, zijn we bereid dit vasten te doen, want “ons hart brandt in ons, een innerlijk vuur verteert ons” (Psalm 39, 4).

God zuivert ons ook op een passieve manier: wanneer ik mijn deel van de actieve zuivering doe (de nacht van de zintuigen), komt God mij helpen en neemt Hij mijn smaak voor aardse dingen weg. Zelfs als ik nog zou willen proeven, verlang ik er niet meer naar. Zo ontwent Hij ons aan de schepselen.

Een belangrijke sleutelstap om binnen te treden in deze vierde verblijfplaats — het leven van de Geest — is het overgaan van discursieve meditatie naar contemplatie.

Van discursieve meditatie naar contemplatie

In de derde verblijfplaats (de rede) beginnen we het Woord van God te overwegen: een discursieve meditatie waarbij we verbeelding en rede gebruiken. Ik lees een Bijbeltekst, denk erover na en overweeg die actief met mijn verstand. Op dat moment ervaren we de aanwezigheid van God — dit is een actief gebed.

Maar de Heer verlangt dat wij rusten in Hem: vierde verblijfplaats. Hier treden wij binnen in de contemplatie, een gebedsvorm waarin de Heer in ons hart spreekt — een woordeloos gebed. Deze vorm van gebed kan vergeleken worden met de relatie tussen God en Mozes: “De Heer sprak met Mozes van aangezicht tot aangezicht, zoals iemand spreekt met zijn vriend” (Exodus 33, 11).

Johannes van het Kruis beschrijft deze overgang van discursieve meditatie naar woordeloze contemplatie in De Bestijging van de Berg Karmel, Boek 2, hoofdstukken 12 tot 14. Hij legt uit dat “de schepselen geen enkele verhouding hebben tot de goddelijke Wezenheid, … al wat de verbeelding zich kan voorstellen [in de discursieve meditatie] kan voor de ziel geen rechtstreeks middel zijn om zich met haar Schepper te verenigen.[2]”

Hij benadrukt dat het wijs is voor de ziel om momenten van stilte te bewaren tijdens het gebed, zonder discursieve meditatie, waarin de ziel zich inspant om stil en aandachtig te luisteren naar de stem van God in haar innerlijke tempel.

Conclusie

De vierde verblijfplaats beschrijft een stap naar het leven in de Geest. Hier begint God op een passieve manier in mij te werken om mij naar Zijn beeld te vormen. Om deze verdieping binnen te gaan, moet ik eerst mijn gehechtheden/verslavingen aan de vijf zintuigen loslaten (de nacht van de zintuigen) – vasten – en me begeven in de dynamiek van het contemplatief gebed. Volgende week zullen we deze vierde verblijfplaats verder uitdiepen.

[1] Johannes van het Kruis, Opstijging van de berg Karmel, Boek 1, hoofdstuk 13

[2] Hl. Johannes van het Kruis, Bestijging van de berg Karmel, Boek 2, hoofdstuk 12

3. Kerk en wereld

“Hoe ik de wederkomst van Christus ontdekte”. Boeiend getuigenis van David Sorensen, die overweldigd werd door Gods liefde, wat zijn leven veranderde. Allen die Jezus Christus als hun persoonlijke Redder ontmoeten en erkennen blijken een gelijkaardige ervaring van zijn liefde te hebben. David getuigt dat hij hiermee ook een beter inzicht kreeg in Jezus’ Wederkomst: 

Als christenen mogen we niet naïef een heersende politieke opinie als goddelijke waarheid verheerlijken. Eindelijk beginnen vele christenen in te zien dat hun onvoorwaardelijke steun voor het huidige Israël een verwerping is van Gods Woord. In een Engelssprekende video van 35’ legt dr. Taylor Marshall duidelijk uit dat het huidige Israël en zijn leiders niet het ware Bijbelse Israël vertegenwoordigen. 

Hij verwijst hierbij naar de onlangs vermoorde Charlie Kirk die van protestantse opvattingen steeds meer de katholieke leer aanvaarde en zijn pro-Israël houding vaarwelzei, ondanks de enorme financiële steun die hij daarmee misliep. Dat alle volken gezegend worden in Abraham en ‘zijn zaad’ betekent in Abraham en Jezus Christus (Galaten 3).

Aan de joden die zich op Abraham beroepen omwille van hun DNA zegt Jezus dat niet Abraham maar de duivel hun vader is, omdat zij Hem als Messias van Israël verwerpen (Johannes 9, 44). Joden die Jezus als de nieuwe tempel verwerpen en hun eigen tempel willen herbouwen, een ander volk uitmoorden en uithongeren, behoren niet tot het ware Israël. Beslissend zijn het geloof en de doop in Jezus Christus: een geloof, één doop, een kerk.