Quizvraag 25 - de oplossing

Een sfeerbeeld van de Markt dezer dagen.

Dit mooie fotoalbum betreft de drie gebroeders Kervyn de Volkaersbeke (allen geboren in Sint-Andries bij Brugge).    Op het einde van de 19e eeuw trokken zij naar Canada om net voor de eerste wereldoorlog terug te keren, waarschijnlijk voor een erfenisregeling.   Hun avontuur in Canada is geen onverdeeld succes geworden, maar "ze zullen er toch een prachtige tijd doorgebracht hebben met jagen, vissen en leven in harmonie met de natuur" zoals vooraan in het plakboek geschreven werd. 

Indrukwekkend, dit paneel, en niet alleen omwille van de uitvergroting van deze familiefoto maar vooral omdat in de foto een ellenlange alfabetische lijst van Vlaamse emigranten in verwerkt is.  Ondanks het feit dat het merendeel van de emigranten naar Canada afkomstig waren uit de armere agrarische dorpen uit West- en Oost-Vlaanderen, zullen er ongetwijfeld ook Bruggelingen in deze namenlijst terug te vinden zijn.  Aangestipt mag ook worden dat lang niet iedere emigrant vertrok om de armoede te ontvluchten.  Er zaten ook pure avonturiers tussen.

Geleidelijk aan werden gidsen uitgegeven om de toekomstige emigranten naar Canada te overhalen en ook beter te informeren.  Georges Vekeman, pionier van het eerste uur, heeft verschillende van die gidsjes geschreven. 
Interessant ook om lezen op internet  (ik ben er min of meer toevallig op gekomen door te zoeken naar Bruxelles, het plaatsje in Canada) is het verhaal van de Brusselse emigranten naar Canada.

Twee van de Vlaamse pioniers die al in de 19e eeuw naar Canada trokken, Gustaaf Vekeman en Louis Hacault.  Dankzij de 'Dominion Lands Act' van 1872 kreeg elke immigrant 65 hectaren grond gratis, op voorwaarde dat hij er een huis op bouwde en er minstens 6 maand per zou verblijven.  Voor velen was dit een aanlokkelijk aanbod.  Eenmaal ter plaatse merkte men dat de lap grond die men kreeg vol bomen stond en dat die allemaal gekapt moesten worden, want dat was ook een van de voorwaarden.  Met de hand gebeurde dat, want men had al zijn geld gespendeerd aan de bootreis en ook: toen bestond nog geen andere methode om een bos te rooien.  Een vol jaar had men meestal nodig eer deze klus geklaard was.

Daarstraks heb ik op mijn gemak de DVD bekeken die verkrijgbaar is bij de tentoonstelling 'Go West!' die doorgaat in het Provinciaal Hof en nog loopt tot 6 augustus.   De helft van wat op de DVD staat is ook te vinden op de pagina's van Focus TV, maar op minder goede kwaliteit (de resolutie is veel kleiner om zo toe te laten dat de fragmenten gemakkelijker gedownload kunnen worden).
Wat niet op de site van Focus TV te vinden is, zijn de uitgebreidere getuigenissen van enkele emigranten naar Canada.  Die kunt u dan wel ook zien en horen in deze zaal van de tentoonstelling.  Gaston Gijsens vertelt bijvoorbeeld over terugkeren naar Vlaanderen.  In Canada moet je op je 80ste proeven ondergaan om te zien of je nog stuurvaardig genoeg bent.  Stel dat je dan je rijbewijs afgenomen wordt dan ben je op het openbaar vervoer aangewezen en dat is in vergelijking met België veel minder goed.  Op zo een moment zou Gaston Gijsens overwegen om terug te keren.  Maar, zegt hij er ook bij, als je dan terugkeert verwacht je een Vlaanderen te zien zoals je het verlaten hebt maar dat is niet zo.  De buren die je vroeger verlaten hebt zijn er bijvoorbeeld niet meer. 

Een van de drie grote tribunes waarlangs morgen de Heilig Bloedprocessie zal passeren.  Denk nu niet dat deze mensen nu al zitten te wachten.  Neen, waarom hier niet handig gebruik van maken, nu die tribune hier toch staat, om de gids over Brugge eens te doorbladeren, om de frieten die daarstraks aan het frietkraam gekocht werd op te eten, of om gewoonweg al zittend de Halletoren te bewonderen.  Daarom ziet u hier al zo veel volk.  Het was ook gisteren op het middaguur.  Let eens op de enorme schaduw die de Halletoren op dat uur voor zich werpt.

Nog een keer slapen ...
Hier ziet u nog eens Diederik van de Elzas, graaf van Vlaanderen op zijn triomftocht door de stad, trots de relikwie aan de bevolking tonend.  Aan zijn rechterzijde opnieuw zijn gemalin Sybilla van Anjou.  Links van hem staat Leonius van de Sint-Bertinusabdij van St.-Omaars.  Graaf Diederik had tijdens de terugreis vanuit Jeruzalem de relikwie aan hem toevertrouwd.

Heb ik daarstraks vergeten te vermelden waar en wanneer deze tentoonstelling over de 'landverhuizers' naar Canada doorgaat.  Het is in het Provinciaal Hof op de Markt (daar waar die stenen leeuwen staan, de trapjes op, altijd open behalve op maandag).  Open van 13 mei tot 6 augustus 2006 telkens van 10 u 's morgens tot 5 uur in de namiddag.  Toegang gratis.

De koffers van een van de Canadagangers.
Willem Vermandere heeft ooit een liedje gemaakt over zijn grootmoeder Cordula die, volgens het liedje zeven zonen naar Canada zag vertrekken en nooit meer terugkeren.  Op de officiële opening van de tentoonstelling 'Go West!' was er een live uitzending van Radio 2.  Als speciale muzikale gast was Willem Vermandere aanwezig en daar zong hij het lied, getiteld 'Moeder Cordula'.

" Acht kloeke zeuns had moeder Cordula
En zeven zijn der naar 't vreemde gegaan
Zo wijd over zee daar lag Canada
Moeder Maria, lat dat schip nie vergaan

Lat dat schip nie vergaan
Zo wijd over zee daar lag Canada
Moeder Maria, lat dat schip nie vergaan
Lat dat schip nie vergaan"

"Go West!" vertelt de geschiedenis van de Vlaamse emigratie naar Canada.
Iedereen heeft in zijn familie minstens iemand die in de periode tussen 1880 en 1960 naar hetzij de Verenigde Staten, hetzij Canada verhuisd is.  In mijn familie was het iemand die via Detroit, Michigan terecht kwam in het dorp Gladstone, ergens langs de grote meren en dicht bij de grens met Canada.  In mijn vrouw haar familie zijn er ook enkelen in de V.S. terechtgekomen.  Daarom precies vind ik deze tentoonstelling zo interessant: het belangt ons allemaal aan en de tentoonstelling probeert een beeld te schetsen van de manier en de drijfveren waarom die familieleden naar - in dit geval - Canada getrokken zijn.
Nog voor ik de tentoonstelling binnenstapte viel mij iets tegen.  Op een tafeltje bij de ingang liggen mapjes met uitleg over 'Go West!' in het Engels, in het Frans en in het Duits.  Op mijn simpele vraag of er ook mapjes in het Nederlands beschikbaar zijn was het antwoord even simpel: neen. 
Ahum !?!  Is dit een tentoonstelling die ingericht is door de provinciebesturen Oost- en West-Vlaanderen?  Men heeft waarschijnlijk geredeneerd dat wij alles aflezen en horen kunnen en dus geen verdere uitleg nodig hebben.  Toch is het leuk om achteraf nog eens het een en ander te kunnnen nalezen.  Ook het overzichtskaartje is handig om onmiddellijk te weten hoe de tentoonstelling opgebouwd is.  Maar ja, dat wordt ons Nederlandstaligen blijkbaar niet gegund.
Ook opvallend: onder de titel van "Go West"  staat een man voor de kaart van Canada en wijst naar ... het oosten.  Misschien bedoelde hij "Get Back! (get back to where you once belonged)".

... Het zijn de woorden van Stijn Streuvels.  Zoals op dit fotootje zal hij Brugge niet gezien hebben.  Een bloempje buiten zetten om het kleine huisje ook van buiten op te fleuren, ik denk niet dat in de grauwe jaren eind 19e eeuw dat de gewoonte was.  Hoe zag Stijn Streuvels Brugge dan wel in die 20 maanden dat hij hier verbleef?
"Ik ben er ook van dienst geweest 's avonds laat, tot in de nacht soms, als er moest pronkgebak of ijscreem thuisgedragen worden, op huwelijksfeesten, gala-soirées, bals of redouten (= gemaskerd bal).  Van uit de keuken dier patricierswoningen of kastelen kreeg de nuchtere dorpsjongen dan ook al eens, door een gang of kier van de deur, iets te vernemen hoe het er toe gaat als rijke lieden aan 't feesten zijn.  Daarbij heb ik dan ook de indruk kunnen opdoen van Brugge-bij-nacht.  [...]
Van buitensporigheden ben ik altijd verschond gebleven, uit gebrek aan geldmiddelen, want het zakgeld werd mij van thuis heel karig toebedeeld!  Alzo heb ik veel dingen van de buitenkant gezien, zonder er te kunnen aan meedoen.  De carnavaldagen, de meifore, ... had ik het bekijken en dat was mij ook voldoende.  Mijn liefhebberij was ten andere toen reeds op ernstiger dingen gesteld: de schoonheid van Brugge. [... dan heeft hij het over schilderijen, musea, kerken, exposities]  Er was niet veel anders.
Ik moet erop wijzen dat Brugge te dien tijde nog echt de dode stad heten mocht.  's Zomers was er geen verkeer van vreemdelingen, geen gewemel van toeristen, geen openbare vermakelijkheden of verzet.  's Winters wandelden de Bruggelingen 's zondags over en weer in de Steenstraat en langs de vestingen, 's zomers naar de buiten.  De Engelsmans leefden er afgetrokken in hun patriciërswoningen; de zwanen dreven onverstoord op het stilstaande water der reien, en de straten lagen lijk uitgestorven.  Er hing een atmosfeer van eindeloze verveling over de stad."
Dit om u een idee te geven hoe Brugge was aan het eind van de 19e eeuw.  We kunnen het ons nog nauwelijks zo voorstellen.

Deze keer werd de oplossing snel gevonden door Leo de Raedt.  Het is inderdaad de Rijksnormaalschool langs de Sint-Jorisstraat.  De school werd gebouwd tussen 1879 en 1884 en de fraai versierde lamp van de eerste foto bevindt zich hier vooraan links de trapjes op.  Het gebouw is heel merkwaardig voor twee zaken.  Ten eerste omdat ingewerkt in deze voorgevel ook een ruïne zit van een traptoren uit 1513.  Ten tweede omdat achteraan, van de rest van de school afgezonderd, er zich een prachtige turnzaal bevindt met binnenin veel hout.  Foto's daarvan krijgt u ooit wel eens op uw bord, tenminste als u Bruggeblog verder blijft lezen.
Vanavond krijgt u in alle geval een nieuwe fotovraag.

Aan de overkant van het Theater in de Vlamingstraat bevindt zich de patisserie Stefaan van Mullem.  Er is ook een verbruikzaal aan verbonden.  Een periode was hier geen bakkerij meer maar sinds kort heeft Stefaan van Mullem de familietraditie van zijn grootvader overgenomen, alleen oogt het nu wat chiquer.
Dit huis heeft nog een speciale connectie met Stijn Streuvels, eigenlijk Frank Lateur, maar Stijn Streuvels werd later zijn schrijversnaam.  Die Frank Lateur die nonkel moest zeggen tegen Guido Gezelle heeft hier 20 maanden verbleven van 1889 tot 1891.  Sommigen beweren, schrijven dat hij hier de bakkersstiel geleerd heeft.  Dat is niet helemaal juist.  Hij had al een serieuze opleiding achter de rug in Avelgem, Kortrijk en Heule.  Hier kwam hij alleen nog om zich verder te bekwamen in de stiel.
Wat in alle geval waar is, is dat deze 20 maanden in Brugge voor de jonge Frank Lateur enorm belangrijk waren, een keerpunt zelfs in zijn leven.  Hij kwam van de 'boerenbuiten' en zat hier plots midden in de 'grote' stad.    

Nog twee dagen en het slechte weer blijft hier aanhouden.  Regen, veel wind, fris.  De weersvoorspellingen voor donderdag zijn niet goed: zwaar bewolkt en een grote kans op buien.

Hier zijn we aanbeland bij Diederiek van den Elzas die trots het Heilig Bloed toont.  Het is niet de echte relikwie, het is gewoon een tafereeltje uitbeelden.   De echte relikwie, die komt later nog in de processie.  Naast Diederiek van den Elzas zien we nog zijn gemalin rijden, Sybilla van Anjou.

Nog altijd over de tentoonstelling "Go West!" over de emigratie van Vlamingen naar Canada.
De Verenigde Staten hadden hun Ellis Island nabij New York waar iedere immigrant die via het schip het land binnen kwam door moest.  Canada had 4 van die landingsplaatsen: Ile St Hélène bij Montreal maar ook de Halifax pier nummer 21 en ook in St. John en Quebec kwamen de immigranten binnen.  De controle van de immigranten gebeurde streng maar rechtvaardig zoals dat heet.  Verleden week nog had de Canadese ambassadeur in New-York het nog over de instroom van immigranten vanuit Europa die beide landen hielpen welvarend maken.

 Speaking notes for an Address by the Honourable Michael Wilson
Canadian Ambassador to the United States,
to the Canadian Association of New York

New York City,
May 15, 2006

New York, and the opportunity it represents, has been the heart of American democracy for many a long year. The nearly twelve million people who passed through Ellis Island came in search of a better life, one imbued with freedom, fairness and the opportunity to make their own way. And they found it here in the New World, welcomed by the words engraved on the pedestal of the Statue of Liberty: "Give me your poor, your huddled masses yearning to breathe free." Whether they landed at Ellis Island, Halifax’s Pier 21 or Montreal's Ile St Hélène, the people who built our countries shared a common bond – a belief in diversity, tolerance, hard work, innovation and self-reliance. Centuries of immigration and migration across our continent have made it ever more so.

van dan af gaf die ambassadeur verleden week enorm af op de gevaarlijke toestanden in Afghanistan en Iran en schetste hij  de positie die Canada inneemt in vergelijking met de koers de Verenigde Staten hierin voert.  We kunnen het heel goed vergelijken met hoe België en het grootste deel van Europa denkt over die kwesties.  Maar ik wijk af.  We hadden het over Halifax en de plaats waar mensen van bij ons met handen aan hun lijf 50 tot een goeie 100 jaar geleden wilden helpen aan het bouwen van een nieuwe goede wereld, in dit geval in Canada.

Afgelopen winter was er al waterschade in de Onze Lieve Vrouwkerk, de kerk waar zo veel waardevolle kunstwerken op elkaar gepakt staan, hangen of liggen.  Deze namiddag zag ik iemand aan de kant van Onze-Lieve-Vrouwekerkhof-Zuid het dak herstellen.