Om de impact na te gaan van filmpjes op sociale media met verkeersonveilig gedrag werd een representatieve steekproef van bijna 1000 jongvolwassenen tussen 18 en 26 jaar door Vias institute uitvoerig bevraagd. Daarnaast werden 80 filmpjes op sociale media met risicovol gedrag zoals tramsurfen, driften en balanceren op het achterwiel inhoudelijk geanalyseerd.
 
1 op de 8 jongvolwassenen ziet online bijna dagelijks verkeersonveilig gedrag
13% van de jongvolwassen tussen 18 en 26 jaar ziet bijna elke dag video’s van risicogedrag op sociale media. Een kwart (24%) ziet dit soort filmpjes wekelijks. Het zijn veel vaker mannen dan vrouwen die met dit soort video’s geconfronteerd worden.
Het vaakst worden jongvolwassenen met dit risicogedrag geconfronteerd op TikTok en Instagram.
Slechts 1 op de 8 (13%) zegt nooit filmpjes te zien waar risicogedrag in het verkeer in voorkomt.
 
Er is daarnaast een relatie tussen de interactie met deze video’s zoals liken en reageren en de frequentie van blootstelling. Wie vaker reageert, krijgt meer van dit soort video’s te zien. Door de aanbevelingsalgoritmes van de sociale netwerken kom je als het ware in een bubbel terecht.
 
Meer boetes als je vaker video’s met verkeersonveilig gedrag ziet
Het onderzoek toont een duidelijke samenhang aan tussen blootstelling aan risicogedrag op sociale media zoals TikTok en Instagram en het zelf vertonen van risicovol gedrag.
 
Jongeren die vaker dergelijke video’s met ongewenst verkeersgedrag zien, rapporteren meer verkeersboetes. Jongvolwassenen die maximum 1 verkeersboete in het voorbije jaar hadden, kregen gemiddeld 5 dagen per maand een filmpje met gevaarlijk rijgedrag te zien. Terwijl respondenten die meer dan 5 boetes in het voorbije jaar opliepen, gemiddeld meer dan 10 dagen per maand blootgesteld werden aan video’s met gevaarlijk rijgedrag.
 
Ander risicovol gedrag zoals door het rode licht rijden, komt vaker voor
Voor ander risicovol gedrag zoals door het rode licht rijden, een gesloten spoorweg oversteken of ‘racen’ tegen een andere weggebruiker op de openbare weg werd dezelfde samenhang gevonden. Hoe vaker de respondenten blootgesteld werden aan filmpjes met gevaarlijk rijgedrag, hoe vaker ze zelf verkeersonveilig gedrag stelden.
 
Een direct oorzakelijk verband kon niet vastgesteld worden: mogelijk zijn het net de jongvolwassenen die risicovol gedrag vertonen die dergelijke video’s op sociale media vaker opzoeken. Wel suggereert het onderzoek dat het zien van deze video’s de houding van jongvolwassenen ten opzichte van risicogedrag wijzigt, het gedrag sociaal aanvaardbaarder maakt en door de video’s schat men in dat het realistischer wordt om zelf dit gedrag te stellen.
Goedkeurende reacties via sociale media op het ongewenste rijgedrag komen trouwens vaker voor bij de groep jongvolwassenen die actief reageert op de video’s of deze zelfs deelt.
Toch stelden we daarnaast vast dat de meerderheid van de respondenten wel negatief stond tov het getoonde risicovolle gedrag.
 
Conclusie
Sociale media hebben een niet te onderschatten impact op het verkeersgedrag van jongvolwassenen.
Hoe vaker ze verkeersonveilig gedrag zien via sociale media, hoe vaker ze zelf risicovol gedrag stellen en verkeersboetes oplopen.
 
Maatregelen om de negatieve impact op gedrag en verkeersveiligheid van video’s die risicogedrag in het verkeer tonen te beperken, kunnen genomen worden op twee assen: systeemaanpassingen en weerbaarheid creëren op individueel niveau.
 
Systeemaanpassingen kunnen op verschillende manieren gebeuren. Door bepaalde berichten of video’s niet meer te tonen. Dat kan geautomatiseerd of op aangeven van ‘betrouwbare flaggers’. Ook kunnen waarschuwingsboodschappen getoond worden bij ongewenste inhoud en kan een striktere leeftijdsverificatie voor gebruik van sociale media gehanteerd worden. Verschillende actoren hebben recent gepleit voor het optrekken van de minimumleeftijd voor het gebruik van sociale media. Daarnaast is gerechtelijke vervolging van verkeersovertreders op basis van video's die op sociale media worden verspreid een mogelijkheid.
 
Digitale weerbaarheid en kritisch denken kan in het onderwijs meegegeven worden in een lespakket ‘mediawijsheid’. Sensibiliseringscampagnes via sociale media kunnen ook verkeersveilig gedrag promoten en risicovol rijgedrag ontmoedigen. Een meerwaarde van sociale media is dat gedrag niet enkel kan beïnvloed worden door de sensibiliseringscampagne zelf, maar ook door de reactie van anderen hierop (via likes, shares, comments).
 
Jean-Luc Crucke, federaal minister van Mobiliteit: ‘Het rapport van Vias institute brengt een fenomeen aan het licht dat we serieus en genuanceerd moeten analyseren. Het is niet de bedoeling om jongeren te stigmatiseren: uit het onderzoek blijkt dat de meerderheid van hen dit gedrag afkeurt. Maar ik wil duidelijk zijn: elk gevaarlijk gedrag op de weg, ongeacht de leeftijd, is onaanvaardbaar. In overeenstemming met mijn algemene beleidsnota, waarin als doelstelling is vastgelegd om het aantal verkeersdoden tegen 2030 te halveren en tegen 2050 tot nul verkeersdoden te komen, zullen we op verschillende niveaus actie ondernemen: preventie versterken in overleg met de deelstaten, samen met Vias onderzoeken hoe we deze platformen kunnen gebruiken als sensibiliseringsinstrumenten, en de strijd tegen recidive intensiveren. De bescherming van de weggebruikers blijft mijn absolute prioriteit”.

Meer info: VIAS Institute