War Lace

Tien miljoen Belgen en Noord-Fransen waren tijdens WO I het slachtoffer van de Duitse bezetting. Reeds in de eerste oorlogsmaanden zag één van de grootste humanitaire acties uit de geschiedenis het licht: de “Commission for Relief to Belgium”, gevestigd in London en afgekort tot C.R.B. Vele Belgische kantwerksters konden beroep doen op dit comité voor het leveren van grondstoffen o.a. draad.  Deze leveringen werden gecontroleerd en kwamen alleen terecht bij wie onder toezicht van het C.R.B. stond. Gekende kunstenaars, waaronder Isidore de Rudder (1855-1943) en Fernand Khnopff (1858-1921) werden aangesproken om ontwerpen te maken, geïnspireerd door de gebeurtenissen. Vlaggen, emblemen van de geallieerde mogendheden zoals de Belgische leeuw, de Franse haan, de Amerikaanse adelaar, de Engelse eenhoorn, en zelfs de Russische beer werden er in verwerkt. Ook afbeeldingen van monumenten, weldoeners zoals Koningin Elisabeth en koning Albert, zelfs oorlogstaferelen werden in kant uitgewerkt. Dit is kenmerkend voor deze “War Lace” (oorlogs-kant ) die unieke stukken opleverde en naar Engeland en Amerika uitgevoerd werd. Deze kanten dragen meestal de initialen C.R.B. zodat de dames die ze kochten niet alleen zeker waren dat ze een uniek stuk kant hadden, maar dat ze ook door de aankoop aan liefdadigheid deden. Ze werden ook dikwijls geschonken aan instellingen en organisaties als dank voor de verleende hulp.

  Eendracht maakt macht
http://www.lier1418.mobitronics.eu/blog
   Koningin Elisabeth als verpleegster (privé bezit)

   Michigan States University Museum Collection's.

Kantwerksters tijdens Wo I

Op 4 aug. 1914 vielen Duitse troepen België binnen. “Den Grooten Oorlog” zoals W.O.I genoemd wordt was een feit. De kantwerksters vonden geen afzet meer voor hun kant, luxe product bij uitstek, en konden ook moeilijk aan het nodige materiaal geraken. Onder de auspiciën van het Nationaal Hulp en Voedsel Comité (Comité National de Secours et d’ Alimentation), werd de afdeling “Hulp en Bescherming aan de Kantwerksters” ( Aide et Protection aux Dentellières) opgericht. Een deel van onze kantwerksters echter ontvluchtte de gruwelen van de oorlog en trok naar het buitenland, o.a. naar Engeland, de Verenigde Staten en Nederland. Daar gingen ze weer aan hun kantkussen zitten.  Er werden tentoonstellingen ingericht en kanten verkocht ten voordele van de vluchtelingen en oorlogsslachtoffers.      

Bertha De Blezer (1890- 1962) kantwerkster uit Mechelen, vertrok naar London en vandaar verder naar New-York. Zij nam er deel aan talrijke tentoonstellingen voor kunstambachten en huwde er met de Mechelse kunstschilder Karel Verschaeren ( 1881 - 1928). In 1919 kwamen ze terug naar Mechelen.(zie verder bij EGD Grenzeloos)

Mr. A. Joosen uit Mechelen  kreeg een herinneringsdiploma voor zijn medewerking aan de "Exposition Belge". Die werd op 22 – 23 en 24 juni 1915 in “The Market Hall” van Taunton in Engeland georganiseerd. In sectie II A waren kant en borduurwerk te bewonderen en demonstreerden “Belgian Refugee Lace Workers”.

Alfred Ost (Zwijndrecht 1884 – Antwerpen 1945) vluchtte met zijn familie naar Nederland. Hij tekende o.a.de kaart voor een “Tentoonstelling van Belgisch Kant- en Kunstnaaldwerk” in het Stedelijk Museum te Amsterdam, van 15 december tot en met 21 december 1917.

   uit de brochure: "Exposition Belge"

   ontwerp van A.Ost voor de tentoonstelling in Amsterdam.

Enkele sfeerbeelden:

   foto's H. Vermeir
 

27/04/2014 Erfgoeddag: Grenzeloos .

Zoals ieder jaar zullen wij met onze kantclub te gast zijn op de erfgoeddag  in de Lamotsite. Op de vraag: “Waarom verlieten kantwerksters hun geboorteland en hoe komt het dat de kant zich over grenzen heen bijna door heel Europa en tot in Amerika verspreidde?” probeerden wij een antwoord te vinden. Heel dikwijls weken ze uit omwille van vervolgingen, oorlogen of armoede en in hun nieuwe thuis werd het kantklossen verder beoefend.. Sommigen werden met mooie beloften naar andere landen gelokt om daar hun kennis van het kantklossen door te geven. Idealisme speelde ook een rol: in het spoor van de ontdekkingsreizigers volgden missionarissen en –zusters. Aan de inboorlingen werd ook het kantklossen aangeleerd.En fier op de pracht en de fijnheid van hun werk, namen ze ook deel aan internationale tentoonstellingen.

Op de erfgoeddag maken documenten en foto’s dit alles duidelijk. Belangstellenden kunnen kennismaken met de verschillende kantsoorten en de basisslagen uitproberen.

  Mechelse kantwerksters op tentoonstelling in Parijs 1912

   Missiezusters in India

  Brabantse kloosterzusters werden door Tsaar Peter de Grote naar Moskou gehaald om daar het kantklossen aan te leren. Schilderij van Vasily Tropinin (1823)

Toeristische wegwijzers in Mechelen.

Januari 2007: “Historische wegwijzers keren terug,”is de titel van een  artikel in de Passe-Partout . Toen waren de oorspronkelijke wegwijzers, geplaatst in 1954 en gemaakt door Vic De Vos uit Bonheiden, reeds vijf jaar verdwenen en werden ze vervangen door polyester replica’s. Op de wegwijzer aan de Schoenmarkt zijn mechelaars de torenbrand aan het blussen, en wijst een kantwerksters de weg naar “de Zalm”, vroeger museum van kunstambachten. Op de Veemarkt toont een schrijnwerker met zijn stoelen de weg naar de Grote Markt. En aan het Sint-Romboutskerkhof wijst een edelman de weg naar het stadhuis.

April 2010: “Verwaarlozing van kunstige wegwijzers,”titel van een artikel in de Streekkrant Toen was door vandalisme (een ander artikel verwijst naar een ongeval met een vrachtwagen) reeds een wegwijzer, nl. die aan het klakkenhuizeke , verwijderd en de andere twee waren in erbarmelijke staat. Marc Hendrickx, Gemeenteraadslid en Vlaams parlementslid klaagde in dit artikel de verwaarlozing van deze kunstige wegwijzers aan. Schepen van cultuur en Toerisme, Frank Nobels, wil het onderhoud van de wegwijzers uitbesteden, want door reorganisatie kan dit niet meer door de stadsuitvoeringsdiensten gebeuren.

Augustus 2010: “Wegwijzers worden elke maand lelijker”.en “Mechelen vernieuwt afbrokkelende borden dit najaar”. In dit artikel in de Gazet van Antwerpen klaagt stadsgids Rudi De Mets, de verwaarlozing van de wegwijzers aan. Volgens departementshoofd cultuur ,Heidi De Nijn, werd er een budget vrijgemaakt om de wegwijzers opnieuw te laten maken en zouden ze dat najaar klaar kunnen zijn.

Februari 2014: “Gezocht: restaurateur voor wegwijzers”: weer een artikel in Gazet van Antwerpen. Na vier jaar wil men de toeristische wegwijzers op een duurzame manier laten restaureren. Schepen Frank Nobels hoopt dat de eerste tegen de zomer weer aan het Schepenhuis zal staan. Dat hopen wij ook. Want de kantwerkster die op deze wegwijzer staat, staat sinds september 2000 op het logo van onze kantclub.

   foto's H. Vermeir

In alle boekenwinkels liggen de verhalen over Den Groten Oorlog, overal zijn tentoonstellingen en herdenkingen. Maar  diegenen herdenken die in het vuur gejaagd werden,(weigerden ze, dan werden ze neergeknald), kan naar mijn bescheiden mening best met volgend gedicht:

In Flanders Fields, door John McCrae, 3 mei 1915. Vertaling van Bert De Corte, 1968

In Vlaanderens velden staan papavers rood

tussen de kruisen, root aan root

die merken onze plaats; en in de lucht

reppen leeuweriken, luid zingend nog hun vlucht,

maar in ’t geschut beneden klinkt hun lied verloren.

Wij zijn de doden. Pas is de dag voorbij dat

wij leefden, sneefden, zagen de dageraad gloren,

beminden, werden bemind, en nu, nu liggen wij

in Vlaanderens voren.

Zet onze strijd met de vijand voort;

begevend reiken onze handen u de toorts;

het is uw taak ze hoog te dragen.

Beschaamt gij ’t vertrouwen in ons, de gevelden,

dan slapen wij niet, ofschoon papavers blaken

in Vlaanderens velden.

Luitenant Colonel John Alexander McCrae, (30 November, 1872 – 28 Januari, 1918) was een Canadees dichter, schrijver, physicus, soldaat en chirurg tijdens World War I, en de “Second Battle of Ypres”

Op het einde van zijn leven werd hij zwaar ziek. Hij kon de ervaringen aan het front nog moeilijk verwerken en vond het offer van zovelen zinloos. In dit gedicht laat hij de jongens aan het woord voor wie de leeuweriken niet meer zingen, die door hun bloed de papavers laten groeien, die hopen dat zij hun leven niet nutteloos gegeven hebben……………

"In Flanders Fields" werd voor het eerst gepubliceerd op 8 December 1918 in het Londense magazine Punch.

Bert Decorte, eig. Joannes Martinus Albert De Corte (Retie, 2 juli 1915 - Strijtem, 13 oktober 2009) was een Vlaams dichter en vertaler.

Kantwerk: klaproos in stropkant

Ontwerp: L. Capiau

(Kant 1986/3 Kantcentrum Brugge)

Uitvoering J. Tonnoeyr

“Den Mechelschen Roep”

Dit is een Mechels manuscript uit privé bezit, dat in de vroege 19^e eeuw gedateerd wordt. Het werd herdrukt als honderdentweede boekdeel (1998) van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen. Het bevat 78 afbeeldingen van leurders met hun roep. Marcel Kocken geeft uitleg over Mechelse straatleurders en beroepen. De “roep” was het versje of het liedje waarmee venters hun waren aanprezen.

Roep 20 De kolenverkoper:

Hier zyn Koólen, zoo gy ziet,

Voór die ’t LOLLEPOTJE minnen,

Warmd Uw’ daeg’lyks mijn Vriendinnen,

Maer! Brand Hembd, of Billen niet.

Uitleg door M.Kocken:

Het gaat hier om houtskolen. Steenkolen werden in Mechelen “ulle” genoemd (cfr. Frans “houille”).

De ”lollepot” was in metaal of steengoed en werd, gevuld met gloeiende houtskool, in een soort bankje geplaatst. De voetverwarmer werd onder de vrouwen hun rokken geplaatst. Hij werd soms ook mee naar de kerk genomen. Kantwerksters die urenlang over hun kantkussen gebogen zaten, maakten er gretig gebruik van. In de roep maant de verkoper de vrouwen aan om voorzichtig te zijn, zodat ze hun hemd of billen niet verbranden.

   prent 20: verkoper van houtskool

    Busleyden 2004 kantwerkster met "Lollepot" 

De “Red Star Line”.

Aan de Rijnkaai in Antwerpen is sinds 28 september het museum van de scheepsmaatschappij “Red Star Line” geopend. De vroegere loodsen van waaruit tussen 1873 en 1934 meer dan twee miljoen emigranten naar “De Nieuwe Wereld” vertrokken, zijn door de stad Antwerpen aangekocht en gerestaureerd. In deze loodsen werd ook beslist wie mocht vertrekken en wie moest achterblijven!...

Onder deze emigranten bevonden zich de mechelse kunstschilder Karel Verschaeren (Mechelen 1881-1928). Toen in 1914 de oorlog uitbrak vluchtte bijna heel de familie richting Londen. Bertha De Blezer (Mechelen 1890- 1962) de verloofde van Karel volgde hem. Samen wilden ze naar Amerika. In januari 1916 vertrok Karel vanuit London naar New York. Bertha volgde en op 23 mei trouwden ze. Ze werkte daar samen met de Engelse kantexperte Marion Powys en nam deel aan talrijke tentoonstellingen voor kunstambachten. Zij was leerlinge van de kantschool door Juf. Van Costenoble in 1902 te Mechelen gesticht. Na de oorlog in 1919 kwamen ze weer naar Mechelen en openden er een kunst- en antiekzaak . 

Eind oktober 1920 vertrokken ze terug aan boord van de “Finland” naar New York. Dat het geen plezierreis was blijkt uit de bewaarde correspondentie van Karel met de beeldhouwer Ernest Wijnants en uit de schetsen die hij en zijn broer tijdens de overtocht maakten. In 1924 keerden ze wegens ziekte van Karel met de “Belgenland” terug naar Mechelen en openden terug een boeken- en antiekzaak. Na het overlijden van Karel op 24 october 1928 zette Bertha De Blezer de kunsthandel in Mechelen nog een tijd voort.

Bron: Leo Van Damme, Kunstschulder Karel Verschaeren, Mechelen 1989

Tobie Claes, een groot Mechelaar!

Tobie Claes werd in 1865 te Mechelen geboren en stierf te Antwerpen in 1949. Hij bracht zijn jeugd door in de wijk van de Ham. Tobie ging naar het Pitzemburg atheneum, was uitzonderlijk begaafd en werkte dag en nacht om zijn diploma’s te behalen. Hij werd Inspecteur - Generaal van Bruggen en Wegen. Hij bracht veranderingen aan in de loop van de Schelde, werkte aan spoorwegen en kanalen en dacht als eerste aan een tunnel onder de Schelde. Tijdens W.O. I verbeef hij in Den Haag. In vele landen werd beroep gedaan op zijn kennis, niet alleen in Europa, ook in Afrika en Amerika. Talrijk zijn zijn publicaties over stroom- en vaartuigwezen. In zijn vrije tijd schreef hij gedichten en zijn levensverhaal: “Frans Notelaars, Staatsingenieur,” verscheen in 1930. Een heruitgave door het Willemsfonds kwam er in 1949 en die vonden we op de rommelmarkt!
Uit dit boek, waarin hij zijn leven met pittige details vertelt in een gemoedelijke stijl met filosofische beschouwingen, blijkt zijn liefde voor zijn stad en de dankbaarheid aan zijn ouders. Vader Lambert Claes, was schrijnwerker, zijn moeder, Marie-Anne Van den Bosch “spellewerkster”. We lezen we op pagina 37: ”… Moeders vingers rammelden met de boutjes op het kantkussen, alsof ze er mee speelden en toverwerk verrichtten, maar een  pen was voor dezelfde vingeren een handboom, die het alle kracht vergde om in beweging te brengen.”

In die periode was de kanthandel in Mechelen nog lonend!…..

 
   foto uit zijn boek

  grafmonument perk  26 – C –11 Schoonselhof

Les Coiffes Bretonnes.

Wie mij kent, kent ook mijn belangstelling voor borduurwerk en kant.

En zo gebeurde het dat ik een boekje uit 1928 in handen kreeg: “Les Coiffes Bretonnes”. De tekst is van Maurice Bigot en het is geïllustreerd met foto’s van 100 verschillende kappen.

Wie denkt dat dit alles bij het verleden hoort, vergist zich. Nog ieder jaar  wordt in Pont-l-‘Abbé (Bretagne) het ”Fête des Brodeuses” gevierd. Het tweede weekend van juli is er de optocht met prachtige kostuums en daarbij ontbreken de Bretonse kappen niet.Werkelijk een lust voor het oog!

Alle “Coiffes” zijn rijkelijk versierd met verschillende borduurtechnieken die klos- of naaldkant in schoonheid evenaren. Er is geborduurd op linnen of op tule, er is filet- en doorstopwerk, haakwerk  en aplicatie. Volgens de streek of de plaats krijgen ze steeds een eigen naam: la Copeline, la Catiole,

le Capot, le Bavolet, la Poupette, la Kornek, enz….

Bretagne (Bretons: Breizh, Gallo: Bertaèyn) is een Franse regio op het gelijknamige schiereiland en bestaat uit de departementen:  Côtes-d'Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine en Morbihan.

Herinneringen aan een mooie zomer.

De zomermaanden waren zonnig en mooi en Mechelen, mijn geboortestad, mocht zich weer verheugen om het grote aantal toeristen dat een bezoek bracht aan onze historische stad. Met onze kantclub werken wij nog steeds aan het promoten van de kloskant en tijdens onze demonstraties was er veel belangstelling. Ook toevallige voorbijgangers kwamen kijken en waren heel enthousiast. Wij gaan ermee door!.....

Plannen voor een nieuw stadsmuseum.

Op zaterdag 4 mei 2013 kwamen  vertegenwoordigers van diverse organisaties uit het Mechelse erfgoedveld en verwante sectoren in Lamot samen om na te denken over de invulling van een nieuw stadsmuseum voor Mechelen.
Deelnemers werden in groepen verdeeld en kregen o.a. volgende vragen te beantwoorden: hoe ziet jouw ideaal stadsmuseum er uit;  wat moet er in het stadsmuseum te zien zijn; wat moet er in het stadsmuseum gebeuren?
Ik was aanwezig op die eerste denkdag. Als vertegenwoordiger van de kantclub Etterjefke wilde ik vooral de aandacht vestigen op de ambachten  en de beiaard, twee belangrijke zaken voor onze stad.

Op vrijdag 31 mei  was de volgende bijeenkomst  en werden de ideeën van de denkdag van 4 mei verder verfijnd en geconcretiseerd. Tot mijn grote voldoening bleek dat  voor velen de ambachten ( kant, goudleder, tin, meubels, enz)  en de beiaard,  een absolute must waren.

Hopelijk wordt hiermee bij de invulling van het vernieuwde museum rekening gehouden.

We kijken uit naar de volgende stap in het museumtraject!

Vergeten juweeltjes, geschenken voor Maria.

Naar aanleiding van de 12^e Cavalcade worden deze pronkstukken uitzonderlijk aan het publiek getoond.

Kantclub Etterjefke op de Erfgoeddag  21 april 2013 in de Lamotsite

De tijd is niet te stoppen…

Een voordeel hiervan is dat alles evolueert. Het nadeel is

dat  zaken verouderen, veranderen, worden aangetast door de omstandigheden waarin ze bewaard worden of door blootstelling aan allerlei invloeden van buitenaf.

Om ons erfgoed (de kant) door te kunnen doorgeven aan de volgende generaties moet hij in goede staat blijven. Hij moet gereinigd, gerestaureerd en goed verpakt worden.

Kant is luchtig, fijn, delicaat en moet met voorzichtigheid behandeld worden. Bij het reinigen, restaureren (= repareren) en bewaren moet daarmee rekening gehouden worden.

Wij wilden dit op de EGD  visueel met voorbeelden en uitleg aan de bezoekers tonen.

   schepen Nobels bij de opening

   de stand van onze  kantclub



  de basistechnieken van het kantklossen worden uitgeprobeerd.

Lichtbogen


Als je in de kersttijd door het Ertsgebergte en Vogtland rijd, kan je genieten van een prachtig schouwspel. Achter bijna ieder raam stralen de lampjes van de lichtbogen je tegemoet. Deze lichtbogen vertellen ieder hun eigen verhaal uit de rijke traditie van het Ertsgebergte. De oorsprong van de lichtbogen stamt uit de mijnbouw. De mijnwerkers hingen vroeger na de laatste ploegendienst voor kerstavond, hun lampen in een halfronde cirkel bij de ingang van de mijn waardoor deze helemaal verlicht werd.

De traditionele motieven zijn meestal twee bergbewoners met het Saksische wapen: 2 gekruiste zwaarden, het mijnwerkerswapen met 2 gekruiste hamers, een houtsnijder en een kantwerkster. In modernere lichtbogen kan de maker zijn fantasie volledig uitwerken. Heel dikwijls wordt nu het kersttafereel uitgebeeld.