
25 jaar geleden verdwenen
Lasa en Zabala
16 oktober 1983
Josean Lasa en Joxi Zabala, twee radicale Baskische jongeren, waren al een tijdje uit hun geboortestad Tolosa, naar het Noorden gevlucht toen ze p, de nacht van op 15 op 16 oktober 1983 in Bayonne van de aardbodem verdwenen. Het vermoeden dat ze het slachtoffer geworden waren van de Vuile Oorlog die de Spaanse staatsterroristen "GAL" voerden tegen het Baskische Volk werd sterker toen er plots in Tolosa en omgeving opvallend veel jongeren werden opgepakt. Lasa en Zabala waren in handen van de Guardia Civil gevallen en ze werden gefolterd.
Het bleef stil tot op 21 maart 1995, bijna 12 jaar na de verdwijning, toen in een depot in Alicante de stoffelijke resten geïdentificeerd werden als zijnde die van Lasa en Zabala! Tien jaar eerder, in 1985, waren die resten ontdekt in een woest gebied in Bussot (Alicante). De politiecommissaris, Jesús García, had daarop besloten de resten te bewaren op advies van een vriend wetsdokter die bezig was met een onderzoek aangaande internationale delinquentie en hij was vooral "geïnteresseerd" in de uitgetrokken nagels, de andere tekens van foltering en in nog enkele andere "vreemde" zaken. De zaak viel echter stil, maar nadat de Commissaris in 1994 de verdwijning van Lasa en Zabala vernam en kort nadien in een onderzoek aangaande GAL iets las over de plannen van ofwel José Amedo ofwel Damborenea om ontvoerde personen in ongebluste kalk te laten verdwijnen, legde hij meteen het verband. Er waren kogelgaten in het hoofd en ze waren begraven onder, wat later bleek, 50 kg. ongebluste kalk, duidelijk met de bedoeling niet enkel de identiteit te laten verdwijnen, maar ook de lijken zelf. Een herdershond die op de plek was beginnen graven, zorgde echter voor een grote verrassing. De lijken waren zó verminkt (beenderen gebroken en nagels verdwenen) dat meteen gezegd werd dat het niet anders kon zijn dan "een afrekening in het milieu". Kort daarop liep op een regionale zender in Alicante een telefoontje binnen met de melding dat het helemaal geen afrekening was maar dat het om Lasa en Zabala ging!
Naarmate er meer gegevens bekend raakten en nadat foto’s van wat nog restte verschenen, werd de woede en de pijn enorm in Baskenland. De streek rond Tolosa ging massaal in staking. In het Baskisch Parlement kwam het op 31 maart 1995 tot een incident toen HB-parlementslid Mikel Zubimendi na zijn interventie een zak kalk over de parlementszetel van de toenmalige Baskische, Socialistische minister, Ramón Jáurregi, goot omdat hij die medeverantwoordelijk stelde voor de dood van Lasa en Zabala. Jáurregi was "toevallig" afwezig die dag.
De rechter van het Hooggerechtshof, Carlos Bueren heropende het onderzoek in de Zaak Lasa en Zabala en dat onderzoek zou maar liefst 4 jaar duren, mede omdat de invloed van ongebluste kalk op een lijk diende uitgetest.
In december 1999 ging het proces van start en het zou tot 26 april 2000 duren. De zittingen werden rechtstreeks uitgezonden door de toen nieuwe Spaanse zender, CNN+.
Jesús García, de politiecommissaris van Alicante, zakte na zijn verklaring in elkaar. Dood!
De rechtbank achtte uiteindelijk foltering niet bewezen, hoewel daar duidelijke aanwijzingen voor waren. Zo werd er rond de benen van de lijken verband, gaas en pleisters aangetroffen waarin mercurochroom zat en een substantie die gebruikt wordt om brandwonden te verzorgen. Wat wel werd bewezen was dat Lasa en Zabala op 16 oktober 1983 om 00.30 op het pleintje achter het Trinquete bij de Rue des Tonneliers in Bayonne werden omsingeld en in een auto gestopt. Dit gebeurde in opdracht van de (nu ex) generaal van de Guardia Civil van Intxaurrondo, Enrique Rodríguez Galindo, met medeweten van de ex-gouverneur van Gipuzkoa, Julen Elgorriaga, en met behulp van nog een aantal figuren, die ingeschreven stonden op de loonlijst van de Guardia Civil. Zij werden over de grens gebracht en in Donostia opgesloten in "La Cumbre", een villa van de Spaanse regering op de hoogte van Aldapeta bij Aiete. De "ondervragingen" gebeurden vooral door de Guardia Civil-chefs Angel Vaquero, Felipe Bayo en Enrique Dorado. Nadat de twee jongeren "van geen dienst meer waren", werd besloten ze te laten verdwijnen. Er werd voor de bergstreek van Busot in Alicante gekozen. Bayo en Dorado en nog "andere personen" schoten Lasa daar één kogel en Zabala twee kogels door het hoofd. De lijken werden ontkleed en begraven onder de kalk. In 1999 vertelde Arantxa Lasa over de tocht van de familie naar Alicante, waar ze de lijken moesten identificeren. Het bas-reliëf dat eerder bij het kerkje van Benta Haunde (Tolosa) was opgericht zou vanaf nu "vervangen" worden door een écht graf op het kerkhof van Tolosa. De familieleden werden echter niets bespaard. Op last van rechter Carlos Bueren moest nu plots alles snel gebeuren en mocht de begrafenis niet politiek uitgebuit worden. Bij aankomst van het vliegtuig in Hondarrabia werd al meteen op de parlementairen van Herri Batasuna ingeslagen. De TV-beelden en foto’s waarop te zien is hoe de "Baskische" politie, Ertzaintza, zelfs op het kerkhof op de familieleden slaat, en waarbij de moeder van één van de twee fier tussen slaande bullebakken schrijdt, staat in het geheugen van velen gegrift!
Generaal Enrique Rodríguez Galindo, Gouverneur Julen Elgorriaga, Angel Vaquero, Enrique Dorado en Felipe Bayo werden veroordeeld voor twee delicten van "moord" en twee van "illegale ontvoering". "Bendevorming" werd niet weerhouden. Galindo en Elgorriaga kregen 71 jaar cel, de anderen kregen 69 en 67 jaar. Een jaar later voelde Elgorriaga iets aan zijn hart en werd vrijgelaten. Galindo kreeg het in december 2004 ook aan het hart en is vrij. Bayo en Dorado waren al na enkele maanden vrijgekomen.
Bron foto: Askatu.org