De winter eist zijn slachtoffers...

When the day of goodbye comes
And tears can’t be hidden
Just look into his eyes
And listen…

‘cause there’s no creature wiser
Then a horse at the beginning of his last trip
He knows that he lived his life
The way he should have

He’ll tell you to chear up
To smile and cry at the same time
‘cause though he’s leaving
He’ll never disappear

In your hearts
You’ll be together.
And the memories will stay
Forever…

Misschien moeten we de vraag eerst eens omkeren: Waarvoor hebben we een bit nodig?

Communicatie

Om niet als een willoze pasagier op de rug van het paard te zitten hebben we een communicatiemiddel nodig: we zullen het paard onze wensen ten aanzien van de te kiezen richting en snelheid kenbaar moeten kunnen maken.

Voor deze broodnodige communicatie zijn in de loop der eeuwen talloze methoden bedacht, varierend van lichaamstaal, stemcommando's, diverse bitloze oplossingen, tot natuurlijk uiteindelijk het bit in al zijn varianten. Is het een beter dan het ander? Zolang het om communicatie gaat eigenlijk niet, net zo min als dat Nederlands meer of minder geschikt zou zijn voor communicatie dan Engels, of zelfs gebarentaal. Zolang beide partijen dezelfde taal beheersen gaat alles prima.

De voorbeelden dat elke taal geschikt kan zijn om met het paard te communiceren zijn talrijk. Er zijn vele mensen die fijntjes kunnen demonstreren dat ze zonder mechanische hulpmiddelen niet alleen op hun paard kunnen rijden maar zelfs tot hoge-school-kunstjes in staat zijn, zoals de piaffe op een paard zonder enige optoming.

Dwangmiddelen

Communicatie ok, maar wat nou "als hij niet meewerkt?"

Zeker in deze moderne tijd zijn we eraan gewend geraakt dat we alles onder controle hebben. Het is ondenkbaar dat je in de auto op de rem trapt maar dat het ding niet thuis geeft, en als het je overkomt blijkt het een zeer beangstigende ervaring te zijn. Zaken die zich aan onze controle kunnen ontsnappen boezemen ons enorme angst in: "verlies van controle" is voor de meeste mensen het meest angstwekkende wat ze kan overkomen.

Behoud van controle is dus essentieel. Om de controle te kunnen behouden vervallen we, door allerlei psychologische en evolutionaire achtergronden, al snel in het willen toepassen van "dwang". Het bit lijkt daartoe het geeigende middel te zijn, en de commercie springt hierop gretig in, getuige het assortiment aan bitten wat je in de gemiddelde ruitersportzaak aantreft. De meeste bitten zijn voorzien van "controleverhogende" aanpassingen, zoals hefbomen en dergelijke.

Paarden zijn echter geen dieren die zich gemakkelijk overgeven aan dwang; ze blijken, eveneens door evolutionaire achtergronden, lijnrecht tegen dwang te willen ingaan. Dat talloze paarden zich aan de controle van het bit weten te onttrekken is bovendien ook geen geheim meer. De vraag is dan ook of het bit, toegepast als dwangmiddel, wel voldoet. En als het bit zo slecht als dwangmiddel werkt, moet je het dan nog wel gebruiken om je rijtechnische problemen op te lossen?

Inmiddels is gebleken dat je rijtechnische problemen beter op andere manieren kan oplossen dan met dwangmiddelen. Op onze pagina over desensibilisatie staat hoe je het vluchtgedrag van je paard kan verminderen, en op onze pagina's over wijken-voor-druk en de One Rein Stop staan wat ideetjes over hoe je je paard leert "te gehoorzamen" en zelfs in panieksituaties tot stoppen kan bewegen. Zonder bit.

En nee, wij (auteurs van dit artikel) hebben geen makkelijk praten. We hebben een draver die van de renbaan komt en met een bit niet of nauwelijks was te stoppen, onze andere paarden zijn vluchtachtige arabieren en of kruisingen van beide. Deze paarden stoppen betrouwbaarder op een halster dan op een bit, hoe dit werkt kun je lezen op onze pagina over de One Rein Stop.

Nadelen van het bit

Goed, het kan dus wel zonder bit, maar waarom zou je zonder bit gaan rijden?

Vraagje: Je stapt tijdens het dansen steeds op de tenen van je partner en die zegt dan heel irritant "au!". Hoe los je dat op? a) je gaat beter leren dansen. b) je pakt een rol tape en plakt de mond van je danspartner dicht. Met wat riempjes kun je voorkomen dat je paard zijn mond open doet om au te zeggen...

Het wordt positief gevonden als een paard "schuimt". Een paard zal van nature echter geen speeksel produceren tijdens de beweging: Wij vinden het dan ook geen gezicht als je op een kwijlend paard rijdt.

Fysiologische incompatibiliteit

De ademhalingsweg en spijsverteringskanaal zijn bij een paard strict gescheiden. Wanneer een paard galopeert is de ademhalingsweg wijd geopend en de weg naar de slokdarm stevig gesloten. Wanneer een paard slikt is het precies andersom. Paarden zijn niet gemaakt om tegelijkertijd te eten en te galoperen (iets dat in de natuur bij een graasdier een situatie is die niet eens voor kán komen).
Wanneer het paard echter iets in zijn mond heeft, al is het "maar" een bit, dan worden er naar het brein "eet-signalen" gestuurd. De kauwreflex wordt geactiveerd en het paard begint tong- en kaakbewegingen te maken. Tegelijkertijd wordt de aanmaak van speeksel gestimuleerd. Het paard wordt door de ruiter gevraagd te bewegen waardoor de hersenen tegenstrijdige berichten ontvangen, een fysiologisch conflict ontstaat en het sympatische (beweging) en parasympathische (rust en eten) systeem tegelijkertijd worden geactiveerd.

Verstoring van de ademhaling

Het reguleren van de snelheid van het paard-met-bit berust op het buigen van het hoofd. Hoe verder de kin richting borst beweegt, hoe verder de ademhalingsweg wordt dichtgeknepen. (In vrijheid rennende paarden bewegen hun hoofd naar voren, onder andere om de luchtweg vrij te maken.)
Door de speekselvorming, opgewekt door het bit, worden paarden geprikkeld om te slikken. Maar tijdens het slikken wordt de luchtweg afgeknepen (net als bij mensen). Bij een galoperend paard volgt de ademhaling het ritme van de beenbewegingen; slikken verstoort deze choreografie.

Verstoring van de gang

De ademhaling en beenbewegingen zijn in balans met elkaar. Wanneer de ademhaling wordt verstoord zal het paard proberen het ritme te herstellen en vaak gebeurt dit door de gang aan te passen aan de ademhaling. Het slikken zorgt voor een vertraging van de ademhaling, de gang past zich aan. Het eindresultaat is een onregelmatige, rommelige gang.
Paarden gebruiken hun relatief zware hoofd als balanceerorgaan, op dezelfde manier als waarop kleinere zoogdieren hun relatief zware staart voor dat doel gebruiken. Het hoofd van het paard maakt subtiele bewegingen om de gang zuiver te houden; wanneer het paard het hoofd niet meer vrij kan wegen wordt de gang minder efficiët.

Mond- en gebitsproblemen

Paarden zijn gemaakt om door de neus te ademen: tijdens beweging is de mond stevig gesloten. Een bit verbreekt deze verzegeling en vaak loopt het paard met een min of meer geopende mond.
Het bit stoot vaak tegen kiezen, en ligt in het gevoelige gebied waar de nog niet doorgekomen wolfskiezen vlak onder de oppervlakte drukken. Paarden wisselen hun melkgebit voor hun definitieve gebit tussen de 2 en 5 jaar en moeten in deze periode, waarin ze van zichzelf al een pijnlijke mond hebben, vaak al met een bit lopen.

Ontwikkeling van abnormaal gedrag

Vermijding van het bit is iets dat algemeen voorkomt. Veel paarden hebben één of meer onnatuurlijke gedragingen ontwikkeld als gevolg van het bit: "hoofdschudden", "tong over het bit leggen", "mond open houden" (kan je weer tegengaan met een extra riem), "schuimen", "kwijlen", "op het bit leunen", "hoofd in de lucht gooien", "tong uit de mond steken", etc. Minder bekend is dat ook problemen zoals "zich niet willen laten vangen", "bokken", "tanden knarsen", "met de staart zwiepen", uitingen kunnen zijn van onvrede over het bit.

Al met al zijn er nogal wat problemen die worden geassocieerd met het bit. We hebben er slechts een paar genoemd, in de literatuur wordt ook de negatieve invloed van het bit beschreven op andere delen van het spijsverteringsgestel zoals de maag. Voor ons genoeg redenen om iets, waarvan het nut toch al is achterhaald, vaarwel te zeggen.

Meer weten over hetgeen een bit met het paard doet? Wij kunnen je dit door Professor Dr. W. R. Cook geschreven boek "Metaal in de Mond" van harte aanbevelen.
Meer weten? Kijk op paardnatuurlijk.nl of bitloosrijden.nl.

FOR I WAS BORN A GYPSY HORSE

                                                                              

De grondlegger van Parelli Natural Horsemanship is Pat Parelli. Zijn visie over natural horsemanship is: "Horsemanship can be obtained naturally through psychology, communication, and understanding, versus mechanics, fear, and intimidation."

Om een verfijnde communicatie te hebben met je paard, zoals je die wilt in de dressuur, bij het westernrijden of gewoon recreatief, moet je eerst een basis hebben. Dat is precies waar PNH aan werkt. Wereldwijd zijn er duizenden paardenliefhebbers met het programma begonnen omdat ze een probleem hadden. Ze kregen vervolgens een band met hun paard waar ze nooit van hadden durven dromen. Of je nu problemen hebt of niet, wedstrijden wilt winnen of gewoon in harmonie de ondergaande zon tegemoet wilt rijden, PNH vormt de basis voor dit alles.

Het PNH programma is niet als traditionele rijlessen, want het ontwikkelt je vaardigheden in 4 verschillende gebieden: On-Line, Liberty (grondoefeningen), Freestyle en Finesse (rijvaardigheden). Het is verdeeld over drie levels: Partnership, Harmony en Refinement.

PNH (Parelli Natural Horsemanship) is eigenlijk meer een trainingsmethode voor mensen dan voor paarden.  Een belangrijke basis wordt gelegd met "The Seven Games".

The seven games

De "seven games" bestaan uit zeven grondwerkoefeningen. Deze spelletjes zijn leuk voor zowel paard als mens, nuttig voor de praktische omgang met het paard (zoals trailer laden), en leggen een fundering voor het rijden op het paard. Zowel in de gelijknamige video ("The Seven Games") als in het "Partnership Pack" worden de spelletjes en oefeningen uitgelegd. Het belangrijkste wat je hier eigenlijk leert is dat je druk (zowel fysiek als psychisch) langzaam opbouwt en onmiddellijk opheft zodra (en zolang) het paard doet wat je wilt. Het langzaam opbouwen van druk geeft het paard ruimschoots gelegenheid om te reageren, en om dat bij steeds lichtere druk al te doen. Door de druk onmiddellijk weg te nemen zodra het paard reageert beloon je hem en moedig je hem aan om op steeds minder druk te reageren.

Hieronder volgt een korte beschrijving van de seven games. Het is slechts een beschrijving om een idee te geven, en dus absoluut geen handleiding!

Game #1: "The Friendly Game".

Het is onvoorstelbaar hoeveel paarden ongemerkt een latente angst hebben voor mensen, of een gebrek aan vertrouwen. Dit onderdeel dient om het paard vertrouwd te maken met de mens en alle gehanteerde gereedschappen. Je moet het paard letterlijk overal kunnen aanraken zonder ontwijkend of verdedigend gedrag. Eventuele "moeilijke plekken" moet je oplossen voor je verder kan. De bedoeling is uiteindelijk dat het paard ons, ondanks ons uiterlijk, geur en gedrag als roofdier, toch onvolwaardelijk vertrouwd.

Game #2: "The Porcupine Game".

Bij dit spel wordt je geleerd hoe je het paard leert wijken voor druk, en wel voor zo licht mogelijke druk. En niet alleen op de meest voor de hand liggende plaatsen, maar overal. Je moet het hoofd met een zachte vingerbeweging omlaag kunnen brengen, of het paard door zachtjes tegen de neus te duwen achteruit laten lopen. Wanneer het paard dit eenmaal is geleerd heb je daar veel plezier van, niet alleen bij het omgaan met het paard op de grond, maar ook tijdens het rijden. Uiteraard is het niet de bedoeling dat je paard voor iedere aanraking wegvlucht, en daarom wordt bij deze oefening intensief gebruik gemaakt van de technieken van game #1 om het onderscheid te leren.

Game #3: "The Driving Game".

Bij dit spel gaat het er om dat je het paard gehoor leert te geven aan een suggestie. Zonder het paard aan te raken leer je hem te wijken. Lichaamstaal is hierbij erg belangrijk. Ook hier wordt gebruik gemaakt van de technieken van game #1.

Game #4: "The Yoyo Game".

Bij dit spel wordt het paard geleerd om zonder fysieke druk achteruit en vooruit te lopen, en vooral om in een rechte lijn te lopen. De mens blijft hierbij stil staan (of zitten), en wie het minst zijn voeten beweegt is in de paardentaal de leider. Beheersing van game #1, #2, en #3 is hier vereist.

Game #5: "The Circling Game".

Bij dit spel wordt het paard geleerd om zelfstandig zijn gang te behouden, en dat het rustpunt bij de mens ligt. Ook wordt er geleerd om het paard een bepaalde richting op te laten lopen, en om op afstand zijn achterhand te "ontkoppelen". En ook hier geldt weer dat degene die het minst zijn voeten beweegt de leider is. Onder andere hierom wordt er niet meegedraaid met het paard, maar pak je achter je rug het touw over in je andere hand. Game #1 en #3 zijn voor dit onderdeel noodzakelijk.

Game #6: "The Sideways Game".

Bij dit onderdeel wordt geleerd het paard zijwaarts te laten lopen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de technieken uit game #3, #4 en #5. Zijwaarts is een goede gymnastiserende oefening, bereidt het zijwaarts rijden en, hoe gek het ook klinkt, de vliegende galopwissels voor.

Game #7: "The Squeeze Game".

Hierbij wordt het paard geleerd door nauwe openingen te gaan, over voorwerpen heen te springen of onderdoor te kruipen. Het bevordert het vertrouwen in de mens, maakt het paard dapperder, en zorgt er onder andere als praktisch resultaat voor dat je je paard makkelijk de trailer in kan sturen. Bij de squeeze games zijn de technieken van alle voorgaande games nodig. Ook hier is de truuk weer dat je onmiddellijk alle druk laat vallen zodra het paard doet wat je wilt. Op de afbeelding zie je het paard op mijn verzoek de trailer ingaan, en ik heb dan ook net tevoren alle druk laten vallen en doe dus niets meer...
 
 
 
 

Freestyle riding

Wanneer je alle grondwerktechnieken uit "The Seven Games" beheerst kun je beginnen met rijden. Het rijden begint in eerste instantie met touwhalster en een teugel. Het allereerste wat je je paard leert is lateral flexion, en dat het paard gewillig zijn hoofd naar je knie buigt als je daarom vraagt door geringe druk op de teugel uit te oefenen. Dit is uiteindelijk ook de manier waarop je je paard in noodgevallen stopt. Het is veiliger dan aan beide teugels trekken, en in gebogen houding kan het paard zijn achterhand niet meer gebruiken, niet steigeren of bokken. De technieken van game #2 worden gebruikt om het paard op minimale teugeldruk te leren reageren.

Door weer gebruik te maken van de reeds geleerde technieken om "druk" in fases op te bouwen leer je je paard uiteindelijk te beheersen met minimale of zelfs geen teugelgebruik.  Zowel voor het aangeven van de richting, als het starten, stoppen en zijwaarts gaan. Door middel van "The Seven Games" heeft het paard eigenlijk al vooraf alle bewegingen leren uit te voeren op jouw verzoek.

Hoe te beginnen met PNH?

Wie met Parelli Natural Horsemanship wil beginnen kan het beste uit de serie "Savvy Systems" het "Partnership voor level 1" aanschaffen. In eerste instantie lijkt het pakket niet goedkoop, maar de informatie, bestaande uit een tiental lesboeken, theorieboek, video-tape en audio-tape, is zeker de moeite waard. Lessen van een "normale" instructeur zijn immers ook niet goedkoop! Vooralsnog is het studiemateriaal slechts in de Engelse taal verkrijgbaar, dus enige kennis van de Engelse taal is wel een vereiste.

Wanneer je alle stof uit het Partnership Pack eigen hebt gemaakt moet je in staat zijn een level 1 test af te leggen.

Hierna ben je zeker niet "uitgeparellied"! Na level 1 komt level 2 (waarin onder andere vliegende galopwissels zitten, en bareback rijden). Daarna heb je de smaak zo te pakken dat je verder gaat met level 3...
 

Level 1 (Partnership)

Het thema van de level 1 studie is "Partnership".
In dit level leer je onder andere hoe je communiceert met je paard, leer je grondwerkoefeningen, rijden op een halster, je paard voor je uit de trailer in laten lopen, tempo en richting te houden zonder voortdurende correcties.
De level 1 test is uiteraard niet verplicht, maar kan een aardige stimulans zijn, en/of jezelf het bewijs geven dat je de technieken afdoende beheerst. De test kan door een erkende PNH-instructeur worden afgenomen, zowel "live" als per video. Internet en het gebruik van video-sessies maken het mogelijk om een instructeur te kiezen uit welk land je maar wilt.

Level 2 (Harmony)

Het thema van de level 2 studie is "Harmony".
In dit level ga je de kennis uit je level 1 studie verder verdiepen. Je leert hier de grondwerkoefeningen zonder touw te doen, voorwaarts en stoppen in balans te brengen (impuls), rijden zonder zadel en hoofdstel, en nog veel meer.
De level 2 test is uiteraard niet verplicht, maar kan een aardige stimulans zijn, en/of jezelf het bewijs geven dat je de technieken afdoende beheerst. De test kan door een erkende PNH-instructeur worden afgenomen, zowel "live" als per video. Internet en het gebruik van video-sessies maken het mogelijk om een instructeur te kiezen uit welk land je maar wilt.
De termijn waarin je de level 1 vaardigheden je eigen kan maken hangt uiteraard van veel factoren af.