Hoe laat ik mijn paard angsten overwinnen?

• Het probleem
• Waar gaat het mis
• De aanpak
• Een

Het is ongelooflijk hoeveel mensen er kampen met een nerveus en angstig paard.
Het ene paard is bang van landbouwplastic, een ander van boomstronken, een derde voor trekkers, en weer een ander paard freakt van van alles en nog wat en ziet achter iedere boom gremlins. Zelfs op de grond en in een vertrouwde opgeving gaat het vaak al mis: "Mijn paard is doodsbang voor vliegenspray". Bij sommige paarden is het zelfs zo erg dat er niet eens voorwerpen of zo nodig zijn om angst op te wekken, ze staan gewoon niet eens toe dat sommige lichaamsdelen worden aangeraakt. Vooral de oren zijn een bekend taboe.
Pogingen het paard te laten wennen werken niet of pakken zelfs averechts uit. Meestal legt men zich er maar zuchtend bij neer...

Er zijn drie belangrijke oorzaken waardoor paarden angstig reageren: vertrouwen, focus, timing.

Vertrouwen

 Veel paarden hebben weinig vertrouwen in de mens. Paarden zijn nou eenmaal prooidieren en dus zeer sceptisch van aard. Van nature zijn paarden heel goed in staat onderscheid te maken tussen ongevaarlijke prooidieren en hongerige roofdieren. Het onderscheid is voor een paard makkelijk: Alle prooidieren hebben de ogen aan de zijkant van het hoofd zitten, maar alle roofdieren hebben de ogen aan de voorkant van het hoofd. Ook de reuk is anders: vleeseters ruiken nou eenmaal anders dan planteneters. De mens is in alle opzichten een roofdier: Wij hebben de ogen aan de voorkant van het hoofd zitten, en onze geur verraad de consumptie van vlees.
Paarden tolereren ons over het algemeen wel, maar blijven latent op hun hoede. Om het vertrouwen van het paard echt te winnen zul je door allerlei oefeningen moeten werken aan de opbouw van het vertrouwen van je paard. Maar hoeveel mensen nemen die moeite? En op wat voor manier denken ze dat vertrouwen te winnen?

Focus

Paarden zijn zeer bewust van het verschijnsel "focus": Waar wordt de aandacht op gericht?
De meeste mensen richten hun aandacht op juist datgene dat het paard eng vindt, zowel tijdens het rijden als op de grond. Als er buitenrijdend "iets engs" wordt waargenomen blijft de ruiter vaak net zo gespannen naar het "enge object" staren als het paard zelf. Een leerzame oefening is om jezelf eens in te beelden dat er achter een boom "iets engs" zit: Kijk met een strakke blik naar die boom, pak de teugels iets steviger vast, begin al vast met het uitspreken van "bemoedigende" woorden (gek genoeg meestal iets als "hooo, goed zo, hooo, hooo") en wedden dat je paard flipt?
Op de grond is het al niet anders. De vliegenspray wordt geintroduceerd ALSOF het iets engs is. Jezelf zien op een video is een leerzame ervaring: Veel mensen lopen met een "eng voorwerp" langzamer op hun paard af, bijna sluipend, proberen krampachtig het "enge voorwerp" buiten beeld te houden of doen gemaakt "nonchalant". Ondertussen wordt er strak gestaard naar de plek waar ze het "enge voorwerp" op willen gaan toepassen. Op die manier kun je zelfs een sappig worteltje "verdacht" maken!

Timing

Ook met de timing gaat het meestal fout: Mensen voeren langzaam de stimulus op, tot het paard "flipt", en nemen dan de stimulus weg: "O jee, dit gaat niet goed!". Ontwijkend en angstig gedrag wordt zo dus aangemoedigd, het paard leert dat "flippen" datgene is wat hij moet doen om "het enge" te laten doen verdwijnen!

Het moet dus anders, maar hoe? Aan alle drie de onderdelen, vertrouwen, focus en timing, kun je werken. Oefenen met allerlei "enge dingen" helpt zowel je paard dapperder te maken als je eigen focus en timing te ontwikkelen. Op de lange termijn betaalt deze investering zich terug: Toen mijn paarden onverhoopt een besmettelijke aandoening opliepen en ze dagelijks een injectie met antibiotica moesten krijgen voorspelde de dierenarts hele gevechten... Maar ik kon mijn paarden gewoon, zonder halster of iets dergelijks zelf hun dagelijkse intramusculaire injectie toedienen! Er was vertrouwen, er was geen alarmerende focus, en de timing had ik me door oefenen geheel eigen gemaakt...

Vertrouwen

Hoe meer "enge dingen" je met je paard doet, hoe groter het vertrouwen wordt. Iedere keer weer dat er blijkt dat de angst onterecht was neemt het vertrouwen van je paard toe, en stijg je bovendien in leiderschap. "Enge dingen" moet je dus niet uit de weg gaan! In de bak kun je prima oefenen: Maak er een spelletje van om je paard tussen wapperende vlaggetjes door te sturen, om hem te wennen aan openklappende paraplu's, over plastic te laten lopen, etc. In het Parelli Natural Horsemanship programma zitten tal van dit soort spelletjes ingebouwd... en het werkt! Zorg er hierbij wel voor dat je de juiste focus en timing toepast, anders werkt het alleen maar averechts!

Focus

Maak er tijdens het rijden een gewoonte van om zelf niet naar enge dingen te kijken. Blijf gewoon kijken waar je heen wilt. Stop ook niet voor enge dingen, hiermee geef je alleen maar aan dat je paard wat enge dingen betreft de leiding heeft... Wie bepaalt of er iets eng is? De kuddeleider toch zeker?
Bij het hanteren van enge voorwerpen, kijk niet strak naar de plek waar je ze wil toepassen, kijk je paard niet strak aan, en neem geen "sluipende" houding aan. Doe gewoon alsof het zo hoort en je niet verwacht dat je paard iets eng vindt.

Timing

Wat timing betreft, stop nooit met een "enge handeling" als je paard probeert te vluchten. Stop juist als hij even vertwijfeld stil blijft staan! In een later stadium stop je pas wanneer hij zijn hoofd omlaag doet. Zodra je paard een angstreactie vertoont bouw je de druk juist op! Neem de veiligheid in acht, gebruik een lange leadrope, sta met je rug tegen de wand of zo, en laat je paard maar rennen en gek doen. Als je paard probeert te slaan naar een eng voorwerp gebruik dan een stok of zoiets om het voorwerp te indroduceren, je paard mag er dan best naar slaan zonder dat je het risico hebt dat je wordt geraakt. Stop zodra je paard rustig wordt. Hierdoor zal hij in de toekomst steeds vaker op enge voorwerpen reageren met "rustig worden".

Oefenen, oefenen, oefenen

Ik heb het hierboven al geschreven, maar ik herhaal het nog maar eens: Hoe meer "enge dingen" je met je paard doet hoe dapperder je paard wordt en hoe meer je zelf de juiste focus en timing aanleert. Voor mijn pagina "zwemmen met paarden" wilde ik een foto hebben van Harisha samen met een opblaaskrokodil in het water. Waarom? Het is gewoon een uitdaging, een goede oefening, en natuurlijk een leuke manier om samen met je paard bezig te zijn!

Uiteraard flipte deze hittepetit toen ze dat enge groene knisperende roofdier zag. Hoe gekker ze deed (proberen te vluchten) hoe hardnekkiger de krokodil bleef achtervolgen. Als ze even stilstond ging de krokodil naar de grond.

Op de eerste foto begint Harisha de krokodil te accepteren, al is ze nog steeds erg ongerust. Op de tweede foto doet ze haar hoofd wat omlaag (ze kent dat nu ook al van vorige oefeningen, ze weet dat het dan nog minder eng wordt) en hierop zakt de krokodil natuurlijk ook ineens omlaag en houdt op met bewegen. Na nog een paar herhalingen is ze zo rustig dat ik de krokodil tegen haar aan kan zetten, haar los kan laten en vanaf een afstandje de foto kan nemen.

Pas hierna is de foto "samen met krokodil in het water" gemaakt. Ze was al vertrouwd gemaakt met het water, nu ook vertrouwd gemaakt met de krokodil, dus nu tijd om deze voormalig "enge dingen" te combineren: Samen met de krokodil in het water...

De tong vastpakken

Of het nou de oren zijn, of de tong, of andere "gevoelige" lichaamsdelen, de aanpak blijft hetzelfde. De tong vastpakken is bij de meeste paarden niet zo makkelijk dus dit is een handig voorbeeld.
Probeer niet meteen de tong te grijpen (focus!). Desensibiliseer eerst het gebied rond de mond. Begin bij een gebied waar het paard zonder problemen een aanraking accepteert. Ga af en toe "terloops" naar het meer gevoelige gebied toe. Als je paard het hoofd wegtrekt probeer je juist vast te houden, als je paard het hoofd stil houdt laat je direct weer los. Na een paar keer houdt het paard het hoofd al stil... ga dan langzaam verder op dezelfde manier. Het is aan te raden dit in opeenvolgende sessies op te bouwen. Na een tijdje raak je ook af en toe de binnenkant van de mond aan. Ook hier ga je pas weer weg als je paard rustig blijft staan zonder het hoofd weg te trekken, te kauwen, etc. Uiteindelijk pak je de tong op dezelfde manier vast... en laat weer los... Na een tijdje kun je je paard gewoon bij de tong pakken!

Vliegenspray

Bij dit kunstje draait het voornamelijk om timing.
Om te oefenen gaat kun je het beste een oude flacon gebruiken en die vullen met water. Hiermee verspil je geen dure vliegenspray en het bespaart je wroeging als je eens wat langer door moet gaan met sprayen...
Ga bij voorkeur met je rug naar de wand staan en hou je paard op twee meter afstand van het halster vast. Begin met sprayen van het paard af. Als je paard probeert weg te rennen ga je gewoon door met sprayen... Indien nodig loop je mee aan het touw, maar hou dezelfde afstand. Er komt een moment dat je paard even stil staat, en dat is het moment waarop je onmiddellijk stopt met sprayen. Herhaal dit een paar keer, tot je paard door heeft dat stilstaan het sprayen doet stoppen. Ga dan iedere keer iets langer door, bouw het langzaam op. Gaat je paard toch weer rennen dan stop je natuurlijk zowiezo niet. In een weer wat later stadium stop je pas als het paard het hoofd omlaag beweegt. Als dit allemaal goed gaat begin je pas met de spuit op het paard te richten, de kans is groot dat hij stil blijft staan, en uiteraard beloon je dit weer door gelijk te stoppen. Na een aantal van dit soort sessies heeft je paard geleerd dat ontspanning effectiever is dan ontsnapping, en dat het eigenlijk allemaal nog niet zo erg is. Door het juist toepassen van de correcte timing is ieder paard voor ieder eng object te desensibiliseren.

  Tinkerrit 2009

Beste Tinkergekken,

Met heel veel plezier willen wij, Stoeterij Hof van Ede en Angelique Vinken-Ruijters, de RECORDPOGING van 2006 met 117 tinkers gaan overtreffen.

De datum van de rit is zaterdag 3 oktober 2009.

De vertrek plaats is in Vorden (exacte gegevens volgen nog) en de rit zal ongeveer 2 uur duren.

Wil je je aanmelden stuur dan een e-mail met je naam en de naam van je tinker plus je telefoonnummer. Inschrijfkosten voor deze rit zijn 5,00 euro. Na aftrek van alle kosten zal het overgebleven bedrag worden geschonken aan de Manege zonder Drempels. Mocht men meer willen doneren dan is dat uiteraard van harte welkom!

Aanmelden: e-mail aruyters@msn.com
Info tel.nr.: 06-55886076 (Angelique) of 06-10793111 (Petra)

Al is de laatste hoop
allang vervlogen
en heeft dit leven
je zo vaak bedrogen

waar een hemel
duistere wolken schrijft
elke kleinste lichtstraal
huiverend verborgen blijft

daar mag je niet vergeten
dat de waarde van het leven
juist door beproefing
wordt gegeven.


( uit mijn bundel "Horizon" )



copyright Barbara Braad-Valkova
alle rechten voorbehouden






 



 ( "the suffering", houtskool en pastelkrijt op doek )

 geinspireert door een schilderij

Het paard als spiegel van de ziel

Het paard geeft directe feedback en dient hierbij als metafoor, connector, spiegel en/of gids voor een bepaalde situatie, gebeurtenis of patroon. Deze spiegelaar reageert op een kleine verandering in gedachten en/of gedrag.  

Het paard reageert vanuit kuddegedrag en handelt vanuit collectief oogpunt, vanuit een �wij-vorm� en voelt feilloos aan of de situatie veilig en consistent is. Veiligheid en afhankelijkheid van elkaar zijn nodig om als kudde te kunnen overleven. Een paard heeft als het ware een natuurlijke antenne voor authentiek gedrag en voelt intenties precies aan.

Het paard reageert echter eerder op het interne en/of onbewuste, dan op het externe gedrag! Het paard is een meester in het aanvoelen van verborgen emoties!










( gipsy vanner, olie op doek, dit is een replica )
                                                                                                         

Feel What? or What is Feel?

voor het eerst gepubliceerd in maart 1996, in The Trail Less Traveled.“
vertaling Inge Teblick

Om meer te leren over "gevoel", klik hier om een uittreksel uit het boek van Bill Dorrance en Leslie te lezen, "True Horsemanship Through Feel".

Voelen. Gevoel? Voelen!

"Gevoel," zeg je. "Wat moet ik voelen?"

"Het paard aanvoelen zodat het paard jou kan leren aanvoelen en zodat jullie twee kunnen samenwerken." Dat laat je waarschijnlijk in je haar krabben. Maar het is wel standaard-taal op clinics. Als je al een paar clinics hebt gevolgd en denkt dat je de enige bent die er "niks van begrepen heeft", wees gerust: dat ben je niet.

Dit "gevoel"-ding tussen een paard en een mens is van alle tijden en beschikbaar voor iedereen. En als je het hard genoeg wil, dan zal je het vinden. Zeker is dat je paard het zal reflecteren naar jou toe vanaf het moment dat je het begint door te hebben. Meer nog: je paard staat nu op je te wachten om het uit te proberen.

Het is geen kant-en-klare oplossing en geen telepathisch abstract gegeven dat je zo uit de leesklassiekers haalt. het is geen magie, en het is geen mirakel, alleen voorbehouden aan sommige mensen die gezegend zijn met bijzondere talenten. "Paardenfluisteraars" bestaan niet.

Dus, wat is "gevoel"? Bill Dorrance noemt het "hoofdzaak" Ik zal het voor jullie in context zetten. "Omgaan met een paard is het belangrijkste in mijn leven en zorgen dat het paard kan terugvoelen... dat is de hoofdzaak," zei de toen 90-jarige Dorrance.

Dorrance is z'n hele leven bezig geweest met het aanvoelen van paarden - zo goed als een hele eeuw. Toen hij 4 was, hield hij zich bezig met het samendrijven van kippen gezeten op een houten stokpaardje. Samen met z'n broer reed hij tot z'n dood nog bijna elke dag, met lasso en paard. Dus, als hij zegt dat "gevoel" de hoofdzaakis, dan geloof ik hem.

Zonder aanvoelen van het paard, communiceert de ruiter met het paard met geweld - tot op het punt van weerstand. Op dat moment ontwikkelt de ruiter in het paard een tegenreactie: dat wat we meestal "spanning" noemen. De andere mogelijkheid is dat de ruiter de optie neemt om het paard uit te nodigen om te reageren - een beetje op dezelfde manier als de manier waarop je iemand die je niet kent maar heel erg bewondert zou benaderen.

Als iemand een paard vraagt om iets te doen, en hij presenteert dat verzoek in een geduldige verwachting, terwijl hij nauwlettend de reacties van het paard observeert, dan zal het paard welwillend meewerken -dat ligt nu eenmaal in z'n natuur - om te vinden hoe en waar de druk kan wegvallen. De mens moet alleen wachten, en uitkijken naar het moment waarop het paard de allerkleinste fysieke of psychische verandering toont, als antwoord op de druk. Die verandering hoeft niet meer te zijn dan het bewegen van een oor, een zachtere blik in z'n ogen, uitademen, of het verleggen van gewicht van het ene been naar het andere. Elk van deze antwoorden garanderen het onmiddellijke loslaten van de druk, waar of hoe dan ook die druk vandaan komt.

Als het paard dat loslaten krijgt, op het juiste moment en élke keer dat hij in de richting van het juste antwoord zoekt, zal hij daarna elke keer antwoorden op die manier die minder en minder druk vereist, en snellere en juistere resultaten halen. Wanneer dat gebeurt, begint er een band te groeien tussen mens en paard. Deze aanpak van het paard is een essentieel onderdeel van echt horsemanship. Het zal uiteindelijk de ruiter leiden tot het ultieme privilege: de ervaring van "wederkerig gevoel" met het paard.

Ik denk niet dat het mogelijk is voor een paard om echt vertrouwen te hebben in een mens zonder deze aanpak. Zonder vertrouwen gaat het er niet om of er iets fout zal gaan, maar alleen wanneer - onvermijdelijk. Wederkerig gevoel begint wanneer dwang en haast worden vervangen door geduld en het loslaten van druk bij de kleinste erkenning van intentie (voeten bewegen, voeten naar beneden, buig het lichaam, stop de voeten, wat dan ook). Dat is hoe een paard je leert terugvoelen en het is de manier waarop hij leert begrijpen wat de bedoeling is van je fysieke aanraking of aanwezigheid.

Dankzij het consequente, herhaalde oefenen van deze benadering zal een mens steeds meer het gewenste antwoord krijgen, en het zal minder en minder druk vragen, tot op een dag alleen maar een suggestie in de vorm van een nauwelijks voelbaar of zichtbaar fysiek gebaar voldoende is. Op die manier leert het paard met je samen te werken, vult het mee jouw agenda in en praat het met jou door wederkerig gevoel. Maar: alleen als het op zo'n manier wordt gepresenteerd dat hij er iets mee kan. En dat heb je zelf in handen.

Later, wanneer je timing meer en meer verfijnd wordt en je steeds beter kan observeren, zal een gedachte alles zijn wat je nodig hebt om te bereiken wat je wil. Misbruik van zweep, sporen of een harde hand zal vergeten worden, en da's gewoon logisch: ze bereiken nooit hetzelfde resultaat.

Het is heel belangrijk om gevoel te leggen in de manier waarop je je paard aanraakt, eender waar. Dat betekent dat je z'n fysieke lichaam direct en indirect aanraakt met je aanwezgheid, je stemming van de dag, je houding, je lichaamstaal, je geur en zelfs je bedoelingen. Het zijn allemaal dingen die je paard onthoudt, vanuit z'n knappe instinct om z'n omgeving nauwkeurig waar te nemen.

Het is niet zo dat je paard je gedachten kan lezen. Het is meer zo dat hij je met al z'n zintuigen aanvoelt, en dat hij reageert vanuit zijn perceptie van de realiteit

Het paard kiest ervoor om bij de mens te blijven - of om snel te vertrekken. Wanneer een paard een mens antwoordt door direct gevoel, dan is dat een reageren op de aanraking van je hand, net zoals op het halstertouw, teugels, borstels of eender wat je aan z'n lichaam hangt. En als je goed oplet, is z'n antwoord altijd heel duidelijk.

Het is ook de vrije keuze van het paard om van je weg te komen als hij vindt dat wat je hem presenteert offensief is. Het paard wil wel, of wil niet bij je zijn. Hij begrijpt je boodschap wel (wat Ray Hunt "het hart achter de hand" noemt) of begrijpt je niet.

( waterverf op doek, dit is een replica )

Zelfvertrouwen



Ik ben vroeg opgestaan vanmorgen
Mijn hoofd vol licht, mijn ogen stralend blij
Bevrijd van vrees . Onzekerheid en zorgen
Voelen zich niet langer thuis bij mij
Deze dag, die zal me alles geven
Die zekerheid, geloof in eigen krachten
Nooit eerder,nooit zo sterk. Zelf niet heel even
Een aarzeling of somberheid zich kiemt in mijn gedachten
Een herstart voor een heel nieuw leven.

( olie op doek )



Wat heb ik vanavond moeten lachen!We hebben de concourswagen opgehaald en ik nog even naar mijn paardje kijken. God, wat was ie smeeeerig! Was vandaag lekker buiten. Maar wat deed meneer? Na anderthalf uur hebben staan te grazen en tussentijds gek doen en rennen, had ie besloten dat het zo genoeg was. Rinnie wou hem binnenzetten, maar...geen paard meer in de wei te bekennen.Stond ie met open deuren in zijn eigen box te slapen haha.Was gewoon onder de draad doorgekropen! Slim paard! Verder was ie dus moe van zijn eerste puberstreekje en stond heel relaxed in zijn box. Borstelen ging zonder enkele problemen!Na wat met hem gepraat te hebben zijn wij naar huis gereden.Morgen zal ik proberen mijn voorheen wit paard weer van de zwarte kleur te verlossen, maar wordt een megaklusje dus! Hij heeft de modder zelf in zijn oren zitten!






WHISPERS ON THE WIND

Your song sings to me in whispers on the wind,
whispers of melody carried
from the heat rising up from the canyon floor,
searching for me as I have searched for you
for all my life, your song sent from your spirit to my soul.
Horse, why do I need you, to smell you,
to touch your soft muzzle
and wrap my hands into your mane?
Your song sings to me in whispers on the wind. 

 

(pastelkrijt op doek)



His eyes-
so pure and clear
they comfort me
and in one fragile moment
I touch a piece of

eternity.


© Barbara Braad-Valkova

("Freedom", acryl op doek)



Where in this wide world can man find nobility without pride,
Friendship without envy,
Or beauty without vanity?
Here, where grace is served with muscle
And strength by gentleness confined
He serves without servility; he has fought without enmity.
There is nothing so powerful, nothing less violent.
There is nothing so quick, nothing more patient.

Ronald Duncan, "The Horse," 1954
 

( tinkerveulen, acryl op doek )






"A Letter From Your Horse"

When you are tense, let me teach you to relax.
When you are short tempered, let me teach you to be patient.
When you are short sighted, let me teach you to see.
When you are quick to react, let me teach you to be thoughtful.
When you are angry, let me teach you to be serene.
When you feel superior, let me teach you to be respectful.
When you are self absorbed, let me teach you to think of greater things.
When you are arrogant, let me teach you humility.
When you are lonely, let me be your companion.
When you are tired, let me carry the load.
When you need to learn, let me teach you.
After all, I am your horse.






“...and he whispered to the horse, trust no man in whose eyes you do not see yourself reflected as an equal.”

Man in wit sloeg zijn ogen neer
niemand spraak over hoop deze keer
scan sloeg in met volle kracht
wat de MS allang al had volbracht

"Ik vecht" zo zei ik, in tranen vastbesloten
"voeg mij niet tussen de levenden doden"
blauwe hemel schreef een droombeeld
niemand koopt nieuw leven, niet eens voor geld

verloren scheen al het geluk
toch sleepte ik mezelf terug-
ses jaar later heeft bestaan weer zin
omdat ik van binnen juist

het leven zelf ben.




Copyright Barbara Braad-Valkova.