Archief

Je gezicht is je eigen weerbericht

Je gezicht
is je eigen weerbericht
als je in de spiegel kijkt
kun je je eigen bui zien hangen

.

Last

Ik kan vandaag niks hebben,
niks hebben om me heen.
Ik scheld en schop en schieten
kan ik op iedereen.
Vandaag kom ik uit bed,
maar met mijn verkeerde been.

De fiets van onze buren
beneden in de hal,
die stoort me nu al weken.
Vandaag krijgt hij een knal.
Vandaag ben ik geprikkeld,
een netelig geval.

Dat hondje in de Hoogstraat
doet er verstandig aan
vandaag zijn bek te houden,
wil het nog voortbestaan.
Vandaag ben ik een nare
en laat me lekker gaan.

En kom ik jou soms tegen,
maak dan je borst maar nat.
Let heel goed op je, woorden.
Ik ben op oorlogspad.
(En morgen vraag je maar, waar
ik gisteren last van had.)

.

Plastic

Waarom moet je het recyclen?

Plastic is geen natuurlijk product. Het is een kunstmatig product, door mensen gemaakt. Dat gebeurt met een ingewikkeld chemisch proces. Plastic wordt ook wel kunststof genoemd.

Plastic is in het begin van de vorige eeuw uitgevonden. Wetenschappers ontdekten het door goed te kijken naar stoffen zoals die in de natuur voorkomen. In de natuur zijn dingen soms opgebouwd uit hele lange schakels moleculen. Je kunt deze schakels moleculen voorstellen als een ketting die bestaat uit allemaal dezelfde soort kralen. Deze kettingen heten ‘polymeren’.

Polymeren

In hout en katoen zitten polymeren. Ook het menselijk DNA is een polymeer. Het zijn voorbeelden van natuurlijke polymeren. Scheikundigen gingen deze natuurlijke polymeren in een laboratorium namaken. Polymeren die door mensen gemaakt zijn, worden ‘synthetische polymeren’ genoemd. Plastic is een voorbeeld van een synthetische stof.

3 soorten kunststof

Er zijn heel veel soorten kunststoffen en bijna alle soorten worden gemaakt van aardolie. Je kunt kunststoffen in 3 groepen indelen:

·         Elastomeren: dit zijn kunststoffen die altijd zacht blijven, zoals elastiekjes.

·         Thermoharders: dit zijn kunststoffen die altijd hard blijven, zoals stopcontacten. Thermoharders kunnen niet smelten.

·         Thermoplasten: dit zijn kunststoffen die zacht worden als je ze verwarmt, zoals plastic tasjes. Thermoplasten kun je wel smelten.

Aardolie

De meeste plastics worden nog uit aardolie gemaakt. Aardolie wordt verwerkt in fabrieken: olieraffinaderijen. Daar wordt er brandstof voor auto's en vliegtuigen uitgehaald. Maar er gaat ook veel olie naar de chemische industrie. Daar worden uit aardolie andere stoffen gehaald. Deze stoffen hebben we weer nodig om bijvoorbeeld autobanden te maken. En er zit zelfs aardolie in wasmiddelen!

Een ander belangrijk product waar aardolie voor wordt gebruikt, is plastic. Eerst maakt de fabriek van aardolie plastic slierten. Van die plastic sliertjes worden bolletjes gemaakt. En die bolletjes krijgen allemaal een ander kleurtje en daarvan maken we bordjes, bekers, campingstoeltjes, mobieltjes, tv’s, tasjes en nog veel meer.

Codes voor kunststof

Op voorwerpen die gemaakt zijn van kunststof staat vaak een cijfer en een code. Daarmee kun je de kunststof herkennen. Misschien ben je onderstaande codes wel eens tegengekomen:

1: PET, frisdrankflessen worden hiervan gemaakt.
2: HDPE: hiervan worden plastic tasjes gemaakt.
3: PVC: een heel giftige kunststof! Elektriciteitsbuis is gemaakt van PVC. Die buisjes ken je misschien wel omdat kinderen er wel eens rookbommen van maken. Maar pas op: de rook van die rookbommen is zeer giftig!
4: LDPE: Lijkt erg op HDPE. Wordt ook gebruikt voor plastic tasjes en knijpflesjes.
5: PP: Van PP (polypropeen) worden onder andere chipszakjes en drinkrietjes gemaakt.
6: PS: PS (polystyreen) is de grondstof die gebruikt wordt voor CD-doosjes en plastic bestek. Maar ook schuimplastic is gemaakt van PS. Ze mengen PS dan met koolzuurgas.
7: PC: PC (polycarbonaat) is een harde, doorzichtige kunststof. Het wordt gebruikt voor CD’s, maar ook voor veiligheidsbrillen en brommerhelmen.

De nummers 3, 6 en 7 zijn het meest giftig en slecht voor het milieu. Maar ook alle andere kunststoffen mogen niet zomaar in de natuur komen.

Recycling van kunststof

Als je kunststof in het restafval stopt, wordt het verbrand. Dat is niet alleen zonde, maar ook heel vervuilend. Daarom is het belangrijk dat plastic recycled wordt. Het kan dan worden omgesmolten tot nieuwe voorwerpen. En daarom wordt kunststof voor hergebruik tegenwoordig op veel plaatsen apart ingezameld.

Natuurlijk plastic

Omdat aardolie steeds schaarser wordt en omdat plastic gemaakt van aardolie niet biologische afbreekbaar is, zijn wetenschappers op zoek naar andere manieren om plastic te maken. Steeds meer plastic voorwerpen worden gemaakt van natuurlijke polymeren uit aardappels of rietsuiker. Plastic wat hiervan gemaakt is, is wel natuurlijk afbreekbaar. Dat betekent dat je het bio-plastic gewoon in de GFT-bak kunt weggooien! En dat is beter voor het milieu dan plastic gemaakt van aardolie. Dit soort plastic blijft namelijk eeuwig in de natuur liggen. Nadeel is wel dat aardappelen en rietsuiker al voor iets anders gebruikt wordt, namelijk voedsel. Plastics gemaakt uit afval, zoals aardappelschillen, is nog beter

Het ontstaan van aardgas

Miljoenen jaren geleden

Aardgaswinning in Nederland

Gas is een belangrijke energiebron. Maar de voorraad is niet onbeperkt. Nederlands gas komt uit Groningen waar een grote ‘gasbel’ is. Maar eigenlijk is gas niet meer dan het resultaat van rottende plantenresten, bedekt met allerlei aardlagen.

Zo’n 310 miljoen jaar geleden leven er nog geen mensen op aarde. Wel veel reptielen en zeedieren. In Nederland is het tropisch warm. Dit land bestaat voor een groot deel uit drassig oerwoud. Op de moerassige bodem groeien veel exotische bomen en planten. Bladeren en dode bomen komen in de drassige bodem terecht en vormen een dikke laag van rottende plantenresten.

Nederland, een zandwoestijn

30 Miljoen jaar later is het klimaat veranderd. Het moeras is verdwenen. Nederland is veranderd in een zandwoestijn. De laag rottende plantenresten die op de bodem ligt, wordt bedekt met een dikke laag woestijnzand.

Nederland wordt overspoeld met zeewater

Weer 20 miljoen jaar later overstroomt ons land met zeewater. In het warme klimaat verdampt het water en blijft het zout achter. Een enorm pak zout stapelt zich op het zand uit het verleden. De druk op het zand en de dode plantenresten daaronder neemt toe.

Verandering van aardlagen

In de miljoenen jaren daarna komen er steeds meer lagen bovenop de oude grondlagen. De druk neemt verder toe. Het water en de gassen wordt uit de vochtige, rottende plantenresten geperst. De laag verandert in steenkool. De laag daarboven verandert in zandsteen en de laag daarboven in een harde ondoorlatende laag steenzout. Het aardgas uit de steenkool kan niet doordringen in het steenzout en blijft in het zandsteen achter.

Gas tussen zandkorrels

Het zandsteen bestaat uit samengeperst zand met daartussen kleine gaatjes. Dit zijn de poriën. Het aardgas blijft in de poriën achter, omdat het niet kan doordringen in de harde steenzoutlaag daarboven. De zandsteenlaag is een aardgasveld geworden.

Nederlands aardgas

Om het aardgas te bereiken, moeten we dus de bodem van de aarde in. Met een lange boor boren we een gat in de grond. 3 Kilometer diep tot aan de oude zandsteenlaag. Door het boorgat stroomt het aardgas nu vanzelf naar boven. Boven de grond vangen we het aardgas op en na een kleine bewerking kunnen we het gebruiken als brandstof voor onze verwarming en gasfornuis.

.

Belangrijk

Het is maar goed dat we ons zelf belangrijk vinden.
Als het eens niet zo was, waar moest het dan wel heen!
Och och, we hoeven en geen doekjes om te winden:
dan stortte werkelijk de maatschappij ineen.

Want stel u voor dat we onszelf ineens eens zagen
zoals de anderen ons zien. Hoe zou dat zijn?
Dat was afschuwelijk! Dat was niet om te dragen!
We wierpen ons waarschijnlijk voor de dieseltrein.

Ofwel, we zouden ons in ‘t kolenhok verschuilen.
Geen mens zou ooit nog meer geloven in zijn werk.
Meneer hiernaast zou in de gang gaan zitten huilen:
‘Ik ben een vlerk… ik ben een nietsnut en een vlerk…’

En al de grote directuren van bedrijven
gingen beschaamd en heel verdrietig naar hun bed;
ook de politici… ze zouden binnen blijven,
de ambtenaren kropen achter het buffet.

Geen enk’le spreker zou nog één keer durven spreken,
geen enk’le chef zou ooit een chef meer durven zijn,
geen enk’le predikant zou ooit meer kunnen preken,
de boel lag stil, volledig stil op elk terrein.

Gelukkig zijn we niet op die manier ontluisterd.
Wat is het eigenlijk toch prachtig ingericht,
dat de natuur ons stuk voor stuk heeft
ingefluisterd:
vergeet het niet, je ben een mens van groot
gewicht.

.

Vraag en antwoord

 Ik streelde haar; haar huid
smeekte mijn vingers: ga niet weg.
Ik ging niet weg, ik wilde ‘t telkens horen,
dit spreken van haar huid tegen mijn vingertoppen,
het antwoord geven en tevredenstellen,
zoals een moeder kinderen sust, een man
een vrouw zegt dat zij slapen moet,
terwijl zij in het donker ligt te wachten,
met grote ogen luistert
of hij het nog eens zeggen zal,
een laatste maal, omdat zij dan pas slapen kan,
wegglijden uit zijn gedachten, haar geduld
dat ongeduld geworden is.