Schritten machen

Die Kunsthalle Messmer in Riegel, zeigt bis zum 11.10.2026 eine Sonderausstellung des Literaturnobelpreisträger Hermann Hesse mit dem Titel – Bereit zum Aufbruch. Was vielen nicht so bewusst ist, beschäftigte er sich auch mit der Malerei. „Als Dichter wäre ich ohne das Malen nicht so weit gekommen“ berichtete Hesse. Die äußerst interessante Ausstellung zeigt Aquarelle, Feder- und Tuschezeichnungen. Dazu Skripte von Gedichten, Briefen und Fotografien des genialen Grenzgängers.

Weinigen kennen Hesse als schilder. Een uitzonderlijke tentoonstelling is dit wel: heel veel aquarellen zijn hier samengebracht. Kijk naar de video, klik door op  de link. En laat je vangen door de muziek, door de warme kleuren waarmee Hesse de omgeving waar hij leefde verbeeldde: Ticino, Montagnolo, het meer van Lugano.

Hermann Hesse Bereit zum Aufbruch Kunsthalle messmer

Bonuswandelingen
in Miradal en wat verderop 

Wandeling 2:“Wolfsfonteinen en Pruikenmakers”
dinsdag 18 augustus 2026, 9:30 u 19° C 

Het regent eindelijk katten en honden. Mollendaal ruikt lekker fris en dat snuiven wij gretig op terwijl we wachten op Sabine. Erfgoed in het woud, dood of levend erfgoed, is een merkwaardig gegeven. De massa loopt eraan voorbij. Wij niet. Wij houden zelfs hier en daar halt om het verhaal te kunnen horen: aan de kathedraal van paus Urbanus III, het portaal van Eugenius, square Brichet en het akkertje van Justus Miradalis, de Dikke Eik, Pruikenmakers’ reservaat, Wolfsfontein en tenslotte Brise-Tout. Na de wandeling en door de verhalen is de kijk op het bos zoals het hoort: niet als een decor, wel als een levend gegeven dat gedurende vele eeuwen en ook nog de dag van vandaag bepalend is voor de mens.

De wandeling vanaf Brise-Tout langsheen de Renissart tot de Dikke Eik en terug via Pruikenmakers en Wofsfontein strekt zich helemaal uit in de zuidkant van Mollendaalbos, van het hoogste punt van het Meerdaalwoud (de Schuilhut in de Mommedeel) tot het lage Square Brichet en de Dikke Eik: het is dikwijls puffen en hijgen, waarbij de vochtige zwoele lucht niet helpt. Maar hoe dikwijls worden wij beloond!: reuzenzwam, heide in bloei, lijsterbes en winterlinde (!), zoveel variatie in de plantengroei van de bosreservaten en, bij aanvang, oog in oog met een ree. En ook merkwaardig: winterlinde en sporkehout.

En dat samen met verhalen over de pausen Urbanus en Eugenius, over Godfried van Brabant, over houtvester Geebelen en over hoe eeuwenlang Romeinen en Middeleeuwers akkers verbouwden tot midden in het woud.

Volgende wandeling op dinsdagvoormiddag 29 september: je wordt vooraf gemaild.

Bonuswandelingen passen helemaal bij #andereschoenen en Moviganta.

Meer weten over #andereschoenen en het aanbod, klik door naar de website van Moviganta.

De vakantie is voorbij. De reizen achter de rug en het fotoboek geleverd. 
De inschrijving voor het nieuwe academiejaar is in orde. 
En zo is er weer nieuws om te posten in Opvelper Zeitung.

Ich werde das Vokabelheft für Deutsch bereitlegen und damit ein neues Notizbuch. Jeden Mittag abstimmen auf WDR4 mit Carina Vogt und während der Siesta mit Hermann Hesse einnicken...

Dit weekend opende in Riegel am Kaiserstuhl (Duitsland) een tentoonstelling van aquarellen van Hermann Hesse.
De tentoonstelling loopt tot in oktober van dit jaar.

Vind alle info op Newsmeldungen / Hermann Hesse

De tijdloze gigant van de Duitstalige literatuur.

Herman Hesse (1877 – 1962) schreef vierentwintig romans en novelles of een honderdtal werken, inclusief zijn dichtbundels, essays en verzamelwerken. Wereldwijd zijn 160 miljoen boeken verspreid en er komen er elke dag steeds bij. In zestig talen vertaald, wat betekent dat geen enkele Duitstalige auteur beter doet.

Peter Camenzind (in 1904) is samen met Unterm Rad (1906) zijn doorbreekroman. Met Siddartha en Steppenwolf verwent en inspireert hij de hippies en de wereld. Zijn opus magnus is Das Glasperlenspiel. Het levert hem in 1946 de nobelprijs literatuur.

Maar bovenal houd ik van de gedichten. Het zijn er zowat 1400, van 1897 (zijn passage in Tübingen) tot de dag voor zijn overlijden in 1962. Haast elk gedicht is nauwkeurig gedateerd. Alles samen ontving Hesse 45000 brieven, waarvan hij er 30000 heeft beantwoord. Dat is een oeuvre op zichzelf. Alle correspondentie is bewaard in Bern in het Zwitsers Literair Archief en wordt nog steeds bestudeerd. Daardoor worden nog bij regelmaat werken over Hesse uitgegeven.

Museums over Hesse en zijn werk in Gaienhofen, Calw, Montagnola en Tübingen. Calw’s Hessemuseum wordt gerenoveerd en heropent in alle waarschijnlijkheid in 2026.

Der zeitlose Gigant der deutschsprachigen Literatur.

Hermann Hesse (1877–1962) schrieb 24 Romane und Novellen, insgesamt etwa 100 Werke, darunter Gedichtbände, Essays und seine gesammelten Werke. Weltweit wurden 160 Millionen Bücher verkauft, und täglich kommen neue hinzu. Übersetzt in 60 Sprachen – kein anderer deutschsprachiger Autor ist so erfolgreich.

„Peter Camenzind“ (1904) und „Unterm Rad“ (1906) gelten als seine Durchbruchromane. Mit „Siddhartha“ und „Der Steppenwolf“ begeisterte und inspirierte er die Hippies und die ganze Welt. Sein Hauptwerk ist „Das Glasperlenspiel“. Dafür erhielt er 1946 den Nobelpreis für Literatur.

Aber vor allem liebe ich seine Gedichte. Es sind etwa 1400, entstanden von 1897 (seinem Aufenthalt in Tübingen) bis zum Tag vor seinem Tod 1962. Fast jedes Gedicht ist genau datiert. Insgesamt erhielt Hesse 45.000 Briefe, von denen er 30.000 beantwortete. Allein das ist ein umfangreiches Werk. Der gesamte Briefwechsel wird in Bern im Schweizerischen Literaturarchiv aufbewahrt und ist bis heute Gegenstand von Forschungen. Daher erscheinen auch heute noch regelmäßig Publikationen über Hesse.

Museen zu Hesse und seinem Werk befinden sich in Gaienhofen, Calw, Montagnola und Tübingen. Das Hesse-Museum in Calw wird derzeit renoviert und voraussichtlich 2026 wiedereröffnet.

Hesse heeft meerdere sprookjes geschreven. Meest bekend zijn Iris en natuurlijk Piktors Verwandlung. Dat laatste sprookje schreef hij telkens met de hand voor een persoon in nood, voor een persoon die herstelde van een ziekte of van een groot leed. Hij illustreerde ook het verhaal. Waarschijnlijk heeft hij er een twintigtal geschreven. Pas in 1954 heeft de uitgeverij een facsimil op de markt gebracht: van het origineel dat hij schreef voor zijn vrouw Mia Bernoulli, 30 jaar eerder. Ik heb mijn exemplaar kunnen kopen in Tübingen, in het Hesse-Kabinett van de boekhandel in het Antiquariat J.J. Heckenhauer. In deze boekhandel werkte de jonge Hesse. Hier op de Holzmarkt vindt hij innerlijke rust, leert de literatuur kennen, schrijft de eerste gedichten en verhalen. Dat wordt meteen de start van zijn wereldroem als dichter en schrijver en schilder.

Hesse schrieb mehrere Märchen. Die bekanntesten sind „Iris“ und natürlich „Pictors Verwandlung“. Letzteres verfasste er jedes Mal handschriftlich für einen Menschen in Not, für jemanden, der sich von einer Krankheit oder großem Leid erholte. Er illustrierte die Geschichte auch selbst. Vermutlich schrieb er etwa zwanzig Mal das Märchen. Erst 1954 veröffentlichte der Verlag ein Faksimile des Originals, das er 30 Jahre zuvor für seine Frau Mia Bernoulli geschrieben hatte. Ich konnte mein Exemplar in Tübingen erwerben, im Hesse-Kabinett der Antiquariatsbuchhandlung J.J. Heckenhauer. Der junge Hesse arbeitete in dieser Buchhandlung. Hier am Holzmarkt fand er inneren Frieden, entdeckte die Literatur und schrieb seine ersten Gedichte und Erzählungen. Dies markierte den Beginn seines weltweiten Ruhms als Dichter, Schriftsteller und Maler.

Een samenvatting van het sprookje vind je in een eerdere bijdrage. Scroll wat naar beneden...

Uit het boek "Hermann Hesse, In de tuin" vertaald door Koen Stassijns, het gedicht "De bloesemtwijg":

DE BLOESEMTWIJG 

Altijd heen en weer
Hunkert de bloesemtwijg in de wind
Altijd op en neer
Hunkert mijn hart zoals een kind
Tussen dagen, zware, lichte
Tussen aanklampen en zwichten 

Tot de bloesems zijn vergaan
Tot het hart, de jeugd ontgroeid,
Dan in vrede bloeit
En bekent: niet tevergeefs en vol van lust
Was het leven, ene spel zonder rust

Het origineel is geschreven op 14 februari 1913. De Hessefamilie woont dan in het zogenaamde Welti-huis aan de rand van de stad Bern. Het jaat voordien hebben zij het huis in Gaienhofen aan de Bodensee verkocht. Mia en Hermann en de drie kinderen Bruno, Heiner en Martin.
Lees het gedicht in de HermannHessehoek: https://blog.seniorennet.be/hessehoek/

Voor de Hessepresentatie heb ik deze keuze gemaakt:

- In de tuin, 2001 (Koen Stassijns)

- Uren in de tuin – een idylle, 1997 (Ad Donker)

- Stunden im Garten, 1952

- Freude am Garten, 2017

- Die gedichte, 1977

- Piktors Verwandlungen, 1954

- Fotoboek 1 en 2 „Von Ort zu Ort“, 2019 en 2025

Koen Stassijns is een bekende Hessevertaler. Heel wat werken/gedichten zijn door hem in het Nederlands vertaald. Hij is zelf dichter, docent literaire creatie, vertaler en mijn leeftijdsgenoot. Ad Donker ken ik niet. Ik zal vertellen over de boeken, waar en wanneer ik ze gekocht heb. Dat doe ik dan ook aan de hand van de beide fotoboeken: van de reizen in Baden-Würtemberg en aan de Bodensee, in Tessin en Montagnola en in Basel.

Hermann Hesse is veel meer dan de romans die hij geschreven heeft. Novellen, brieven, essays, columns, opiniestukken, sprookjes en vooral gedichten. Hij is Nobelprijswinnaar en dat heeft hem wereldberoemd gemaakt, wat hij nog steeds is. Hij is tevens schilder, ook een groot tuinier liefhebber. De tuin, de natuur, het groen rondom hem, ver of dichtbij, is gans zijn leven inspiratie voor zijn gedichten en voor zijn schrijven. Vandaar de keuze om mij te beperken tot zijn tuin-gedichten. 

Hermann Hesse ist weit mehr als nur sein Romanautor. Novellen, Briefe, Essays, Kolumnen, Meinungsbeiträge, Märchen und vor allem Gedichte gehören zu seinem Schaffen. Er ist Nobelpreisträger und dadurch weltberühmt geworden, was er bis heute ist. Darüber hinaus ist er Maler und ein leidenschaftlicher Gärtner. Der Garten, die Natur und das Grün um ihn herum, nah wie fern, waren zeitlebens Inspirationsquelle für seine Gedichte und sein schriftstellerisches Werk. Daher meine Entscheidung, mich auf seine Gartengedichte zu beschränken.

Frau Suzy, meine Lehrerin, heeft mij opdracht gegeven etwas über Hesse zu erzählen. En dat tegen volgende woendag. De week is al gehalveerd zeg maar. Oeps.. het wordt stresserend.  Maar goed: Wir schaffen dass! Mijn voorbereidselen kan je hier volgen. Graag ook jullie reacties via het knoppeke hiernaast of woensdag in de les! Tschüss!!

🌿 Zusammenfassung von Piktors Verwandlungen 

In einem paradiesischen Garten lebt der junge Piktor, der sich nach Harmonie und Erfüllung sehnt. Eines Tages begegnet er einer verführerischen Schlange, die ihm die Macht der Verwandlung zeigt. Aus Neugier und Sehnsucht verwandelt sich Piktor in einen Baum – doch statt Freiheit erlebt er Einsamkeit und Erstarrung.

 Lange bleibt er in dieser stummen Gestalt gefangen, bis ein junges Mädchen den Garten betritt. In ihrer reinen, liebevollen Wahrnehmung erkennt sie Piktors wahres Wesen. Durch ihre Zuwendung und ihr eigenes Vermögen zur Verwandlung entsteht eine Verbindung zwischen beiden, die die starre Grenze zwischen Ich und Du auflöst. 

In diesem Augenblick geschieht die eigentliche Wandlung: Aus zwei getrennten Existenzen wird eine lebendige Einheit. Piktor und das Mädchen verwandeln sich gemeinsam in ein Paar bunter Vögel, das frei durch den Garten fliegt. Die Geschichte endet in einem Bild voll Leichtigkeit, Liebe und innerer Ganzheit.

LICHT 

We wilden licht meer licht
we kapten de boom die in zijn eigen verlangen
ons verlangen in de weg stond
de boom kermde kreunde kraakte
zijn laatste vezel scheurde
met een woedend ruisen van zijn blaadjes
sleurde hij zijn leven neer –
de wind die hem bespeeld had
week geschrokken uit
 
Eindelijk hadden we licht in de kamer
in dat licht keken we elkaar aan
en zagen ons onherstelbare gezicht 

Remco Campert

Van Bernhard Schlink heb ik laatst „Das Späte Leben” gelezen. Schitterend boek. Evenzo “Abschiedsfarben”. Beide werken kan je ontlenen in Tweebronnenbibliotheek en zijn ook in vertaling te ontlenen. Abschiedsfarben zijn negen gebundelde verhalen. Van Copilot kreeg ik deze bespreking:

Das späte Leben von Bernhard Schlink ist ein stiller, eindringlicher Roman über die letzten Monate eines Mannes, der mit einer tödlichen Diagnose konfrontiert wird. Martin, 76 Jahre alt, erfährt, dass ihm nur noch wenig Zeit bleibt. Plötzlich rückt alles Wesentliche in den Vordergrund: seine junge Frau Ulla, der gemeinsame sechsjährige Sohn David und die Frage, was er ihnen hinterlassen kann – an Erinnerungen, an Orientierung, an Liebe.

Der Roman begleitet Martin dabei, wie er versucht, seine verbleibenden Wochen bewusst zu gestalten. Er ordnet sein Leben neu, verzichtet auf berufliche Verpflichtungen und beginnt einen langen Brief an seinen Sohn – ein Vermächtnis, das von Herkunft, Glauben, Liebe und Lebensklugheit erzählt. Gleichzeitig zeigt Schlink, wie unterschiedlich Menschen mit Abschied, Angst und Verantwortung umgehen.

Schlinks Sprache bleibt wie gewohnt klar und zugänglich, während er große existenzielle Fragen verhandelt: Was macht ein gutes Leben aus? Wie begegnet man dem Tod? Und was bleibt von uns? Kritiker loben die Mischung aus moralphilosophischer Tiefe und erzählerischer Leichtigkeit, auch wenn manche Nebenfiguren weniger originell erscheinen. Insgesamt ist Das späte Leben ein nachdenklicher, tröstlicher Roman, der lange nachhallt.

Prarayer is een wel echt kleine hameau, een kleine gemeenschap op het einde van de vallei en op redelijke hoogte (ruim 1900 m). Wie er woont brengt de winter door in het lager gelegen Bionaz of eerder nog in Valpelline. De weduwe – steeds in het zwart gekleed – baatte het enige hotel uit en is al lange tijd geleden overleden. Nu staat het hotel al langere tijd verlaten en roept alleen maar herinneringen op. En verlangen. Vroeg in de ochtend: Aan de dam kan je steil de helling op. Dat moet, want alleen te voet kan het naar Prarayer. Het wandelpad is een heuse straat, echter verweerd en vergaan; het asfalt degradeert en keert terug naar de planeet. En eens uitgehijgd, sta je voor de donkere tunnel. Een enorme rotsblok spert de weg, maar je kan er langs. Wie weet struikel je over het warme lijf van een ontwakende koe met bel. En dan, aan het eind van de tunnel, helemaal in de verte en voorbij het groenig blauw van het stuwmeer ligt Prarayer en zie je de contouren van het verlaten hotel.

Het hoeft niet een (sprookjes)vallei in de Italiaanse Alpen te zijn, niet een wandelpad ver weg tijdens een of andere reis. Bind de stapschoenen aan, omgord de rugzak en trek de deur van de eigen woning achter je dicht, al is het maar voor een eenvoudig ommetje: de last van de zorgen van je afwerpen, de bezigheden vergeten, zich bevrijd voelen. Alleen wandelen kan bevrijden van de idee van het onontbeerlijke. De regelmaat van mijn voetstap is een garantie: daarop kan ik rekenen. Je wordt hoe dan ook bevrijd van tijd en ruimte, van de strop van informatie en beelden, media en producten, idiote conventies, slaapverwekkende muren, de slijtage van de herhaling, de corridor tussen thuis en school of werk en sportclub en weer thuis vermengd met het verslavende online gedoe. In mijn eentje wandelen bevrijd mij van die idee van het onontbeerlijke. Alleen ben ik niemand, ben ik niet meer dan de oeroude levensstroom.

Kijk naar de zon
En luister naar je buik
Hoe laat zou ’t zijn?
Laat hoe laat het is
En voel je vrij

Wanneer je een hele tijd wandelt, besef je ineens niet meer hoeveel uren al gepasseerd zijn. Je voelt op de schouders het gewicht van het strikt noodzakelijk (de rugzak) en dat is ruim voldoende. Wat is dat helemaal anders dan het dom verzinsel dat op de schouders drukt als de verplichting die mij dagelijks kluistert! Het gevoel dat je op die manier kan doorgaan maakt licht en vrij. Met #andereschoenen vang ik een glimp van de hoogste vrijheid, van de volkomen onthechting of van het eeuwige heden waarin alles samenvalt. En zie: weerom heeft de planeet zijn rondje getoerd en bekruipt mij de lentelust. Ik zal ze vinden in de verzen van Kouwenaar, de poëzie van Hesse of zo, onder het bladerendek van het Mollendaalbos en in de stuifmeelwolken van de hazelaar.

Prarayer 

Aan het eind ietwat verheven
Boven het rimpelend groen van het stuwmeer
Het oude hotel het leistenen dak
De gesloten luiken werend de hitte

De schim van de weduwe hier
In Prarayer het eind van de wereld
Van de straat over de verharde weg in het
Muilezelpad tot hoog de rifugio 

De bulten zomers ijs verscholen
In de zuiderhoeken waarin de stolpen
Koelende melk ver van de stinkende stal
Waardoorheen de boer de beek jaagt

Dan kwamen het asfalt en de reling
Dan de heren in pak en duizend dienders
De molens voor beton en laatst de muur
En uitgeput vertrok het ijs

Fragment uit "Das späte Leben", roman van Bernard Schlink..

“Stöbern?”
“Stöbern bedeutet sich umschauen, Bücher, die einen interessieren, aus dem Regal nehmen, sie, wenn sie einem nicht gefallen, zurückstellen und, wenn sie einem gefallen, kaufen. Wollen wir? Du hier und ich bei den Büchern für Erwachsene?“
„Wer bezahlt die Bücher?“
„Ich.“
Sie stöberten, David kam mit einem weiteren gedruckten, elektronischen, interaktiven Buch über den Wald und einem Buch über Dinosaurier, Martin mit einem Roman aus Georgien? Zu dick, als dass er ihn vor seinem Tod schaffen oder auch nur zu schaffen versuchen würde, aber so dick, weil David sich nicht als der anspruchsvolle Sohn neben dem bescheidenen Vater fühlen sollte. Martin zahlte, David strahlte – drei Bücher einfach so, ohne Geburtstag oder Weihnachten.

Lentelustevenement op zondag 19 april 2026 in Meerdaalwoud

Maandag 16 februari ’26 begin ik aan de voorbereiding. Ik houd dan in museum M een kleine brainstorm met Christine Fettweis van Moviganta. Dan weet ik waarschijnlijk meer over de locatie en kan ik werk maken van het traject. Hopelijk kunnen wij starten vanuit het vroegere boswachtershuis van boswachter-emeritus (!) Chris Vandenbempt. Ben benieuwd.

Krijg alvast een indruk van wat het worden zal en klik nu of straks door naar Een Lentelust verslagje ’24 – Moviganta

Ik maak opnieuw een met de hand gebonden boek, eerder een notitieboek met daarin een apart katern met de gekozen poëzie en met een katern voor schetsen of tekeningen of foto’s en knipsels. Dat wordt best leuk! Ik moet het wel nog voorstellen aan Frau Fettweis…

Wil je meer weten over Moviganta en wat Christine organiseert: neem een kijkje op haar website Moviganta – Wandelcoaching die je effectief verder brengt

Om het evenement voor te bereiden moet ik enkele keren op locatie in het Meerdaalwoud. Zin om een keer mee te stappen? E-Mail mij.

MECHELSESTRAAT 

Nog even tot de Young Amadeus
Ik houd de pas in en vertraag
Om het verlangen te verlengen
De hunker te voeden 

Gedroogde meidoorn als baldakijn
Grijzend parket de geur van koffieboon
Het welkom heeft grandeur
Vult hoofd en hart

Rode lint rond de ballotin
Om aarzelend los te knopen
Twaalf chocolaatjes met gouddraad bij elkaar
Eén voor elke maand 

Ik tik de koffiedrup in de schuimkraag
Vind de plooien van haar jurk haar hals en lippenboog
En zucht zo tevreden
Dit mijn lief mijn zoete lief is Valentijn

IM WEISSEN RÖSSL

Aan een tafeltje voor twee
Onder 't rood van Julius Meinl
Kijk ik naar Im weissen Rössl
Waar 't geluk staat voor de deur

Zal mijn Prinzessin mij treffen
Blijft mijn wachten tevergeefs
Droom ik van ruisende rokken
Aan dit tafeltje voor twee