De wandeling.
47 trajecten over GR12 hebben we er ondertussen op zitten en deze lange geschiedenis gaat terug tot 1976. Je zou dan denken dat we sommige stukken al zo goed als uit het hoofd moeten kennen, maar er zijn wel wat factoren die dat verhinderen: de lengte, oorspronkelijk Brussel - Moulin-Manteau, later uitgebreid tot Amsterdam - Parijs (maar wij hielden ons aan het Belgische gedeelte) en vooral de talrijke wijzigingen die in de loop der jaren, met elke nieuwe uitgave van de topogids, werden doorgevoerd. De recentste topogids dateert van 2023 en beslaat het deel Bergen-op-Zoom - Braine-le-Château, grensoverschrijdend dus, oei, en we zijn ondertussen in Deurne geraakt zodat we bijna 13 km verder in Ranst kunnen landen.
Van een GR die zichzelf toemeet dat ze van Amsterdam naar Parijs loopt, zou je een voortdurende hoge kwaliteit kunnen verwachten, maar dat is spijtig genoeg niet het geval. Toegegeven, het Rivierenhof is een aangenaam wandelpark, je loopt rond het Fort van Wommelgem over een mooi pad langs de "slotgracht", het natuurreservaat Zevenbergen garandeert wat verpozing tegen het einde aan en over het algemeen heeft men optimaal gebruik gemaakt van de vele voetwegen die o.a. Wommelgem nog koestert. Maar… die eerste dikke kilometer door Deurne is waardeloos, de voetwegen geraken niet los van de bebouwing en de doortochten van Wommelgem en Ranst zijn nu ook niet meteen topklasse. Toch bedraagt de TWQ 45%, wat erop wijst dat de ontwerpers toch wel hun best hebben gedaan om een bepaald GR-niveau te halen.
Toch een opmerking: de bewegwijzering is dringend aan een opfrisbeurt toe: in Deurne vonden we duidelijke lijmsporen van verwijderde (of losgekomen) stickers, die op andere plaatsen de zonnestralen slecht verteerd hebben. De geschilderde wegmarkeringen zien er vaak oud en versleten uit en de recentste (maar dus ook al oude) verfstrepen smeken om vernieuwing. Gelukkig zijn er onze kaarten (routeyou en NGI) om je op de goede weg te houden. En nog dit: in het Rivierenhof moet je bij het kasteel even een omwegje maken want daar zijn grootscheepse renovatiewerken aan de gang. Op de kaartjes (NGI of routeyou) staat de voorziene route maar de omlooproute is evident en nauwelijks langer.

Alle foto's vind je hier.

Het Rivierenhof, vlakbij Deurne: even verademen.

Het weer.
Prachtig wandelweer, zeker in het begin met nauwelijks wolken. De temperatuur lag rond 10° en de wind was matig, maar zeker niet storend.


De stafkaarten.
15/3-4 Antwerpen (2018) - 16/1-2 Zandhoven (2016). Bruikbaar, maar de wirwar aan wegjes (in het Rivierenhof) accentueert de beperking van de gebruikte schaal.

Hoe we er geraakten.
We hadden het vorige traject al bewust laten eindigen in Deurne, aan de tramhalte Deurne Van Overmeire, en dus beginnen we daar ook vandaag. De terugrit uit Ranst kan via Antwerpen-Berchem of Lier, maar de aansluitingen liggen beter in Berchem en dus kiezen we voor dat laatste.


Een beetje geschiedenis.
Ik behandelde de buslijn (en meer) al toen we in Broechem stapten:In 1889 verbond de tram Antwerpen met Broechem. Dat duurde tot 1958. In 1930 werd de lijn nog geëlektrificeerd en vijf jaar later doorgetrokken tot het centrum. In Jos NEYENS, De Buurtspoorwegen in de provincie Antwerpen lees ik dat in 1926 de eerste naoorlogse elektrificatie (Antwerpen - Wommelgem) er kwam, gevolgd door Wommelgem - Broechem op 13.02.1928. Lier werd elektrisch bereikt in 1930. De bediening met spoorauto's Oostmalle - Broechem werd stopgezet op 01.07.1950, tegelijk met de elektrische dienst tussen Broechem en Lier. Naast de gewone bronnen vond ik ook nog deze wikipediapagina over deze lijn.
Met het verdwijnen van de tram deed de bus zijn intrede: zo vonden we in het spoorboekje van 1960 een tabel 653 met een lijn Antwerpen - Broechem - Oostmalle/Lier. Vermoedelijk droeg die bus toen al het lijnnummer 42, maar het zou nog een tijd duren voor dat ook uit de dienstregelingen af te leiden was. Tabel 653 werd gaandeweg ingewikkelder, met drie lijnen 42 (Antwerpen - Zandhoven - Herentals), 42 doorgestreept (Antwerpen - Lier) en 42B (Antwerpen - Hove). Dat was allemaal nog vrij overzichtelijk, maar de basismobiliteit zorgde voor een kluwen aan schooldiensten, naast de basislijn 420, gekenmerkt door een lijnnummer dat begon met 42. Er kwam zelfs een belbus 945, maar die verdween op het moment dat in Antwerpen drastisch gesnoeid werd in het belbusaanbod.
Met de basisbereikbaarheid kwam lijn 42a met een resem schooldiensten. De meeste daarvan vonden hun oorsprong bij de realisatie van de basismobiliteit. En met de basisbereikbaarheid kwam ook de belbus terug, onder de vorm van een flexbus met heel wat halten in Broechem en ruime omgeving.

De verbinding.

 *Antwerpen Astrid Metro
** Deurne Van Overmeire
*** Ranst Gasthuisstraat
**** Berchem Station perron 1

En wat we beleefden.
IC 3207 rijdt via wat men vroeger de "ceinture" noemde tussen Vorst en Brussel-Zuid en dan krijg je een uitstekend zicht op de graffiti en de rijtuigen die eronder zitten. Zo valt hier een lange reeks M5-rijtuigen op en die gaan qua beschildering blijkbaar de weg op van de M4. Dan ziet de nieuwe dubbeldeks-TGV er wel fris uit, maar die staat dan ook in de steriele zone. IC 4508 bestaat uit 2 vierledige stellen; ik moet eerlijk zeggen dat ik met moeite (en met enige kennis van de opbouw van een mr75) eerste klas vind in stel 844 en blijkbaar ben ik niet de enige, want die zit voller dan normaal. Dat valt ook een groepje dames op dat eerst verkeerdelijk in eerste zit en vindt dat er erg veel volk in eerste reist. Maar vermoedelijk is er meer aan de hand. De dame aan de overzijde heeft geprobeerd om een eersteklassupplement te kopen, maar de tbg beweert dat hij een telefoontje gekregen heeft dat zegt dat de functie in de app niet werkt en dat ze soepel moeten zijn. (Nog soepeler?). We staan lang stil voor Mechelen, dat we 5 minuten later bereiken dan voorzien. En dat is ook het geval in Antwerpen-Centraal waar we verrassend op spoor 1 aankomen.

We hebben normaal gezien 12 minuten overstaptijd naar tram 5, maar eerdere ervaringen hebben ons geleerd dat dit lang niet zeker is. Nauwelijks zichtbare bordjes verwijzen naar de "metro", zonder verdere commentaar en voor we het goed en wel weten staan we opnieuw in een ondergrondse parking, die we herkennen van vorige slechte ervaringen. Uiteindelijk vinden we toch het perron waar we tram 5 naar Wijnegem moeten nemen. Onnodig te zeggen dat de voorziene tram van 10:19 ondertussen al gepasseerd is; de schade blijft wel beperkt tot 10 minuten, maar erger is het totale gebrek aan inlevingsvermogen in de geesten van de reizigers die hier niet elke dag de tram moeten nemen. Zou AdR eigenlijk zelf zonder uitgebreid escorte tot aan het perron geraken? En Schoubs? En gelijk welke werknemer van De Lijn?

Ook voor de terugrit loopt de aansluiting bus/trein bijna fout. De bus van lijn 42a pikt ons al met 4 minuten vertraging op en een diarree aan verkeerslichten zorgt er uiteindelijk voor dat we 7 minuten te laat aankomen bij de halte Berchem Station die onwaarschijnlijk ver van het station ligt. Van enige vorm van verkeerslichtenbeïnvloeding is er geen sprake: stel je voor dat die arme automobilisten zouden moeten constateren dat de bus wel en zij niet vlot(ter) vooruit kunnen.

We hebben ons er al bij neergelegd dat we de IC van 15:11 in het beste geval zullen zien rijden, maar we hebben geluk: de trein staat nog aan het perron, met open deuren. We moeten wel door een drietal rijtuigen naar eerste klas doorschuiven; we zijn al bijna in Mortsel-Oude-God als we ons kunnen installeren. De trein rijdt tamelijk stipt en dat geeft uitzicht op een goede aansluiting in Brussel-Noord. Die aansluiting wordt nog ruimer doordat IC 1937 met 5 minuten vertraging rijdt. De ironie wil dat deze trein om 16:02 moet vertrekken in plaats van om de vroegere 16:01; zou dit een van de wijzigingen zijn die het verkeer vanaf 2 februari vlotter moeten laten verlopen? Veel helpen doet het geenszins: in Brussel-Zuid komen we aan met 8 minuten…

De treinlectuur.

Nicci FRENCH, Wat te doen als iemand sterft?

Honoré de Balzac, Vader Goriot.

Ze zijn aan het tellen geslagen: plots moeten buslijnen beoordeeld worden op de gemiddelde bezetting per voertuig. In Halle steekt schoollijn 573 er met kop en schouders bovenuit. Dat is ook niet moeilijk: de bus rijdt 2 ritten per dag en zou idealiter telkens bomvol moeten zitten. Vaste gecadanceerde diensten die van ' s morgens vroeg tot 's avonds laat rijden halen met moeite de 8 reizigers per voertuig, want voor hen tellen de stille momenten wel. Kan iemand AdR en consoorten enig rekenkundig begrip bijbrengen?

Uitgedrukt.

't Is gebeurd. Eén bepaald quizmaster heeft er nog net geen geijkte uitdrukking van gemaakt. Maar wij kennen het vervolg wel: 't Es gebeud, 't pjêt ze gat oupengescheud. Het paard zijn gat is opengescheurd.

Waar Abraham de mosterd haalde.

Voor het schrijven van deze bijdragen maak ik vaak gebruik van twee zeer waardevolle sites, één over de Belgische spoorlijnen en een over de bussen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Het grootste probleem is dat van de informatisering: in de voorbije 20 jaar is het vrijwel onmogelijk geworden om nog aan papieren dienstregelingen te geraken en op het internet verdwijnen de oude dienstregelingen naarmate er nieuwe ingevoerd worden. Voor de trams maak ik nog al eens dankbaar gebruik van de Rail Atlas Vicinal van Stefan JUSTENS en Dick van der SPEK en van The Vicinal Story - Light Railways in Belgium 1885 - 1991 van W.J.K. DAVIES.

04-02-2026 om 00:00 geschreven door overweg13