Losse bedenkingen 2: De hoofddoek

Losse bedenkingen 1: Geloven en niet-geloven

Dit stukje gaat niet zozeer inhoudelijk over dat onderwerp, dan wel over de taal.

Het valt me op dat men kan zeggen ‘Die persoon is diepgelovig of zeer gelovig enz.’, maar niet ‘Die persoon is zeer ongelovig.’

Als je ongelovig bent, dan ben je dat volkomen, voor 100 %. Je kunt niet een beetje ongelovig zijn. Als je zegt dat iemand ongelovig is, dan kun je enkel bedoelen ‘die man of vrouw ontkent het bestaan van God.’ Daarmee heb je alles gezegd.

Van een gelovige kun je wel zeggen dat hij diepgelovig is, een lauwe gelovige is enz. Voor die bewering baseren we ons op het gedrag van die persoon: hij bidt zelden of vaak, hij gaat af en toe of hij gaat elke zondag naar de kerk enz. Het geloof kan van mens tot mens aanzienlijk verschillen. Iemand kan het gezag van de paus aanvaarden of niet, de verrijzenis van Christus aannemen of niet enz.

Kortom, geloven is een heel ruim begrip. Centraal staat het geloof in een God, maar daarnaast heeft het begrip nog veel andere aspecten.

Gerrit  Achterberg: Weerbericht

De wolken hangen in een net van licht

tegen het westen, koele dominanten,

die zich langzaam als grote dril voortplanten.

Een zaad trekt heel de witte hemel dicht.

 

Waarschijnlijk regen, zegt het weerbericht.

Zegen des Heren, van langs alle kanten

komend over de dieren en de planten

en waar gij met uw lichaam tussen ligt.

 

Ik ben het leven uw bestaan verschuldigd,

maar kreeg de elementen met mij mee.

De stenen dorsten naar verzadiging.

 

Nu gij u in de dood met ieder ding,

of ik het ben zo vrij vermenigvuldigt,

heb ik met God en alle mensen vree.

 

 

 

 

Gerrit Achterberg is sinds mijn jeugd mijn lievelingsdichter en hij is dat altijd gebleven. Ik zal een poging ondernemen om het bovenstaande gedicht wat te verduidelijken. Althans zoals ik het zie. Ik ben niet wetenschappelijk onderlegd, het blijft dus de visie van een liefhebbende amateur.

 

Met dit sonnet opent de bundel Sneeuwwitje. Die vooraanstaande plaats doet vermoeden dat de dichter het een belangrijk gedicht vond.

 

In de eerste strofe wordt een bewolkte hemel beschreven. Wolken hebben iets dreigends, houden een verwachting in, nl. regen. Maar ze hangen ook in een net van licht. Licht maakt het mogelijk de wolken te zien en het verzacht hun dreiging. Ze hangen ook nog eens in een net, dat veiligheid biedt. De wolken zijn koele dominanten. Dominant is geen weerkundig begrip. Het hoort eender thuis in de biologie en de genetica, bv. een dominant gen. Dat we in een sfeer van reproductie zitten blijkt uit de volgende regels met woorden als voortplanting, dril, zaad.

Zoals we hierna zullen zien, staan de wolken symbool voor de mogelijkheid tot dichten. De regen kan de woorden van een toekomstig gedicht zijn, de inspiratie, enz.

 

De tweede strofe begint met een nuchtere, zakelijke mededeling van een buitenstaander. Volgens het weerbericht zal het waarschijnlijk gaan regenen. Vervolgens wordt het begrip regen opengetrokken naar God. Regen is een Zegen des Heren. In de Bijbel wordt op talrijke plaatsen naar de heilbrengende regen verwezen. Een mooi voorbeeld vinden we in Hebreeën 6:7. Wanneer de grond de telkens neervallende regen indrinkt en voor die hem bewerken bruikbaar gewas voortbrengt, deelt hij in de goddelijke zegen. De manier waarop de regen valt, komend  over de dieren en de planten, doet ons aan een Bijbels ongerept landschap denken.

En dan volgt die prachtige zin: waar gij met uw lichaam tussen ligt. Nu eerst verschijnt de dichter op het toneel en introduceert hij zijn geliefde.  Hoe tragisch is die zin. In dat paradijs ligt het dode lichaam van zijn geliefde. Aan de ene kant behoort het ertoe, aan de andere kant is het er door zijn dood van uitgesloten.

 

Let ook eens op het woord waarschijnlijk  waarmee het kwatrijn begint. We kunnen het laten uiteenvallen in waar  en schijnlijk. Het waar keert terug in de vierde regel van het kwatrijn. Het schijnlijk is een lichaam (regel 4) dat dood lijkt, maar het niet echt is.

 

Na de dood van de geliefde te hebben aangekondigd, keert de dichter terug naar zijn leven. Hij heeft ooit een schuld op zich geladen en die moet hij nu inlossen. Zijn opdracht bestaat erin de dode geliefde opnieuw aan het leven te schenken. Hoe kan hij dat doen? Als dichter doet hij haar terug ontstaan in zijn gedichten. Hij kreeg daartoe de elementen mee. De regen uit de vorige strofe die verwijst naar de inspiratie en de gave van het woord.

 

Voor de zin de stenen dorsten naar verzadiging heb ik niet direct een verklaring. Mogelijk zijn de stenen de neutrale woorden die hevig verlangen om tot een gedicht te worden.

 

In de laatste strofe heeft de dichter zijn doel bereikt. De dode geliefde heeft nu gemeenschap met de hele natuur. Door de dingen uit de natuur op haar te betrekken, ontstaan de gedichten die haar opnieuw een plaats in het leven geven.

En let even op de woorden of ik het ben. Hij kan natuurlijk geen reële omgang met haar hebben. Het is alsof hij zich met die woorden zelf niet serieus neemt, het lijkt wel een kwinkslag. Maar je kunt het ook wel ernstig lezen. In elk ding waarmee de geliefde omgang heeft, is de dichter aanwezig.

 

De dichter heeft ten slotte vrede met God (hij lost zijn schuld in, doet boete met zijn gedicht) en met de mensen (die zijn verzen aanvaarden).

Henry James (1843-1916): Washington Square (1880)

Deze korte roman vertelt het verhaal van Catherine Sloper, de dochter van een welstellende dokter-weduwnaar in New York. Ze is erg gehecht aan haar vader die haar op zijn beurt zeer genegen is haar met veel ironie behandelt. Dat verandert als zijn dochter verliefd wordt op een jongeman, een nietsnut die het op haar fortuin voorzien heeft. De vader doorziet de aanbidder al vlug en verbiedt zijn dochter met hem te trouwen. Dat leidt tot spanningen tussen vader en dochter. Het huwelijk gaat ten slotte niet door, omdat de jongeman zich realiseerde dat hij bij een huwelijk in ieder geval toch naast het geld zou grijpen. Na de dood van de vader, twintig jaar later, onderneemt de aanbidder nog een poging tot toenadering maar hij wordt afgewezen.

Een pretentieloos verhaal, maar vooral de gesprekken tussen de verschillende personages, met hun gevatte replieken, zijn het lezen waard.

Een bescheiden aanzet om deze blog opnieuw op te starten. Ik hoop voldoende tijd te vinden om er geregeld iets op te plaatsen. Een van de redenen dat ik er opnieuw mee begin is om het schrijven niet af te leren. Beroepshalve heb ik dertig jaar lang vertaald. Ik houd te veel van het Nederlands, om het gebruik van mijn moedertaal teloor te zien gaan.

Voor wie liefheeft is God een overbodig iets.

Liefde is huilen om andermans mens-zijn.

De mens die ik liefheb hoeft mij niet lief te hebben.

Liefde voor God is verspilde liefde.

Liefde komt niet van God, maar valt uit de hemel.

Liefhebben kan je enkel wat kwetsbaar is.

Liefde is een geschenk dat men weggeeft.

Blason du corps féminin

 

Een blason is een literair genre uit de 16^e eeuw in Frankrijk. Het is een soort lofdicht (soms ook een hekeldicht).

Het is een gedicht waarin een voorwerp, een kleur, een begrip enz. wordt opgeroepen. De dichter beschrijft het voorwerp niet, maar zet zijn verbeelding aan het werk en verheerlijkt meestal de aantrekkelijke kanten ervan.

Het blason du corps féminin kwam terug in de mode dankzij Clément Marot. Die Franse auteur moest wegens zijn opvattingen in 1535 Frankrijk verlaten en vertrok naar Ferrara. Aan dat  protestantse hof genoot hij de bescherming van de hertogin van Ferrara. Daar dichtte hij zijn Blason du beau tétin. Dat had zo’n succes, dat een hele reeks Franse dichters het idee oppikten en op hun beurt dergelijke blasons begonnen te schrijven. Ze stuurden ze op naar Marot en die bezorgde ze aan de hertogin. Samen beslisten ze dat het meest geslaagde gedicht er een was van  Maurice Scève, namelijk Le blason du sourcil.

Het blason dat hieronder volgt is van een anonieme dichter en het beschrijft het intieme lichaamsdeel van de vrouw. Het is speels en pikant. Leuk vond ik de vergelijking met de aars (loin de danger et bruit de ton voisin) et het meest geslagd de laatste tien regels. Het vertalen lijkt me onmogelijk. Ik zal onderaan enkele woorden verklaren.

 

Le …

 

Petit mouflard, petit … rebondy,

Petit connin plus que levrier hardy,

Plus que Lyon au combat courageux,

Agille et prompt en tes follastres jeux

Plus que le Singe ou le jeune Chaton,

Connin vestu de ton poil folaston,

Plus riche que la toison de Colcos,

Connin grasset, sans arestes, sans os,

Friant morceau de nayfve bonté,

O joly … bien assis, hault monté

Loing de danger et bruit de ton voisin,

Qu’on ne prendroit jamais pour ton cousin,

Bien embouché d’un bouton vermeillet

Ou d’un Rubis servant de fermeillet,

Joinct et serré, fermé tant seullement

Que ta façon ou joly mouvement,

Soit le corps droict, assis, gambade, ou joue,

Si tu ne fais quelque amoureuse moue.

Source d’amour, fonteine de douceur,

Petit ruisseau appaisant toute ardeur,

Mal et langueur : ô lieu solacieulx,

Et gratieux, sejour delicieux,

Voluptueux plus que tout autre au monde:

Petit sentier qui droict maine à la bonde

D’excellent bien, et souverain plaisir,

Heureux sera cil duquel le desir

Contenteras, qui prendre te pourra

Et qui de toy plainement jouyra.

 

 

moufflard: k...

rebondy: mollig

connin: konijn

follastres jeux: uitgelaten spelletjes

folaston: kroezelig

colcos: colchis waar het gulden vlies zich bevond

grasset: mollig

fermeillet: sluiting,

gambade: dartel, huppelend

solacieulx: aangenaam, soelaas biedend

bonde: gat

cil: degene

 

 

 

 

 

Pessoa:  Criança desconhecida e suja brincando à minha porta

Dit gedicht schreef Pessoa onder het pseudoniem van Alberto Caeiro.

 De vertaling is van mezelf en gezien mijn onvolmaakte kennis van het Portugees  mag de lezer er niet te streng voor zeijn.

 

Onbekend en vuil kind dat voor mijn deur speelt,

Ik vraag je niet of je me een boodschap van de symbolen brengt.

Ik vind je bevallig omdat ik je nooit eerder heb gezien,

En natuurlijk, mocht je proper zijn, dan was je een ander kind,

En zou je hier niet komen.

Speel in het stof, speel !

Ik waardeer je aanwezigheid enkel met mijn ogen.

Het is meer waard altijd iets voor het eerst te zien, dan het te kennen,

Want kennen is als nooit voor het eerst te hebben gezien,

En nooit voor het eerst te hebben gezien is enkel hebben van horen zeggen.

 

De wijze waarop dit kind vuil is, verschilt van de wijze waarop de anderen vuil zijn.

Speel! Terwijl je een steen op raapt die in je hand past

Weet je dat hij in je hand past.

Welke filosofie bereikt een grotere zekerheid?

Geen enkele, en geen enkele kan ooit komen spelen voor mijn deur.

 

 

De dichter ziet een onbekend vuil kind voor zijn deur spelen. Dat voorval treft hem en hij wil weten wat hetgeen hij daarbij ervaart, voor hem inhoudt. Het zet hem aan het denken. Hij vraagt haar niet naar de symboliek van die eigenschappen (spelend kind, vuil en onbekend). Hij vindt het bevallig omdat hij het voordien nooit zag en was het proper geweest, dan was het een ander kind en zou het hier ook niet komen.

Die gedachte bevredigt de dichter echter niet. Daarom moet het kind voort in het stof spelen, want hij moet het beeld vasthouden om het gebeurde echt te begrijpen.

 

Dan bedriegt hij zichzelf. Hij zegt dat hij haar enkel bevallig vindt met zijn ogen. Alsof er zoiets bestaat als louter zien, zonder bij-gedachten.

Hij zet een nieuwe redenering op. Het is meer waard iets voor de eerste keer te zien dan het te kennen, want dat laatste is alsof je nooit iets voor het eerst hebt gezien en dat betekent dat je het alleen hebt van horen vertellen.

 

Maar ook hier loopt hij vast. Voor het eerst iets zien betekent: erdoor getroffen worden, iets speciaals ervaren. Bij kennen is er geen verrassing meer. Heb je het niet gezien, dan heb je het slechts van horen vertellen, d.w.z. de ervaring is niet authentiek.

 

Neen, dit meisje is anders vuil dan andere vuile meisjes. (Omdat dit specifieke meisje hem op de een of andere manier getroffen heeft, ook de aanleiding was voor het gedicht).

 

Nog altijd is het antwoord onbevredigend en moet het meisje verder spelen. Ze raapt een steen op die in haar hand past. Het kind denkt niet. Het speelt. Het kind is in staat te doen wat de dichter niet kan. Het doet iets zonder erbij na te denken. Het  spelen is zijn ware zijn. (Maar zo interpreteert de dichter het. Hij kan natuurlijk niet in het hoofd van het kind kijken. Hij verbeeldt zich dat het alleen maar speelt. Wie weet denkt het intussen wel: wat een rare man staat me daar aan te gapen).

 

Geen filosofie kan een grotere zekerheid bieden. Geen enkele filosofie komt voor zijn deur spelen, d.w.z. kan dat moment van inzicht geven dat het spelende kind wel kan.

 

En zo kun je uiteindelijk voor geen enkele unieke ervaring een verklaring vinden. Het overkomt je. Laat het gebeuren en wees dankbaar dat het gebeurt.

 

Boutens: Rijk gemis

 

Als onwisselbaren schat

Draagt de ziel heur rijk gemis

Door de bonte wildernis

Van de groote menschenstad:

 

Heel de volheid van haar hart,

Nardus in zijn broos albast-

O te liefelijken last

Voor dees markt van vreugd en smart!

 

Stil, want hier of nergens woont

’t Jong en uitverkoren hoofd

wien uw balsem is beloofd,

dien gij straks tot koning kroont…

 

Of om hoek van avondstraat

straalt in gelen lampenschijn

aan het wereldsche festijn

van uw god het bleek gelaat.

 

En gij wankelt door de deur:

Over hoofd en voet en stool

Uit gebrijzelde fiool

Stroomt de schat van vloeibren geur.

 

In dit gedicht is en man uit het oude Griekenland op een avond op zoek naar zijn geliefde, ik veronderstel een jongeling. De dichter gaat ervan uit dat mens en ziel hier identiek zijn, want in regel vijf heeft hij het over het hart van de ziel. Dat hart is vervuld van een schat, rijk gemis genoemd, die niet in- of omwisselbaar is. Die schat is de onbeantwoorde (het gemis) liefde voor een jongeling.

De liefde is echter problematisch. De dichter moet in ongunstige omstandigheden proberen haar in vervulling te laten gaan. Hij bevindt zich namelijk in een grote stad: een markt waar zowel vreugde als smart voorkomt. Die wereld is vol gevaar voor zijn kostelijk bezit, zijn liefde. Daarom vergelijkt hij haar met nardusolie die opgeborgen zit in een broze fiool van albast.

De dichter wil de hoop echter niet verliezen. Hij onderbreekt zijn pessimistische gedachtegang. Stil, zegt hij tot zichzelf. Want hier kan hij de jongeling aantreffen. De balsem is bestemd voor de jongeman die hij straks, met zijn liefde, tot koning hoopt te kronen. Hier of nergens zegt hij. Het doet denken aan nu of nooit. Als de jongeman niet hier is, dan is hij nergens. Met andere woorden, hij moet hier zijn. De dichter ziet straks misschien zijn gelaat in het licht van een lantaren. Maar twijfel en vrees slaan al toe: de jongeman neemt deel aan het feest in de stad, hij heeft een bleek gelaat. Dan gaat de dichter ergens binnen: een drankgelegenheid, een bordeel? In ieder geval worden zijn verwachtingen de bodem in geslagen. De fiool met de geurige olie, d.i. zijn hart vervuld van liefde, breekt en de schat vloeit weg.

 

De nardusolie komt ook enkele keren in de bijbel voor. De mooiste passage is die in Markus, het oudste evangelie. Hiervan komt de tekst het beste overeen met wat er in het gedicht gebeurt. Onder 14:3 lezen we:

 

Terwijl Hij nu te Betanië was in het huis van Simon, den melaatse, en aanlag aan tafel, kwam er een vrouw, die een albasten kruik vol echte, kostbare nardus droeg; zij brak de kruik stuk, en goot de nardus uit over zijn hoofd.

 

Zou Boutens hier dit bijbelse tafereel in zijn gedicht hebben willen weergeven? Waarschijnlijk niet, want als het om Jezus ging, zou hij bijvoorbeeld het woord god in de vierde strofe met een hoofdletter hebben geschreven.

 

Men kan het gedicht ook als een erotisch vers lezen. De  broze albasten fiool zou dan voor het mannelijk geslacht staan, dat de nardus, het sperma, bevat. Dat is de balsem die hij de jongeman wil schenken. Maar om de een of andere reden wordt die balsem verspild

Beschouwingen bij Als de ziel spreekt

 

Enkele persoonlijke  beschouwingen bij dit gedicht van Boutens.

Wat Boutens onder ziel verstaat, weet ik niet. Misschien zullen we er iets meer over weten als we zijn gedicht nauwkeurig proberen te lezen.

 

De ziel die spreekt huist in degene die het gedicht schrijft. Maar aangezien de ziel zelf niet kan spreken, toch zeker niet met taal, voert de dichter een gesprek met zichzelf. Hij praat niet voor zich uit, maar voert een dialoog. De schrijver bestaat dus uit twee entiteiten: hijzelf als persoon en zijn ziel. Misschien manifesteert de ziel zich in iets anders dan woorden, bijvoorbeeld in gevoelens, verlangens, emoties en dergelijke. De dichter vertaalt die manifestaties dan in woorden.

Eigenlijk zijn er drie instanties in het geding. De ziel, de persoon en de dichter. De dichter laat de ziel tot de persoon spreken.

 

Het gedicht begint met de woorden: Lijd getroost. De persoon in kwestie lijdt en de ziel zegt dat hij daarin kan worden getroost. Het woord getroost is meerduidig. Als voltooid deelwoord van troosten  betekent het dat de persoon in zijn lijden wordt getroost of erop mag rekenen dat hij getroost zal worden. Zich getroosten betekent zich met gelatenheid ergens in schikken.  Ten slotte is er nog het Duitse woord ‘getrost’ dat de betekenis heeft van vol vertrouwen, gerust, zonder zorgen. Die drie betekenissen kunnen hier meespelen.

 

De ziel doet een belofte. Nog voordat alle tranen zijn gevloeid die nodig zijn om het leed weg te nemen, zal de ziel ervoor zorgen dat het leed omslaat in een vorm van geluk. Die verlossing uit het leed zal de vorm aannemen van een lach waarin het voorbije leven verenigd zal zijn.

 

Wat moet de persoon daarvoor doen? Of hij nu gelukkig of ongelukkig is, hij moet steeds openstaan voor het bewogen Licht van God, dat het eigenlijke leven is. Wat dat Licht van God moet voorstellen, is mij niet direct duidelijk.

 

De volgende twee strofen vormen een geheel. In strofe drie wordt de levensloop geschetst, met een ochtend en een middag. Zoals voordien de tegenstelling tussen leed en lach, wijst de dichter nu op de tegenstelling tussen jong en oud. Telkens weer wordt die tegenstelling opgeheven in iets dat luister bezit. Iets dat mooi en rijk is. Als die volheid is bereikt, zal ze tot het einde van de levensdagen verworven blijven.

 

Die laatste onbezorgde levensjaren worden in eenheid met de ziel doorgebracht. Samen wachten op de duistere overgang van de dood, waarna het eeuwige leven wacht.

 

Wat zegt Boutens dan uiteindelijk ? Dat het leven lijden is, maar wie zich openstelt voor het het licht van God zal zien dat er verlossing mogelijk is en dat het eeuwige leven wacht.

 

Het is misschien nogal theoretisch, maar er staan toch mooie dingen in het gedicht, ook voor wie niet in een ziel en het eeuwige leven gelooft.

 

In de derde strofe bijvoorbeeld ziet men voor zich een landschap dat nat is van de regen en dat de stralende zon doet schitteren.

 

Het beeld dat hij oproept in de eerste twee regels van de vierde strofe is dan weer heel hard, namelijk het beeld van een gelaat dat verstijft in de dood.

 

 

 

 

 

P.C. Boutens: De ziel spreekt

 

Lijd getroost; want ik zal klaren,

Eer uw tranen zijn vervuld,

Tot den lach die al uw jaren

In zijn éenen luister hult.

 

Laat door venstren van uw oogen

Open steeds in lach of leed,

Tot mij binnen dit bewogen

Licht van God, dat leven heet:

 

Als de zon den morgenregen

In den middag achterhaalt,

Tot de wereld allerwegen

Van hun éenen luister straalt,

 

Zal het masker uwer trekken,

Vóor het in den dood verstijft,

Nog mijn eigen glorie dekken,

Die u tot den einde blijft.

 

Na den klaren avondluister

Van uw oogen en uw mond

Wachten door hetzelfde duister

Wij denzelfden morgenstond.

 

Uit Vergeten liedjes. Athenuem – Polak & Van Gennep. Amsterdam 1990

Franco Sacchetti: Florentijnse verhalen

 

Italiaans schrijver 1335 – 1400.

 

Zijn hoofdwerk is Le Trecentenovelle: de driehonderd novellen. De uitgave van Ambo bevat hieruit een grote selectie.

Sacchetti nam een voorbeeld aan de Decamerone van Boccaccio. Maar zijn verhalen zijn niet zo gestructureerd. Het was hem er meer om te doen zijn tijdgenoten te vermaken. De verhalen gaan dan ook meestal over gebeurtenissen en anekdotes uit het Firenze van zijn tijd. (Trecento betekent ook de 14^e eeuw).  In sommige verhalen treedt de auteur zelf op, in andere komen dezelfde personages terug. De verhalen zijn over het algemeen humoristisch en nu en dan ook satirisch. Ze zijn niet zo pikant als die in de Decamerone. Elk verhaaltje begint met een korte samenvatting en wordt afgesloten met een les.

 

Verhaal CXI gaat bijvoorbeeld over een broeder Stefano die zijn buurvrouw wijsmaakt dat hij haar dochter kan afleren om lang in haar bed te blijven liggen. Zijn middeltje bestaat er naar eigen zeggen in om haar met brandnetels het bed uit te slaan. Maar hij doet met het meisje helemaal iets anders. En het gejammer dat de moeder hoort wordt niet veroorzaakt door de prikkende brandnetels.

 

Het besluit van het verhaaltje gaat als volgt:

 

De stad Venetië heeft het daarom goed geregeld: aangezien men anders vrouw of dochter niet wreken kan, is het een ieder geoorloofd om straffeloos geestelijken te verwonden, mits dat niet dodelijk is, en de boete ervoor bedraagt vijftig soldi. Wie er is geweest, heeft het kunnen zien; er zijn maar weinig priesters zonder littekens op hun gezicht. Door deze rem wordt hun tomeloze, bandeloze driestheid een halt toegeroepen.

Peter Handke: Wunschloses Ungluck

 

Het boek begint met een bericht uit een plaatselijk dagblad, waarin staat dat een 51-jarige vrouw zich door middel van slaaptabletten van het leven heeft beroofd. De volgende zin bezorgt de lezer een schok, als hij verneemt dat het om de moeder van de schrijver gaat. Daarna verschuift de aandacht naar de auteur zelf. Hij kan die dood niet direct plaatsen, voelt zich er ongemakkelijk bij en hij wil over het leven van zijn moeder schrijven. Door haar afkomst zal ze het lot delen van veel andere vrouwen die in dezelfde omstandigheden moeten leven, met een toekomst die weinig vooruitzichten biedt.

die ersten Kinder, ein bißchen noch Dabeisein nach dem Hantieren in der Küche, von Anfang ab Uberhört werden, selber immer mehr Weghören, Selbstgespräche, dan schlecht auf den Beinen, Krampfadern, nur noch ein Murmeln im Schlaf, Unterleibkrebs, und mit dem Tod ist die Vorsehung schließlich erfüllt.

 

In haar tienerjaren beleeft ze de opkomst van Hitler. De schrijver beschrijft goed hoe Hitler dankzij een uitgekiende psychologische aanpak de mensen wist te bekoren, hoe hij hun vertrouwen kon winnen.

 

 Hitler hatte im Radio eine angenehme Stimme. … Wir waren ziemlich aufgeregt. Zum ersten Mal gab es Gemeinschafserlebnisse. Selbst die werktägliche Längeweile wurde festtäglich stimmungsvoll. …Endlich einmal zeigte sich für alles bis dahin Unbegreifliche und Fremde ein großer Zusammenhang: es ordnete sich in eine Beziehung zueinander, und selbst das befremdend automatische Arbeiten wurde sinnvoll, als Fest. Die Bewegungen, die man dabei vollführte, montierten sich dadurch, daß man sie im Bewußsein gleichzeitig von unzähligen anderen ausgeführt sah, zu einem sportlichen Rhytmus – und das Leben bekam damit eine Form, in der man sich gut aufgehoben und doch frei fühlte.

 

Op die euforie zou al vlug de oorlog volgen. In het persoonlijke leven van de moeder loopt het ook fout: relaties die stuklopen, abortussen, ziekte enz. De zonnige kant van haar leven is al vlug voorbij en van nu af gaat het bergaf tot haar zelfdodong.

 

Het boek is al van 1972, maar het is nog altijd even aangrijpend.

 

Onlangs las ik van Handke ook  Die Angst des Tormanns beim Elfmeter. De eerste zin van dat boek begint ook met een negatieve mededeling en de lotgevallen van de hoofdpersoon zijn evenmin opbeurend.

 

Dem Monteur Josef Bloch, der früher ein bekannter Tormann gewesen war, wurde, als er sich  am Vormittag zur Arbeit meldete, mitgeteilt, daß er entlassen sei.

 

 

Maria Petyt: Het leven van de weerdighe moeder Maria Petyt

 

De Vlaamse mystica Maria Petyt werd geboren in Hazebroek in 1623. Ze overleed in Mechelen in 1677. Op jonge leeftijd al had ze het plan opgevat om in het klooster te gaan. Haar geestelijke leidsman Michaël a S. Augustino (Jan van Ballaer), gaf haar opdracht haar leven op te schrijven. Die autobiografie is het eerste deel van het vierdelige verzameld werk dat Michaël na haar dood heeft uitgegeven. De laatste drie delen bevatten de schriftelijke verslagen van haar geestelijke ontwikkeling.

 

In de voorrede verklaart haar bezorger uitdrukkelijk:

 

Ende ick en hebbe niet goedt ghevonden, daer in jet te veranderen, noch en hebber jet by ghedaen als de verdeylinghen ende inhoudt der Capittelen.

 

We zouden dus te maken hebben met het authentieke levensbericht van de mystica. Dat mag misschien ook blijken uit de gewone taal en de aandacht voor dagelijkse en persoonlijke feiten.

Het werk is integraal te lezen  in de digitale bibliotheek DBNL.

 

Enkele fragmenten:

Op de leeftijd van  zeven of acht jaar kreeg ze de windpokken: alsdan liet my Godt overkommen de kinder-pocxkens, waer door ick verlore de voorgaende schoonheyt des aenschijns, de aenghenaemheyt, ende bevalligheyt, soo dat ick eenighsins leelijck ende mismaeckt wiert.

 

Een paar jaar later:

 

In desen tydt ende ouderdom ghevoelde ick dickwils een groote begeerte, om jevers te vertrecken in een Wildernisse, in een hol, oft speloncke, om aldaer een Eremyts leven te leyden, ende te leven by de kruyden der aerde.

 

Over verliefdheid

 

Hier quam ick in occasie van conversatie met onghelijcke persoonen, die my pretendeerden ten Houwelijck, ende om dat ick beschaemt was te segghen , dat ick Religieuse wilde worden, om niet begheckt te zijn, dede ick al mede, gelijck een ander, ende gheliet my, al oft hunne conversatie ende aensprake my aenghenaem gheweest hadde, ghelijck sy my oock allenskens aeghnaemwiert, want mijne affectie viel wat op eenen…

 

Over kastijding

 

Aengaende lyf-kastijdinghen, die waeren redelijck groot naer mijne teere ende jonghe complexie, want ick noch gheen twintich jaer oudt en was; hij dede my ses weken langh alle daghen een discipline nemen, daer beneffens dagh ende nacht draeghen eeinghe riemkens met pinnekens aen het lyf, aen ermen ende beenen, het ghene my seer pynighde

 

Ende op diversche manieren mijn Lichaem pynighde met die stekende netelen

 

J.D. Salinger: Franny and Zooey

 

Een korte roman uit 1961 van de pas overleden Amerikaanse auteur. De roman valt uiteen in twee delen. De eerste dertig bladzijden hebben als titel Franny. Zij is een dochter in de familie Glass die verder bestaat uit vader, moeder en nog vier kinderen. Twee andere kinderen zijn reeds overleden. In dit verhaal spelen Franny, haar oudere broer Zooey en de moeder de belangrijkste rollen.

Franny keert voor het weekend van de universiteit terug naar huis. Haar vriendje Lane haalt haar af aan het station. Ze gaan iets eten, maar het vlot niet echt meer tussen de twee. Ze praten naast elkaar heen en Franny lijdt momenteel blijkbaar aan een vorm van anorexia. Ze heeft een boekje bij zich waar ze nogal geheimzinnig over doet en dat ze liever niet aan haar vriend toont. Het heet “The Way of the Pilgrim”.Het gaat over een Russische pelgrim die in de eerste brief van Paulus aan de Tessalonicenzen (5:17) de zin “Bidt zonder ophouden” aantrof. Hij trekt zijn land rond op zoek naar wat die woorden kunnen betekenen. Ten slotte ontmoet hij een starets die hem zegt dat de woorden “Lord Jesus Christ, have mercy on me” het best geschikt zijn om voortdurend te bidden. Door ze voortdurend te herhalen bereikt men een staat van verlichting in de aard van het woord OM in de yoga. Lane is echter te nuchter om Franny hierin te volgen. Het etentje loopt slecht af, want Franny krijgt een flauwte.

 

In het aanzienlijk langere tweede deel, Zooey, is Franny thuis bij haar familie. Aanwezig zijn haar moeder en Zooey. Laatstgenoemde is enkele jaren ouder dan Franny. We treffen hem aan in het bad, waar hij een vier jaar oude brief van zijn broer Buddy leest. Erg tegen zijn zin krijgt hij op de badkamer bezoek van zijn moeder. Ze voeren een ellenlang gesprek over de toestand van Franny en wat ze er kunnen aan doen. Zooey belooft dat hij met haar zal praten. Dat gesprek gaat over haar bidmanie en over religiositeit in het algemeen. Hij boekt echter geen resultaat. Het laatste gesprek voert hij met Franny over de huistelefoon, waarbij hij zich uitgeeft voor zijn broer Buddy. Franny heeft zijn list echter door, maar toch werpt dat gesprek vruchten af. Zooey herinnert haar aan een bepaald zinnetje van hun door zelfmoord om het leven gekomen broer Seymour.

 

Dit is ongeveer de verhaallijn van deze korte roman. Wat telt is echter hoe die is ingevuld en daarvoor moet men het boek lezen. De gesprekken zijn meesterlijk en met veel humor geschreven.  Ze zijn bovendien boeiend voor wie zich interesseert voor zoekende jongeren. Een boekje dat ik zeker zal herlezen.