Archief

Het is moeilijk om van iemand te houden als je niet van jezelf houdt.

Het is moeilijk om van iemand te houden als die niet van zichzelf houdt.

 

In mijn jonge jaren was het gebruikelijk om te bidden met verstrengelde vingers. Daarbij is het praktisch onmogelijk om je vingers ontspannen te houden. Er komt spanning in je handen, onderarmen en schouders. Als je dan nog eens geknield moet zitten, neemt de spanning nog toe. Psychologisch getuigt die houding van onderdanigheid, van eerbied, misschien ook van ingetogenheid.

 

Als ik probeer te mediteren, gebruik ik mijn handen op een ander manier. Ik breng mijn vingertoppen voor mijn borst zacht tegen elkaar en onmiddellijk gaat mijn ademhaling trager en verzink ik in mijn lichaam.

In memoriam M.v.d.B

 

Vorige nacht viel me een naam te binnen van meer dan vijftig jaar geleden. Toen ik hem googelde las ik tot mijn spijt dat de dame begin dit jaar overleden was. Er was een foto bij afgedrukt, maar ik herkende haar niet. Ik kan haar ook nu niet meer voor de geest halen. Waarschijnlijk zal zij in haar verdere leven nooit aan mij gedacht hebben. Het zat zo. Op mijn zestiende had ik rugproblemen waarvoor ik gymnastiek bij haar diende te volgen. Ze was zowat acht jaar ouder dan ik. Ik weet niet hoe het kwam, maar ik werd verliefd op haar. Een platonische liefde die van een kant kwam en die ze misschien nooit heeft opgemerkt. Dat heeft ongeveer twee jaar geduurd. Een keer was ik bij haar thuis uitgenodigd. Als ik het me goed herinner was het om me een boek van Vondel te tonen. Bij die gelegenheid was haar jongere zus ook aanwezig en die speelde een pianowerkje van Lodewijk Mortelmans.

Verder heeft ze me ooit geholpen om een das te kiezen voor het huwelijk van mijn broer.

Toen mijn rug genezen was, hebben we elkaar nooit meer ontmoet, geschreven of gesproken.

 

Nu las ik dus dat ze overleden was en dat ze in een WZC (woonzorgcentrum) verbleef.

 

Hoe mooi zou het zijn als ik een foto van haar als die jonge vrouw kon zien

Losse bedenkingen 2: De hoofddoek

Over het dragen van een hoofddoek zijn er argumenten voor en tegen. De politici die over die kwestie knopen moeten doorhakken, nemen elk vanuit hun standpunt een beslissing waarvan ze denken dat ze de samenleving ten goede komt, dat ze stemmen oplevert enz.

Mij stoort het niet dat moslima’s, zelf aan een loket, een hoofddoek dragen. In het straatbeeld zijn hoofddoeken iets alledaags geworden. En bovendien zie je dagelijks ook moslimmeisjes zonder hoofddoek. Om maar te zeggen dat er onder moslims ook diversiteit heerst. Dat betekent echter niet dat we alle wensen van moslims moeten inwilligen. Bijvoorbeeld aparte klassen voor jongens en meisjes, apart zwemmen voor moslimvrouwen, invoeren van de islamitische rechtspraak enz.

Bepaalde regels van onze samenleving moeten moslims aanvaarden. Aan die laatste zin wilde ik toevoegen ‘als ze in onze samenleving willen leven en werken.’ Maar wat is ‘onze samenleving’? Onze maatschappij omvat tegenwoordig een groot percentage moslims. Zij hebben het recht om voor hun wensen te strijden. Maar in een democratie wordt nog altijd beslist door de gekozenen van het volk en bij die beslissingen moeten alle inwoners zich neerleggen.

 

Maar over die hoofddoek in het straatbeeld wou ik eigenlijk iets anders zeggen. Sommigen dragen hem omdat de koran het voorschrijft, omdat de vrouw zedig moet zijn, omdat ouders of echtgenoot het verplichten enz.

 

Welnu, als ik een moslimmeisje in de straat ontmoet, zal ik haar bekijken zoals ik elke andere man of vrouw bekijk. Even kijken en dan mijn blik afwenden. Ontmoet ik echter een meisje met hoofddoek, dan bekijk ik haar aandachtiger en nadrukkelijker. Waarom ? Omdat ik me afvraag: wie zit er onder die hoofddoek, hoe zou die persoon eruitzien zonder hoofddoek,  waarom draagt ze die hoofddoek enz. Met het gevolg dat zo iemand net veel meer opvalt. En is het nu niet dat wat  zijzelf of hun ouders of broers willen voorkomen ?

Losse bedenkingen 1: Geloven en niet-geloven

Dit stukje gaat niet zozeer inhoudelijk over dat onderwerp, dan wel over de taal.

Het valt me op dat men kan zeggen ‘Die persoon is diepgelovig of zeer gelovig enz.’, maar niet ‘Die persoon is zeer ongelovig.’

Als je ongelovig bent, dan ben je dat volkomen, voor 100 %. Je kunt niet een beetje ongelovig zijn. Als je zegt dat iemand ongelovig is, dan kun je enkel bedoelen ‘die man of vrouw ontkent het bestaan van God.’ Daarmee heb je alles gezegd.

Van een gelovige kun je wel zeggen dat hij diepgelovig is, een lauwe gelovige is enz. Voor die bewering baseren we ons op het gedrag van die persoon: hij bidt zelden of vaak, hij gaat af en toe of hij gaat elke zondag naar de kerk enz. Het geloof kan van mens tot mens aanzienlijk verschillen. Iemand kan het gezag van de paus aanvaarden of niet, de verrijzenis van Christus aannemen of niet enz.

Kortom, geloven is een heel ruim begrip. Centraal staat het geloof in een God, maar daarnaast heeft het begrip nog veel andere aspecten.

Gerrit  Achterberg: Weerbericht

De wolken hangen in een net van licht

tegen het westen, koele dominanten,

die zich langzaam als grote dril voortplanten.

Een zaad trekt heel de witte hemel dicht.

 

Waarschijnlijk regen, zegt het weerbericht.

Zegen des Heren, van langs alle kanten

komend over de dieren en de planten

en waar gij met uw lichaam tussen ligt.

 

Ik ben het leven uw bestaan verschuldigd,

maar kreeg de elementen met mij mee.

De stenen dorsten naar verzadiging.

 

Nu gij u in de dood met ieder ding,

of ik het ben zo vrij vermenigvuldigt,

heb ik met God en alle mensen vree.

 

 

 

 

Gerrit Achterberg is sinds mijn jeugd mijn lievelingsdichter en hij is dat altijd gebleven. Ik zal een poging ondernemen om het bovenstaande gedicht wat te verduidelijken. Althans zoals ik het zie. Ik ben niet wetenschappelijk onderlegd, het blijft dus de visie van een liefhebbende amateur.

 

Met dit sonnet opent de bundel Sneeuwwitje. Die vooraanstaande plaats doet vermoeden dat de dichter het een belangrijk gedicht vond.

 

In de eerste strofe wordt een bewolkte hemel beschreven. Wolken hebben iets dreigends, houden een verwachting in, nl. regen. Maar ze hangen ook in een net van licht. Licht maakt het mogelijk de wolken te zien en het verzacht hun dreiging. Ze hangen ook nog eens in een net, dat veiligheid biedt. De wolken zijn koele dominanten. Dominant is geen weerkundig begrip. Het hoort eender thuis in de biologie en de genetica, bv. een dominant gen. Dat we in een sfeer van reproductie zitten blijkt uit de volgende regels met woorden als voortplanting, dril, zaad.

Zoals we hierna zullen zien, staan de wolken symbool voor de mogelijkheid tot dichten. De regen kan de woorden van een toekomstig gedicht zijn, de inspiratie, enz.

 

De tweede strofe begint met een nuchtere, zakelijke mededeling van een buitenstaander. Volgens het weerbericht zal het waarschijnlijk gaan regenen. Vervolgens wordt het begrip regen opengetrokken naar God. Regen is een Zegen des Heren. In de Bijbel wordt op talrijke plaatsen naar de heilbrengende regen verwezen. Een mooi voorbeeld vinden we in Hebreeën 6:7. Wanneer de grond de telkens neervallende regen indrinkt en voor die hem bewerken bruikbaar gewas voortbrengt, deelt hij in de goddelijke zegen. De manier waarop de regen valt, komend  over de dieren en de planten, doet ons aan een Bijbels ongerept landschap denken.

En dan volgt die prachtige zin: waar gij met uw lichaam tussen ligt. Nu eerst verschijnt de dichter op het toneel en introduceert hij zijn geliefde.  Hoe tragisch is die zin. In dat paradijs ligt het dode lichaam van zijn geliefde. Aan de ene kant behoort het ertoe, aan de andere kant is het er door zijn dood van uitgesloten.

 

Let ook eens op het woord waarschijnlijk  waarmee het kwatrijn begint. We kunnen het laten uiteenvallen in waar  en schijnlijk. Het waar keert terug in de vierde regel van het kwatrijn. Het schijnlijk is een lichaam (regel 4) dat dood lijkt, maar het niet echt is.

 

Na de dood van de geliefde te hebben aangekondigd, keert de dichter terug naar zijn leven. Hij heeft ooit een schuld op zich geladen en die moet hij nu inlossen. Zijn opdracht bestaat erin de dode geliefde opnieuw aan het leven te schenken. Hoe kan hij dat doen? Als dichter doet hij haar terug ontstaan in zijn gedichten. Hij kreeg daartoe de elementen mee. De regen uit de vorige strofe die verwijst naar de inspiratie en de gave van het woord.

 

Voor de zin de stenen dorsten naar verzadiging heb ik niet direct een verklaring. Mogelijk zijn de stenen de neutrale woorden die hevig verlangen om tot een gedicht te worden.

 

In de laatste strofe heeft de dichter zijn doel bereikt. De dode geliefde heeft nu gemeenschap met de hele natuur. Door de dingen uit de natuur op haar te betrekken, ontstaan de gedichten die haar opnieuw een plaats in het leven geven.

En let even op de woorden of ik het ben. Hij kan natuurlijk geen reële omgang met haar hebben. Het is alsof hij zich met die woorden zelf niet serieus neemt, het lijkt wel een kwinkslag. Maar je kunt het ook wel ernstig lezen. In elk ding waarmee de geliefde omgang heeft, is de dichter aanwezig.

 

De dichter heeft ten slotte vrede met God (hij lost zijn schuld in, doet boete met zijn gedicht) en met de mensen (die zijn verzen aanvaarden).

Henry James (1843-1916): Washington Square (1880)

Deze korte roman vertelt het verhaal van Catherine Sloper, de dochter van een welstellende dokter-weduwnaar in New York. Ze is erg gehecht aan haar vader die haar op zijn beurt zeer genegen is haar met veel ironie behandelt. Dat verandert als zijn dochter verliefd wordt op een jongeman, een nietsnut die het op haar fortuin voorzien heeft. De vader doorziet de aanbidder al vlug en verbiedt zijn dochter met hem te trouwen. Dat leidt tot spanningen tussen vader en dochter. Het huwelijk gaat ten slotte niet door, omdat de jongeman zich realiseerde dat hij bij een huwelijk in ieder geval toch naast het geld zou grijpen. Na de dood van de vader, twintig jaar later, onderneemt de aanbidder nog een poging tot toenadering maar hij wordt afgewezen.

Een pretentieloos verhaal, maar vooral de gesprekken tussen de verschillende personages, met hun gevatte replieken, zijn het lezen waard.

Een bescheiden aanzet om deze blog opnieuw op te starten. Ik hoop voldoende tijd te vinden om er geregeld iets op te plaatsen. Een van de redenen dat ik er opnieuw mee begin is om het schrijven niet af te leren. Beroepshalve heb ik dertig jaar lang vertaald. Ik houd te veel van het Nederlands, om het gebruik van mijn moedertaal teloor te zien gaan.