Bericht aan de bevolking , Kortrijk mei 1940

26 mei

De Britse Generaal Gort krijgt de toestemming om zijn soldaten van het BEF (Brit­ish Expeditionnary Force) van hetvasteland terug naar Groot-Brittannië te evacueren. Het is een controversiële operatie  want het Franse leger wordt nauwelijks in de actie betrokken. De word de  grootste evacuatie in de geschiedenis, `Operatie Dy­namo', zal in de geschiedenisboeken altijd verbonden blijven met de naam van de Franse havenstad Duinkerken.
Maar in feitte  zal de kuststrook in kwestie  zich zich tot 31 mei uitstrekken tot aan de Belzische badplaats De Panne.Al heel vroeg in de ochtend om 03u30 beukt het Duitse leger in op de geallieerde stellingen tussen Wervik en Geluwe. Tussen de beide plaatsen is een stuk front dat slechts met 300 wielrijders van de 17^de I.D. is opgevuld, zij moeten stand zien te houden op een front van 5 km breed.

In Geluwe zelf houden het 4^e  en 5^e  eskadron van het 1^ste  Lansiers de dorpskom met de weg naar leper, dit tot dat ze bijna omsingeld worden en zich moeten terugtrekken. Zij strijden van huis tot huis. Het Groot Hoofdkwartier besluit om het bevel tot de terugtocht te geven, daarbij zal de rechtervleugel het eerst vertrekken. Dit gebeurt rond 07u.00 en kort daarna al bereiken de voorhoeden van de 31^ste Duitse ID Geluwe en Wervik. De helft van het 1^ste Lansiers wordt er gevangen genomen. Het 3^e eskadron van het 3^e Lansiers stelt zich te noorden van Geluwe (langsheen de spoorweg Ieper - Roeselare )

in carré op om zich zo langs alle kanten te kunnen verdedigen maar na vier uur strijd word deze groep dapperen overrompeld door de Duitse overmacht. 

Het 2^de Cyclisten gaat de verdedigingslijn langsheen de spoorweg Ieper - Roeselare versterken. Bij Dadizele kunnen het 2^e  Lansiers en het 2^e  Jagers te Paard zich handig uit de strijd losmaken en naar Staden terugtrekken, uiteraard gebeurt dit onder vijandelijk vuur. Het terugtrekken van de 2^e Cavaleriedivisie (CD) verloopt zeer moeilijk.

Omstreeks 06 u.00 wordt de frontsector van het IV^e Leger­korps, waarvan het hoofdkwartier zich te Dadizele bevindt, aangevallen. Het 5^de Jager te Voet (het zuidelijk gelegen regiment van de 10^de I.D.) krijgt het zwaar te verduren.

Na een grondige artillerievoorbereiding worden ze op gans hun front aangevallen. De strijd wordt hoofdzakelijk op Lede­gem gericht. De Duitsers worden overal teruggeslagen.  Zij hernemen  hun aanvalpogingen even na de middag en rond 19 uur ‘s avonds. De enkele loopgraven die ze er kunnen innemen  worden al even vlug weer furieus door de Belgen heroverd.

Rond Menen en Wervik opent de Britse artillerie ondertussen het vuur op de oprukkende vijand. Vanaf de hoogte van Ha­lluin (Fr) en Le Colbras (Fr) neemt ze de brug, de Rijselsstraat, de Wer­viksestraat, de weg naar Kortrijk, de Koekuit en de weg naar Geluwe onder vuur. In Wervik viseert de R.F.A ( de Britse artillerie) speciaal de Laagweg en de Hoogweg.
Van op de zuide­lijke Leie oever volgt het 6^Th Black Watch regiment alle Duit­se bewegingen en bestookt ze met zwaar mitrailleurvuur. Onze 1^ste ID stelt zich samen met het 4^e Lansiers van de 2^e CD op langsheen de spoorweg Roeselare - leper. Hier heeft men 2000 treinwagens geplaatst. Tussen de Frezenberg en en de Zilverberg vormen ze een antitankhindernis van twaalf kilometer lang.

 

In Zonnebeke vinden burgers en vluchtelingen in de loodsen van de steenbakkerij Iweins-Vanbiervliet een reusachtige Britse voorraad aan levensmiddelen. In geen tijd is de hele opslagplaats leeggehaald. Ook de aaneengekoppelde spoor­wegwagons krijgen bezoek van burgers. Ze halen er alles uit wat ze denken te kunnen gebruiken en dit onder het oogluikend toezien van de militairen.

Aan het Komen - leper kanaal graaft de 143^Th Britse brigade zich met drie bataljons in, dit doen ze om de sector Komen - Houthem te verdedi­gen. De 13^nd en 17^nd brigade stellen zich op achter het kanaal en achter de spoorlijn van Houthem tot Zillebeke. Het 12^Th Lancers komt in leper aan en ziet er dat de stad niet verdedigd wordt en dat de bruggen er nog intact zijn. De Britse lansiers besluiten om in de stad te blijven tot dat de infanterie komt opdagen.Tegen de avond bereiken de Duitse troepen de Keiberg in Bese­lare en de Molenaarelst in Zonnebeke en even na 19uur arriveren ze ook op de Drogenbroodhoek te Moorslede. Ze naderen heel behoedzaam tussen de roggevelden en vragen naar de Britse ka­nonnen maar die zijnde dag voordien al weggehaald.

Aan de vluchte­lingen vertellen ze dat hun divisie, de 14^e Infanterie-Division, 's ande­rendaags in de vroege morgen zal aanvallen en dat de vluchte­lingen maar best weer naar huis terugkeren. Aan het kanaal Komen - leper slaagt de 31ste Duitse ID erin om het kanaal te na­deren maar de divisie komt terecht in het vuur van goed opgestelde Britse kannonnen en mitrailleurs. De divisie stopt en krijgt naast zich, aan haar linkerzijde, de 61^ste divisie die in de loop van de morgen vanuit Me­nen en Marke is aangevoerd onder aanhoudend Brits artillerievuur. Dezelfde avond bereikt de 18^e Duitse ID Zillebeke.

In de sector van de 8^ste I.D. is de Duitse artillerie de gehele nacht blijven vuren, tegen de ochtend wordt er nog intensiever geschoten. Bij het 13^de Linie, het rechtsgelegen regiment, komen de Duitsers omstreeks 07 uur uit hun bruggenhoofd en slagen erin om door te dringen tot in Oost-Rozebeke. Het rechtse bataljon wordt frontaal en in de flank aangevallen. Ze verliezen er de helft van hun effectief.De rest stelt zich op in een verbindingslijn met het gezicht naar het zuiden. Bij het 19^de Linie, het Links gelegen regiment, word de eerste aanval afgeslagen.
Omstreeks 08u30 slagen de Duitsers er in om Oeselgem  te veroveren en verder op te rukken in de richting van Wakken. Laatstgenoemde word tegen de middag bezet. Met andere woorden de  toestand verergerd! Tegen de middag is het front duidelijk afgebakend in de zuidelijke omtrek van Meulebeke,Oostrozebeke, Wielsbeke, de Leie tot aan  St-Eloois-Vijve, ten noorden van Wakken.  Op dat moment krijgt de bevelhebber van de infanterie van de 8^ste I.D. het bevel vanuit het hoofdkwartier van het Legerkorps, om het bevel te nemen van het 42^ste en 44^ste Linie en van de Groep Wielrijders van de 13^de I.D.. Met deze eenheden moet hij de spoorweg van Tielt naar Ingelmunster en Meulebeke bezetten. Ze moeten zich ook klaar maken voor een tegenaanval inde richting van de Mandel. Voor deze uitval zijn ze de steun van vijf artilleriegroepen beloofd. Maar tegen 15 uur bereikt slechts één bataljon van het 44^ste Linie, en dan nog beroofd van haar mitrailleurs, haar bestemming.De ander eenheden zijn onder weg hevig aangevallen door de Luftwaffe en zullen pas in de avond, in stukken en brokken, op hun reisdoel aankomen.

Gezien de omstandigheden moet de infanteriecommandant van de  8^ste  I.D. zijn actie beperken tot het bezetten en verdedigen van twee kilometer spoorweg.Hiervoor gebruikt hij het bataljon van het 44^ste evenals de mitrailleurs van een artilleriegroep, een peloton verkenners en zelfs het peloton dat instaat voor de bewaking van het hoofdkwartier van de Divisie.

De vijf artilleriegroepen concentreren een hels kanonvuur op Meulebeke dat juist door de Duitsers is bezet. Van die kant uit dringen de Duitsers niet meer aan.

Het 13^de Linie trekt haar front terug op de rivier de Mandel. Maar in de sector van de buren, de 9^de I.D., zijn de Duitsers (in de richting van Meulebeke) de rivier al overgestoken. De ondersteuningsartillerie van het 13^de wordt er onder Duits geweervuur genomen (vanuit het gehucht Paanders).De veraste artilleristen vernietigen vlug hun kanonnen en scharen zich rond de commandopost van het 13^de,ze gaan er strijden als infanteristen.

Bij het 19^de Linie worden de twee bataljons die van alle kanten omsingeld zijn geliquideerd, uitgezonderd één compagnie die blijft stand houden ten noordoosten van St-Baafs-Vijve.

Tegen 16u30 wordt het gene dat overschiet van de 8^ste I.D. opnieuw samengesteld, Dit gebeurt achter de Mandel en de Mandelbeek tot tegen Markgem. Bij het 13^de is de situatie wankel, de Duitsers zijn al in Marialoop, ten noordoosten van Meulebeke. De overschot van het 19^de zit  tezamen met elementen van het 6^de  Jagers te Voet geïsoleerd. Tot laat in de avond leveren ze een verbeten strijd. Van het 13^de en het 19^de schiet er niet veel meer over. Zeven artilleriebatterijen hebben hun stukken moeten vernietigen.

 

Boven de geallieerde linies dwarrelen  pamfletten waarop de Duitsers de geallieerde soldaten duidelijk maken dat de geallieerde troepen nu volledig omsingeld zijn, psychologische oorlogsvoering noemt men dat.

 

Het vliegveld te Stene krijgt in de vroege ochtend van de 26^ste  een vreemde bezoeker. Om 04uur raast een Wellington bommenwerper er over de landingsbaan en komt achteraan het vliegveldje, dat toch wat te klein is voor dit kaliber bommenwerper, tot stilstand.  De piloot Squadron Leader Glencross van het 37 Squadron steekt te samen met zijn bemanning ( de navigator P/O Cameron, waarnemer Sgt Parkhouse, radioman LAC Clear en de boordschutter AC Stamthorpe) het toestel in brand. Hun Wellington, de L7793, is boven Avesnes door afweervuur geraakt en met doorboorde motor en brandstoftanks hebben ze een noodlanding te Stene moeten uitvoeren. (Het verhaal van de bemanning zal geen happy end kennen. S/L Glencross zal op 28 mei bij bet kelderen van de S.S. Aboukir in bet Noordzeewater omkomen,  en P/O Cameron en Sgt R.C. Parkhouse zullen  nog dezelfde dag sterven, 26 mei, in de inschepingchaos rond Duinkerken.).

 

Het Belgisch luchtwapen telt op de ochtend van de 26^ste mei nog 23 toestellen en vervolgt haar operaties. De I/1 stuurt een Fox naar Eeklo. Een uur later landt het toestel te Stene dit nadat het achtervolgd werd door drie Duitse bommenwerpers. Tijdens de tweede missie dropt de bemanning een kist met zestig granaten boven Duitse infanteristen. Op hetzelfde vliegveld landt er een Fox Hispano van de lV/1, het komt vanuit Tours. Het toestel vliegt een verbindingsmissie maar het raakt vernield bij de landing. De bemanning, bestaande uit OLt Rousseau en Hodeige, is licht gewond.‘s Morgens stijgen zes Renards van de V/1 op te Zwevezele en vliegen naar Lombardzijde. Bij de landing geraken ten gevolge van de slechte staat van het terrein twee vliegtuigen beschadigd. Een missie in de namiddag verloopt zonder problemen. De VI/l voert twee missies uit boven Harelbeke en Roeselare. Om 11u30 verlaten de tien toestellen Zwevezele om de Fox van de l/1 op Stene te vervoegen

 

Vandaag wordt de opdracht van 25 mei naar de Leiebruggen door het Britse 59^th  Sqdn herhaald. bij Bij een van de pontonbruggen haalt het Duitse luchtafweergeschut de Blenheim R3613 omlaag. De machine slaat nabij Waasten tegen de aarde te pletter. Radio AC2 Albert Brogan en zijn waamemer Sgt Gordon Schwindt worden naast hun piloot in de omliggende velden begraven. (In 1941 zullen  de ouders van  piloot P/O R.E. Shaw  nog een tweede zoon ,boven Nederland, verliezen. Na de oorlog zullen de twee broers zij aan zij op de Nijmeegse militaire begraafplaats Jonkerbos in Nederland worden begraven).

 

Hoewel de luchtgevechten boven de kust nog steeds in hevigheid toenemen, vallen er toestellen zowat overal in België. De hele dag is het een aan- en afvliegen van  Duitse Heinkels en Dorniers ze worden geëscorteerd door de Messerschmitts Bf 110 van ZG 1 en ZG 26.  Deze voeren vooral bombardementsmissies uit naar het inschepinggebied.

 

De Hurricanes van het RAF 605 Sqdn zijn opnieuw actief boven West-Vlaanderen. Nadat P/O Muirhead boven Oostende een Duits vliegtuig heeft neergehaald, wordt hij zelf geraakt. Met behulp van zijn parachute springt hij uit zijn getroffen Huricane (N2346) en dwarrelt neer boven Oostende. Nabij de zelfde stad storten nog twee Duitse Bf 110 toestellen van de I/ZG 1 neer.

Artikel uit de Krant van West-Vlaanderen geschreven door Ere-luitenant-kolonel Roger R. Verbeke

 

De verplaatsing van het 'Schwerpunkt' naar de Frans – ­Belgische kust sleurt een verhoging van de luchtactiviteit boven Vlaanderen met zich mee. Terwijl het I^ste  Regiment vanuit Stene enkele observatievluchten uitvoert, probeert de Britse RAF de Luftwaffe te bekampen. De I^ste  Groep, van het I^ste  Belgisch Luchtvaart Regiment voert vijf missies uit tegen Duitse observatieballons. Bij de tweede vlucht wordt de Fox van Lt Haubert door twee Duitse jagers aangevallen, maar hij lukt er toch nog in om zonder al te veel schade naar Stene terug te keren.

Tijdens een verkenningsopdracht boven de weg Maldegem - Eeklo wordt de Fox van Vandeweghe en onderluitenant Delbroeck door enkele Flakgranaten ( granaten van de Duitse Luchtafweer ) geraakt.  Maar Piloot Vandeweghe slaagt er toch nog in zijn zwaardbeschadigde Fox over de piste van Stene te taxiën, de twee vliegeniers worden door Generaal Vandenberghe gefeliciteerd.

 

De V^de en VI^de  Groep vliegen elk twee missies. De eerste opdracht van de VI ^de  Groep zou de begeleidt  worden van zes Britse Hurricanes. Maar aangezien deze niet komen opdagen vliegt de enige overblijvende  Renard  van de groep zijn missie dan maar zonder enige bescherming.

Die ochtend escorteren de  Britse Hurricanes van het No17 en No 605 Squadron zes Blenheims op

een verkenningsmissie in de buurt van Gravelines, deze wordt gevolgd door een sweep boven de regio Menen - Kortrijk - Doornik.

Op 10000 voet boven deze laatste stad bemerkt  RAF piloot P/O Ian Muirhead een Duits vliegtuig ( een Hs 126) op, dit wordt een  makkelijke prooi. Het Duitse verkenningvliegtuig stort om 09u30  langsheen de weg Kortrijk - Menen neer.

GASMASKERS OP!

Zaterdag 25 mei, vroeg in de morgen, komt een bataljon motorrijders (ongeveer 304 man) van de Ardense Jagers vanuit Beitem waar hun "Etat Major" gekantonneerd is, in de richting van Menen aangereden. Daar gaan ze zich opstellen langs de westkant van de spoorweg Menen-Roeselare. Vanuit de colonne van de Etat Major word plots geroepen “Alerte au gaz!” De moto's stoppen en in paniekstemming worden de gasmaskers opgezet. Er ontstaat een verkeersopstopping wanneer nu ook andere colonnes komen opdagen. De verwarring en besluiteloosheid stijgt. Vanuit de achterste gelederen komt een officier zich nader informeren over het motief van de halte, na een bitse woordenwisseling beveelt hij de om  rit voort te zetten: "il n'y a pas de gaz!„Sommigen protesteren, anderen ontdoen zich van hun gasmasker om voorzichtig opnieuw de frisse buitenlucht met die vreemde geur in te ademen. De jongens uit de Ardennen kunnen immers die stinkende geur van rottend vlas, van de "vlasrote",niet thuiswijzen!

25 mei

In de vroege morgen van 25 mei willen de Duitsers hun succes van de vorige dag uitbuiten. Vanaf 07 u.00 valt de  Duitse 31^ste ID in westelijke richting aan, dit is in de buurt van Wevelgem dat door het 4^de Linie verdedigd word. Omstreeks 10 u.00 moet dit regiment zich terugtrekken. In Kortrijk wordt het 24^ste Linie langs drie kanten hevig aangevallen zodat dit regiment zich moet terugplooien in de richting van Sint-Eloois-Winkel waar het de restanten van het uiteengeslagen 3^e Linie en het 1^ste Licht Regiment oppikt om samen naar Dadizele te trekken waar het hoofdkwartier van de 1^ste ID gevestigd is.
Het 4^e Linie en het wielrijderseskadron moeten zich terugtrekken tot achter de baan Menen -Roeselaen proberen om in verbinding te blijven met de Britten.

Op dat ogenblik besluit het Groot Hoofdkwartier om een nieu­we sector te creëren naast het British Expeditionary Force (BEF). Het 1^ste Legerkorps, met haar commandopost te Westroze­beke, zal zich opstellen ten westen van de baan Menen - Roesela­re, om in verbinding met het IV^e LK, iedere vordering in de streek Roeselare - Menen - leper proberen tegen te houden. Ten zuiden van de baan Menen – Geluwe - Geluveld - leper zullen de Britten trach­ten stand te houden. Daarvoor beschikt het 1^ste LK over de restanten van de 1^ste ID, een groep artillerie en het Motor­bataljon. Daarnaast heeft het nog de 2^e Cavaleriedivisie (CD) ter beschikking dat om 07 u.30 van Torhout oprukt naar Dadi­zele -Geluwe om er een defensief front naar het zuidoosten op te stellen. Omstreeks 11u.00 komt het Britse regiment het 12^Th Lancers te Roeselare aan. in de namiddag worden ze opgesteld op de baan Roeselare - Menen met een 50-tal pantserwagens en lichte tanks. De 2^de  Cavalerie divisie komt omstreeks 13uur aan op de positie Geluwe- Dadizele, het 2^de Cyclisten bevind zich in het tweede echelon.

De 10^de I.D., bestaande uit het 3^de ,5^de en een bataljon van het 6^de Jagers te Voet krijgt artillerieversterking. Haar front loopt van Ledegem over Rollegem-Kapelle, Winkel-St-Elooi,  St-Katarina tot aan Lendelede. Het 9^de Linie moet als versterking het front naar het noorden komen verlengen, tot aan de Mandel. De infanteristen van het 9^de zullen pas aankomen en positie nemen om 13 uur. Onder weg hebben ze, door aanvallen van de Luftwaffe, aanzienlijke verliezen geleden. De mannen nemen stellingen in tussen Winkel-St-Elooi en Izegem. Ze lossen er de wielrijders en de genie van de 10^de I.D.af, die daar gepositioneerd waren in afwachting van de komst van het 9^de. Het bataljon van het 6^de Jagers te Voet gaat in reserve. In het midden, in de ondersector van het 3^de Jagers te voet, vallen de Duitsers omstreeks 15 uur  Winkel-St-Elooi aan. Zij slagen er in om hier en daar te infiltreren,maar ze worden teruggedrongen. Om 18 uur trekken de Duitsers zich terug. Meer ten Noorden, voor de stellingen van het 9^de Linie, zijn er schermutselingen tussen patrouilles. Om 18u30 meldt men de 10^de I.D, vanuit het L .K. ,  dat de commandant van de 6^de I.D is aangekomen en dat hij het bevel van het noordelijk deel van de sector op zich zal nemen,  deze bevat het 9^de Linie, het 3^de Jagers te Voet en de helft van de artillerie. Ook de komst van het 1^ste Grenadiers word gedurende de komende nacht verwacht. De commandant van de 6^de I.D., die al zijn diensthoofden, zijn transmissieploegen enz… in zijn oude sector heeft moeten achterlaten bereid  zo goed   en  zo kwaad  als hij kan zijn bevelhebberschap voor.  Dit gebeurt met de beperkte middelen die hij van het IV Legerkorps ter beschikking krijgt.

Vanaf de middag valt het motorbataljon van de Ardense Jagers aan op de spoorweg Menen – Roeselare.Daar ze een te uitgestrekt front bezetten ,moeten ze uitwijken naar het Noord - Oosten.

In de namiddag overvleugelen de Duitsers de stad Menen langs het noorden en infiltreren in de bres tussen de Belgen en de Britten. Talrijke uitgedunde Belgische eenheden moeten uitwijken en komen in Beselare en Zonnebeke terecht. De Duitsers achtervolgen deze terugtrekkende groepen, ook hun artil­lerie volgt het gevecht op de voet en blijft ononderbroken vuren. De gemeente Beselare wordt heel zwaar beschoten.

 

In de buurt van Dadizele weten de Ardense Jagers om 15u20 met ^­hun machinegeweren een Duitse jager neer te halen. Op de Kezelberg (Moorsele – Dadizele ) woed er een harde strijd.  De Duitse 14^de I.D. bestookt de heuvel met ratelend mitrailleurvuur en  mortierengranaten. De riposterende groene mutsen (Ardense Jagers) opgesteld langsheen de spoorlijn Menen Roeselare lijden zware verliezen mar bijten door . Ook het 4^de linie en de lansiers bieden goed weerwerk en pinnen de Duitsers vast op de oostelijke flank van de Kezelberg

De groep Wielrijders van de 17^de I.D. voert verkenningen uit langs de Leie,in de omgeving van Wervik. Tot hun grote verbazing treffen ze er geen Enkele Brits eenheid meer aan! Tengevolge gaat de groep zich opstellen op een front van 6km breed,gelegen tussen Geluwe en Wervik. Op die manier kunnen ze flank van de  2^de Cavalerie Divisie beschermen.Omstreeks 16 u.00 wordt ook Wervik fel bestookt met brand - en brisantgra­naten. Meer dan 200 huizen en gebouwen worden vernietigd of zwaar beschadigd.

Om 17 u.00 vallen de Duitsers het hele front van de 2^e CD nabij Menen aan, maar onze cavaleristen en een raak schietende artil­lerie weten de stormloop van de Duitse 18^e en 31^ste ID te stuiten.

 

Tegen 22 u.00 valt de aanval op het front van de 2^e CD stil, het front is intact gebleven maar de verliezen zijn bijzonder hoog. De cavaleriedivisie krijgt het bevel om zich niet terug te trekken tenzij de toestand echt onhoudbaar zou worden. En bij een eventuele gedwongen terugtocht moet ze zich ten noorden van de spoorlijn leper - Roeselare gaan opstellen.

 

In de namiddag van 25 mei komt het 4^e Lansiers via Oost­nieuwkerke in Passendale aan. De eskadrons worden naar de spoorweg gebracht en opgesteld onder het commando van de 1^ste ID. Tegen de avond komt het 31^ste Linie van de 15^e ID te Poelkapelle aan en gaat posities innemen langsheen de spoorlijn.

 

Veel burgers verlaten hun huizen. Vooral de mensen die dicht bij de spoorweg wonen want het is duidelijk te zien dat er daar zal worden gevochten. Ondertussen heeft Lord Gort, de Britse bevelhebber, vernomen dat de Duitsers op Menen in de richting van leper marcheren en hij vreest dat het Belgische Leger zich niet meer achter de IJzer zal kunnen terugtrekken, maar integendeel naar het noorden zal geworpen worden. Generaal Alan Brooke, de bevelvoerder van het Britse 2^nd Corps, dat ten zuiden van de Leie naar het oosten is opgesteld wilt kost wat kost een communicatielijn naar de kust vrij houden. Maar met het uur wordt die smalle doorgang nog smaller en smaller. Hij besluit om het Britse front naar het noorden te verleggen, langs het oude kanaal van Komen naar leper en dan langs het kanaal leper - IJzer. Hij stuurt er het 12^th Lan­cers naartoe. Omstreeks 18 u.00 besluit Lord Gort om de 5^th  en 50^th divisie, die aangeduid zijn voor een geallieerde tegenaanval, weg te halen in het zuiden en ze naar het Komen – leper kanaal te sturen en nog dezelfde avond word ook de 143^th  brigade van de 40^th  divisie naar het kanaal overgebracht.
De 9^de I.D.,sedert de nacht van 24 op 25 mei in positie aan de Mandel, dekt met haar twee overblijvende regimenten de rechterflank van het VII ^de Legerkorps die nu ,door het verdwijnen van de 3^de I.D., is blootgesteld.In de loop van de vorige nacht zijn Duitse elementen er in geslaagd om via de hoek gevormd door het Mandelkanaal en de Leie te infiltreren. Dit is gebeurt voor dat de 9^de I.D. ter plaatse was. Tegen het einde van de dag, na een reeks schermutselingen, beschikken de Duitsers ten N. van het kanaal over een klein bruggenhoofd dat ongeveer een kilometer diep is. Doch het 13^de Linie (8 I.D.) zal er voor zorgen dat dit bruggenhoofd gereduceerd wordt. De mannen van het 13^de heroveren brug No 1 van het kanaal.Maar een deel van de vijandelijke troepen  nestelt zich vast in de huizen te N. van de brug.In de loop van de dag slaagt het 13^de er ook nog in om een aanval op St-Eloois-Vijve terug te dringen.

 

 

 

De omsingeling voltrokken ! Er zijn nu twee fronten, met daar tussen in, een brede kloof  die in handen is van het Duitse leger. De Duitse doorbraak tussen Arras en Amiens snijdt nu het geallieerde front in twee. De Britten denken alleen nog aan  terugtrekken, ze hopen om via Duinkerken te ontsnappen. Een van de consequenties daarvan is dat de Luftwaffe boven haar achterhoede nu vrij spel heeft.

Het front van het Noordelijk Geallieerde leger volgt de lijn ten Zuiden van Boulogne - ten Zuiden van Kamerijk - ten Oosten van Valenciennes - de Schelde tot aan Gent, en van daar, den Westelijke oever van het kanaal Gent-Terneuzen.

Het tweede front loopt langs de Somme van Abbeville af, volgt dan de lijn Amiens-Laon-Rethel om zich zo verder aan te sluiten bij de Maginot-linie.

De Duitsers zijn zo diep door gedrongen dat  ze nu de zeekust bezetten tussen Boulogne en Abbeville . Een Frans tegenoffensief, met als uitgangspunt de streek ten Zuiden van St. Quentin, zou dus het front kunnen nog herstellen, maar het Franse leger is in het defensief gedwongen.  De verdere gebeurtenissen zullen dan ook de onmacht van dit leger bewijzen.

Ondanks hun succesrijke strijd ontvangen de Duitse troepen echter het bevel om de opmars te stoppen. Göring, de euforische bevelhebber van  de Duitse Luftwaffe, wil immers met zijn bommenwerpers  van uit de lucht boven de stranden van Duinkerken tot aan De Panne  de geallieerden de genadeslag toedienen. Maar die beslissing zal tegenvallen want  de Kampfgeschwader beschikken  niet meer over voldoende slagkracht om de job te klaren. Ook de Duitse Jagdgeschwader worden verplaatst, dit om ze op die manier gemakkelijker in de regio Duinkerken te kunnen inzetten.

 

Onze Belgische piloten vervolgen intussen hun opdrachten. De 1/1 verliest tijdens de derde missie een Fox. Deze is om 17u naar de regio Harelbeke gestuurd maar de bemanning Degreef  en  Meulers verdwijnt spoorloos.Vanuit Zwevezele vliegt de V/1 nog twee missies naar Deinze en Kortrijk,

Bij Kortrijk voert een Duitse Bf 109 E van de 1/JG 27 een noodlanding uit. Het toestel is voor 60 % beschadigd.

Onze luchtafweer eist drie toestellen op, waaronder een He 111 die om 16u langsheen de weg Dentergem – Meulebeke crasht. Men vermeldt ook nog twee toestellen te Langemark en een vijandelijk vliegtuig die na een luchtgevecht te  Mannekesvere is neergestort.

Op 24 mei ontvangt Koning Leopold III de vier ministers die hem nog niet verlaten hebben, dit zijn   de heren Pierlot, Spaak, Vanderpoorten en generaal Denis. In een uiteenzetting van de toestand doet de Koning hun inzien dat het leger weldra tot de overgave zal genoodzaakt worden. Nadat de ministers, in een lange redetwist, technische onuitvoerbare maatregelen voorstellen, wordt de Koning aangezet om per vliegtuig te vluchten. De Koning weigert op dit voorstel in te gaan, daar hij het zijn plicht acht om bij zijn leger en zijn volk te blijven, wat er ook moge gebeuren. Hij vraagt dat een minister bij hem zou blijven, maar geen enkele stemt hier in toe!

 

Het 12^de Linie  tijdens de Duitse aanval van 24 mei

 

Voorbereiding van de aanval:

 

De stellingen van het 12^de liggen sinds 6 uur onder hevig en ononderbroken vuur, en worden bestookt door automatische wapens vanuit de dekkingen (huizen) van Harelbeke.

Gevolgen:

- verliezen (vooral bij de 7^de Compagnie)

- volledige ontreddering van de transmissies per draad en door lopers.

- desorganisatie van de afsluitingsvuren door verliezen en vernieling van automatische wapens en C47 (= kanonnen), vermindering van het zicht door de rook, veroorzaakt door branden van de vlasvoorraden te Kuurne.

- absolute onmogelijkheid de reserves te verplaatsen. - volledige afzondering van de steunpunten in eerste lijn.

Eerste pogingen tot overschrijding: In de voormiddag, ter hoogte van I en II Bataljon: de Duitsers worden teruggeslagen.

 

De strijd bij het Eerste Echelon:

14.40 uur – 15 uur: - vorming van een bruggenhoofd op de scheidingslijn van I en II Bataljon.

15 uur – 16 uur: - uitbreiding van het oorspronkelijke bruggenhoofd. - mislukken van de tegenaanvallen.

16 uur: Overschrijdingen in het midden van 25 Linie, links en op de grens tussen 12 linie en 25 Linie.

16 uur – 18 uur: Opruimen van I en II Bataljon en opruimen van 25 Linie.

17 uur: -overschrijding bij 24^ste Linie

De strijd bij het tweede Echelon:

16 uur – 18 uur: - de vijand neemt contact met het 2de Echelon en omvleugelt zijn linkerflank (Hulste). - ten gevolge van onvoorziene ontwikkelingen verandert het tweede Echelon zijn oriëntatie.

20u30: - het linkergedeelte van 24ste Linie is doorbroken. - het rechtergedeelte van het tweede Echelon is ten westen voorbijgestoken.

 

De toestand stabiliseert zich bij het 12^de Linie.

- het Tweede Echelon (= III Bataljon) heeft een doorlopend front van ongeveer 2000 meter
- links: de resten (twee pelotons) van II Bataljon van het 2^de  grenswielrijders.

- achter: het I Bataljon van het 2^de grenswielrijders.

- verder: niets.

- geen verbinding meer met de divisie. 
 

Te Kuurne biedt het 12^de ,onder bevel van Kolonel Yvan Gerard, zeker dapper weerstand.

Om het tekort aan artillerie op te vangen, schieten de machinegeweren van de tweede lijn over de eerste heen. Zo rukt de tiende compagnie door middel van een tegenaanval, onder een op haar gerichte beschieting, tot vijfhonderd meter vooruit en slaan ze de vijand terug. Eens de nacht gevallen, zal een van haar pelotons door het gebrek aan munitie met de bajonet ten aanval trekken .

Aan de oever van de rivier (daar waar nu een herdenkingsmonument is opgericht), houdt soldaat Verhaeghe (en niet korporaal  Verhaeghe zoals hij in de volksmond is bekend en zoals het verkeerdelijk op zijn graf staat vermeld), met zijn mitrailleur lange tijd de aanvallers op afstand.  Hij is een Vlaming uit de streek ( Bissegem), die bij zijn Waalse vrienden is gebleven, wanneer tijdens de mobilisatie het derde bataljon, samengesteld uit Vlaamse soldaten, naar een andere eenheid overging. Men vind hem dood op zijn stuk. In de volksmond wordt hij als held beschouwt ,  maar doen al die andere jongens die te Kuurne sneuvelen niet evenzeer hun plicht?

De derde compagnie, (waarin  Koning Leopold als Prins heeft gedient), is volkomen omsingeld en verdedigt zich tot 19 uur, dit tot hun munitie volledig is opgebruikt.
Zij laten eenentwintig doden en talrijke gewonden achter op het slagveld. Dit zijn slechts enkele  van de talrijke voorbeelden van de plichtsbewustheid van de mannen van het 12^de Linie!

Het regiment wordt terecht op de dagorder van het leger geciteerd, evenals de derde groep van het derde artillerieregiment, die het steunde.

 

     

 

Ook de tegenstander  brengt hulde aan de moed van de onzen. In het historisch overzicht van de 14^de Duitse infanteriedivisie, kan men de ­volgende passage lezen:  "De aanval op een Belgische elitedivisie is hard en bloedig geweest. Het is  een zeer lastige strijd geworden onder het vuur van de machine- geweren en de artillerie en dit voor elke meter terrein. Nog voordat de Leie word bereikt heeft  het eerste peloton (van de tweede compagnie van het regiment Erdmannsdorff) reeds verliezen  geleden. Door een plotselinge aanval  tracht het nu om zich  meester te maken van de fabriek (de meelfabriek van Harelbeke). Hier en daar is valt er een kameraad gevallen, veel mensenlevens worden vernietigd. De fabriek ligt op een afstand van zestig a zeventig meter.­Het vijandelijk (Belgische) verdedigingsgeschut wordt steeds maar heviger. Als een van onze helmen te zien is, is hij het mikpunt van vijandelijke scherpschutters. De aanval schijnt te mislukken. De Belgen die de laffe terugtocht van de Britten met een buitengewone moed dekken, bieden een verwoede en steeds maar herhaalde weerstand

 

 

12^de  Linie

 

DE TERUGTOCHT: 

Het Regiment krijgt om 22.25 uur het bevel tot de terugtocht. De stelling wordt verlaten om 23.15 uur. De terugtocht, die niet door de vijand gestoord wordt, gaat over lngelmunster, Ardooie en Koolskamp.

 

DE VERLIEZEN:

Het Regiment is praktisch vernietigd. Verliezen bij benadering:

- 150 doden

- 500 gewonden

- 800 krijgsgevangenen.

Op 26 mei slaagt men erin opnieuw 20 gevechtstroepen (pelotons) te vormen.

 

Kolonel Gerard zal later schrijven: "De terugtocht gebeurde in perfecte orde. Het voorbijtrekken van de resten van mijn regiment blijft een van mijn meest ontroerende herinneringen. De fierheid zulke mannen in de strijd te hebben aangevoerd zal eeuwigdurend in onze harten blijven leven. Zij waren met tweeduizend in lijn. Honderd eenendertig werden gedood, meer dan vijfhonderd gewond".

 

Ardooienaar Jozef Lievens bij het 3^de Linie te Bissegem

 

Tijdens de 18-daagse Veldtocht is Jozef Lievens reserveluitenant bij het 3^de  Linie Regiment, II ^de Bataljon, 8^ste  Compagnieën mitrailleurs. Het 3^de  Linie behoort tot de 1^ste  Infanterie Divisie van generaal Coppens en uiteindelijk  tot het IV ^de Legerkorps van generaal Bogaerts. Samen met Gaston Van­dooren uit de Zuidmolenstraat in Roeselare maakt hij de aftocht van het 3^de Linie mee van het Albertkanaal tot aan de Leie. (G. Vandooren kan het verloop van de gebeurtenissen onderschrij­ven, zoals ze zijn opgetekend in het boek 'Kort­rijk tijdens de tweede wereldoorlog' van Jose Vanbossele).

 

De aftocht van uit de stellingen aan de Schelde start op 23 mei. Eens de aftocht voltooid strekt het Belgische front zich uit van de Braakman tot Me­nen. Het 3^de  Linie is achter de Leie in Bissegem vanaf de Zwingela­restraat tot aan Klein Vollander in Wevelgem opgesteld. Het regiment is al op 22 mei vanaf 17 uur in vier groepen uit Mariakerke bij Gent vertrokken. De eerste bussen komen om 19.45 uur toe aan de Drie Masten in Gullegem, het II^de Bataljon arri­veert rond middernacht aan de kerk van Bissegem. Om 21 uur geeft Kolonel Willems bevel de stellingen te bemannen.

In eerste echelon:

-het I^ste  Bataljon  van Majoor Versele vanaf Klein Vol­ander (Wevelgem) tot aan de voetweg Kruiskou­ter-Neerbeek.

-het II ^de Bataljon van Majoor Heinen, van zodra het ter plaatse zal zijn, vanaf de voetweg tot aan het St.-Janskerkhof

De 8. Compagnie mitrailleurs van Commandant Burke neemt stelling langs de Menensesteenweg van Bissegem dorp tot het kerkhof van Kortrijk.

Het verst naar Kortrijk toe liggen de twee secties van onderluitenant Verplaetse uit Waregem, in het midden recht tegenover het bos van het kas­teel van Marke de twee secties van luitenant Lievens en verderop de twee secties van luite­nant Dumon uit Merksem. De 23^ste  mei brengen de geallieerden en de Duitsers hun stellingen in orde.

24 mei. Om 02 uur in de morgen er worden Duitse verken­ners bij het 3^de  Linie gemeld.

Zes uur. De 3^de  Compagnie van Oberleutnant Potschat van het I ^ste  Bataljon van het 17^de  Infante­rie Regiment onder het bevel van Oberst Bert­hold graaft zich in aan de rand van het kasteel­park van Marke op 200 meter van de Leie. Luitenant Lievens ziet ze vlak voor zich. Het Duitse I.R. 17 wacht met de artilleriebeschieting om de 8^ste  Compagnie van het 3de Linie nicht vorzeitig zu warnen und gefechtsbereit zu machen. Het blijft er inder­daad rustig. Een ballon van de Duitsers stijgt uit het bos van Marke op om de Belgische stellingen te bespieden. Om 11.30 uur schiet de Duitse artillerie in. Stipt om 14.10 uur begint het Duitse artilleriebombardement dat prompt door de Belgische en Britse batterijen vanuit Gulle­gem, Moorsele en Menen wordt beantwoord. Om 14.20 vuren alle wapens. De M.G.-Compagnie  en de zware Flakmitrailleurs op de spoorwegberm dwingen het 3^de  om in volle dekking te gaan. Rookgranaten hullen de Leievallei in een dikke, witte rookwolk. Het I^ste  bataljon van het Duitse 17^de  I.R. gaat ten aanval en de stormboten steken om 14.30 uur van wal. Bij het I^ste  bataljon (17^de IR.) bijt de 3^de  compagnie de spits af. Ze rent vanaf het kasteelpark tot aan de Leie, dit wil zeggen over 200 metere open en vlak terrein. Luitenant J. Lievens geeft aan zijn sectie het bevel tot vuren, maar enkele soldaten zijn zo bang dat ze geen gehoor geven aan zijn bevel. In een 'wroede kolere' neemt hij zelf plaats achter de mitrailleur, maar wordt door een paar Duit­se kogels in de buik getroffen. Bloedend blijft hij alleen achter. Om 15 uur is de Duitse 3^de  Compagnie over de Leie en drijft het II^debataljon van het 3^de  Linie achteruit. Om 16.45 uur is het omsingeld door het Duitse  I^ste  bataljon van het Duitse 17^de  I.R.  De mannen van het 3^de worden gevangen genomen en worden naar de pannenfabriek in Mar­ke gebracht.  Duitse Sanitaters (verplegers) vinden de zwaar ge­kwetste luitenant Lievens en geven hem de eer­ste zorgen. 's Anderdaags vertrekken de krijgs­gevangenen te voet naar Spiere en verder naar Ronse, later naar Maastricht en Duitsland. Even voor Ronse rijdt een Duitse Rode Kruiswagen de colonne voorbij. Door het venster kan luite­nant Lievens teken doen naar onderluitenant Verplaetse. In een ziekenhuis in Bergen wordt hij geopereerd en op 16 juni 1940 wordt hij vrijge­laten.

 

De soldaten hadden veel bewondering voor zijn moed en kordaatheid.

Daar het nu moeilijker wordt om de chronologische orde van dag tot dag te volgen omdat bepaalde gevechten vier volle da­gen zullen duren, zullen we de frontsectoren apart behandelen.

 

Sector 1

24 mei

In de nacht van 23 op 24 mei trekt Lord Gort, zonder iemand daarvan op de hoogte te brengen, de Britse troepen rond Arras terug. Tengevolge kunnen in de vroege morgen van 24 mei de Duitsers oprukken in de richting van Béthune, St. Pol en St. Omer. De Britten beginnen ook met de ontruiming van hun basis in Le Havre. Het Franse leger begint eveneens tekenen van moedeloosheid te vertonen en de desertie wordt er bijzonder groot.

Wanneer men de verdeling van de Belgische strijdkrachten bekijkt dan heeft men de Indruk dat ze vooral opgesteld staan om de aanval van het 18^de Duitse Leger, aan het afleidingskanaal, op te vangen.Men denkt immers dat het front aan de Leie minder bedreigt wordt. Dat meent men omdat het Duitse 6^de Leger, ten zuiden van Rijsel (Fr) in de aanval is getrokken tegen het 1^ste Franse leger.Ze willen er de  “Saillant van

Valenciennes” (Fr) laten verdwijnen.

Naar het zuiden toe,vanaf Menen, is er  weinig verbinding met de Britse troepen. Door de geringe bezetting en door de inspringende hoek gevormd door de Leie en het front van het B.E.F. in de Franse schuilplaatsen aan de grens.

Om de verdediging naar het westen te verlengen stelt men de groepering Leroy samen. Generaal-majoor Leroy is de commandant van de infanterie van de 10^de I.D., het Grenswielrijders bataljon van Limburg, de wielrijdersgroepen van het 13^de en 16^de I.D., de compagnie antitank kanonnen 4,7 cm van de 10^de I.D. en de

tanks van het Cavaleriekorps. De compagnie antitank beschikt nog over zeven stukken op pantseraffuit T13, van het Cavaleriekorps zijn er nog drie van de acht Renault-tanks bestaande.  Van de bevelhebber van het IV ^de

Legerkorps moet Leroy zijn troepen in Roeselare groeperen.Daarna  moet hij de stelling Komen - Ieper naar het naar het zuidwesten gaan verdedigen, dit om er een eventuele aanval met pantsers  te kunnen opvangen. De Groep Leroy moet zich aan het oude kanaal Komen– Ieper opstellen tot aan Hollebeke en dan via Zillebeke vijver de verbinding verwezenlijken met Ieper . Daar ligt het Motorbataljon van de Ardense Jagers.

Nog altijd om de verbinding met het Britse leger te versterken, en om de rechtervleugel te verzekeren krijgt de 10^de I.D. het bevel zich te verplaatsen naar de streek van Beselare – Zonnebeke.

 
Het Duitse offensief tegen het Belgische front begint.Generaal von Bock de bevelhebber van de Duitse Legergroep B heeft besloten om aan te vallen inde regio Kortrijk, hij zet het XI ^de   en IV ^de Legerkorps in.
Daarmee wordt het 6^de Duitse Leger massaal ingezet.  De Duitse artillerie opent het vuur op de stellingen van
de 1^e en 3^e ID. De aanval wordt vooraf gegaan door een systematische artilleriebeschieting en door ononderbroken luchtaanvallen.

De 1^e ID heeft een breed front voor haar drie regimenten. Ieder regiment telt ongeveer 2.500 man. Het 24^ste Linie is in stelling te Kortrijk, het 3^e Linie te Bissegem en het 4^e Linie te Wevel­gem.

De 3^e ID ligt met drie sterk gereduceerde regimenten langs­heen de Leie. Het 1^ste Linie bevindt zich te Ooigem, het 25^ste te Bavikhove en het 12^e te Kuurne.

Na herhaalde luchtaanvallen gaan de vijf Duitse infanteriedi­visies in de sector van het IV^e LK tot de aanval over. Van noord naar zuid de 30^ste, de 19^e, de 14^e, de 18^e en de 31^ste ID.

In de sector van de Belgische 3^e ID worden alle Duitse oversteekpo­gingen, tot ongeveer 14u.30, afgeweerd.

Vanaf dat tijdstip begint er zich een bres of te tekenen die door de 19^e, 14^e  en 18^e Duitse Infanterie Divisies

word uitgebreid. Tegen 20 u.00 is deze bres al 8 km breed en 3 km diep en tegen de avond moet de zwaar belaagde en uitgeputte 3^e ID zich achter het kanaal Ooigem - Roese­lare terugtrekken.

In de sector van de 1^ste ID worden de stellingen ook de hele nacht en voormiddag voortdurend bestookt door de Duitse artillerie en de Luftwaffe. Ook hier wordt omstreeks 14u.30 de aanval door de 31^ste Duitse ID ingezet. Hier forceren ze de doorbraak te Bissegem tot aan het vliegveld van Wevel­gem. De bres is vier km breed en drie km diep. Maar omstreeks 18 uur slaagt het 1^ste Linie en het wielrijders­eskadron van de divisie erin om de bres af te grendelen. Het 3^e Linie is zo goed als uitge­schakeld. Het 4^e Linie trekt zich al vechtende terug. Ondanks dit alles blijft het 24^ste Linie, rond Kortrijk, heftige tegenstand bieden

Het Belgische oppercommando reageert prompt. De reserve­groep Leroy en de 10^e ID word niet naar de lijn Komen - leper verplaatst zoals voorzien, maar wordt ingezet in de meest be­dreigde sector bij St-Katarina en Heule. In de avond wordt het Motorbataljon (Ardense Jagers) vanuit leper naar Ledegem - Menen ge­stuurd.

De 10^e ID stelt zich op langs de lijn Lendelede, Rollegem-Kapelle en Ledegem en het 9^e Linie van de 6^e ID zal de linker frontlijn van de 10^e ID gaan verlengen. Zij zullen worden aangevoerd met camions van het G.Q.G. (Groot Hoofdkwartier). Aan het Mandelkanaal bezet de 9^e ID de noordelijke flank van de bres.

Tegen de avond is deze bres gedicht maar men moet de gehavende 3^e ID van de frontlijn weghalen terwijl de 1^ste ID met omsingeling word bedreigd

Het wordt nu duidelijk dat de Duitsers hun aanval zullen richten op leper. Door de inname van die stad  kunnen De Duitsers de Belgische troepen van de Britse scheiden. Daar het front tegenover het XVIII^e Duitse leger minder bedreigd blijkt te zijn, worden daar troepen weggehaald om de wankele Leie-stelling te versterken. Zo wordt ondermeer de 2^e Belgische Cavaleriedivisie (CD) ter versterking gestuurd.Ondertussen bouwen spoorwegtroepen, dwars over de bedreigde sector, een antitankversperring op de spoor­weg Roeselare - leper. Een 2000-tal beladen en niet-geëvacueerde goederenwagons, personenwagons en locomotieven worden aan elkaar vastgekoppeld. In deze muur van wagons zijn er openingen voor­zien aan de Meiboom en aan de Zilverberg te Roeselare, de Vierka­venhoek te Moorslede, het station van Passendale - Moorslede, de Zuidstraat en de Zonnebeeksesteenweg te Passendale. In Zonnebeke zijn de Langemarksesteenweg en de lepersesteen­weg volledig afgesloten en alleen aan de Frezenbergstraat is er een opening vrijgelaten van drie meter breed. In de vierhoek Roe­selare – Menen – Komen - leper zijn er geen  troepen aanwezig , noch de Belgen noch de Britten hebben nog iets noemenswaardig ter beschikking.

 

In Memoriam

 

Jef Schaumans, een 91 jarige oud-strijder uit Itterbeek is overleden.

Jef Schaumans vocht op 10 mei 1940 aan de Albertkanaal brug van Veltwezelt, vlakbij Eben – Emael. Hij vocht er als reserveofficier bij het 18^de linie Regiment. Tijden die gevechten werd  hij  zwaar gewond.

 

Over de Duitse aanval op zijn stelling en op het Fort van Eben-Emael heeft hij veel opzoekingwerk verricht en heeft er een aantal jaren geleden ook een  boek over geschreven.

 

Ik zelf te samen met enkele andere geïnteresseerden had  de eer en het genoegen hem,  verleden jaar in september 2007, te ontmoeten in Veltwezelt.  Daar vertelde hij ons zijn verhaal en leidde ons rond op de plaats waar hij vocht en gewond raakte, zie foto’s.