Kaarten

De Tien Geboden voor de Franse soldaat

Bovenstaande teksten zijn ontleend aan een Franse propagandakaart uit 1915 (hieronder  afgebeeld)

                   
                  De Duitse voorbereidingen

In het grootste geheim worden de Duitse voorbereidingen getroffen. De plannen zijn zelfs nauwelijks bekend bij de overige legeronderdelen. De voorbereidingen van wat zij later Die Hölle von Verdun, de hel van Verdun, zullen noemen draaien op volle toeren. Het Duitse aanvalsplan is erop gericht de Franse frontlinie volledig te verpulveren met het aanwezige veldgeschut en de zware houwitsers. Het langeafstandsgeschut zal alle aanvoerwegen onder vuur houden zodat de Fransen geen versterkingen zouden kunnen aanvoeren. De vuurkracht van 1.225 Duitse kannonen en 152 zware mortieren is geweldig, plus er ligt voor zes dagen munitievoorraad bij de kanonnen. Dit komt neer op een totaal van 2.500.000 stuks die zijn aangevoerd door 1.300 munitietreinen.

In het grootste geheim worden de Duitse voorbereidingen getroffen. Hele dorpen in de bezettingszone worden geëvacueerd om plaats te maken voor de aanvalstroepen, dit zijn

vijf Legerkorpsen bestaande uit tien divisies met in totaal 150.000 man. Wegen en spoorlijnen voor de aanvoer worden aangelegd. Er worden onderkomens gebouwd, geschutsemplacementen aangelegd en het zware geschut word aangevoerd. Het aanvalsgebied met een frontbreedte van 13 kilometer zal er worden bestookt door meer dan 1.200 stuks geschut. De plannen zijn zelfs nauwelijks bekend bij de overige legeronderdelen. Alle activiteiten worden onmiddellijk gecamoufleerd en afgeschermd door een verdedigingslinie van vliegtuigen (voor het eerst in de militaire geschiedenis). De weinige Franse verkenningsvliegtuigen kunnen, ook al gehinderd door het slechte weer, geen waarnemingen verrichten en wat zij aan waarnemingen binnenbrengen word door de Franse staf als onbelangrijk terzijde gelegd. 

De Duitsers bouwen, als een nieuw tactisch onderdeel van het aanvalsplan, speciale onderkomens, 'Stollen', voor hun aanvalstroepen. Deze zijn gelegen  op enige afstand van de frontlijn. Hier kunnen de aanvallers in beschermde positie wachten tot het moment van de aanval. Voordien werden er altijd aanvalsloopgraven aangelegd maar die  waren meestal duidelijk zichtbaar  vanuit de lucht. Dit trok dan artillerievuur aan en leidde vaak nog voor de aanval tot grote verliezen. 

De situatie aan Franse zijde

Verdun is een garnizoensplaats in de Région Fortifée de Verdun (RFV).De stad is gelegen aan de rivier de Maas. Verdun is omringd door een dubbele ring (grootste diameter 50 km.) van 20 grote forten en 40 middelgrote fortificaties in een bijna ondoordringbaar heuvellandschap bedekt met bossen dat doorsneden wordt door diepe kloven en ravijnen en waar de Maas dwars doorheen stroomt.

In de buitenste fortengordel liggen o.a. fort Vaux en het dominante fort Douaumont. Fort Douaumont is de hoeksteen van de verdediging en torent uit boven de gehele streek, het is gelegen op bijna 400 meter hoogte. In de binnenste fortenring liggen o.a. fort Souville, fort Tavannes,  dichter bij Verdun ligt fort Belleville, fort St. Michel, fort Moulainville en fort Belrupt. De forten zijn gebouwd in een soort sandwichconstructie van gewapend beton van twee meter dikte, bedekt met een laag aarde waarboven weer twee meter gewapend beton is aangebracht. In de grootste forten kan een detachement soldaten van 500 man worden gehuisvest. De bewapening bestaat uit enkele zware 155 mm kanonnen in hefbare geschutstorens en mitrailleurs van zwaar kaliber. De forten zijn omringd door betonnen fortificaties voorzien van machinegeweren voor flankerend vuur en onderling verbonden door loopgraven. 

De verdediging van Verdun is sinds het begin van de oorlog echter ernstig verwaarloosd. Het Franse opperbevel beoordeelt in de loop van 1915  de forten als niet langer bruikbaar omdat het zware Duitse geschut eenzelfde soort Belgische forten in 1914 aan stukken heeft geschoten. De Franse forten worden ontdaan van hun kanonnen en de bezetting is slechts minimaal. De kanonnen, voor zover ze verplaatsbaar zijn, worden afgevoerd om bij offensieven elders ingezet te worden. Ook de verdedigingswerken rond Verdun zijn ernstig verwaarloosd. Vaak is de frontlijn niet meer dan een greppel en zijn de tweede en derde verdedigingslinies zelfs niet aanwezig. Verbindingsloopgraven en prikkeldraadversperringen zijn vaak nog niet aangelegd. Ook de bewapening van de Verdun-sector is minimaal. Er zijn maar 270 stuks geschut beschikbaar en dan nog met te weinig munitie.  Er zijn  niet meer dan 34 Franse bataljons beschikbaar op het moment dat de aanval word ingezet. De Duitsers kunnen 72 bataljons inzetten, bestaande uit ervaren frontsoldaten.

Er is nochtans herhaaldelijk gepleit voor versterking van de linies, vooral wanneer het langzaam duidelijk word dat de Duitsers een aanval voorbereiden. Ook de Franse generaal Herr, de bevelvoerder van Verdun, pleit herhaaldelijk voor versterking van de linies, vooral wanneer uit berichten van gevluchte burgers en gedeserteerde Duitse soldaten  duidelijk blijkt dat de Duitsers een aanval voorbereiden. Het Franse hoofdkwartier te Chantilly,  onder leiding van opperbevelhebber Joffre, heeft geen aandacht voor de problemen: 'Verdun vormt geen aanvalsdoel' is hun oordeel. Ook kolonel Emile Driant, de later beroemd geworden verdediger van het Bois de Caures, protesteert tegen de verwaarlozing van de Verdun-linies. Hierbij wijst hij op het tekort aan manschappen en 'vooral prikkeldraad'. Het rapport ontlokt bij Joffre een legendarische woedeaanval maar leidt desondanks niet tot de versterking van de linies. Pas op het allerlaatste moment, wanneer het meer dan duidelijk is dat de Duitsers iets van plan zijn, komt de stafchef van het Franse leger, generaal De Castelnau, de sector Verdun bezoeken. Hij geeft eindelijk opdracht de verdedigingslinies te versterken maar er zijn te weinig manschappen beschikbaar en materialen als prikkeldraad kunnen niet vlug genoeg worden geleverd. Het werk vordert slechts langzaam. Er worden ook twee divisies ter versterking gestuurd, die precies op 12 februari, de datum van de geplande aanval, in Verdun zullen aankomen. 

In een periode van de oorlog, waarbij de geringste actie tegen een eenvoudige veldverd ediging onmiddellijk een zware tol aan levens en materiaal eist, kan het op z'n minst eigenaardig lijken om een sterk gefortifieerde regio zoals Verdun aan te vallen.  Doch diverse redenen zorgen  ervoor dat Verdun wordt uitgekozen. Nog in vredestijd voor de oorlog in 1914 uitbreekt, bestuderen de Duitsers al zorgvuldig een aanval op Verdun. De architect van deze veldslag is de Duitser generaal Erich von Falkenhayn. Hij is de opvolger van Von Moltke, dit na diens inzinking na het mislukken van het Schlieffen Plan. Omdat het front vast zit is von Falkenhayn pessimistisch over de toekomst van het Duitse leger door de Britse zeeblokkade kunnen geen goederen worden geïmporteerd naar Duitsland, daarom moet alles gerantsoeneerd worden. Duitsland kan het in deze positie niet lang volhouden. Om zichzelf uit deze benarde positie te halen, wil Von Falkenhayn een belangrijke bondgenoot van Groot-Brittannië uitschakelen, namelijk Frankrijk. Het hele aanvalsplan, dat als codenaam “Gericht”, is gebaseerd op het demoraliseren van het Franse leger door het te laten doodbloeden ('weissbluten') . Het ligt in de lijn der verwachtingen dat Frankrijk zich snel zal overgeven, want het zit aan de grenzen van haar uithoudingsvermogen . Wat drijft de Duitsers om Verdun uit te kiezen als middelpunt van de hele aanval? Naast de psychologische overwegingen is er ook een militaire overweging om juist deze plaats te kiezen als oorlogsdoel. Verdun is namelijk gelegen in een uitstulping in de frontlijn waardoor het gevechtsterrein halfcirkelvormig omringd is door de Duitsers die daardoor een groot voordeel hebben bij de artilleriebeschietingen.

De stad is niet van strategisch belang, maar heeft een rijke militaire geschiedenis. In de Frans-Pruisische Oorlog was Verdun het laatste fort dat viel. De Fransen zullen dus kost wat kost de stad in handen houden om een herhaling van de geschiedenis te voorkomen. Verdun bewaakt ook de noordelijke toegang tot de Champagne-vlakte en daarmee de toegang tot Parijs. In 1914 heeft Verdun standgehouden tegen de aanvallen van de Duitsers en de forten hebben toen zelfs de beschietingen van de Dikke Bertha’s doorstaan. Maar gedurende de loop van de oorlog kent von Falkenhayn al vlug de zwaktes van de sectoren.  Hij weet maar al te goed dat de fortengordel rondom de stad deels ontwapend is. (o.a. vanaf 15/10/1915 verwijdering van 43 zware- en 11 lichte batterijen). De Maas en bijkanaal liggen in de rug van de Fransen. De Duitsers hebben tevens het enorme voordeel van de aanvoerlijnen, ze beschikken o.a over veertien spoorlijnen, tegenover de Fransen slechts 1 (Le Meusien, 880 ton per dag). De Duitsers zijn quasi zeker dat het Franse leger Verdun TEN KOSTE VAN ALLES zal verdedigen, EN DAT IS OOK DE BEDOELING! Von Falkenhayns is van plan om een betrekkelijk smal front zeer intensief te beschieten met artillerie, waarna de infanterie het verwoeste gebied kan oversteken en die dan zonder veel verliezen kan bezetten. Het geschut kan dan naar voren verplaatst worden en zo kan dan het hele proces opnieuw begonnen worden. Op 24 december 1915 word de defnitieve beslissing genomen Verdun aan te vallen. De codenaam voor deze actie is: 'Operatie Gericht' (in het Duits betekent Gericht: tribunaal, vonnis en ook: terechtstelling).

De aanval wordt vastgesteld op 12 februari 1916. Het V^e Duitse leger wordt belast met de uitvoering hiervan. Dit leger staat in naam onder het bevel van de Kroonprins Frederick Wilhelm maar in werkelijkheid neemt zijn stafchef generaal Schmidt von Knobelsdorf de beslissingen. 

Tijdens de voorbereidende besprekingen zijn er twee belangrijke geschilpunten: 1/ De leiding van het V^e leger wenst een aanval in te zetten op de beide Maasoevers tegelijk. Maar von Falkenhayn beweert hiervoor onvoldoende manschappen te hebben en daarom moet de aanval beperkt worden tot de rechter Maasoever en met een relatief geringe inzet van tien Duitse divisies. 2/ Er blijkt ook een misverstand te bestaan betreffende de opdracht van het leger. De legerleiding meent Verdun zo snel mogelijk te moeten veroveren terwijl Falkenhayn in zijn orders spreekt van 'een offensief in de buurt van de Maas, in de richting van Verdun'. Wat hij beoogt is de vernietiging (het 'leegbloeden') van het Franse leger en niet in de eerste plaats de verovering van Verdun. Er zal echter toch een rechtstreekse aanval op Verdun ingezet worden, dit omdat von Falkenhayn denkt dat de troepen meer gemotiveerd zullen zijn bij een aanvalsoorlog dan bij een langdurige uitputtingsslag. Om de volledige controle over de gebeurtenissen in eigen hand te houden worden alle reservetroepen onder direct bevel van von Falkenhayn zelf geplaatst en niet onder het bevel van de Kroonprins.

Donderdag 24 februari - De Duitsers brengen frisse aanvaltroepen in de strijd. Deze worden fel beschoten door de Franse kanonnen die zich op de linker Maas oever bevinden. De linkeroever wordt niet door de Duitsers aangevallen, dit is één van de punten van kritiek tegen het plan van von Falkenhayn die uitsluitend op de rechteroever wil aanvallen. Ondanks de hevige Franse beschieting slagen de Duitsers er in om Côte 344 in te nemen, evenals het Bois de Fosses, het Bois de Chaume en het dorp Ornes. Tegen het einde van de dag wordt de toestand uiterst kritiek want ook de 2^e verdedigingslinie is verloren gegaan. Maar gelukkig zijn
er juist vandaag z aflossingen aangekomen, het XXe Legerkorps onder generaal Balfourier gaat het XXXe Legerkorps van generaal Chrétien vervangen. De manschappen worden koud, moe en hongerig van de geforceerde dagmarsen direct in de oorlogshandelingen geworpen..De Fransen verliezen het bois des Caurrières en de Duitsers naderen nu de omgeving van het fort Douaumont.

Bevel van Joffre: "De résister sur la rive droite de la Meuse, au nord de Verdun. Tout chef qui donnerait un orde contraire serait traduit en conseil de guerre" !

Het Franse Hoofdkwartier in Chantilly ontvangt ondanks de crisissituatie in Verdun toch gunstige berichten. De Duitse aanval zou verzwakken en er zouden tegenaanvallen worden ingezet. 's Avonds belt de bevelhebber van de Centrale Legergroep, generaal Langle de Cary, hij brengt een zeer somber verslag uit. De stafchef van Joffre, generaal De Castelnau, adviseert onmiddellijk om het Tweede Franse leger onder leiding van commandant Philippe Pétain als versterking naar Verdun te zenden. Hijzelf vertrekt meteen naar Verdun, met de nodige volmachten op zak om er de noodzakelijke maatregelen te kunnen nemen. Hij was begin februari op verzoek van generaal Herr al in Verdun geweest en had daar toen een aantal provisorische verdedigingsmaatregelen getroffen.

Vrijdag 25/02. De slag woedt verder en de Fransen trekken zich, soms ongecoördineerd en in paniek, steeds verder terug. Desondanks vorderen de Duitsers toch minder snel dan verwacht. Maar op 25 februari zal het ongelooflijke gebeuren! De Duitsers zullen het onneembaar geachte fort Douaumont bezetten, dit is het allerbelangrijkste fort in de verdedigingslinie! Het fort Douaumont zal eerloos in Duitse handen vallen. Het dorp Douaumont zal pas definitief vallen op 04/03. ( Kapitein Charles De Gaulle, de latere Franse President, zal er krijgsgevangen genomen worden). Het fort valt roemloos in Duitse handen en dit om reden dat de toegangen tot het fort slecht verdedigd zijn omdat de Franse troepen zich terugtrekken. Het ongelooflijke gebeurt, vier pelotons van het III ^e (Brandenburgse) Legerkorps zien kans om, onafhankelijk van elkaar, het onneembare geachte fort te bezetten. Het blijkt dat het fort minimaal is bezet met 56 Franse reservisten. Kort tevoren is er nog een bevel uitgegaan om een legereenheid ter versterking naar het fort te sturen maar iemand is vergeten het bevel door te geven! Deze misvatting van het Franse opperbevel zal in het verloop van de hierna volgende maanden naar schatting aan tenminste 100.000 Franse Poilus het leven kosten. De verovering van Fort Douaumont heeft zeker directe gevolgen op het slagveld. De Franse 37^e Afrikaanse Divisie (bestaande uit de gevreesde Zouaven die zogezegd nooit krijgsgevangenen maken en Marrokaanse Tirailleurs) die is belast met de verdediging van de lijn gelegen tussen Champneuville - Vacherauville en het dorp Douaumont, verwacht nu fort Douaumont gevallen is dat de Duitsers zullen doorbreken. Zij vrezen dat zij door een tangbeweging zullen worden afgesneden van Verdun en daarom  trekt deze divisie zich zonder directe noodzaak terug op Côte de Belleville, de laatste heuvelrug voor Verdun. Verdun ligt binnen handbereik van de Duitsers; maar zij hebben het niet in de gaten dat de stellingen zijn verlaten en zij maken dan ook geen gebruik van de geboden gelegenheid.

Dorf Douaumont von deutschen Truppen genommen

Auf den Höhen östlich der Maas säuberten wir nach kräftiger Artillerievorbereitung das Dorf Douaumont und schoben unsere Linien westlich und südlich des Dorfes sowie der Panzerfeste in günstigere Stellungen vor. Über 1000 Gefangene und 6 schwere Geschütze wurden eingebracht.
Unsere Flieger belegten im Festungsbereich von Verdun französische Truppen erfolgreich mit Bomben.

De Duitse Keizer Wilhelm II is buiten zichzelf van vreugde. In het openbaar verkondigt hij dat het einde van de oorlog nabij is en dat de vrede weer in Versailles getekend zal worden.

Bij zijn aankomst in Verdun verdiept De Castelnau zich in de vraag; hoe kan Verdun gered worden.? De ontruiming van de rechteroever is uitgesloten want een terugtocht strookt niet met de Franse militaire opvattingen. De Castelnau beveelt dat de rechteroever koste wat kost behouden moet blijven. Hij neemt nog een maatregel: generaal Herr wordt ontslagen en maakt plaats voor generaal Phillipe Pétain, de commandant van het IIe Franse leger. Hij zal als directe opdracht de onmiddellijke verdediging van zowel de rechter- als de linker Maasoever moeten organiseren.Joffre, die ten einde raad is, verafschuwt de zestigjarige Henri Philippe Pétain. Maar het Franse hoofdkwartier benoemt generaal (later Maarschalk ) Phillipe Pétain desondanks toch tot opperbevelhebber van het Verdun-front. Een Duitse doorbraak lijkt ter aan te komen. Generaal Pétain installeert zijn hoofdkwartier te Souilly. Op dat moment heeft  een dubbele longontsteking . In tegenstelling tot de meeste van zijn collega's is Pétain een grote voorstander van vuurkracht. Door een artillerieaanval die door Pétain vanaf zijn ziekbed wordt gecoördineerd, blijft Verdun in handen van de Fransen. Het heftigste gedeelte van de slag is er in die eerste paar dagen dan wel geweest, maar de hele slag is nog lang niet voorbij.  Pétain geeft ook direct opdracht op de rechter Maasoever een verdedigingslinie te vormen tussen de overgebleven forten en deze tot elke prijs te behouden om zo tijdwinst te realiseren, nodig om versterkingen aan te voeren. Ook word er op korte termijn meer artillerie ingezet aan het front, vooral op de linker Maasoever, om daarmee de Duitse opmars tot staan te brengen. De Duitsers worden tegengehouden bij het dorp Douaumont dat vlakbij het fort ligt. Tijdwinst is op dit moment het allerbelangrijkste, de Duitsers moeten koste wat het kost 2 tot 3 dagen worden tegengehouden. De mogelijkheid hiervoor wordt gevonden bij het dorp Douaumont dat vlakbij het fort ligt en nog niet door de Duitsers is bezet. Het dorp wordt verdedigd door het zojuist aangekomen Franse 33e Infanterie Regiment; een eliteregiment dat vroeger onder commando stond van Pétain zelf. (Van 26 februari tot 02 maart zal er hevig gevochten worden om dit dorp dat uiteindelijk door de Duitsers zal veroverd worden. Generaal Pétain zal evenwel zijn doel bereiken, het Franse leger zal de noodzakelijke tijdwinst boeken en zullen de versterkingen kunnen worden aangevoerd. Het front zal  gereorganiseerd worden in vier "groepen" en het bevel zal gegeven worden om de forten te bewapenen en van een permanent garnizoen te voorzien)

  La commission régulatrice automobile onder leiding van Commadant Girard en Kapitein Doumenc organiseert: "La voie Sacrée" dit is de enige bruikbare weg tussen Bar-Le-Duc en Verdun. 13 Bataljons Territorialen ( = opgeroepen militairen van oudere klassen) zullen de komende maanden de beroemde en zo belangrijke weg in stand houden en daarbij o.a. 700.000 ton kalksteen verplaatsen.8.000 voertuigen zijn voortdurend op weg, of anders uitgedrukt komt dit neer op één voertuig per veertien seconden. Bijvoorbeeld in de maand maart vervoert men 500.000 ton materiaal, en 400.000manschappen.

Zaterdag 26 februari: De Duitsers zijn na de inname van fort Douaumont van plan door te stoten naar Verdun. De Duitse V^e  infanteriedivisie heeft tot taak het dorp Douaumont in te nemen en op te rukken naar de Thiaumont- en Froideterre- fortificaties. De VI^e infanteriedivisie krijgt de opdracht om oostelijk van het fort Douaumont het Bois de la Caillette en het Bois de Hardoumont te bezetten. Deze aanval verloopt aanvankelijk vlot, de Bezonvaux-fortificatie is verlaten en wordt snel ingenomen. Daarna stuiten de Duitse troepen op een felle tegenstand van de Fransen die vanuit de hoger gelegen heuvels rond de Hardoumont- fortificatie de Duitse aanval onder vuur nemen en tot staan brengen. Er is geen Duitse artillerieondersteuning omdat tengevolge een coördinatiefout deze fortificatie al als ingenomen geboekt staat. Het Franse vuur is erg hevig en pas na hulp van de inmiddels gewaarschuwde Duitse artillerie wordt deze versterking ingenomen. Fort Vaux komt nu in zicht, maar van daaruit hebben de Fransen een vrij schootsveld en houden zij de Hardoumont-fortificatie permanent onder vuur. Er is voor de Duitsers geen doorkomen aan en hier stagneert de Duitse aanval. Net zoals alle andere dorpen in de Verdunregio is ook het dorp Douaumont tot een zwaarbewapende vesting omgebouwd. Het telt meer dan dertig Franse mitrailleurnesten. Bovendien zet de Franse artillerie een zware houwitserbatterij in tegen de aanvallende Duitsers. Het Franse artilleriebombardement is moordend. De Duitsers moeten in het volle zicht van de Poilus oprukken en leiden bijgevolg hevige verliezen. De Duitse loopgraven liggen vol doden en gewonden. Het Duitse 52^e infanterieregiment bijvoorbeeld, verliest 600 van de 900 man . De Duitsers moeten zich uiteindelijk terugtrekken.

Zondag 27 februari: In de ochtend wordt het dorp Douaumont vier uur lang beschoten. Een sneeuwstorm bemoeilijkt de waarneming. De Duitsers zetten het 105^e  (Saksische) Infanterieregiment in. Bij hun aanval op het dorp worden ze door Frans mitrailleurvuur vanuit de flanken gedecimeerd. De Duitse artillerie krijgt een onjuist bericht binnen, daarop staat vermeld dat de aanvallers al in het dorp zijn. Tengevolge verleggen de Duitsers nu hun vuur naar de Thiaumont-fortificatie. Bij de daaropvolgende bestorming op Douaumont beschieten de Fransen staande in hun loopgraven en ongehinderd door Duits artillerievuur, vanuit de hoogte op de aanvallende Duitse troepen! Het 105^e  lijdt zware verliezen . Uiteindelijk dringen de Duitsers, terwijl er een hevige sneeuwstorm woedt, het dorp binnen. De man tegen man gevechten duren tot diep in de nacht. Er wordt verbeten en zonder genade met messen, spaden en bajonetten gevochten, de verliezen aan beide zijden zijn enorm. Regimenten melden verliescijfers van meer dan 50 procent. Na twee dagen is er nog steeds geen meter terreinwinst geboekt. De Duitse aanvalskracht vermindert.

Die Schlacht vor Verdun

Die Festung Verdun ist im Norden und Osten ihres Vorgeländes beraubt. Die Deutschen sind im Nordostsektor in die permanente Linie der Außenforts eingebrochen. Die Panzerfeste Douaumont, die Werke von Hardaumont und andere feste Stellungen sind in unserer Hand. Die Woevre-Ebene, wichtig als Aufmarschgebiet der Franzosen für Verteidigung und Angriff, ist zum größten Teil vom Feind geräumt. Die deutsche Front ist wesentlich verkürzt, unsere Stellung um Verdun mächtig gestärkt, die Bewegungsfreiheit der Festung gelähmt und ihre strategische Lage ernsthaft bedroht. Der Geländegewinn des Feindes im Artois und in der Champagne betrug bei der Herbstschlacht rund 45 qkm. Unser Raumgewinn bei Verdun beläuft sich heute schon auf gegen 300 qkm. Der Feind verlor 17000 unverwundete Gefangene und (bis zum 28. Febr.) 164 Geschütze und Maschinengewehre. Dank unserer Angriffstaktik und der systematischen Arbeit sind unsere Verluste erträglich, die der Franzosen ungeheuer. 2)

 Heeres bericht 3. März 1916

Maandag 28 februari: De gevechten gaan door. Het restant van het 105^e  Saksische Infanterieregiment moet oprukken en weer wordt het regiment van twee kanten onder vuur genomen, nu door Franse mitrailleurs die vlak boven de grond vuren. Een ooggetuige zal het later beschrijven met de woorden: “de soldaten vielen om als tinnen soldaatjes”. Bijna alle officieren zijn gewond of gedood. Veel Duitsers komen om door het eigen artillerievuur dat te dichtbij vuurt en daardoor veel slachtoffers maakt. Een ander regiment ziet kans om het dorp binnen te dringen maar wel ten koste van vreselijke verliezen. Bij de man tegen man gevechten worden er geen gevangenen gemaakt. De gehele dag wordt er zwaar gevochten om elke meter grond maar het dorp is nog altijd niet ingenomen. De verliezen zijn bij de beide partijen crimineel. Van de 3.500 ingezette Duitsers zijn er 2.000 dood of gewond. Bij deze gevechten wordt voor de eerst de uitdrukking 'de hel van Verdun' gebruikt.

Dinsdag 29 februari: De gevechten om het dorp Douaumont gaan door. Het wordt nog steeds door zwaar Frans artillerievuur beschermd. De aanvallers kunnen slechts met de grootste moeite en met grote verliezen vooruitkomen. Tegen de avond verschijnen er Duitse pioniers met vlammenwerpers die een 30 meter lange vuurstraal uitspuwen. Deze aanval werkt demoraliserend bij de Fransen grote groepen Poilus geven zich nu toch over. Bij hun tocht naar het gevangenkamp in het Duitse achterland moeten zij Duitse zwaargewonden met zich meedragen. Na nog een dag van zware gevechten, waarbij de Fransen ook vanuit het fort Douaumont door de Duitsers onder vuur worden genomen, wordt het dorp uiteindelijk op 2 maart in genomen. De Duitsers bezetten de gehele nacht het dorp. De verdedigers van het Franse 33e infanterieregiment geven zich over. Op 03 maart om 17u 45  voeren de Franse een tegenaanval uit op het dorp en veroveren het, Douaumont is terug in Franse handen maar voor hoelang. Omstreeks 20 uur wordt een Duitse aanval afgeslagen. De volgende dag komt, na  een gevecht met handgranaten en lijf aan lijf gevechten, het dorp nu definitief in Duitse handen.  Het is duidelijk dat de aanval op Verdun stagneert. Dat is ook de conclusie van het Duitse hoofdkwartier in Stenay. Men bezint zich daar op maatregelen.

De Franse generaal Pétain heeft voorlopig zijn doel bereikt: de Duitse aanval is tot staan gebracht en het Franse leger heeft zelfs meer dan de noodzakelijke 2 tot 3 dagen tijdwinst geboekt. Op datum van 04/03 hebben de Duitsers in totaal slechts 6 km terrein ingenomen.De Front­lijn loopt nu van Maas-Eix, Côte du Poivre, Carrières d' Hau­dromont, ten zuiden Fort Douaumont, l'ouvrage d' Hardomont, ten oosten van Fort Vaux.

Conclusie: Een belangrijke oorzaak van de stagnatie is gelegen aan Duitse kant, door de terreinwinst van de afgelopen week komen de voorste linies buiten bereik te liggen van hun artillerieondersteuning. Het slagveld is door de aanhoudende beschietingen één groot onder water gelopen moeras van granaattrechters waar slechts met de grootste moeite artillerieverplaatsingen mogelijk zijn. Ook de hoogstnoodzakelijke aanvoer van munitie stagneert door de slechte terreinomstandigheden. In de voorste linies ontstaan er moeilijkheden met de aanvoer van reservetroepen, munitie, voeding en andere materialen. De veldkeukens zijn nergens te bemerken, het voedsel moet naar voren gedragen worden. Drinkwater is bijna niet te verkrijgen. Gewonden kunnen niet afgevoerd worden en krijgen de nodige verzorging niet, velen van hen creperen in de vrieskou. Doden kunnen vanwege de beschietingen niet zoals het hoort worden begraven en daarom worden ze in een ondiepe loopgraaf gegooid. Bij een volgende artilleriebeschieting worden de lijken weer opgewoeld. De weersomstandigheden zijn  barslecht en de kou,de sneeuw en de regen kwellen de mannen in de loopgraven.

Von Falkenhayn heeft het verzuimd om reservetroepen in te zetten toen er een doorbraak mogelijkheid was, een gelegenheid die zich  op de 25e en 26e februari heeft voorgedaan. Een snelle doorstoot past echter niet in het tactische concept van von Falkenhayn. Hij wenst het Franse leger te laten 'doodbloeden' en niet om een snelle overwinning te behalen. Het gevolg is dat de uitputtingsslag die Falkenhayn voor ogen heeft, nu een bloedige realiteit is geworden. Maar de slachtoffers bestaan niet alleen uit de Fransen zoals hij zich dat heeft voorgesteld. Ook Duitsers worden almaar in ernstiger mate slachtoffers van deze slag. Verdun dreigt nu te ontaarden in een ongeëvenaarde massaslachting.

Een andere belangrijke oorzaak van het tot staan brengen van de Duitse aanval is het feit dat de Fransen versterkingen hebben kunnen aanvoeren en dat onder de leiding van Pétain de Franse artillerie nu eindelijk toch in voldoende mate in stelling is gebracht. De vuurkracht is in enkele dagen opgevoerd tot 500 stukken, deze zijn vooral op de linkeroever gestationeerd en hebben van daaruit, goed beschermd achter de heuveltoppen en buiten bereik van de Duitse artillerie, een verwoestende invloed op de aanvallende Duitsers. Op 27 februari is er door het VII^e  Duitse Legerkorps een aanval ingezet om de Maas te overschrijden en het Franse artillerievuur uit te schakelen maar deze aanval mislukte. De Duitse legerleiding komt nu tot de conclusie dat eerst het Franse artillerievuur op de linkeroever moet worden uitgeschakeld voor dat een succesvolle doortocht naar Verdun over de rechteroever mogelijk wordt. De Slag om de flanken kan nu beginnen.

Het Duitse offensief

In de nacht van 11 op 12 februari 1916 worden de Duitse troepen in stelling gebracht maar door de slechte weersomstandigheden zal de aanval op het allerlaatste moment worden de aanval afgelast. De infanteristen liggen met duizenden in hun 'Stollen' te wachten op het beginsignaal. Het is hard gaan sneeuwen en regenen, het vriest, de wind wakkert aan tot stormkracht en het zicht is zeer beperkt. De Duitse manschappen moeten voor een groot deel, in uiterst primitieve omstandigheden, in hun 'Stollen' blijven. Deze zijn niet ingericht voor een lang verblijf. De Stollen zijn niet verwarmd en lopen onder water. De algemene conditie van de troepen verslechtert van dag tot dag, veel Duitse militairen lijden aan maag- en darmklachten vanwege de kou en het slechte eten. Na negen dagen ontberingen zijn de weersomstandigheden voldoende verbeterd zodat het sein voor de aanval kan worden gegeven.

Waarschijnlijk heeft dit respijt Frankrijk gered van de nederlaag, de twee Franse divisies die op het allerlaatste moment ter versterking aan het Verdunfront zijn toegewezen kunnen tengevolge het uitstel nog in stelling worden gebracht en ook kan men er in allerijl nog defensieve verbeteringen  aanbrengen. Op 21 februari 1916, een week na een overleg dat Joffre en de Britse generaal Haig hadden over een mogelijke aanval bij de rivier de Somme, beginnen de 1225 Duitse artilleriekanonnen om twaalf minuten over zeven in de ochtend met de aanval. Het artilleriebombardement begint over het gehele Verdunfront, zowel aan de linker- als aan de rechterzijde van de Maas over een frontbreedte van 40 km. Ook Verdun zelf wordt hevig gebombardeerd; de burgerbevolking wordt geheel geëvacueerd. De aanval zelf begint op de rechter Maasoever met het zwaarste bombardement dat tot dusverre ooit in een oorlog was uitgevoerd. Het zal meer dan negen uren duren en zal het meest verschrikkelijke zijn dat men tot dusverre had aanschouwd. Gemiddeld slaan elke minuut veertig zware granaten in.

Een Franse verbindingsofficier van de artillerie schrijft over de beschietingen in zijn dagboek: “De hele dag zitten we ineengedoken. We moeten onze schuilplaats verlaten en ons verstoppen in een grote krater. Overal om ons heen liggen gewonde en stervende soldaten, die we niet eens kunnen helpen. De volgende dag, wanneer de artilleriebeschietingen gestopt zijn, trekken speciaal getrainde Duitse stoottroepen, uitgerust met handgranaten en vlammenwerpers, op richting de vijandige stellingen.

VERDUN maandag, 21 februari 1916

• 04 uur, een zware 380 mm artilleriegranaat ontploft boven de stad.
• 07u12, de stad wordt opnieuw beschoten

·      07u15, de  Franse stellingen en forten in de regio van  Verdun worden bestookt door de Duitse artillerie 

 Vanuit zijn PC in het Bois Des Caures rapporteert Lt. Col. Driant : “Le bombardement à comencé à 07u20.”   

De eerste slag om Verdun, van februari tot december 1916, kan onderverdeeld worden in drie periodes:

1.      Het Duitse offensief van 21/02 tot 06/03/1916.

2.      De eigenlijke uitputtingsslag van 06/03 tot september 1916

3.      Het Frans tegenoffensief oktober tot december 1916.

1. HET DUITS OFFENSIEF

Op maandag 21 februari is het zover, de aanval wordt ingeluid met een nooit eerder gezien artilleriebombardement. ( latere schattingen laten zien dat er op een rechthoek van 500 bij 1.000 meter 80.000 zware granaten gevallen zijn.) Het bombardement is zo hevig dat versterkingscompagnieën soms 8 uur nodig hebben om 3 kilometer vooruit te komen. Een strook van 22 km, van Malancourt tot aan de vlakte van de Woëvre ondergaat het Duitse "Trommelfeuer". Het gaat er vreselijk aan toe! De Franse loopgraven worden compleet verpulverd, telefoonlijnen en geschut volledig vernield. Mannen worden letterlijk aan stukken gescheurd, ze raken bedolven onder de aarde of verdwijnen in het niets bij een voltreffer. Eeuwenoude bomen worden volledig ontworteld en in hun takken hangen menselijke resten. Het lijkt alsof de wereld vergaat. Deze vuurzee duurt meer dan negen heel lange uren. Rond 05 uur gaan drie Duitse legerkorpsen over tot de aanval, tussen Brabant en Ornes, dit is een front van 10 km. De aanval op het Bois d'Haumont wordt ingezet door het VIIe Duitse Legerkorps, het Bois de Caures wordt aangevallen door het XVIIIe Duitse Legerkorps en het Bois de l'Herbebois door het IIIe Duitse Legerkorps. De Duitsers verwachten dat al het menselijke leven verdwenen zal zijn maar tot hun verrassing is het bombardement minder effectief geweest dan verwacht en wordt er van alle kanten hardnekkig en heldhaftige tegenstand geboden. Overlevenden van de Franse 51^e en 72^e D.I.( 51^e en 72^e Infanterie divisie) bieden er de eerste en heldhaftige weerstand De Duitsers gebruiken bij deze aanvallen voor het eerst vlammenwerpers als aanvalswapen. In het bois des Caures proberen de resten van het 56^e  en 59^e  B.C.P. (56^e en 59^e Bataljon jagers te voet) stand te houden. Teruggebracht op 400 man (van 1500) en onder bevel van Lt. Col. Driant ondergaan zij een overmacht van één tegen tien. Als de avond valt is het Bois de Caures (verdedigd door kolonel Driant en zijn Chausseurs) en het Bois de l'Herbebois nog steeds in Franse handen, de Duitse oorlogsmachine hapert. Op de avond van de 21^e februari is enkel het bois d'Haumont in Duitse handen. Dit is een terreinwinst van amper 1200 meter. De Duitse aanval had hier onbelemmerd kunnen doorstoten naar de dorpen Brabant en Samogneux, maar als de toestemming daartoe wordt gegeven is het reeds te donker om verder te gaan en moet de opmars worden gestaakt. Het Franse Hoofdkwartier in Chantilly reageert zeer lauw en het beschouwt de Duitse aanval als een lokale en onbelangrijke gebeurtenis.

Dinsdag 22/02. De helse beschieting begint opnieuw, nog intensiever dan de dag voordien. Ook de linker Maasoever en de sector van de Woëvre (de rechterkant van de Verdun – sallient ) wordt hevig beschoten. ‘s Middags hernemen de Duitse troepen hun aanval. De Duitse aanval concentreert zich nu op het dorp Haumont en het Bois de Caures waar kolonel Driant na zware gevechten wordt omsingeld. Driant sneuvelt, de laatste overgebleven Chausseurs trekken zich, strijdend, terug op het dorp Beaumont. Het dorp Brabant komt zwaar onder Duits vuur te liggen en de Fransen besluiten ’s avonds om tot de evacuatie over te gaan. Aan het einde van de middag zijn het dorp Haumont en het Bois de Caures geheel in handen van de Duitsers. Van de verdedigers van het dorpje Haumont, mannen van het 364e R.I. ( Infanterie regiment), overleven 6 officieren en 50 soldaten het gevecht ...Het Bois de l'Herbebois is echter nog steeds in bezit van de Fransen die hevig tegenstand bieden. Het Franse Hoofdkwartier reageert nog steeds niet: uit de rapporten die binnenkomen, blijkt nog steeds niet dat men de ernst van de situatie onder ogen ziet.
Woensdag 23 februari – Vandaag is er weer zwaar gevochten. Het dorp Brabant valt in Duitse handen dit ondanks de felle tegenstand geboden door het Franse 351^e Infanterie Regiment dat zich nu terugtrekt op Samogneux. De strijd om het Bois de l'Herbebois gaat in alle hevigheid door. De Franse tegenaanval op het Bois de Caures wordt afgeslagen. Vanuit het nabijgelegen Bois de Wavrille vallen de Duitsers vanaf de flank het Bois de l'Herbebois aan. De Franse 51e divisie trekt zich terug maar ze laten de Duitsers toch hevig bloeden bij het innemen van het Bois de Fosses. De strijd om Samogneux is verbeten maar het dorp is nog altijd in Franse handen, maar voor hoe lang nog? De Fransen worden teruggedrongen tot de lijn Samogneux - Beaumont - Ornes. De toestand is kritiek:! De Fransen zijn nu verdreven uit hun eerste verdedigingslijn en hun zwakke tweede en derde verdedigingslijnen zijn geheel verdwenen. Er is nagenoeg niets meer wat de Duitsers nu nog kan stoppen. Op het Franse hoofdkwartier wordt het hen eindelijk langzamerhand duidelijk dat de situatie ernstiger is dan men aanvankelijk dacht. Joffre stuurt een van zijn staf- medewerkers naar Verdun om de situatie ter plekke te beoordelen

Einbruch in die französische Front nördlich Verdun

Vorstoß in 10 Kilometer Breite und 3 Kilometer Tiefe - Über 3000 Franzosen gefangen

Großes Hauptquartier, 23. Februar.
Westlicher Kriegsschauplatz:
Auf den Maashöhen dauerten die Artilleriekämpfe mit unverminderter Stärke fort.
Östlich des Flusses griffen wir die Stellungen an, die der Feind etwa in Höhe der Dörfer Consenvoye-Azannes seit anderthalb Jahren mit allen Mitteln der Befestigungskunst ausgebaut hatte, um eine für uns unbequeme Einwirkung auf unsere Verbindungen im nördlichen Teil der Woevre zu behalten. Der Angriff stieß in der Breite von reichlich 10 Kilometer, in der er angesetzt war, bis zu 3 Kilometer Tiefe durch. Neben sehr erheblichen blutigen Verlusten müßte der Feind mehr als 3000 Mann an Gefangenen und zahlreiches noch nicht übersehbares Material ein.
Im Oberelsaß führte der Angriff westlich Heidweiler zur Fortnahme der feindlichen Stellungen in einer Breite von 700 und einer Tiefe von 400 Meter, wobei etwa 80 Gefangene in unserer Hand blieben.
In zahlreichen Luftkämpfen jenseits der feindlichen Linie behielten unsere Flieger die Oberhand. Oberste Heeresleitung

Bodemvondsten tonen aan  dat er in de prehistorie al sprake is van menselijke activiteit in de omgeving van Verdun. Primitieve overblijfse­len getuigen van activiteiten rond de Maasstad.Al in de derde eeuw voor Christus vestigen Galliërs zich in Verdun, dit binnen een versterking. De naam Verdun stamt dan ook uit die tijd en betekent “sterke vesting”. Verdun ligt tegen een heuvelrug aan de oevers van de Maas, dit is een strategische ligging die de geschiedenis van de stad sterk zal bepalen.

Na de nederlaag van de Galliërs tegen de Romeinen breidt Virodunum Castrum (= Verdun, de legerplaats) zich gestadig uit in zijn rol als handelscentrum voor de streek. De Romei­nen brengen de inwoners van Verdun voorspoed. De stad wordt een distributiecentrum voor de verre omgeving. De Rue Mazel herinnert ons nog aan,die vroegere tijd, de naam van de straat is een afgeleide van macellum of macellus hetgeen levensmiddelenhal betekent. Tot op de dag van vandaag is er in de  Rue de Ru, het verlengde van de Rue Mazel, een overdekte markt waar levensmiddelen en andere marktartikelen verkocht worden .De voorspoed van de stad werkt als lokaas op Attila de Hun die in het jaar 450 na Christus tevergeefs de stad probeert in te nemen. Het lukt hem niet om de stad te veroveren maar de landerij­en en de bebouwing eromheen worden wel met de grond gelijkgemaakt. De veroveringstocht van de Hunnen zorgt voor een volksverhuizing binnen Europa.

Verdun wordt nu een deel van het Frankische Rijk en wordt vervolgens opgenomen in het Karolingische Rijk. Karel de Grote is naamgever van deze dynastie. Tot de dood van Lodewijk de Vrome, Karels jongste zoon, zal het immense Karolingische Rijk stand hou­den. In 843 besluiten de drie erfgenamen van Lodewijk, door middel van het Verdrag van Verdun, het voormalige rijk van Karel de Grote in drie stukken op te delen. Verdun ligt in het gebied dat Lotharius 1 toegewezen krijgt. Reeds in 855 sterft hij. Zijn rijk wordt  nu ook opgedeeld door zijn drie zonen. Verdun komt onder heerschappij van Lotharius Il en zal dit blijven tot aan zijn dood in 869. Vanaf dat jaar zal het bisdom Verdun een tijdlang onder Franse en een tijdlang onder Germaanse heerschappij vallen.

Na 925 breekt een periode van duidelijkheid aan. De Duitse keizer Hendrik de Eerste neemt Lotharingen, waar Verdun deel van uitmaakt, op in het Heilige Roomse Rijk (= het Germaanse Rijk, het latere Duitsland). Meer dan zes eeuwen zal Verdun Duits zijn, pas vanaf 1552 wordt Verdun opnieuw Frans grondgebied. Dat jaar lukt het de Fran­se koning Hendrik II de bisdommen Verdun, Toul en Metz in zijn invloedssfeer te krijgen. De Vrede van Munster, in 1648, bevestigt dat deze steden nu definitief bij Frankrijk horen.

Gedurende de Frans-Duitse oorlog van 1870 weet de stad zich succes­vol te verdedigen. De stad wordt zwaar belegerd maar pas na de capitu­latie van Metz geeft de Maasstad zich over. Nadat de Duitse bezettings­troepen zich in 1873  terugtrekken is het tijd voor een reorganisatie van het Franse leger. Verdun word onderdeel van een verdedigingssysteem dat van Belfort, nabij de Zwitserse grens, tot aan de Ardennen loopt. Vanwege zijn strategische ligging, die nog vergroot word door het verlies van Elzas-Lotharingen, wordt Verdun het vlaggenschip van deze keten. Wanneer in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt behoort la Region Fortifiée de Verdun tot de best verdedigde locaties ter wereld. De vestingstad is omgeven door een cordon van forten.

Tussen 1888 en 1893 wordt een kilometers lang gangenstelsel in de rotsen onder de citadel uitgegraven. Dit gangenstelsel zal zeker van grote betekenis zijn gedurende de Eerste Wereldoorlog. Het zal zijn nut als ( o.a.) munitie­opslagplaats, magazijn, rustplaats voor soldaten bewijzen en men zal er ook bakkerij­en in vestigen. Deze bakkerijen zullen een groot deel van de Franse troepen, bij Verdun, voorzien van hun dagelijks brood.

…..Ze hadden een beruchte heuvel veroverd, ze hadden in loopgraven en gaten gestaan die nu eens Frans en dan weer Duits waren, loopgraven en gaten die soms helemaal vol lagen met Duitse en Franse lijken in verschillend stadium van ontbinding, eens levende mannen die bij duizenden om het bezit van deze, reeds voor een gedeelte uit lijken bestaande heuvel hadden gevochten, een gevecht waarna ook zij, broederlijk verenigd, lagen te rotten….. 
(Georges Blond – Verdun)