‘Erkenning na zestig jaar’
Door Romain van Damme
Woensdag 31 mei 2006 - Vandaag reikt koningin Beatrix de hoogste militaire onderscheiding, de Militaire Willemsorde, uit aan de 1e Poolse Parachutistenbrigade. Een beloning voor de inzet van deze eenheid bij de Slag om Arnhem in 1944. Generaal-majoor Stanislaw Sosabowski ontvangt postuum de Bronzen Leeuw. ‘Eindelijk’, zeggen de Polen.

Parachutisten landen bij Arnhem in september 1944. FOTO ANP
Natuurlijk zijn de ‘Nederlandse Polen’ uitermate trots op de uitreiking van de Militaire Willemsorde. „Maar het is wel zestig jaar te laat“, vindt Adrian Stopa, voorzitter van de in Breda gevestigde Vereniging 1e Poolse Pantserdivisie Nederland. „En dat is jammer. De Poolse soldaten hebben aanvankelijk te weinig eer gekregen. Neem de strijders van de 1e Poolse Pantserdivisie, die een belangrijke rol in de bevrijding van Zuidwest-Nederland hadden. Geen van die jongens heeft destijds vanuit Den Haag ooit een medaille gehad.“
Prins Bernhard zei in 2004 nog ‘het ongelooflijk nalatig te vinden dat de soldaten niet waren beloond voor hun moed’. Hij zei het volledig eens te zijn geweest met het besluit van koningin Wilhelmina – in 1946 – om alle Polen die in Nederland gevochten hadden, te eren. Dat is nooit gebeurd. Vermoedelijk door toedoen van de Britten, die niet wilden dat de Polen met de meeste eer gingen strijken. In 1952 werd door het toenmalige kabinet zelfs besloten ‘geen koninklijke militaire onderscheidingen in verband met de Tweede Wereldoorlog meer uit te reiken’.
Prins Bernhard verzette zich daar tegen en probeerde in de laatste jaren van zijn leven het kabinet op andere gedachten te brengen. Minister Henk Kamp van Defensie hield ook lange tijd vast aan het besluit uit 1952, maar ging uiteindelijk overstag na een motie van de Tweede Kamerleden Hans van Baalen (VVD) en Frans Timmermans (PvdA).
Op 9 december vorig jaar werd alsnog besloten de hoogste Nederlandse militaire onderscheiding, de Militaire Willemsorde, aan de 1e Poolse Parachutistenbrigade uit te reiken. Dat gebeurt vandaag op het Binnenhof in Den Haag.
De Willemsorde werd ruim vijftig jaar geleden voor het laatst toegekend. De Bronzen Leeuw die generaal-majoor Sosabowski postuum krijgt, werd 43 jaar geleden voor het laatst uitgereikt. De Polen krijgen de hoge onderscheiding voor hun inzet tijdens de zogeheten Operatie Market Garden in september 1944, de grote luchtlandingsoperatie van de geallieerden bij Arnhem. Sosabowski krijgt de dapperheidsonderscheiding voor zijn persoonlijke inspanningen tijdens die operatie.
Sosabowski was de oprichter en bevelhebber van de 1e Poolse Parachutistenbrigade. Die werd opgericht in Engeland. Daar was Sosabowski met tienduizenden soldaten naartoe gevlucht toen de Duitsers Frankrijk innamen.
Eigenlijk wilde de Poolse regering – in ballingschap in Londen – de brigade inzetten ter ondersteuning van de geplande opstand tegen de Duitsers in Polen. Zover kwam het niet. De brigade werd uiteindelijk ingezet bij een Britse luchtlandingsoperatie, die aanvankelijk Operation Comet genoemd werd.
Sosabowski wilde dat niet en eiste dat zijn bedenkingen op schrift werden gesteld. Dat werd hem destijds door de Britten niet in dank afgenomen. Desondanks landde de brigade op 21 september 1944 bij Driel, ten zuidwesten van de Rijnbrug bij Arnhem. Het doel was de Britse 1e Airborne Divisie, die bij Oosterbeek omsingeld was door de Duitsers, te ontzetten. Dat mislukte jammerlijk en de Slag om Arnhem liep voor de geallieerden uit op een tragedie.
De Britten vonden in Sosabowksi al snel de zondebok en in 1944 werd hij uit zijn functie ontheven. Later rezen er twijfels over de gang van zaken bij Arnhem en werd er gewezen naar kapitale beoordelingsfouten van het Britse opperbevel.
Voor Sosabowski was het te laat. Hij durfde na de oorlog niet terug naar het communistisch geworden Polen en bleef in Engeland. Tot zijn 75e werkte hij als winkelier en fabrieksarbeider. Een jaar later stierf hij na een hartaanval.
Sosabowski werd met militaire eer begraven in Warschau en kreeg postuum een hoge Poolse onderscheiding.
Nu krijgt hij postuum de Bronzen Leeuw. Sinds 1944 gingen 1210 mensen hem voor.
Vandaag zijn zestig vetaranen en twintig weduwen van oud-parachutisten uit een groot aantal landen aanwezig bij de unieke plechtigheid in Den Haag.
Adrian Stopa: „Eindelijk erkenning, na meer dan zestig jaar. Voor hem en al die duizenden soldaten die Nederland geholpen hebben bij de bevrijding. Ze hebben het verdiend.“
Bron BN De Stem