ter illustratie van mijn 'noorderlijke verwantschappen' heb ik een poging gedaan een gedicht van de verrukkelijke sirkka turkka, de dichteres van 'duizend meter sneeuw' op haar hart, te vertalen uit het engels. vermits jozeph brodsky zegt, dat elk gedicht eigenlijk een vertaling is, heb ik durven schrijven uit de losse pols. ik wou 'mijn eerste indruk' van dit gedicht niet kwijtraken, daarom.

Wish for anything you want, anything. 
       You can have the music beaten to the veranda 
windows by autumn rain, beaten for you 
     by ivy vine, by past generations. 
Make a wish, you'll get everything, the archives lie in the room,
          in narrow beds, that's where the music is sleeping,
at rest is the music of lung cancer, split heart, 
   torn aorta, brain eaten up by sorrow,
at rest is the beautiful land, the snow that comes. 
      Everything is blanketed in music, high and beautiful.
      All this you shall have.

wens alles wat je wil, alles.

je kunt muziek krijgen van de herfstregens

die tokkelen op de ramen van de veranda,

zij tokkelen langs wijnranken, sinds generaties.

doe een wens en je zult alles krijgen, de archieven liggen in de kamers,

in smalle bedden, dat is waar de muziek slaapt,

de muziek van de longkanker slaapt, de muziek van het gebarsten hart,

van aneurysmen, van het brein opgegeten door verdriet.

het mooie land slaapt, de sneeuw die komt.

alles is in muziek gewikkeld, hoogstaand en mooi.

dit alles zul je hebben.

SIRKKA TURKKA (b. 1939) has written 14 books, both poetry and prose. She was awarded Finlandia Prize in 1987, Yleisradio’s (the equivalent of the BBC) Tanssiva Karhu (Dancing Bear) prize in 1994 and Eino Leino Prize in 2000. She has also worked as animal attendant and head stableman.

ben gisteren

met doeken bezig geweest.

heb ze geplooid, heb ze gevouwen.

 

de zoompjes naar binnen gehouden

voor ik met plooien begon, voor ik (aan de bovenkant)

het rechterhoekje tegen het linkerhoekje legde.

 

de doeken eerst in de lengte, dan in de breedte

gevouwen, daarna de hoekjes weer bij elkaar

en weer eens helemaal doormidden.

 

tot ik een vierkant pakje in handen hield,

dat ik voorzichtig op het stapeltje legde.

buiten zorgde vijf cm verrassingssneeuw

 

voor onnoemelijk veel licht

 

 

(woensdag 1 maart 2006)

met deze schitterende foto, gedownload van de gratis fotodatabank van seniorennet, en een teruggevonden krabbel van enkele jaren geleden, wil ik al mijn vrienden en lezers van seniorennet een prettig nieuwjaar 2011 toewensen.

VOOR JOU EN JE BEMINDEN


een zalige witte kerst

&

mijn welgemeende wensen voor het jaar 2011


yasmin

mijn bedboek of hoofdkussenboek is nu: het beklemmende hartedier van de roemeeense nobelprijswinnares 2009 herta müller. het is een poëtisch boek dat in de mooiste taal een van de meest gruwelijke regimes van oost-europa beschrijft, namelijk het bewind van de roemeense dictator nicolae ceauşescu. (1918-1989). ik citeer uit wikipedia*:

Om de staatsschuld terug te dringen mocht er in de winter amper worden gestookt. De temperatuur binnen mocht niet hoger zijn dan 14 graden; wasmachines waren uit den boze en per woning mocht één gloeilamp van 40 Watt gebruikt worden. Uiteindelijk werd de staatsschuld inderdaad teruggedrongen, maar dat het volk daar hinder van ondervond, deerde de dictator blijkbaar niet; evenals zijn plan om de Roemenen ervan te overtuigen dat ze te veel aten. (De ware reden was dat er te weinig voedsel was).

Halverwege de jaren tachtig kwam Ceauşescu met zijn meest bizarre idee: het platteland en de plattelandsdorpen moesten in hun huidige vorm verdwijnen. De oude dorpen moesten worden vernietigd en vervangen door een soort agrarische centra. Boeren zouden dan een soort agrarische arbeiders worden. Dit leidde tot binnen- en buitenlandse kritiek. Deze plannen werden niet uitgevoerd doordat Ceauşescu's dictatuur in 1989 ten val kwam.

Op 20 december 1989 sprak de roemeense dictator Ceauşescu het land toe op de televisie, waarin hij de Westerse imperialisten de schuld gaf van de chaos in het land. Een dag later organiseerde de partijafdeling van Boekarest een massabijeenkomst van trouwe partijleden voor het gebouw van het Centraal Comité. Toen Ceauşescu aan zijn toespraak begon, begonnen de mensen voor het gebouw te demonstreren en eisten het aftreden van Ceauşescu. Die avond opende de Securitate het vuur op demonstranten. Het leger koos de zijde van de opstandelingen en de volgende ochtend moesten Nicolae en Elena met een helikopter vluchten waarbij de piloot onder schot werd gehouden door een of meerdere van de lijfwachten. Toen de brandstof van de helikopter opraakte, landde de piloot en werd door de lijfwachten van Ceauşescu een auto gevorderd. Later stapten ze over in een andere auto. Laat in de middag werden de Ceauşescu's echter herkend en gearresteerd. Nicolae en zijn vrouw Elena werden na een schijnproces geëxecuteerd. De executie vond plaats op een militaire basis in Târgovişte en werd als bewijs van hun dood gefilmd en wereldwijd per televisie vertoond. Het paar is vervolgens begraven, waarbij een valse naam op de houten kruisen was gezet. Dat moest grafschennis voorkomen. Hun drie kinderen hadden steeds betwijfeld of het paar inderdaad daar begraven was.

Nicolae Ceauşescu werd opgevolgd door de gematigde ex-communist Ion Iliescu.

.

waarom ik dit bericht wijd aan het roemenië van herta müller? in mijn archiveringswoede (deze winter moet en zal ik mijn schrijfsels ordenen!) vond ik onderstaand gedicht terug. tja, indertijd schreef ik nog joekels van politieke gedichten, haha....

de executie van de dictator was wereldwijd te zien op tv, en ik moet zeggen dat ik toch tamelijk ontdaan was toen ik dat oude witte mannetje en zijn krakende vrouw zag neerzijgen in de sneeuw. maar tja, misschien was het zijn verdiende loon, alhoewel herta müller zegt dat ondertussen nog niets wezenlijks veranderd is in roemenië....

ach, in deze dagen verontwaardigen wij ons over andere dingen, maar toch vind ik dit gedicht passen in deze tijd.

we schreven roemenië, 24 december 1989

 

ik heb het nooit geweten

nooit heb ik het geweten

zei het witte mannetje uit boekarest

dat mensen zo’n gewelddadige slachtpartij hadden aangericht

such a butchery, such a butchery

once in a lifetime, once in a lifetime

 

en ach ja, hij toonde ons huilend

de honderden lijken die hem met rood doorlopen ogen aanstaarden

achteloos gestapeld op de met bloed besmeurde stenen vloeren

van het te kleine ziekenhuis

 

schouder aan schouder en schaamteloos naakt

waren ze daar op een grijze ochtend binnengebracht

net op de dag die volgde op de vlucht

van vadertje nicolae ceauşescu uit zijn presidentieel paleis

nicolae ceauşescu, de grote conductor, het genie der karpaten

 

we schreven roemenië, 24 december 1989

 

tja broederlijk lagen ze daar, graatmager en slap

in de grauwe gauwte neergesmakt en gretig gefilmd

door de westerse tv-camera’s

deze helden van de democratie, deze slachtoffers van de revolutie

deze mensen die zomaar blauw van de kou en grenzeloos enthousiast

waren gestorven voor de vrijheid, voor de vrijheid, voor de vrijheid

 

en wat konden wij hier in het voorbeeldige vrije westen

wat konden wij hier anders doen, dan enige overbodige truien

en enige evenzeer overbodige zakjes paprikachips stoppen

in het kartonnen rodekruispakket

(volume: 50 cm x 50 cm; bestemming: roemenië)

 

wat konden wij hier anders doen

dan nog diezelfde droevige ochtend

ons intens afvragen, ergens in een stampvolle

van overvloed uitpuilende gb of delhaize

 

welke kaviaar is nu de beste

de russische

die van de oostbloklanden

of de rozige lieve lompviseitjes van bij ons?

* http://nl.wikipedia.org/wiki/Nicolae_Ceau%C5%9Fescu

.

de titel van dit stukje (niet de foto, zie hiervoor tweede deel) refereert naar de sublieme roman* van louis couperus (1863 - 1923), een bijna vergeten schrijver uit vorige eeuwen, wiens boeken ik indertijd allemaal wou uitlezen, omdat de stijl en de inhoud van zijn verhalen een onweerstaanbare melancholie en een literaire adel uitstraalden, eigenschappen die ik toen in de literatuur heel erg waardeerde.

.

oude mensenvmoeten doen wat 'past' bij hun leeftijd: lid worden van een seniorenclub, kaarten, schrabbelen, petanque spelen, tv kijken,enz....als ze dingen willen doen die een beetje extravagant zijn, zoals bergen beklimmen, zingen, dansen, schrijven, dan worden ze wel met scheve oogjes bekeken...

.

nochtans beklom de de 77-jarige nepalees min bahadur sherchan nog in 2008 de top van de hoogste berg ter wereld, de 8848 meter hoge mount everest. de stokoude japanse butoh-danser kazuo ohno (大野一雄 ohno kazuo (1927 – 2010) danste voor antony and the johnsons en prijkte op de cover van hun schitterende cd the crying light, 2009.
,

.

maar ook de dames laten zich niet onbetuigd: de zangeres op blote voeten cesaria evora  (geboren in 1941) uit de kaapverdische eilanden brengt nu in november nog een cd uit. en ik wil het hier eigenlijk niet hebben over bijvoorbeeld grace jones (geboren in 1948), die ook deze maand optreedt in rotterdam voor the night of the proms, waarbij zij nummers uit haar nieuw album hurricane zingt. deze krachtige reuzin staat bijna buiten elke categorie....en ik heb het ook niet over de dames in benidorm bastards, wier gedrag wij eens allemaal zouden moeten imiteren, de wereld zou misschien veel veel grappiger worden...

 

^.

genoeg spectaculaire voorbeelden, genoeg small talk. ik keer terug naar de literatuur, naar het fragiel-mooie schrijven. ik wil hier de naam van een dichteres van bij ons vermelden, die ondanks haar leeftijd (81) nog genoeg materiaal heeft bijeengesprokkeld om een nieuwe dichtbundel uit te geven: niemand minder dan lydia schoonbaert (schuilnaam: jozefa van houtland). ik heb nog geen van haar nieuwe gedichten gelezen, maar bezit wel haar vorige bundel, op het terras van de maan.

ik citeer met graagte enkele van haar gedichten, parels van helderheid en concentratie:

.

Prehistorie

 

Je hebt de rots bekapt
met je vuistbijl
ik werd idool van vruchtbaarheid.
Met je vuistbijl
heb je gespeeld
op mijn huid
en de strelingen
werden zigzagband.
Je gaf mij ogen
van zilver
tepeltjes
en een ring.
Ik werd een ding.

 

Neolithicum

...

Wij hebben als goden gegeten
we hebben schuren
en huizen gebouwd
we hebben om land gevochten.
Nu wonen we in een dorp
en zijn we oud.

Maar ieder jaar weer
als de zomer komt
kras ik schreiend een zon
in het zand van mijn hut.
Ik zou als een rendier
willen vluchten.

 

Pelgrim

 

Ik word opnieuw mijzelf

een oude reis

op scheefgelopen stenen

het nestjong

in de mist

van onvervulbaarheid

 .

opnieuw jezelf worden, als alles voorbij is (liefdes, huwelijk, werk, huishouden, kinderen...)

dames: ouder worden, het is niets....

 

*Van oude menschen, de dingen die voorbijgaan, 1906

* Lydia Schoonbaert, (Izegem 1930) is een Vlaamse conservator, docent en schrijfster. Zij studeerde aan de universiteit van Gent, waar zij verder doctoreerde in de Kunstgeschiedenis op het werk van Albert Servaes. Zij was later ook de hoofdconservator van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten te Antwerpen. Zij schreef talrijke monografieën over voornamelijk kunstenaars uit haar tijd, onder meer James Ensor en Albert Servaes. Ze publiceerde ook eigen poëzie onder de pseudoniem Jozefa van Houtland.

De titel van haar nieuwe dichtbundel zou zijn: Mijn naam op het behang

 

eigenlijk duren winters veel te lang.

 

als dan in de maand juni de groene weelde openbarst, is het feest.

 

ook in mijn tuintje!

 

ik zie de reuzenvlier bloeien, winde heeft zich reeds kunstig om de rode ballustrade van het stenen trapje geslingerd en wederik en lavendel beloven binnenkort een feest in geel en mauve. eind juli zullen purperen en zachtroze hibiscusbloemen hun frêle gezichtjes wenden naar de zon.

 

volgend weekend laat poetry international in rotterdam (ik wil er graag naartoe, maar we moeten gaan stemmen, jammerjammerjammer...) dichters voordragen in 'verborgen tuinen'.  een van de dichteressen is de deense ursula andkjær olsen, die in al haar gedichten geinspireerd is door “green, green – made up of tiny parts, green – that belongs to no one, green that collapses and rots, green that from a distance looks lavender and blue and hazy”

 

in onderstaand gedicht, tuingevoeligheden, dat ik uit het engels heb vertaald, verwoordt zij die groene weelde, alhoewel er toch ook wat anders aan de hand is.

 

het gaat hier over het benoemen van dingen, het geven van namen...

 

in deze context: de knoppen, franjes, bloemschermen, bladeren, bloembollen, peulen en bessen....

 

het onstaan van de taal.... is de beschaving, de menselijke communicatie niet opgestart toen mensen de dingen begonnen te benoemen?

 

wat een naam heeft, maakt gelukkig, ruist en ritselt, brengt rust.

 

maar owee.... dit gedicht begint  met een groot enigma: wat als alles al een naam heeft?  ’in een tuin waar alles een naam heeft is niets mogelijk’.... bedoelt zij: als de dingen af zijn, is leven onmogelijk????

 

TUINGEVOELIGHEDEN

 

 

de namen zijn geschreven op tekens/ de groei is hoog en weelderig in

de tuin vindt alles zijn naam/ vol ingehouden adem

en ruisend

 

wat zal ik zeggen in een tuin waar alles een naam heeft

niets?

 

*

 

en ook een andere vraag: wat kan ik zeggen?

 

rechtvaardigheid vraagt verbeelding/ vraagt

versiering/ overvloed/ poëzie/ geen

blootstelling/ zodat waarheid overvloed wordt/ het bevestigt vooral wat is

nog eens en niets anders

 

*

 

in een tuin waar alles een naam heeft is niets mogelijk/ maar

heeft alles een naam? bestaat die tuin?

in een tuin waar sommige dingen een naam hebben en andere niet is alles

mogelijk/ alles wat menselijk mogelijk is

in zo’n tuin

niets niets menselijks is er vreemd aan hier is juist

naamverdrinking/ naamloos

 

*

 

binnen de omheining/ wat kan ik zeggen

naamverstrengeld

 

*

 

ik geef knoppen, franjes, bloemschermen, bladeren, bloembollen en peulen hun namen om

van hen meer te genieten en ze te horen ruisen als

knoppen, franjes, bloemschermen, bladeren, bloembollen, peulen

en bessen

zij zijn/ en laat hen mijn neerslachtigheid verbannen

 

*

 

een tuin waar ik alles bij zijn eigen naam heb genoemd

waar ik de dingen kan benoemen/ alleen ’s nachts ’s nachts is

genoeg/ het is een plotselinge zaligheid

hier zal ik mijn naamdorst lessen

 

*

 

hier zal ik rusten, de armen verstrengeld

 

*

 

waar ik alles bij zijn eigen naam heb genoemd/ alles dat benoemd

moest worden
en laat de rest maar zijn

een wachtende ritselende plaats/ waarop wacht het ? waarop wacht het?

over dingen spreken die geen naam hebben

die nochtans zo klein zijn/ of denken aan dingen die zo slecht zijn dat zij niet langer
een naam hebben/ met ingehouden adem/ niet
toegelaten zijn nog een naam te hebben

zou niets menselijks
vreemd voor me zijn? ik hoop het of anders

hoop ik het niet

 

*

 

de overvloed is er altijd/ zelfs al is het een overvloed

die niemand nodig schijnt te hebben

alles heeft een naam maar
ik zou kunnen aankomen met een heleboel nieuwe namen als ik wou
ik ben alleen wakker zodat

groene waaiers rode kralen sluieren en ontsluieren/ gezonde en ongezonde nacht met torenhoge bliksems

zelfs universele wetten voelen vrij/  nu
klein schildpadschild/ huist in mijn klein schildpad

schild

nu

 

*

 

tuinen lijken menselijker dan
mensen/ met al hun kostuums

de speciale rangorde

 

*

noch te veel vrijheid noch te weinig

spreken is zo menselijk het is als de

sfinxsenlaan/ sprakeloze gezichten/ steenzware meningen niet een

woord over de lippen/ terwijl alle vormen/ de bomen de huizen bloemen en ramen

en de gordijnen van de buren en de woonkamers daarachter misschien zijn het stille

stille woonkamers

niemand is onschuldig maar sommigen zijn puur en velen

velen hebben vleugels

 

*

maar de kostuums
zijn deel van de droom dat een deel is van
de werkelijkheid/ daarom is de onversierde als een sfinxs/ als een ding zonder naam

*

de tuin groeit dichter en dichter

meer en meer hangend/ vol/ droog

naamverstrengeld is dat allemaal versiering? het is

overvloed/ overdaad/ versiering als versiering onvermijdelijk is/ wat kan ik zeggen?

goedenachtschaduwen

goedenachtschaduwen

de tuin is stil voor het vruchtdragen/ vannacht gaan de namen uit

 

varen

© 2010, Ursula Andkjær Olsen
From: Have og helvede
Publisher: Gylendal, Copenhagen, 2010

© Translation: 2010, Thom Saterlee
Publisher: First published on PIW, 2010