MAYA-CRISIS

Vulkaanuitbarsting veroorzaakte Maya-crisis in zesde eeuw

El Castillo in Chichén Itzá, een van de beroemdste overblijfselen van de Mayabeschaving in Mexico.

Nederlandse wetenschappers denken dat een uitbarsting van de Mexicaanse vulkaan El Chichón de oorzaak was van de crisis in de Maya-beschaving in de zesde eeuw. Dat was een periode van culturele en politieke instabiliteit in Centraal-Amerika, waarin vele tempelsteden verlaten werden. Het tijdelijke verval van de beschaving werd in het verleden wel eens toegeschreven aan een zware meteorietinslag. Maar sinds er sporen van vulkanisme werden gevonden, leek een vulkaanuitbarsting de meest plausibele verklaring.

Onderzoekers konden de zwavelverbindingen in de boorkernen eerder al nauwkeurig dateren. Zo werd bepaald dat er zware uitbarstingen zijn geweest in 536 en 540. Maar welke vulkaan - of vulkanen - uitbarstten, was tot nu toe niet geweten.  De chemische samenstelling van de afzettingen kan gelinkt worden aan de 1.200 meter hoge vulkaan El Chichón. Geologen van de universiteit van Utrecht hebben nu de asafzettingen bestudeerd die verzameld werden aan het meer Tuspan en de Usumacinta-Grijavaladelta aan de Mexicaanse kust.

Ze stelden vast dat de ouderdom van de materialen overeenkomt met de periode van het zogenoemde Maya-hiaat. Met meerdere technieken konden de onderzoekers de afzettingen rond het jaar 540 dateren. "Er waren al datums bekend door onderzoek van afzettingen in de omgeving van de vulkaan", zegt onderzoeker Kees Nooren. "Nu hebben we ook een datum voor deze verder gelegen afzettingen." Bovendien kan de chemische samenstelling gelinkt worden aan de 1.200 meter hoge vulkaan El Chichón.

De uitbarsting moet enorm krachtig geweest zijn om dergelijke sporen na te laten. Het is dus heel waarschijnlijk dat ze leidde tot vergaande klimaatveranderingen en ernstige milieuschade. Wellicht bleven de gevolgen niet beperkt tot het leefgebied van de Maya's.

Uit kronieken en onderzoek van bomen blijkt dat het ook in Europa crisis was. De temperatuur daalde en mislukte oogsten leidden jarenlang tot hongersnood, ziekte en oorlog. De meest recente uitbarsting van El Chichón dateert van 1982, toen de vulkaan plaatselijke gemeenschappen verwoestte en 2.000 mensen doodde.