WAAROM WORDEN IN SPANJE MISDADEN TEGEN DE MENSHEID ONBESTRAFT GELATEN (DEEL 1)? [geschiedenis en politiek]

HET "TAPÍS DE LA CREACIÓ" OF HET SCHEPPINGSVERHAAL VAN GIRONA 

In het Museu Capitular van de Santa Maria-kathedraal van Girona in het noorden van Catalunya bewaart men het grootste deel van de kerkschat. Één van de belangrijkste stukken is het “Tapís de la Creació” of tapijt van de schepping.

Het wollen tapijt meet 3,65 meter bij 4,70 meter. Het dateert uit de elfde of twaalfde eeuw. Er wordt van uitgegaan dat het steeds tot de kerkschat behoord heeft. Naar het gebruik ervan heeft men echter het raden al wordt er al eens geopperd dat het ooit als baldakijn boven het hoofdaltaar hing. De naam van de kunstenaar is niet geweten.

Het tapijt moet door de eeuwen heen nochtans intensief gebruikt geweest zijn: de onderste en rechtse stroken zijn immers slechts gedeeltelijk bewaard gebleven terwijl wat bewaard is, sporen van schade laat zien.

Ondanks de beschadigingen is het niet moeilijk om de thematieken te achterhalen. Hoofdthema is het scheppingsverhaal zoals het in de “Genesis” of het eerste boek uit het oude testament beschreven is. Neventhema’s hebben aandacht voor Andere religieuze motieven, winden en het jaar.

De stijl is Romaans én naïef-realistisch. De afbeeldingen worden in het Latijn becommentarieerd voor zover dat voor de toenmalige christen die zijn testamenten beter dan de huidige mens kende én kon lezen, nodig was. Meestal worden spaarzame woorden gebruikt; tot 2 keer toe worden volledige fragmenten uit de “Genesis” aaangehaald.

Christus staat centraal met een aureool rond zijn hoofd. Het lijkt wel alsof hij wat voorafgaat, in beelden vertelt. Hij prijkt in een cirkel, niet in de typische mandorla, die in de rand volgende zinnen bevat:
God sprak: Daar zij licht. En er was licht. (Gen., I, 3).
Hij is afgebeeld zoals dat in de Romaanse kunst de gewoonte was, als een pantokrator of heerser over alles die met de rechterhand zegent terwijl de linkerhand het open boek met het woord gods vasthoudt.

Vreemd is dat hij geen baard heeft. Is dat vreemd? Is de vroeg-christelijke kunst werd Christus zeer vaak als goede herder met een lam op de schouders afgebeeld. In de absis van de kerk van Sant Feliu of de heilige Felix, niet ver van vermeld museum, zijn maar liefst 8 Romeinse sarkofagen ingewerkt. Één van de 6 christelijke, gedateerd rond 310, geeft Christus als baardloze Bon Pastor of goede herder weer. Is er sprake van beïnvloeding?!

Vermelde cirkel wordt gevat in een grotere die in 8 delen die het scheppingsverhaal vertellen, verdeeld is. De de rand van de grote cirkel bevat volgende zinnen:
In het begin schiep God hemel en aarde (Gen. I, 3), de zee en alles wat erin leeft, wat niet letterlijk in de Genesis staat, En God zag dat alles, wat Hij gemaakt had, zeer goed was. (Gen. I, 31).

De bovenste helft bestaat uit 5 delen. Het centrale fragment stelt de geest van god in de vorm van een duif met aureool voor:
Maar de aarde was nog ongeordend en leeg; over de wereldzee heerste duisternis, en Gods Geest zweefde over de wateren.
Hij wordt geflankeerd door 2 gevleugelde engelen die symbool zijn voor licht en duisternis:
Nu, op de eerste dag, scheidde God het licht van de duisternis; het licht noemde Hij dag, en de duisternis noemde Hij nacht. Zo werd het avond en morgen: de eerste dag.
Links en rechts van de engelen zien we het vervolg van gods werk:
God maakte het uitspansel, en scheidde het water onder het uitspansel van het water daarboven; het uitspansel noemde God hemel, het samengevloeide water noemde Hij zee.

De onderste helft bestaat uit 3 delen. Het centrale fragment beeldt het volgende uit:
Laat het water krioelen van levend gewemel, en over de aarde de vogels vliegen langs het hemelgewelf.
En god ging verder met de schepping:
hij schiep den mens als zijn beeld, Als het beeld van God schiep Hij hem.
Rechts van bovenstaand fragment benoemt Adam dieren. Links bevindt Adam zich in een idyllisch landschap vol bloemen en bomen.
Daarom plaatste Jahweh God den mens in de tuin van Eden, om die te bewerken en te bewaken. Omdat het niet goed is voor den mens, dat hij alleen blijft, 
schiep hij iemand om hem bij te staan: terwijl hij sliep, nam Hij een van zijn ribben, en zette er vlees voor in de plaats. Dan bouwde Jahweh God een vrouw uit de rib, die Hij uit den mens had genomen, en leidde haar tot den mens.
Met de geboorte van Eva al begon het einde van het aardse paradijs. Eva kwam nog maar pas uit de zij van Adam of ze strekte de handen reeds naar een kleurrijke boom die niets anders dan een appelboom was.    

De grote cirkel wordt gevat in een rechthoek die met zijn horizontale zijden de hoogste en laagste punten van die cirkel raken. In de uitgespaarde driehoekachtige ruimtes tussen cirkel en rechthoek worden de 4 belangrijke winden afgebeeld. Ze worden gepersonifieerd en zijn naakt. Hun kracht en macht over winden worden tot 4 keer toe verbeeld:  2 keer 2 vleugels (één keer aan de schouders en een andere aan de enkels),  een soort blaasbalg waarop ze zitten en waaruit wind komt, en 2 pijpen waaruit ze wind blazen.

Vermelde rechthoek wordt omsloten door een grotere. De ruimte tussen die rechthoeken is opgevuld met cirkels en vierkanten.

Bovenaan in de uithoeken wordt nog naar het scheppingsverhaal verwezen. In 2 cirkels bevinden zich 2 rivieren:
In Eden ontsprong een rivier, die de tuin bevloeide, en verderop in vier takken splitste. (…) De tweede stroom heet de Gichon, en deze omspoelt het hele land van Koesj.
Naar de naam van de rivier tegenover Geon, zoals hij op het tapijt genoemd wordt, is het wegens de schade raden. De 2 andere rivieren zijn weer wegens schade niet afgebeeld. Ze moeten zich onderaan in de verdwenen uithoeken bevonden hebben. Hun namen weten we uit de Genesis: Pisjon, Tigris en Eufraat.

Bovenaan, boven pantokrator en geest van god, valt in een cirkel een bebaarde man op. Een opschrift laat weten dat het om de verpersoonlijking van het jaar gaat. Het jaar dat meer dan waarschijnlijk een tijdsrad vasthoudt, wordt op 2 manieren en verpersoonlijkt verbeeld. Links van het jaar vallen zomer, een oogstende man, en herfst, een druiven-plukkende man, op, rechts winter, een vrouw zich aan een vuur warmend, en lente, een spittende man. Op de vertikale banden zijn de maanden en erbij aansluitende menselijke activiteiten verbeeld: links februari, maart, april, mei en juni, en rechts juli, augustus, september en oktober. De ontbrekende maanden moeten het tapijt links en rechts onderaan samen met 2 van de 4 paradijsrivieren vervolledigd hebben. Dat maanden en dagen prominent aanwezig zijn, hangt samen met hét gevolg van de schepping: de mens die uit het paradijs verdreven is, moet zelf en niet altijd in gunstige onstandigheden in zijn levensonderhoud voorzien.

2 zaken vallen op omdat er geen links met het scheppingsverhaal zijn. Bovenaan worden Samson en Abel en in de vertikale banden links onderaan de dag van de zon, misschien symbool voor zondag, en rechts onderaan de dag van de maan, misschien symbool voor maandag, afgebeeld. Hoe ze indit werk waarvan het thema overduidelijk het scheppingsverhaal en de gevolgen ervan zijn, terechtgekomen zijn, is onduidelijk.   

Onderaan valt een doorlopend fragment op. Het doorlopende of de eenheid wordt benadrukt door het gebruik van één enkele achtergrondkleur die rood is. Verbeeld wordt het vinden van het heilige kruis in Jeruzalem door Helena, moeder van keizer Constantijn, in of rond 326. Judas en joden worden afgebeeld.

Hoe het tapijt onderaan uitgewerkt was, is niet geweten.  Zoals reeds gezegd moeten de onbrekende maanden en rivieren uit het paradijs  vertikale banden vervolledigd hebben.

Meer dan waarschijnlijk moet er onderaan net als boven een band met één cirkel (ik laat de cirkels met de ontbrekende rivieren buiten beschouwing) en 6 vierkanten afgebeeld geweest zijn zodat het werk een symmetrische en logische opbouw had. Wat? Ja, wat?

Waarom werd het "Tapís de la Creació" gemaakt? Ik zie 2 redenen.

De mensen waren ongeletterd. Door te verbeelden kon men de heilige geschriften uit het oude en het nieuwe testament visueel voorstellen en verklaren. Men moet er bij het kennismaken van Romaanse kunst van uitgaan dat die kunst kleurrijker was dan uit overblijvende Romaanse kerkjes en kloostergangen blijkt. Wie dat wil ervaren, moet maar eens een bezoek brengen aan de Romaanse afdeling van het Museu Nacional d’Art de Catalunya op Montjuïc te Barcelona en kijken naar de enorme verzameling aan muurschilderingen.

Het spreekt voor zich dat de pracht en praal van toegepaste (lees: aan het verspreiden en instandhouden van het christelijke geloof) kunst aan de christelijke kerk een zekere status en bestaansrecht verleende.

-o-o-o-o-o-o- 

Verschijningsdatum: 17 december 2011.
Uitgiftegegevens: http://historiek.net/overig/el-tapis-de-la-creacio-of-het-scheppingsverhaal-van-girona-5604.
Extra-gegevens:
-Girona waarvan de omgeving reeds in de prehistorie bewoond werd, is in de eerste eeuw vóór het begin van westerse tijdrekening gesticht door de Romeinen na wie de Visigoten en de Moren er zich vestigden. Girona was tijdens de Middeleeuwen een van de belangrijkste steden van het Groot-Catalaanse rijk;
-het "Tapís de la Creació", het "Tapijt van de Schepping", maakt deel uit van de kerkschat van de gotische kathedraal van Santa Maria de Girona. Het elfde/twaalfde eeuwse tapijt stelt de schepping, de winden, de maanden, de seizoenen en het jaar, mythologische voorstellingen, de rivieren van Eden en het vinden van het kruis door Helena van Constantinopel voor;
.de citaten uit de “Genesis” heb ik ontleend aan: DDAA. De Heilige Schrift. Vertaling uit de grondtekst met aantekeningen in opdracht van de apologetische vereniging “Petrus Canisius” ondernomen met goedkeuring van de hoogwaardige bisschoppen van Nederland. Uitgeverij Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen. 1973;
-afbeeldingen en meer informatie over het "Tapis de la Creació": http://www.catedraldegirona.org/visita/cat/tresor/tapis/index.html.

ADAM
     voorwoord



Ook hij is geboren. Nog moet lente beginnen
en er is al geen weg terug. Hij kijkt naar de tijd
en onderscheidt nachten en vlammend licht.
De grens tussen boven en onder deelt mee
dat hij gelijken benoemen moet. Sprakeloos

echter is de omwereld die moet leven doen.
Zijn zijde die geboorte draagt, wordt door pijn
beroerd. Adem komt en dwingt hem tot leven.
Ondergaan worden moet bestaan. Geboren
ben ik (om binnen afzienbare tijd te sterven).

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: vroege herfst 2000.

Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. Gebruik maken van woorden en ongedateerde brieven. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 2006.

Extra-gegevens:
-alle gedichten uit de bundel, geschreven van september tot en met november 1998, hebben op een of andere wijze, Girona, hoofdstad van de provincie Girona, in het noordoosten van Catalunya als onderwerp;
-Girona waarvan de omgeving reeds in de prehistorie bewoond werd, is in de eerste eeuw vóór het begin van westerse tijdrekening gesticht door de Romeinen na wie de Visigoten en de Moren er zich vestigden. Girona was tijdens de Middeleeuwen een van de belangrijkste steden van het Groot-Catalaanse rijk;

Extra-gegevens over het gedicht:
-het gedicht verwijst naar scènes uit het "Tapís de la Creació", het "Tapijt van de Schepping", dat deel uitmaakt van de kerkschat van de gotische kathedraal van Girona. Het elfde/twaalfde eeuwse "Tapís de la Creació" stelt de schepping, de winden, de maanden, de seizoenen en het jaar, mythologische voorstellingen, de rivieren van Eden en het vinden van het kruis door Helena van Constantinopel voor. Meer informatie over het "Tapis de la Creació" in de catedral de Santa Maria te Girona:
https://blog.seniorennet.be/lliure/archief.php?ID=1084171, http://historiek.net/overig/el-tapis-de-la-creacio-of-het-scheppingsverhaal-van-girona-5604 en http://www.catedraldegirona.org/visita/cat/tresor/tapis/index.html;
-het gedicht kan beschouwd worden als een ars poetica.

Pas toen spraak kwam, begon tijd en ging ik
op zoek. Een adem die gulzig was, vond ik
en boeken die niet verklaarden wat ik weten
wou: waarom werden bijgeloof en waarheden

door leven verdoezeld? Ik wist dat ik me steeds
voor openbaringen zou hoeden moeten. Liegen
weigerde ik. Ik wilde slechts andere waarheden
verkondigen en bij elke pennentrek verwoorden

wat bepaalt. Zoek dus niet waarom ik niet kan
zalven. Spraak houdt taal gaande (Beeld echter
breekt af.): ik koester papier dat naar tijd ruikt
en weet dat de lange weg nog beginnen moet.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: vroege herfst 2000.

Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. Gebruik maken van woorden en ongedateerde brieven. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 2006.

Extra-gegevens:
-alle gedichten uit de bundel, geschreven van september tot en met november 1998, hebben op een of andere wijze, Girona, hoofdstad van de provincie Girona, in het noordoosten van Catalunya als onderwerp;
-Girona waarvan de omgeving reeds in de prehistorie bewoond werd, is in de eerste eeuw vóór het begin van westerse tijdrekening gesticht door de Romeinen na wie de Visigoten en de Moren er zich vestigden. Girona was tijdens de Middeleeuwen een van de belangrijkste steden van het Groot-Catalaanse rijk;
-bovenstaand titelloos gedicht kan beschouwd worden als een arts poëtica.

HEERSERS OVER CATALUNYA: GRAVEN VAN BARCELONA EN KONINGEN VAN ARAGÓN EN VALÉNCIA VAN HET CASTILIAANSE HUIS VAN TRASTÁMARA (1412-1555)  

Na de dood van Martí, de laatste rechtstreekse afstammeling van Guifré I, de stichter van wat Catalunya worden zou, moest men op zoek naar een opvolger. Omdat hij geen mannelijke erfgenamen had, kon het niet anders dan dat men in zijlingse lijnen van mannelijke afstammelingen van voorouders van Martí of zelfs in vrouwelijke lijn moest gaan zoeken. Dat bleek niet gemakkelijk, niet alleen omdat er maar liefst 6 mogelijke kandidaten waren, maar ook omdat de 3 landen die samen een statenbond vormden, Catalunya, Aragón en Valéncia, bij het kiezen van de opvolger betrokken werden en hun eigen prioriteiten stelden.

Al snel bleek dat er 2 grote kandidaten waren. Beiden hadden directe banden met Martí. Jaume was getrouwd met Martís halfzuster Elisabet en Fernando de Antequera was de zoon van Martís zuster Elionor die getrouwd was met Juan I, koning van Castilië.

Jaume was graaf van Urgell en woonde in Catalunya. Na Martís dood werd hij voorlopig én plaatsvervangend hoofd van de statenbond. Hierdoor werden zijn rechten als gedoodverfde opvolger officieus erkend én beklemtoond.

Fernando de Antequera woonde niet in Catalunya. Hij was broer van de overleden Castiliaanse koning Enrique III en regent voor zijn neef Juan II. Hij werd genoemd naar de stad Antequera in Andalucía die hij op de moren veroverd had. Hij was graaf van Trastámara. Dat geslacht had zich in 1369 door de moord op Pedro el Cruel die ook wel el Justiciero genoemd wordt, van de Castiliaanse troon meester gemaakt.

Uiteindelijk werd de beslissing overgelaten aan Benet XIII, Benedicto XII Benedictus XIII, beter bekend als Papa Luna, één van de 3 pausen uit het begin van de vijftiende eeuw, die op hetzelfde moment regeerden. Papa Luna die in het Valenciaanse Peníscola in een soort ballingschap leefde, had als geboren Aragonees weinig of geen affectie voor Catalunya.

Hij besliste dat elke deelstaat 3 afgevaardigden moest aanduiden en zorgde ervoor dat een aantal van zijn pionnen gekozen werden. Aragón vaardigde 2 trouwe dienaren van Papa Luna en een vertrouweling van Fernando af, Valéncia onder meer de biechtvader van Papa Luna en diens broer en Catalunya onder meer de advocaat van Papa Luna en de door Papa Luna benoemde aartsbisschop van Tarragona. De uitslag leek reeds van te voren vast te liggen.

De uitslag lag van te voren vast. Dat blijkt uit de stemming van 24 juni 1412, bekend als het Compromís de Casp, genoemd naar de stad Caspe in Aragón waar de stemgerechtigden samengekomen waren. Fernando kreeg 7,5 stemmen op een totaal van 9, te weten alle stemmen van Aragón én Valencia en anderhalve stem uit Catalunya. Het resultaat van de stemming werd op 28 juni 1412 gepubliceerd. Papa Luna had zijn slag thuisgehaald. Fernando de Antequera werd de nieuwe graaf van Barcelona en koning van Aragón en Valéncia. 

Een vereenvoudigde stamboom geeft de relatie van de mogelijke kandidaten ten opzichte van Martí weer. Slechts die familiebanden die noodzakelijk zijn, worden weergegeven. Vrouwen zijn slechts weergegeven indien dat voor het begrijpen nodig is. De namen van de mogelijke opvolgers zijn onderstreept. Je zult er 7 in plaats van 6 onderstreept zien: hou er rekening mee dat Juan II, koning van Castilië, al snel van zijn rechten afzag. Uitgangspunt was Jaume II el Just, kleinzoon van Jaume I el Conqueridor, van wie afstammelingen van 2 van zijn zonen in aanmerking kwamen:

-Alfons II el Benigne

-Pere III el Ceremoniós of del Punyalet

-Joan I el Caçador, el Descurat of l’Aimador de la Gentilesa

-Violant x Lluís, titulair koning van Napels

-Lluís, graaf van Calabrië

            -Martí l’Humá of l’Eclesiástic

                        -Martí el Jove, koning van Sicilië

-Frederic, graaf van Luna en bastaardzoon

-Elionor x Juan I, koning van Castilië

-Enrique III, koning van Castilië

                                               -Juan II, koning van Castilië

-Ferrnando de Antequera, graaf van Trastámara

            -Elisabet (zie ook verder)

-Jaume I, graaf van Urgell

            -Pere II, graaf van Urgell

-Jaume II, graaf van Urgell x Elisabet, dochter van Pere III el Ceremoniós en halfzuster van Martí l’Humá

-Pere, graaf van Ribagorça en Prades

-Alfons, hertog van Gandia en graaf van Ribagorça

-Alfons, hertog van Gandia en graaf van Ribagorça

-Joan, graaf van Prades

Zoals reeds geschreven volgde Fernando de Antequera Martí l’Humá op als graaf van Barcelona en koning van Aragón en Valéncia. Ik geef hieronder hun namen weer. Hun Catalaanse naam wordt gevolgd door hun bijnaam en hun naam in het Castiliaans. Houd er rekening mee dat die Trastámaras het Castiliaans boven het Catalaans verkozen. Tussen haakjes staat hun regeerperiode. Tenslotte wordt de band met de voorganger vermeld.

De lijst:

-Ferran I d’Antequera - Fernando I (1412-1416), neef van Martí;

-Alfons IV el Magnánim - Alfonso IV (1416-1458), zoon;

-Joan II sense Fe - Juan II (1458-1479), broer;

-Ferran II el Católic - Fernando (1479-1516), zoon;

-Joana I d’Aragó, ook la Boja of de Waanzinnige genoemd - Juana (1516-1555), dochter.

Over de regeerperiode van Joana bestaan twijfels. De iure of van rechtswege was zij gravin van Catalunya van na de dood van haar vader tot haar dood. De facto of feitelijk behoorde de macht toe aan haar zoon Carlos I of Carlos primero, ook wel Carlos V of Carlos Quinto, bij ons bekend als Karel V.

Gedurende 143 jaren, vanaf 1412 tot en met 1555, regeerden 4 graven en 1 gravin over Catalunya en aanverwante gebieden. De gemiddelde regeertijd was 28 jaren; 2 graven en 1 gravin regeerden langer. Ferran I regeerde amper 6 jaren. Alfons IV el Magnánim had het maar liefst 42 jaren voor het zeggen.

COVA D'EN DAINA
(Romanyá de la Selva)



Geen gepolijst marmer nodig hebben
om voor altijd verdoemd te zijn.

Tevreden zijn met wat windpokken zwerfstenen
die schijnbaar nonchalant neergesmeten zijn
tussen reumatische en moegetergde kurkeiken.

Onaantastbaar en onbegrijpend wordt
hun ovalen eenheid toegedekt, weggeborgen
door raadselachtige en grauwe kilte.

Kruinen ruisen niet meer zoals taal:
te onbeholpen om te verwoorden.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens: Cova d'en Daina, de grootste dolmen met cromlech van Catalunya, ligt in Romanyá de la Selva Baix Empordá in het noordoosten van Catalunya.

ESGLÉSIA PRERROMÁNICA
(Romanyá de la Selva)



Poedergoud is op oude stenen
gestrooid. Ook de harde grond heeft
zijn deel gehad. Slechts bladeren
op de aarde ontbreken en tooien
nog lang geen herfst. Rimpels
en bochels echter kunnen niet
weggemoffeld worden. Sporen
van gekgegeseld geloof tonen aan:
eerlijker dan opdringerige kathedralen
waren deze rustige baarmoeders.

Nu een mis en mineur uit het einde
van een leeggespoelde wereld:
kinderen stamelen gevoelloze gebeden.
Dood is triest en zonder gevolg.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens: Romanyá de la Selva ligt in Baix Empordá in het noordoosten van Catalunya.

EL PORTAL DE LA VERGE
(Peratallada)



Klimoppen muren leiden aandacht af
van de rotsige hoofdstraat. Honden
waken voor doorgroefde deuren
die textuele geheimen van vroeger
openbaren. Balkons zijn bewoond
door geraniums en gesloten luiken.

De kerk extra muros is
vergrendeld. Ganzen verraden
een verloren toerist.
 
-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens: Peratallada, een Middeleeuws en ommuurd stadje, ligt in Baix Empordá in het noordoosten van Catalunya.

CASTELL DE LA FOSCA
(Palamós)



Een vervallen hoeve boven woedende rotsen.
Aan de voet een strand. Woelend zand
tussen vingers. Een gespannen boog.
van pijnbomen. De gouden incaschijf.
Weggeroofd door spaanse opdringerigheid.
En vernietigd. Een verbrande kreet
van een kristallen kind. Een vlakte
in kogelpennen blauw. Catalaanse rust.
Ver weg een dak. Of is het een zeilboot?

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens: het Castell de la Fosca in La Fosca aan de gelijknamige baai, een gehucht van Palamós in Baix Empordá in het noordoosten van Catalunya.

RETRAT DE DONA
     Francesc Vayreda (1888-1929)



Zondag en hoogmis. De jeugdige associé
van haar man is gekomen.
Cru heeft ze erna een laatste keer gezegd
en zijn eerstverwekte beleden. Ver weg
kraaide een haan. Angstig is hij weg-
gelopen. Of verstoord en bedrogen?
Een hoek van het tapijt verraadt nog.

In de wandgrote spiegel schikt ze
haar kapsel. Vocht parelt speels nog
op de binnenkant van melkwitte dijen.
Uitgerokken buikspieren herinneren
zeven maanden. Scherpe tepels genieten
na. Toch is heimwee al opgeborgen.

Roze of ivoorkleurig: welke jurk
zou haar man vertederen? N' importe,
dat hij zijn zoon zal krijgen, telt.

Weer zal ze op de rambla flaneren
een gerespecteerde en begeerde vrouw
zijn: haar offer is eindelijk volbracht.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens:
-Het gedicht vormt een tweeluik met "El café Vila de Girona", elders op het blog;
-Francesc Vayreda i Casabò  werd geboren te Olot in Garrotxa in 1888 en stierf te Olot in Garroxta in 1929;. Hij was een noucentistsich schilder uit het noorden van Catalunya;  
-"Retrat de Dona" uit bevindt zich in het "Museu d'Art" te Girona. Girona is de hoofdstad in de gelijknamige Catalaanse provincie in het noordoosten van Cataluna;
-Afbeelding van het schilderij op http://www.museuart.com: achtereenvolgens klikken op "catalá", "la col.lecció", "espres. cronológica" en "segle XX", zakken in de tekst via rechts onder de tekst en klikken op "Francesc Vayreda".

EL CAFÉ VILA DE GIRONA
     Jaume Pons i Martí (1855-1931)



20 januari 1877. Pyreneeënwind
jaagt over de plaça del Vi. Burgers
met toverhoeden en militairen spelen
en converseren. Een eenzaat droomt
een andere volle pint en raadt.

Aan de ronde tafel zitten heren
met baarden en snorren Catalaan
te zijn. Het immense schaakbord
beroert hen niet. Toverballen zijn
uit hun gezichtsveld verbannen:
vooruit kijken ze en hebberig. Eén
leest beursberichten en voorspellingen.

Een officier in rode broek verstoort
het grijze evenwicht. Autochtonen
genieten zijn voorkeur zeker niet.

Een oudere lijkbidder rookt een sigaar
en denkt aan zijn te jonge echtgenote
die erg ziek in haar boudoir rust.

Spiegels verruimen het café. Bedrieglijk.

Toch blijft een vrije plaats over
voor een telaatkomer. Tiens, hij was
niet in de hoogmis! Een verloren stoel
vinden zal voor de ober niet moeilijk zijn.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens:
-Het gedicht vormt een tweeluik met "Retrat de dona", elders op het blog;
-Jaume Pons i Martí. werd geboren te Grácia (Barcelona) in Barcelona in 1855 en stierf te Girona in Girona in 1931. Hij was een neoclassicistisch-romantisch schilder uit Catalunya; 
-"El Café Vila de Girona" uit 1877 bevindt zich in het "Museu d'Art" te Girona. Girona is de hoofdstad in de gelijknamige Catalaanse provincie in het noordoosten van Cataluna;
-Afbeelding van het schilderij op http://www.museuart.com: achtereenvolgens klikken op "catalá", "la col.lecció", "espres. cronológica" en "segle XIX", zakken in de tekst via rechts onder de tekst en klikken op "Jaume Pons i Martí".

Op 15 januari 2012 is te Madrid Manuel Fraga Iribarne, geboren te Vilalba in Galicia op 23 november 1922 geboren, gestorven.

Hij was een overtuigd franquist of aanhanger van dictator en massamoordenaar Franco en dan ook fascist 'par excellence'. Hij was onder Franco onder meer van 1962 tot en met 1969 minister van Informatie en Toerisme. De controle over informatie is in een fascistische dictatuur -Is dit geen soort van pleonasme?!- zeer belangrijk: het leent er zich perfect toe om binnen- en buitenstaander bewust, zeer bewust op het verkeerde been te zetten door verkeerde informatie te verspreiden.


Na de dood van Franco richtte hij in 1976 mee de Alianza Popular, erfgenaam van de Falange en de Movimiento en dus het extreem-rechtste en franquistsiche 'erfgoed', op. In 1989 veranderde de Alianza Popular haar naam en werd de Partido Popular, erfgenaam van de Falange, de Movimiento en de Alianza Popular en dus het extreem-rechtste en franquistsche 'erfgoed'. Tot zijn dood was hij erevoorzitter van de Partido Popular. Nooit heeft hij het franquisme en de misdaden van Franco afgezworen.
Het is vreemd dat er in 1975 na de dood van Franco in Spanje geen Nürenbergtribunaal in het leven is geroepen, zoals dat in het Duitsland na WO II wel gebeurd is. Fraga zou zeker op de eerste rij gezeten hebben en veroordeeld zijn.
Fraga mocht dan oud en versleten geweest zijn. De rol van fascist 'Don Manuel' binnen de Partido Popular was nog niet uitgespeeld. Geregeld nog was zijn wil wet.
Vreemd is dat de CO of Comunidad Autónoma, vergelijkbaar met een gewest in wat België genoemd wordt, de Galicia, waar Fraga geboren is, een officiële rouwpreriode van maar liefst 3 dagen heeft afgekondigd. Dit is zelfs niet gebeurd in West-Duitsland toen  Rudolf Hess, één van de medemisdadigers van Hitler, op 17 juli 1987 gestorven is.

Manuel Fraga Iribarne is net als Franco veel te laat gestorven. Ik kan niet de minste spijt voelen.

in "Het Nieuwsblad", noch "Het Laatste Nieuws" van 17 januari 2012 heb ik niets over Fraga gelezen. In de nieuwsuitzendingen van 18.00 en 19.00 van "Één" van de VRT van 17 januari 2012 heb ik niets over Fraga gehoord. Zielig! Quid?

Ik denk dat ik een glas cava ga drinken. Catalaanse cava. Is dit geen soort pleonasme?! Feit is dat de cavas die niet in Catalunya gemaakt zijn, niet aan het Catalaanse origineel kunnen raken.
Ik weet dat ik een glas cava ga drinken en 3 zaken nogmaals uitschreeuwen:
Visca la democrácia!
Visca Espanya lliure!
Visca Catalunya!

Met Manuel Fraga Iribarne is de laatste franquistische minister gestorven, spijtig genoeg echter niet de laatste franquist.

AVOND 
     DOCHTER SLAAPT
          IK ZIT OP BALKON



Avond. Dochter slaapt. Ik zit
op balkon. Fles landwijn staat.
binnen handbereik: vi negre.

In dit Catalaanse zomeren wordt
sinds ooit gestreden om blauwer
blauw. Lucht en zee lijken kalm
in elkaar te vloeien. Schijn slechts:
vlakken en vegen wit contrasteren.
Klaarder dan de grauwe streek
van kunstlicht en randverlichting.

Zomer. Lucht. Blauw. Toch heb
ik het koud soms in dit land
van golvende en rijpe velden
waar oorsprong dichter dan einde
is. Vanuit een andere vallei
klinkt kleurloos een klank
die woord wordt. Woorden
worden helder, zuiverheden
van kristal. Zang. Adem.

Haal altijd gulzig adem,
Sarah. Geloof nooit
wat verklaard wordt.

Doorlopend pompen torens
als fallussen levenskracht
en water. Wat daar beschamend
weggestopt wordt, is hier
godsgeschenk. Een flauwe tik
op een rots vermag veel. Toch
is dit niet het beloofde land.

Het glas wijn ligt goed
in de hand. Misschien
moet ik toch minder drinken.

Sarah, haal altijd gulzig
adem. Wat verklaard wordt
moet je niet geloven. Zoek.
en lees vergeelde boeken,
vooral de nooit-gekraakte.

Op zoek ben ik. Naar wie
ik ben? Waarnaar ik zoek?

Warmte in mijn mond zoek
ik. Geen verkoudheden meer
en slijmen die doorlopend
praten beletten. Geen oostenwind
die verkilt en vingers verkrampt.
Geen gefilterd kraantjeswater
maar bergbronwaters, eerlijker
dan wat open riolen bezoedelt.

Ik kan de slaap weer maar niet
vinden. Het eeuwige draailicht
van de vuurtoren houdt me
in de ban. Roodgekleurd
wordt niet: geen scheepje
uit de branding ligt radeloos
en dof verdrinking te spelen.

Een gewetenloze revolutie
bestaat niet, heeft X ooit
beweerd. En terecht. Woorden
veranderen niemand. Net
als molotovs. Kijk om je,
Sarah, weet: het abc is zin-
loos. Kijk en weet: bij-
geloof verandert. Moordt.
Sarah, waarom nog iets
geloven? Waarom nog zoeken?

Blauwen ik versmelten.
Minder gejaagd begint
mijn hart te slaan. Intenser
onderga ik dagelijkse ervaringen
beleef ik onderhandse sensaties
doorleef ik momentopnames
en verrassende Yashica-snaps.

Smal en steil is de kuststrook,
doorgaand en hemeltergend.
Waar water lucht wordt, is
alles impressie: blauwer
en groen en ontelbaren geel,
rood en hout en peper en zout.

Onrustig slaapt mijn dochter
haar slaap. Geen wind raakt
beschermende naaldbomen aan.
Sterren weerkaatsen golven.
Bevend volgt gammel licht
flauwe bootjes op zoek.

Verroeste sleutels vinden
abrikozen kerkjes op formaat
mogelijk zijn. Kloostergangen
geven rust en dromen. Ze
onthullen een verleden,
vaag en nabij. Deel geworden
ben ik van dit binnenlandschap.

Het zomert in Catalonië. Water
planten mensen verdampen. Hoog-
seizoen en uit nevels stijgen
geuren en kunst op. Stel je voor:
een verkleurde prentkaart.
Een lucht onmogelijk blauw
vol mistigheid en mysterie.
Een gelig kerkje vol adem.

Adem, Sarah, maar hoed je
voor bedrukt papier. Vergeet
nooit: ik lieg, de dichter
liegt bij elke pennetrek.

Dronken spreek ik een nieuwe fles
aan. Bomen zee en lucht onderscheid
ik amper nog. Ver weg gieren banden.

Ik heb gelogen, Sarah, ik
lieg niet: ik verwoord
slechts andere waarheden.

Ik ben thuisgekomen in dit land
van vergeten waterputten. Is dit
verbeelding? Koester ik zon?
Aanbid ik nacht? Of is het de stilte
die ik niet zie en waarvan ik smaak
de geschreven kus die twijfelt
aan oude en vergeten teksten.

Dromen over waarheid doe ik
niet. Dromen zijn niet langer.
Waarheid is. Eénzelvig woord
dat naaktheid verbeeldt, staat
op. Op zich. Duurzaam moet
papier zijn: vrij en open.

Een gedicht, Sarah, heeft
geen contoeren of zwarte lijnen
als stripverhalen. Uit
deint het gedicht. Wat
jij als streling aanvoelt,
is verruiming. Een gedicht,
Sarah, is onvatbaar als
                              jij?

Mat is de zee geworden.
En egaal. Op oneindig staat
de horizon. Doorheen zwart
kreet een onwillige motor.

De ondraaglijke pijn hoor ik
nog van een geweten overlijden,
plagiaat en de verbannen lach
van een te ver familielid.

Dronkenschap is wonderbaar
sloopt werende grensbakens
en laat demonen uit mijn hart
ontsnappen. Heimwee keert
terug en gedichten vol pijn
en weemoed, wanhoop.

Stom is de nacht geworden
bijna: scheepjes dobberen nog
misschien. Motoren zwijgen.

En voel: ik ween niet meer
achter mijn ongenadige ogen.
Ik ween met tranen. Uit woede
tegen haar wrede god. Denken
doet hij niet. Slechts wegnemen
wat dierbaar is. Zij, wrede god,
zíj hield van jou. Ik kan niet
anders dan wenen en jou haten.

Drank moet niet meer. Nuchter
begin ik te worden. Kan dronken-
schap soberheid zijn? Kan sprake-
loosheid rijkdom brengen? Ademhalen
verruimt. De horizon wordt voorgoed
verlegd. Anders gelegd. De streep
tussen land en lucht, werkelijkheid
en droom, vervaagt. Is niet langer
begrenzing, barrière. Drank moet
niet meer. Nuchter ben ik geworden.

Het draailicht van de vuurtoren lijkt
geen schepen meer te lokken: met sirenen
is ook verbeelding verdwenen. Zwart
is zee geworden. En afwezig plots.

Luister, Sarah, luister. Eindelijk
zal ik mijn waarheid vertellen.
Niet de dichter zal spreken;
wel de vader die diep ergens
in me woekert. En toch, Sarah,
kan ik me de vader niet los
van de dichter voorstellen. Weet:
kind ben ik met jou. Gesprekspartner.
Samen groeien we op. Slechts jou
zal ik nooit zijn kunnen wellicht.

Eén twee drie lichten één
twee tellen zwart. Kleuren doet
de vuurtoren niet meer. Wind
rust. Verdorde takken kraakt
geen voet. Hond noch ruiter
kondigen een laatste oordeel
aan. Geen mogelijke uitweg.

Hoor, Sarah, hoor. Onthoud de woorden
van een oud en geleefd man. Grijs word
ik: allang tel ik niet meer. De slaap
der onschuldigen die jij ondergaat,
is mij ontnomen. Recht van spreken
heb ik. Des te meer. Zalven doen
mijn woorden niet (Dat weet jij maar
al te best.): kwetsend bereiken ze
veel meer. Zelfs moorden kunnen ze.

Ogen en lippen en woorden bepalen
mijn bestaan. Wat ik verzwijg, meen ik
niet. Wat ik hoop, verwerp ik. Wat
ik zie, probeer ik te verwerken.

Wat mij bepaalt, zijn vingers. Letters.
Wat mij beperkt, zijn letters. Vingers.

Woorden. Nog zwijg ik meer dan ik
zeggen wil. Nog bedoelen woorden meer
dan interpreteerbare betekenissen.

Weet je, Sarah, buigen doe, ik soms. Knielen
kan ik niet. Hét woord is mijn enige zekerheid.
De enige dwaasheid zou verloochening
ervan zijn. Saartje, ik smeek je: herroep
nooit wat je woord verkondigt. Geloof
de waarheid niet die omstaanders
domweg uitbraken. Ga alleen maar voort
op ervaren en pijnlijke kaakslagen.

Taal zeg ik en denk: oorsprong,
bestaan en overleving. Want dood
ga ik niet, Sarah, dood ga ik nooit.
Immers: woord taal gedicht ben ik.

[begin zomer 1993 - 18 januari 1995]

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens: ik heb het over "Catalonië" gehad. Pas later is het bewustzijn gekomen dat het Catalunya moet zijn. Catalunya is immers slechts tegen zijn zin lid van wat Spanje genoemd wordt, geworden, met alle negatieve politieke, culturele, economische en menselijke gevolgen vandien. Vereenvoudigd kan gesteld worden dat Catalunya 'met mondjesmaat' sinds 1412 en vooral en op absolute wijze sinds 1714 door wat Spanje genoemd wordt, verdrukt en uitgebuit wordt. Vergelijk het maar met Vlaanderen en wat België genoemd wordt;
-Ik ben aan het aan het gedicht beginnen schrijven tijdens een verblijf in Palamós in Baix Empordá in het noordoosten van Catalunya.

NIT DE LLUNA A GIRONA
     Prudenci Bertrana (1867-1941) 



Winteravond. Sterren. Weinig wind.
Geur van hout en killig water. Nergens
in de carrer de la Força versnijdt
een t.b.-hoest schemeringen. De maan
verbergt zich niet achter de kerktoren
en wazig stil. Muzieken verjagen.

Beetje bij beetje voert de rivier
zich naar zee. Mee vlucht de rust
van het stille leven en waterverf.

Diffuus verlicht een gaslamp balkon
en slaapkamer overbodigheden. Zicht
op de Onyar verhindert haar slaapkleed,
van kant en te nauwelijks. Zwijgend
en deels verdubbelt de kathedraal.

Eén punt op het plafond fixeert ze.
Naar anijs en snorcrème stinkt de man
naast haar. Van een vreemd parfum
wordt de geur discreter en verhuld.
Hem de rug toedraaien durft ze niet.

Een karperkring zonder nut deint uit.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens:
-Prudenci Bertrana werd te Tordera in Maresme geboren in 1867 en stierf te Barcelona in Barcelona in 1941. Hij was een modernistisch schrijver en schilder uit Catalunya; 
-"Nit de lluna a Girona" uit 1917 bevindt zich in het "Museu d'Art" te Girona in Girona. Girona is de hoofdstad in de gelijknamige Catalaanse provincie in het noordoosten van Cataluna;
-Afbeelding van het schilderij op http://www.museuart.com: achtereenvolgens klikken op "catalá", "la col.lecció", "espres. cronológica" en "segle XX", zakken in de tekst via rechts onder de tekst en klikken op "Prudenci Bertrana".

DONA A LA TERRASSA D'UN CAFÉ
     Josep Berga i Boada (1872-1923)



Sant Feliu de Guixols. Blauwer zee
dan lucht. Een strenge dame mijmert
momentaan. Rond tafeltje ondersteunt
bedekte elleboog. Gekruiste benen.

Ver weg is Girona en haar echtgenoot
uit Castilië. Haar zaken behartigt
hij. Ontzegd is haar vragende lichaam.
Drie kinderen heeft ze gebaard: één
behouden. Toch is ze vrouwelijk
verrassend en te begeren gebleven.

Schroomloos wijst haar rechtervoet.
Ongegeneerd keuren haar ogen de man
aan de andere tafel. Haar mond twijfelt
tussen uitdaging en onderdanigheid.

Aan haar geboortestad denkt ze
en de gouvernante die lasten op zich
neemt. Het geroddel van vriendinnen
mist ze; echtgenoots overuren niet.
Wind beroert geen enkel lange rok.

Spuitwaterfles en verdunde wijn laat
ze ongemoeid. De vlugge man heft
het glas. Onder haar kin wenkt de hand.

-o-o-o-o-o-

Verschijningsdatum: juni 1996.
Uitgiftegegevens: WOUTERS, Rik. "Het woord herhalen" en "Wat stilte genoemd wordt" [dubbeldichtbundel]. Casita de la soledad-stichting, Ruisbroek. 1996.
Extra-gegevens:
-Josep Berga i Boada werd te Olot in Garrotxa geboren in 1872 stierf te Sant Feliu de Guíxols in Baix Empordá in 1923. Hij was een schilder van de "Escola d'Olot" of school van Olot die rond de wisseling van de negentiende naar de twintigste eeuw actief was in het noorden van Catalunya; 
-"Dona a la terrassa d'un café" bevindt zich in het "Museu d'Art" te Girona in Girona. Girona is de hoofdstad in de gelijknamige Catalaanse provincie in het noordoosten van Cataluna;
-Afbeelding van het schilderij op http://www.museuart.com: achtereenvolgens klikken op "catalá", "la col.lecció", "espres. cronológica" en "segle XIX", zakken in de tekst via rechts onder de tekst en klikken op "Josep Berga i Boada".