TAPA EN PINTXO
Iedereen, en ik veralgemeen, heeft al van tapas gehoord of er zelfs gegeten. Iedereen, en ik veralgemeen opnieuw, weet dat tapas een 'eetiets' is dat Andalusisch in het bijzonder en bij uitbreiding Spaans is.
Tapa is een complex iets.
Vaak leest men dat het geen gerecht, zelfs geen voorgerecht is. Dit kan kloppen. Gerechten worden tijdens een maaltijd gegeten. Een maaltijd eet men normaal gezien gezeten aan een tafel. Om tapas te eten heeft men geen tafel nodig, enkel een toog, een barman en/of iemand die de tapas bereidt.
Tapas kunnen het best als hapjes vertaald worden. Die hapjes worden op een bordje opgediend. Vlees, vis, schaal- en schelpdieren en groenten worden al dan niet in combinatie bij de bereiding van tapas gebruikt.
Tapas worden gegeten vóór de eigenlijke maaltijd.
Tapas eten is een soort van sociaal gebeuren. Men eet ze bijna nooit alleen, maar bijna altijd in groep. Men eet ze op café, maar ook op vergaderingen, (huwelijks)recepties en andere plechtigheden.
Wat betekent tapa?
Tapa komt van het werkwoord tapar dat bedekken of afdekken betekent. Hiermee wordt bedoeld dat een glas met alcohol afgedekt wordt met iets, oorspronkelijk een snede worst of hesp om te beletten dat insekten in de drank terechtkwamen. Al snel werd die plak vlees vervangen door een bordje waarop iets eetbaars lag. Beschouw de tapa maar als een soort van 'Spaanse' gastvrijheid.
Vergelijk het een beetje met de Vlaming die op zijn glas bier een viltje legt om te beletten dat er dondervliegjes, vliegjes, bijen, wespen, hommels, ... in terechtkomen. Op dat bierviltje wordt echter niets eetbaars gelegd. Dat wordt erbij geserveerd in een apart, meestal glazen potje: gezouten pindanoten en/of andere noten, gezouten schips, gezouten weet ik veel. Maar steeds gezouten, gewoon maar om de verkoop van drank te stimuleren. Beschouw het maar als de commerciële ingesteldheid van de Vlaamse café-uitbater om meer te verdienen. Geen gastvrijheid dus, maar pure commercie. Niet lang geleden overigens strooiden caféhouders zout op de vloer uit om zo de consumptie en uiteraard hun winsten op te krikken.
Wat drinkt men bij tapas? Meestal bier of een copita de of glaasje jerez.
De caña of het getapte bier wordt opgediend in een soort breed en niet hoog whisky-achtig glas.
De jerez door Vlamingen onder invloed, zeg maar druk van de cultuurloze, Angelsaksische wereld, sherry genoemd, komt op de toog terecht in het typische naar boven toelopende, bijna lieftallige glaasje op voet. De laatste jaren heeft de yerez meer en meer plaats gemaakt voor de manzanilla. Ik verkies yerez of manzanilla boven bier. De zurige smaak is erg verfrissend en stimuleert de appetijt.
Van wanneer dateert de tapa?
De naam is pas rond het midden van de twintigste eeuw in de omgeving van Sevilla ontstaan. Daardoor is de link tussen tapa en Andalucía ontstaan. In tal van plaatsen in Andalucía en Extremadura krijgt men bij elk drankje overigens een tapa aangeboden. Van echte gastvrijheid gesproken.
Over de oorsprong bestaan 2 belangrijke versies. De moren die in 711 het Iberische schiereiland veroverden en er tot 1492 gedeeltelijk de baas speelden, hadden de gewoonte om in groep van tal van gerechten kleine hoeveelheden te eten. Tijdens Alfonso X el Sabio of de Wijze, die leefde van 1221 tot 1284, ziek werd, verplichtte zijn chirurgijn of hoe de kwakzalvers toen ook mochten heten, hem om tussen de maaltijden kleine hoeveelheden voedsel te eten om zijn maag niet te overbelasten. Het hielp. De koning genas en zou bevolen hebben dat in zijn Castiliaanse rijk bij wijn steeds hapjes moesten opgediend worden.
De laatste jaren heeft zich een bedenkelijke tendens ontwikkeld. Tal van koks die zich oh hoogheidswaanzin chef-kok durven te noemen, hebben een eigen soort tapas ontwikkeld: in Vlaanderen heeft men het, geloof ik, over patapas of iets dergelijks. Ersatz! Geloof niet dat die hapjes gemaakt met lokale producten, iets met tapas te maken hebben. Door de naam te 'stelen', wil men gewoon maar van het origineel dat steeds beter dan de kopie is, iets, lees geld meepikken! Het is zelfs al zo erg dat de mezze's Griekse tapas genoemd worden.
-o-o-o-
In Euskara dat Vlamingen ten onrechte Baskenland noemen, heeft men iets wat vaagweg, maar dan wel vaagweg op tapas lijkt.
Ik parafraseer Michel Wuyts, verslaggever van wielerwedstrijden voor de VRT tijdens de Clásica San Sebastián in Euskara: San Sebastián in Baskenland heeft de grootste concentratie van tapasbars in de wereld. 3 fouten in één enkele zin wat voor Wuyts niet zo verwonderlijk is. Dit vraagt om uitleg:
-San Sebastián. Het moet uiteraard Donostia zijn. De stad ligt in Euskal Herria en heet in het Euskara of Euskara dat we ten onrechte Baskisch noemen. Door het Castiliaanse equivalent te gebruiken ontkent hij Euskal Herria of Baskenland het universele recht op zelfbeschikking;
-Baskenland. Het moet Euskal Herria zijn. Door het equivalent van het Castiliaanse Pais Basco te gebruiken ontneemt Wuyts de inwoners ervan het universele recht op zelfbestuur;
-tapas. Het moet pintxos zijn, in het Castiliaans als pincho geschreven.
Aan uitspraken van Wuyts heb ik nooit veel belang gehecht; ik stoor me er wel geregeld aan. Hou zou ik ook kunnen geloven wat die man uitkraamt?! Hij gaat immers akkoord met dopinggebruik in het wielrennen. Het vindt dat dopinggebruik geen smet op een 'wielercarrière' is. Waarom anders blijft hij Eddy Merckx, tot 3 keer toe betrapt op doping, de beste wielrenner aller tijden noemen?!
Pintxos zijn streekproducten als vlees, vis, schaal- en schelpdieren en groenten die al dan niet in combinatie op snedes stokbrood van ongeveer 1 centimeter dikte geserveerd worden. Het geheel wordt samengehouden met een mini-spiesje, lees tandenstoker. Omdat pintxos nogal vettig en rijkelijk zijn, wordt er een txakolin-wijn, Chacolí in het Castiliaans, bij te drinken gegeven. De zurige wijn die van hoog in het glas wordt geschonken om hem minder zurig te maken, bevordert net als de zuiderse yerez de spijsvertering en bevordert de appetijt.
Pintxos vindt men vooral in Euskal Herria en Catalunya waar veel 'Basken' die mee tegen Franco en de dictatuur gevochten hebben, na de Guerra Civil zijn blijven hangen. Bezoek eens een echt Euskarees café, onder meer herkenbaar aan de aanduiding taberna euskal, en doe zoals de 'echten'. Vraag een bord en bestel onmiddellijk een txakolin. Vul je bordje met een selectie van de op de toog staande pintxos.
Eet ze rustig, maar staand op. Inderdaad, staand. Wie aan de tafeltjes gaat zitten, wordt verondersteld om à-la-carta te eten. Hou je niet aan één txakolin. Stoor je niet wanneer personeel je vraagt of je dit of dat wilt hebben. Het heeft niets met platte commercie te maken. Het gaat gewoon maar om warme, zelfs hete pintxos die net van het vuur komen en uiteraard best warm gegeten worden.
Betalen doe je als volgt. Tijdens het eten hou je de tandenstokers bij. Geef je bord met de tandenstokers erop af aan de toog en zeg wat je gedronken hebt. De rekening volgt. Doe niet zoals ik al tal van Vlamingen en andere buitenlanders heb zien doen: werp enkele tandenstokers op de vloer. je bent immers steeds de pineut.
EBRE 1 [gedicht]