heel veel Catalunya of Catalonië (en wat minder Spanje of España)

Donderdag 19 april 2012

NOBELPRIJS VOOR DE LITERATUUR [literatuur en geschiedenis]

NOBELPRIJS VOOR DE LITERATUUR

5 inwoners van Spanje wonnen de Nobelprijs voor de Literatuur. José Echegaray y Eizaguirre (1833-1916) won de prijs voor zijn drama in 1904. Jacinto Benavente y Martinez (1866-1954) won de prijs voor zijn drama in 1922. Juan Ramón Jimenez (1881-1958) won de prijs voor zijn poëzie in 1956. Vicente Aleixandre y Merlo (1898-1984) won de prijs voor zijn poëzie in 1977. Camilo José Cela (1916-2002) won de prijs voor zijn proza in 1989.

Spaanssprekende schrijvers die de prijs wonnen, waren de Chileense Gabriela Mistral in 1945, de Guatemalteek Miguel Ángel Asturias in 1967, de Colombiaan Gabriel García Márquez in 1982, de Mexicaan Octavio Paz in 1990 en de Peruaan Mario Vargas Llosa in 2010.

Woensdag 18 april 2012

EBRE 1 [gedicht]

EBRE 1

water vloeit vragend voorbij. geen worsteling.
geen gevecht naast een verlaten vlakte die
verbergt. geen woord hoger dan het andere
dat niet Catalaans klinkt. geen wind. stilte
slechts. sierlijkheid. statigheid. een draaikolk
aan de buitenkant van een bocht. een kasteel
dat gekarteld overleeft. de loodrechte leegte

van een vreemde sprong. zonder speelsheid.
een herkenbare kreet die elke dag zal blijven
kwellen. zelfdoding. een terras tussen tranen
die traag toch nog voor altijd blijven zullen.
verweesde stenen die steeds al gedreigd
hebben om te verpletteren. herhaaldelijk
vallen vóór het (her)opstaan. aan water dat

vruchtbaar blijft, een overbodige mirador.
een tafel met twee stoelen. één voor mij
(zwarte wijn uit een gebarsten karaf. of is

het rood? bloed
rood? bloed? laveloos leven
of doder nog aanwezig blijven. wijn. vi negre:

geen azijn die wonden nooit helen kunnen).
de andere voor de voorbeeldige vechter
die verdwenen nooit vergeten worden zal.

-o-o-o-o-o-

1. "Ebre" is Catalaans voor Ebro.
2. "Ebre 1" vindt zijn inspiratie bij de Slag van de Ebre die het begin van einde van de Guerra Civil inleidde. De Slag van de Ebre begon op 25 juli 1938 en eindigde op 15 november 1938. Meer informatie: http://usuaris.tinet.cat/cebe.
3. Uit een dichtbundel in voorbereiding. Bovenstaand gedicht zal in het (late) najaar 2012 verschijnen in "Stenen spreken meer dan woorden" met als ondertitel "gedichten over Corbera d’Ebre / zomer en herfst van 1938 / franquisme dat fascisme is", die deel zal uitmaken van de dubbeldichtbundel "Niemand zegt het alfabet op".

Dinsdag 17 april 2012

AL-ANDALUS EN BEGRIPSVERWARRING [taal]

AL-ANDALUS EN BEGRIPSVERWARRING

Mozaraab of mozarabier, mudéjar en muwallad. Deze begrippen maken het de persoon die meer te weten wil komen over Moors of Arabisch Spanje of al-Andalus of het niet-christelijke Iberische schiereiland niet gemakkelijk. De begrippen zijn van Arabische origine.

Mozaraab komt van mustaribun of mustarib. Het betekent gearabizeerd. Het slaat op een christen die onder Moorse heerschappij leefde als dhimmi. Een dhimmi was iemand die bij wet beschermd was. Dhimmi sloeg op een niet-Moorse inwoner van al-Andalus die in ruil voor betaling van taks dhimma of bescherming genoot. Slechts een lid van de"Volkeren van het Boek" of de bijbel, dus joden en christenen, kon van die bescherming genieten. Een mozaraab was christelijk gebleven, maar had zich de Moorse cultuur eigen gemaakt.
Mudéjar komt van mudajjan. Het betekent dat iemand zich onderworpen heeft. Het sloeg op een Moor die na de Reconquista van een deel van Al-Andalus in het door de christenen veroverde deel was blijven wonen. Een Mudéjar bleef de Islam belijden en behield de Moorse cultuurgewoontes.
Muwallad komt van muwalladun. Het betekent dat iemand opgevoed is. Het sloeg op een tot de Islam bekeerde christen of nieuwe Moslim. De bekering was uit vrije wil gebeurd. Een muwallad was een volleerd lid van de Moorse gemeenschap in Al-Andalus.

Er bestaan naar analogie met mozaraab en mudéjar ook Mozarabische en Mudéjarkunst. Dat is echter een ander verhaal.

Maandag 16 april 2012

RIJK VAN ASTURIAS (718-910) [geschiedenis en stamboom]

RIJK VAN ASTURIAS (718-910)

De naam van de heerser en eventueel de toenaam, de familieband met de voorganger en de regeerperiode worden vermeld. Wanneer het nodig is voor de verstaanbaarheid én wegens de complexiteit kunnen andere familiebanden vermeld worden.

-Pelayo (718-737);
-Favila, zoon (737-739);
-Alfonso I el Católico, schoonbroer, zoon van Pedro de Cantabria (739-757);
-Fruela I, zoon, kleinzoon van Pelayo (757-768);
-Aurelio I, neef, kleinzoon van Pedro de Cantabria (768-774);
-Silo, aangetrouwde achterkleinzoon van Pelayo (774-783);
-Mauregato, bastaardzoon van Alfonso I, bastaardkleinzoon van Pedro de Cantabria (783-789);
-Bermudo I l Diácono, zoon van Aurelio, achterkleinzoon van Pedro de Cantabria (789-791);
-Alfonso II el Casto, Zoon van Fruela I, achterachterkleinzoon van Pelayo (791-842), laatste afstammeling van Pelayo als heerser van het rijk van Asturias;
-Ramiro I, zoon van Bermudo I (842-850);
-Ordoño I, zoon (850-866);
-Alfonso III el Magno, zoon (910).
Na Alfonso III gaat Asturias op in het nieuwe rijk van Léon.

Volgens de traditie is in Asturias de Reconquista of de herovering van wat Spanje worden zou, op de Moren begonnen. In de Slag van Covadonga in 722 versloeg Pelayo een Moors legertje. Toch mag het feit niet overschat worden. Covadonga werd door Pelayo niet op de Moren heroverd, gewoon maar omdat het nooit Moors gebied geweest is. Het ging dan ook slechts om een schermutseling tussen 2 legertroepjes in grens- en dus oorlogsgebied.
Vergelijk de Slag van Covadonga maar met de Slag der Gulden Sporen te Kortrijk in 1302. Vlaanderen kent daaraan ook veel, te veel, veel te veel belang toe. Die slag had immers niets met een Vlaams bewustzijn te maken, alleen al maar onder er slechts sprake was van het graafschap Vlaanderen dat deel uitmaakte van Frankrijk, en niet van een Vlaamse Gewest dat deel uitmaakt van wat België genoemd wordt. Tal van streken van wat nu het Vlaams Gewest genoemd wordt, vochten niet mee of vochten zelfs aan Franse zijde. De Slag van de Gulden Sporen was niets meer dan een oorlogje van een deel(tje) van het ondergeschikte Vlaanderen tegen het overheersende en wettelijke gezag van de Franse koning.

Asturias is het enige deel van wat Spanje worden zou, dat nooit onder Moorse heerschappij is geweest. Daarom draagt de kroonprins van Spanje de titel van Principe de Asturias of prins van Asturias.

Zondag 15 april 2012

GEDICHT VAN FEDERICO GARCÍA LORCA (1) [vertaalde poëzie]

CANCÍON DE JINETE

Córdoba.
Lejana y sola.

Jaca negra, luna grande,
y aceitunas en mi alforja.
Aunque sepa los caminos
yo nunca llegaré a Córdoba.

Por el llano, por el viento,
jaca negra, luna roja.
La muerte me está mirando
desde la torres de Córdoba.

!Ay qué camino tan largo!
!Ay mi jaca valorosa!
!Ay que la muerte me espera,
antes de legar a Córdoba!

Córdoba.
Lejana y sola.

-o-o-o-

LIEDJE VAN DE VOLBLOED

Córdoba,
veraf en eenzaam.

Zwart paardje, grote maan
en olijven in mijn zadeltas.
Hoewel ik alle wegen ken, zal
ík nooit in Córdoba aankomen.

Door de vlakte, door de wind:
zwart paardje, grote maan.
Dood staart me aan
vanop de torens van Córdoba.

Oei, wat een lange weg!
Oei, mijn dappere zwarte paardje!
Oei, de dood zal me opwachten
vooraleer ik in Córdoba aankom!

Córdoba,
veraf en eenzaam.

[vertaler: Rik Wouters]

-o-o-o-o-o-

1. Federico García Lorca werd op 5 juni 1898 te Fuente Vaqueiros in Andalucía geboren en stierf op 19 augustus 1936 te Víznar, in Andalucía, vermoord door franquisten van wie hij één van de meest-bekende slachtoffers tijdens de zogenaamde Guerra Civil of Spaanse Burgeroorlog was; -hij was dichter en toneelschrijver. Hij is één van de belangrijkste personen uit de Spaanse literatuur in het algemeen en die van twintigste eeuw in het bijzonder. Hij was homo en kwam er openlijk voor uit. Hij had contacten met onder meer componist Manuel de Falla, filmregisseur Luis Buñuel en schilder Salvador Dalí.
2. Het vertalen van "!ay!" stelde me voor een probleem. Meestal wordt het vertaald of beter niet vertaald als "!ay!". Wat betekent "!ya!" eigenlijk? In haar 'wereldberoemde' "Diccionario de uso del español" vermeldt María Moliner onder meer: "Interjection de dolor o de susto o sobresalto" en "Lamento o quejedo". Ik zou het kunnen vertalen als het dialectische "ola", maar heb voor het Nederlandse "oei" gekozen.

3. Informatie over Federico García Lorca: www.garcia-lorca.org.

Maandag 9 april 2012

GEDICHT VAN SALVADOR ESPRIU (2) [vertaalde poëzie]

TARDOR

El vent, els boscos
moren besant la lenta
llum de la tarda.
Exèrcits de nit
vénen pels camins solitaris.

-o-o-o-

HERFST

Wind en bomen sterven
terwijl ze het langzame licht
van de vooravond kussen.
Nachtelijke meditatie komt
langs verlaten paden.

-o-o-o-o-o-

1. Salvador Espriu i Castelló werd op 10 juli 1913 te Santa Coloma de Farners in Catalunya geboren en stierf op 22 februari 1985 te Barcelona in Catalunya. Hij was dichter, roman- en toneelschrijver. Hij was kandidaat voor de Nobelprijs voor de Literatuur in 1971 en 1983.
2. Meer informatie:
-http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?NDCHEC=0025032&BATE=Salvador%2520Espriu%2520i%2520Castell%25C3%25B3;
-http://www.arenysdemar.cat/fitxa.php?id=21265;
-http://arenys.org/biblioteca/espriu.htm.

Zondag 8 april 2012

PAUL JAMBERS EN FASCISME [uitspraak]

PAUL JAMBERS EN FASCISME

Op 23 april 2012 was Paul Jambers te gast in "De klas van Frieda" op "Één" van de "VRT".
tv-kijkend Vlaanderen zou en moest het geweten hebben. tv-kijkend Vlaanderen heeft het geweten. Jambers kon het weer eens niet laten om te provoceren. Hij was er als hobbyist of specialist van de Guerra Civil. De eerste woorden van provocateur Jambers, die lachend uitgesproken werden, mochten er dan ook zijn: "Arriba España!"
"Arriba España!" was én is de leuze van fascistisch en franquistisch Spanje dat spijtig genoeg nog niet dood is. De dictatuur van Franco is verantwoordelijk voor miljoenen slachtoffers die het fascistische en dan ook verderfelijke gedachtengoed verwierpen. Nog steeds zijn er Spanjaarden slachtoffers van die 'burgeroorlog'. Jambers sprak "Arriba España!" uit als eerste woorden, een soort van goedenavond tot de Vlaamse of is het de Vlaamsche natie. Iemand goedenavond wensen is een gemeend iets. Dat zal ook wel bij Jambers het geval zijn. Stond hij dan ook achter zijn "Arriba España!" of bizarre wensen van goedenavond?! Heeft Jambers fascistische sympathieën?! Ach, Jambers en provoceren. Jambers heeft door provocatie carrière gemaakt.
Jambers is na de VRT, of was het nog de BRT, bij VTM gaan werken. De VRT had hem er beter gelaten en hem niet in een van haar programma's uitgenodigd.

Viva España libre!
Visca Catalunya lliure!

Zaterdag 7 april 2012

DE ZUILEN VAN HERAKLES OF DE STRAAT VAN GIBRALTAR [geschiedenis]

DE ZUILEN VAN HERAKLES OF DE STRAAT VAN GIBRALTAR

De "Zuilen van Herakles" worden door cultuur- en taalbarbaren onder wie niet weinige Vlamingen zijn, meestal, bijna altijd de "Zuilen van Hercules" genoemd. Wie wil weten wat Herakles die een Griek en geen Romein was, met het uiterste zuiden van het Iberische schiereiland en het uiterste noorden van Afrika te maken heeft, moet er elders naar op zoek gaan. Wie wil weten waarom Carlos I van 'Spanje' en Karl V van het Heilig Roomse Rijk die zuilen in 'hun' uitgebreide wapenschild gebruikt hebben, weet ook al waar te zoeken.

Die 'zuilen', bergen of beter nog heuvels, stonden lang symbool voor de grens tussen de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan en bevonden zich waar nu de Straat van Gibraltar is. Zoals ik onrechtstreeks heb laten blijken, bevond één in Europa en de andere in Afrika.
Op het Europese vasteland bevond zich de Jebel Tariq of berg of rots van Tarik, nu Gibraltar. Tarik was niemand anders dan Tariq-ibn-Ziyad of Tarik, zoon van Ziyad, die in 711 begon met de verovering van het Iberische schiereiland. Op het Afrikaanse vasteland bevond zich de Jebel Musa, of berg of rots van Musa. Musa was niemand anders dan Musa ibn Nusair of Musa, zoon van Nusair, voluit Abu Abd-ar Rahman Musa ibn Nusayr ibn Abd-ar Rahman Zayd al-Lajmi, in het Castiliaans simpelweg en ingekort Muza genoemd. Hij was de gouverneur van de Ommajjadische kaliefen uit Bagdad in Noord-Afrika en opdrachtgever van Tarik.
De "Zuilen van Herakles" stonden symbool voor de denkbeeldige brug tussen Europa en Afrika en de denkbeeldige poort tussen de Middellandse Zee, lees Europa, en de Atlantische Oceaan, lees Amerika en bij uitbreiding de rest van de wereld. De megalomane Karel V heeft ze in zijn wapenschild verwerkt. Zelfs Juan Carlos blijft ze als opvolger van Franco gebruiken.

Vreemd is dat westerlingen het niet over de Zuilen van Herakles hebben. Herakles, de Griek die de Romeinen ten onrechte Hercules noemen, maakt nochtans deel uit van het westerse culturele erfgoed. We hebben ervoor gekozen om het over de Staat van Gibraltar, naar het vercastiliaansen van de Arabische naam van de plaats, te hebben.
Zouden we het niet beter over de Morenstraat of de Straat van Tarik of de Straat van Musa te hebben. Zo zouden we alleszins blijk geven van historische accuratesse. Zo zouden we ook erkennen dat er in Europa ooit en gedurende bijna 800 jaren een Arabisch of Moors of Islamrijk dat zeer veel tot de Europese beschaving heeft bijgedragen, bestaan heeft.

Vrijdag 6 april 2012

CANELONS AMB BACALLÀ I DENDROBRANQUIAT [gastronomie]

CANELONS AMB BACALLÀ I DENDROBRANQUIAT (canelloni met stokvis en langoestines)

1. Ingrediënten en hulpmiddelen:
-vis: 300 gram geweekte bacallà
-schelpdieren: 12 rauwe langoestines
-groenten:
     -2 gepelde rode pepers in 4 rechthoeken gesneden
     -2 gepelde rode pepers in erg fijne blokjes gesneden
-2 eetlepels fijngehakte platte peterselie
-12 vellen kant- en klaar lasagnedeeg van 10 op 10 centimeter
-kruiden:
     -peper
     -tijm
     -nootmuskaat
     -zout
     -2 eetlepels fijngehakte platte peterselie
-allerlei:
     -100 gram droge en oude geraspte manchegokaas
     -olijfolie extra-virgen
     -60 gram bloem
     -50 gram boter
     -2 deciliter volle melk
     -visfumet

2. Werkwijze:
-pocheer de bacallà in visfumet
-pocheer de langoestines gedurende 1 minuut in dezelfde visfumet
-houd visfumet bij
-blancheer de 4 rechthoeken peper gedurende 2 minuten
-blancheer de fijngesneden pepers gedurende 1 minuut
-plet de bacallà fijn
-ontdoe 8 langoestines van de kop en pel ze. Ontdoe ze van het darmkanaal. Snijd ze in stukjes van een halve centimeter
-meng de stukjes langoestine en 1 eetlepel peterselie onder de bacallà. Breng de bacallà met peper en zout op smaak. Voeg eventueel visfumet toe tot een smeuïg geheel bekomen wordt
-wrijf 4 ronde ovenschaaltjes met olijfolie in
-leg er een deegvel in elk ovenschaaltje
-leg het mengsel van bacallà, stukjes langoestine en peterselie op de deegvellen
-leg een deegvel op het mengsel
-beleg 1/3 van een ander deegvel met het mengsel en rol op
-leg het opgerolde deegvel dwars op het zichtbare deegvel in de ovenschaaltjes
-laat boter in een kom smelten. Roer er bloem door tot een roux bekomen wordt. Voeg onder voortdurend roeren melk en visfumet toe. Laat gedurende 10 minuten op een zacht vuur koken. Breng de saus met nootmuskaat, peper, zout en peterselie op smaak
-overgiet het gerecht in de schaaltjes met de saus en bestrooi met kaas
-plaats gedurende 25 minuten in een voorverwarmde oven van 200°
-ontdoe de 4 overgebleven langoestines van de kop en pel ze. Ontdoe ze van het darmkanaal. Zorg ervoor dat de scharen aan de koppen blijven en houd ze bij
-snijd de rechthoeken peper in fijne reepjes zodat waaiers ontstaan
-leg de langoestines vóór het opdienen dwars en in het midden over de opgerolde deegvellen. Langs de ene kant ervan komen de langoestines met de scharen op de randen van de schaaltjes. Langs de andere kant komen de waaiervormige stukken peper.

3. Alternatieven:
-langoestines kunnen vervangen worden door gamba’s voor zover het zoutwatergamba's zijn
-kaas kan door broodkruim vervangen worden

Donderdag 5 april 2012

GEDICHT VAN JOSÉ ÁNGEL VALENTE (2) [vertaalde poëzie]

ÍCARO

Sobre le horizontal del laberinto
trazaste el eje de la altura
y la profundidad.
Caer fue sólo
la ascensión a lo hondo.

-o-o-o-

IKAROS

Boven het horizontale van het labyrint
tekende je de as van hoogte
en diepte.
Vallen was slechts
stijgen in de kuil.

[vertaler: Rik WOUTERS]

-o-o-o-o-o-

1. José Ángel VALENTE is op 25 april 1929 te Ourense in Galicia geboren en is op 18 juli 2000 te Genève in Zwitserland gestorven. Hij was dichter, essayist en vertaler.
2. Meer informatie: http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/es/Revista/ultimas_ediciones/67/velez.html.

Archief