Een paar jaar geleden bleek uit onderzoek dat driekwart
van de jongeren niet weet wat Pasen inhoudt. En de vraag
was een meerkeuzevraag! Toch geven Nederlanders jaarlijks meer
dan 0,5 miljard euro uit aan Paasinkopen. Dat geeft wel ongeveer
aan hoe de gemiddelde Nederlander Pasen ziet. Tijd voor
wat achtergrondinformatie!
De Paastijd
Op de zondag na de eerste volle maan in de lente is het Pasen
(op zijn vroegst op 22 maart). De Paastijd duurt echter officieel
van Paaszaterdag tot Drievuldigheidszondag (de laatste dag van
het octaaf van Pinksteren).
Kerkelijke oorsprong
Nadat de Joden circa 400 jaar als slaven in Egypte hadden
geleefd, werden ze door God bevrijd. Hiervoor zette Hij onder
meer allerlei plagen in. Met Pesach herdenkt het Joodse volk
zijn uittocht uit Egypte onder aanvoering van Mozes. Ter ere
hiervan werden vroeger lammetjes geslacht en speciale broden
gegeten. Jezus is op deze herdenkingsdag (vrijdags) gekruisigd.
Op zondag wilde men hem balsemen, maar het graf bleek leeg te
zijn: Hij was uit de dood opgestaan. Met Pasen herdenken
Christenen deze wederopstanding van Jezus.
Heidense oorsprong
Pasen zou zijn ontstaan uit een feest ter ere van de godin
van de sensuele liefde of vruchtbaarheid: Astoreth/Astarte/Isjtar.
Met grote orgieën werd gevierd dat de zon terugkwam en de
natuur ontwaakte uit de winterse dood. Vroeger vond dit feest
plaats rond 1 mei. De symbolen van deze godin waren
de haas en het ei.
Een andere verklaring is dat Pasen afstamt van een feestdag ter
ere van de godin van de dageraad: Eostre, of van een lentefeest
ter ere van de Teutoonse godin van licht en lente: Eastre. Het
feest was bedoeld om de demonen van de winter te verjagen.
Vaak werden hierbij paasvuren aangestoken op heuveltoppen.
Veel van de symbolen rond het moderne Paasfeest zijn in
deze heidense feesten terug te vinden.
Zoals bij zoveel van onze feestdagen is ook hier een heidens
gebruik dat moeilijk uit te bannen was door de kerk (wijselijk)
verbonden aan de Christelijke viering ervan. De overeenkomsten
zijn ook eenvoudig te zien: het herrijzen van de zon vs. het
herrijzen van Jezus.
Aswoensdag
Aswoensdag is de woensdag na Carnaval die het begin inluidt
van veertig dagen vasten. Een tijd van bezinning. Wat is belangrijk
in het leven? In de kerk wordt een askruisje op het voorhoofd
aangebracht. De as is gemaakt van de palmtakjes van het jaar
ervoor en wordt gezegend. De as herinnert mensen eraan dat ze
sterfelijk zijn ('tot as zullen wederkeren'). Daarnaast is as
vruchtbaar en reinigend.
Palmzondag: grote schoonmaak
De zondag voor Pasen is het Palmzondag en tijd voor de grote
schoonmaak. Alles moet voor Pasen op zijn 'paasbest' zijn. Met
name in Rooms-Katholieke streken trekken kinderen op Palmzondag
met een palmpasenstok in optocht door dorpen en steden. De
palmpasenstok is een kruis of stok versierd met vruchten,
snoepgoed, suikereitjes en bovenop een broodhaantje. De stokken
werden gezegend en mee naar huis genomen als bescherming
tegen onheil. Ze zingen liedjes ("Palm palm Pasen, ei koerei, over
ene zondag, krijgen wij een ei, 1 ei is geen ei, twee ei is een
half ei, drie ei is een paasei.") en brengen paaseitjes of andere
Paaspresentjes bij ouden van dagen. In ruil hiervoor krijgen ze
meestal iets lekkers of zelfs geld.
De Palmpasenoptocht is ontstaan door een vermenging van een
kerkelijk gebruik (de herdenking van de intocht van Jezus in
Jeruzalem) en de niet-kerkelijke meiboomviering (het ronddragen
van de meiboom ten teken van de naderende lente). Vroeger liepen
er ook volwassenen mee en maakte een Palmezel deel uit van de
optocht. Na de hervorming in Noordwest-Europa werd Palmpasen
echter verboden, omdat het een rooms feest was. In het midden
van de 17de eeuw was het een verboden gebruik en eind 18de eeuw
is het weer terug, maar nu als kinderfeest.
In de kerk wordt de hoogmis gevierd. Tijdens de hoogmis gaat de
processie de kerk uit. Onder het zingen van een loflied op Christus,
werden de deuren naar het schip gesloten. De subdiaken klopte
drie keer met de stok van het processiekruis met daarop een
palmtak op de deuren, waarna deze door de koster worden
geopend. De aanwezigen gaan vervolgens de kerk weer in.
Witte Donderdag
De donderdag voor Pasen is de dag van het Laatste Avondmaal.
Tijdens het avondmaal voorspelde Jezus zijn twaalf discipelen het
verraad van Judas en de verloochening door Petrus. De paus spreekt
op deze dag zijn 'urbi et orbi' uit, boetelingen worden weer tot
de kerk toegelaten en gevangen krijgen kwijtschelding van hun straf.
Vanaf dat moment tot Paaszondag zwijgen de kerkklokken. In de
Katholieke kerk wordt het kruis met een wit doek afgedekt.
Goede Vrijdag
Het lijden van Jezus en zijn opoffering voor de mensheid
wordt door Christenen herdacht op Goede Vrijdag. Op
deze dag wordt streng gevast en verzamelt men zich om
drie uur in de kerk voor de kruisweg voor een oefening
van devotie.
Paaszaterdag
Op Paaszaterdag (stille of heilige zaterdag) om 12 uur 's middags
eindigt de vastenperiode die begint op Aswoensdag.
Christenen herdenken dan de wederopstanding van Jezus.
Op zaterdagochtend werd eeuwen lang het nieuwe licht en
het nieuwe water gewijd. In 1951 werden deze Goede
Weekplechtigheden zelfs verplicht gesteld door paus Pius XII.
Achterin de kerk kon iedereen vers gewijd water halen om mee
naar huis te nemen. In andere kerken werd het wijwater
rondgebracht, zoals de melkboer de melk rondbrengt. Het
wijwater werd gebruikt om het net schoongemaakte huis
te zegenen. Meestal was het wijwater gratis, maar soms gaf
men in ruil hiervoor gekookte eieren die aan de armen
konden worden uitgedeeld.
Tegenwoordig worden de liturgische plechtigheden van de dag
voor Pasen op de avond van Paaszaterdag gevierd, gevolgd
door de eucharistieviering van Pasen zelf. Tijdens deze
Paaswake wordt de Paaskaars aangestoken ten teken van
de verrijzenis van Jezus.
Paaszondag
Paaszondag is een feestdag die in veel gezinnen begint met
het verstoppen en zoeken van paaseieren. Gevolgd door
een uitgebreid Paasontbijt of Paasbrunch, met eiergerechten,
een Paasstol en roomboter in de vorm van een lam.
Pasen
