Hij schreef en zong honderden liedjes waarin soepel geformuleerde zinnen zich als vanzelfsprekend konden neervlijen op aanstekelijke deuntjes. Zijn getuigende nummers trokken de meeste aandacht, maar hij maakte minstens zo veel gevoelige liedjes. En soms kwamen rebellie en romantiek samen, als hij zong dat de buitenwereld geen donder te maken heeft met de liefde tussen twee mensen - of die nu hetero- of homoseksueel is.

Foto PAUL BERGEN

Vanaf zijn veertiende zong hij in popgroepjes en op zijn negentiende liep hij weg van huis. Hij was een paar jaar lang etaleur bij de Hema, tot de groep Unit Gloria hem in 1968 een vaste betrekking als zanger kon bieden. Daar besloot hij, 1.92 meter lang, voortaan Robert Long te heten. De groep maakte diverse hits, waaronder de klassieker The last seven days. Na drie jaar durfde hij zelfs een solocarrière aan, dat eveneens een paar (kleinere) hits opleverde. Maar toen de platenmaatschappij zijn internationale succes wilde bevorderen door hem een imago met snelle auto’s en mooie vrouwen aan te meten, wenste hij geen popster meer te zijn: „Ik vond mezelf een oudere heer worden die iets engs deed voor kleine kinderen.”
Met tegenzin accepteerde de platenmaatschappij dat Robert Long de Nederlandstalige langspeelplaat Vroeger of later zou maken. Naar zulk repertoire was maar weinig vraag, meende men. Maar toen die plaat in 1974 uitkwam, werd er een half miljoen exemplaren verkocht. In één klap was Long de stem van een nieuwe generatie: ongebruikelijk direct en onomwonden in zijn hoon jegens kerk en kapitaal, moralisme en milieuvervuiling. Tegen de zedenwetten van de paus („hij die door zijn orgaan slechts pist / heeft steeds voor duizenden beslist”) en voor ieders individuele vrijheid om lief te hebben wie hij wilde.
Provocerend
Wat volgde, was een veelheid aan verschillende projecten: een paar vrolijke theaterrevuetjes in samenwerking met satiricus Dimitri Frenkel Frank, een hoofdrol in de mislukte musical Swingpop, de presentatie van tv-spelletjes (waaronder het populaire Tien voor taal) en steeds weer nieuwe platen waarvan er honderdduizenden werden verkocht. Een hoogtepunt waren de drie theaterproducties die Robert Long in de jaren tachtig speelde met Leen Jongewaard: scherp en scabreus, poëtisch en provocerend tegelijk. Pesterig gaven ze een van die programma's de titel Tot hiertoe heeft de Heere ons geholpen, om de Pavlov-protesten van het christelijk volksdeel met een sardonische grijns te incasseren. Niets bezorgde hen meer pret dan EO-achtige kwezels die op hun achterste benen stonden. Een aangifte wegens godslastering werd weliswaar in behandeling genomen, maar leidde verder tot niets. „De kern van humor is wreedheid,” luidde zijn motto. Samen met Frenkel Frank schreef Long ook de elegante musical Tsjechov die in 1991 in première ging, met Boudewijn de Groot in de lucide hoofdrol. Als solo-artiest maakte hij intussen een opvallende ontwikkeling door: van de ietwat houterig op het podium staande zanger uit het begin naar de charmante entertainer die hij in de loop van de jaren negentig werd. Maar terwijl zijn optreden allengs een hang naar behaaglijkheid en een smaakvolle presentatie liet zien, verloochende Long zijn vroegere repertoire niet. Zo haalde hij op zijn dit jaar verschenen cd 'n Duivels genoegen nog met even veel waarachtige woede uit naar God „die alles wat de wereld kleurt / genadeloos heeft afgekeurd”.
Eigenlijk had 'n Duivels genoegen een theaterprogramma moeten worden. Ruim een jaar geleden werd Long echter getroffen door een hartinfarct, waarna hij moest besluiten nooit meer op tournee te gaan. Wel werkte hij dit jaar aan een kinderboek en een nieuwe musical.
Ongeneeslijk
Half november was Robert Long nog opgewekt aanwezig bij een bijeenkomst in het Theater Instituut in Amsterdam. Twee weken daarna moest hij met vage klachten naar een ziekenhuis in Antwerpen - hij woonde afwisselend in Menaggio (Italië) en Antwerpen - waar hem werd verteld dat hij aan een ongeneeslijke vorm van kanker leed. Maandagmiddag heeft hij zijn vrienden laten weten dat hij stervende was. Zijn dood was dus aangekondigd, maar daarom niet minder schokkend. Robert Long heeft veel moois geschreven, maar het had nog heel veel meer moeten zijn. (NCR)