persbericht 12 januari 2011

Egypte & Napoleon
Oorlog en onderzoek

Van 22 januari t/m 8 mei 2011 in Teylers Museum

Tweehonderd jaar geleden bezocht Napoleon Bonaparte Teylers Museum.
Om dit bijzondere bezoek te markeren, organiseert Teylers Museum een grote tentoonstelling over Napoleons veldtocht in Egypte.
Meer dan 160 wetenschappers en kunstenaars vergezelden Napoleon op zijn reis.
 Hun ontdekkingen werden vastgelegd in het monumentale boek Description de l'Egypte dat centraal staat op de tentoonstelling en waarvan het museum een bijzonder exemplaar bezit. ...

Spreker: Jan Koek

Op woensdag 26 januari zal Jan Koek het Dodenboek van Nodjemet, dat zich in het Brits Museum bevindt, behandelen.

Deze papyrus zal tijdens de tentoonstelling "Het Egyptische Dodenboek" na jaren weer voor het publiek te zien zijn; na de tentoonstelling zal dit Dodenboek weer naar het depot teruggaan. Nodjemet is de echtgenote van Herihor, de priester van Amon-Ra die zich aan het eind van de 20e dynastie als farao liet afbeelden.

Donateurs van Mehen betalen € 12,50. Indien u zich voor beide lezingen over het Dodenboek aanmeldt, dan betaalt u voor de twee lezingen samen € 25,-- en donateurs € 20,--. Toegang tot het RMO Leiden is niet inbegrepen.

Het Gayer Anderson House in Caïro

Het Gayer Anderson House is een klein museum waar de privé-collectie van de in Egypte gestationeerde Britse legerofficier Gayer Anderson (1881-1945) wordt uitgestald.
 
Anderson was verliefd op het Midden-Oosten en verzamelde tijdens zijn leven antiek uit Egypte, Perzië en het Osmaanse Rijk. Zijn collectie omvatte oudheden die niet zouden misstaan in het Egyptisch Museum, maar ook zeventiende-eeuwse meubels en wapens, achttiende-eeuwse tapijten, negentiende-eeuws kookgerei, etc.
Al die dingen worden nu tentoongesteld in zijn huis – niet achter glas, zoals in de meeste musea, maar zoals hij ze zelf in huis had staan.
En dat huis zelf is de grootste attractie. Als een soort Egyptische Jim Thompson voegde Anderson twee oude Arabische huizen (respectievelijk zestiende- en zeventiende-eeuws) samen en maakte er één huis van – een schitterend huis met mozaïekvloeren, fonteinen en een grote hoeveelheid fraai houtsnijwerk.
Vervolgens zette hij het huis vol met hemelbedden, oude kunstschatten, prachtig ingelegde meubels en Perzische tapijten. Het resultaat is een zeventiende-eeuwse droom die romantische zielen zeker zal aanspreken.
 Als je van islamitische architectuur en kunstnijverheid houdt, is dit huis een absolute must !

Kanker blijkt moderne ziekte

 
Mummie ANP

Kanker is een zeer moderne ziekte die ontstond door veranderingen in milieu, gedrag en voedingspatronen van de mens. Tot die conclusie komen wetenschappers die uitgebreid onderzoek hebben gedaan naar kanker in de oudheid.

Het team onderzocht onder meer enkele honderden Egyptische mummies en kwam maar één enkel geval van kanker tegen: een man die rond 300 na Christus woonde in Egypte en leed aan darmkanker. Ook een studie van duizenden botten van neanderthalers leverde maar één mogelijk geval op van de ziekte.

"Vroeger kon men nog niet op kanker opereren, dus als het er was geweest, zouden we nog steeds sporen moeten zien", stelt het team. De stelling dat kanker toen minder vaak voorkwam omdat mensen minder oud werden, weerleggen de onderzoekers met het feit dat ook vormen van kinderkanker niet gevonden werden.

Schoorsteenvegers

"In de geïndustrialiseerde samenleving zijn alleen hart- en vaatziekten dodelijker dan kanker.
 Maar vroeger was het bijzonder zeldzaam.
 Het moet dus te maken hebben met vervuiling en veranderingen in ons dieet en levensstijl", zeggen de onderzoekers.

Ook bij een literatuurstudie vonden de onderzoekers maar weinig teksten die onmiskenbaar kanker beschrijven. Hoewel de Grieken al tumoren beschreven, zeggen de onderzoekers pas in de zeventiende eeuw verwijzingen tegen te komen naar veelvoorkomende variaties als borstkanker.

Ook zijn er dan verslagen van zaadbalkanker bij schoorsteenvegers (1775) en neuskanker bij snuifgebruikers (1761).

Het raadsel van graf DK 55

•  Share

Graf DK 55 is misschien wel het meest bijzondere graf dat ooit is gevonden in Egypte. Toen archeoloog Theodore M. Davis in januari 1907 tijdens een expeditie op het graf stuitte, trof hij een grote chaos aan.
Het graf in de Vallei der Koningen was vernietigd, maar niet door grafschenners. Wie heeft dit gedaan en waarom? Heeft de mysterieuze mummie er iets mee te maken?

Achnaton
De grafkamer is het 55e graf in de Vallei der Koningen en bestaat uit een trap, een gang en één kamer. In de grafkamer lagen tijdens de ontdekking allerlei voorwerpen, waarvan een ontmanteld gedenkteken in opdracht van Achnaton het grootste was. Achnaton liet het gedenkteken maken voor de tombe van zijn moeder, koning Teje.

Achnaton (of Amenhotep IV) was een bekende farao van de 18e Dynastie van het Oude Egypte. Hij leefde ergens in de periode van 1351 tot 1333 voor Christus. Achnaton was heel belangrijk voor Egypte, want hij voerde één godsdienst in met zonnegod Aton als god. Egypte transformeerde van een veelgodendom in een monotheïsme. Zonnegod Amon, die tot dan toe erg belangrijk was, werd door Achnaton buiten de deur gegooid.

Meer objecten in de kamer verwijzen naar Achnaton. Zo zijn er vier beschermende amuletten (zogenaamde magische stenen) aangebracht, waarvan er één de naam Achnaton droeg. Daarnaast stonden er vier lijkvazen in de kamer, die ooit bedoeld waren voor de organen van Kiya. En laat Kiya nou toevallig één van de bijvrouwen zijn van Achnaton.

Mysterieuze mummie
Het belangrijkste voorwerp in de grafkamer was natuurlijk een verminkte sarcogaaf. Deze was oorspronkelijk bedoeld voor een vrouw, maar is aangepast voor een koning.
In de sarcofaag troffen onderzoekers een door het vocht beschadigde mummie aan.
Uit een onderzoek van deze mummie bleek dat de persoon in de sarcofaag een man was.

De grote vraag is natuurlijk: is de mummie in de sarcofaag Achnaton? Laten we niet vergeten dat deze farao na zijn dood in ongenade is gevallen.
Dit zou verklaren waarom er geen naam staat op de sarcofaag en waarom het gedenkteken is verdwenen.

Toch zijn er archeologen die andere opvattingen hebben over DK 55. Sommigen denken dat de mummie het lichaam was van Semenchkare. Hij regeerde de laatste jaren samen met Achnaton en ook hij kwam na de dood van de ketterse farao in kwaad daglicht te staan.

In 1922 werd het graf van Toetanchamon gevonden. Uit een onderzoek bleek dat de mummie van Toetanchamon en de persoon in graf 55 nauwe verwanten waren.
 De opvolger van Semenchkare was Toetanchamon, maar Achnaton was de vader van de jonge farao. Ook lagen er voorwerpen van Semenchkare in de grafkamer van Toetanchamon.

Wie van de twee?
Semenchkare of Achnaton: wie lag er ooit in graf DK 55? Archeologen hebben ooit geprobeerd om de leeftijd van de mummie te schatten, maar daaruit kwam een schatting van tussen de 20 en 40 jaar. Semenchkare stierf rond zijn twintigste levensjaar, terwijl Achnaton 30 a 40 jaar is geworden.

Eén ding is zeker: de mummie heeft ooit ergens anders begraven gelegen, namelijk in Tell el-Amarna. Deze nieuwe hoofdstad liet Achnaton 300 kilometer ten noorden van Thebe bouwen. Toen inwoners deze stad verlieten, werd de mummie naar graf 55 verplaatst.

De rol van de hoofdstad Tell el-Amarna raakte tijdens Toetanchamons regeerperiode uitgespeeld. Waarschijnlijk werd het graf van Achnaton en/of Semenchkare naar graf 55 verplaatst toen de regering besloot om de hoofdstad te verlaten.

Grafvernieling
Toen de mummie van Achnaton of Semenchkare graf 55 bereikte, werd het graf vernield. Wie is hiervoor verantwoordelijk? Het kan zijn het graf is vernield door gewelddadige koningen uit het begin van de 19e Dynastie, die een hekel hadden aan zonnegod Aton: de god van Achnaton en Semenchkare.
 Het kan ook dat dienaren van Ramses IX de mogelijke daders zijn. Naast graf 55 ligt namelijk de grafkamer van Ramses IX. Het kan zijn dat dienaren van Ramses IX graf 55 per ongeluk ontdekten en besloten om het te roven.
Tijdens het tijdperk van Ramses IX ging het economisch niet zo goed met Egypte, dus op goud beluste ambtenaren zouden niet hebben geaarzeld om waardevolle objecten uit graf 55 te halen.

Een combinatie van de twee is ook mogelijk. Dat het graf deels werd vernield tijdens het bewind van Toetanchamon, maar dat dienaren van Ramses IX het graf nog verder vernielden.

Sarcofaag

Dan blijft er nog één mysterie over: de sarcofaag. Waarom werd een koning in de sarcofaag van een vrouw gelegd? En wat is er met z’n eigen sarcofaag gebeurd?
 Vragen die misschien altijd onopgelost blijven. Zo bezat Semenchkare één sarcofaag, maar die werd gebruikt tijdens de begrafenis van Toetanchamon.
 En Semenchkare kreeg mogelijk geen sarcofaag van Achnaton, die een verzameling sarcofagen voor zichzelf wilde houden.
Wellicht moest Semenchkare het dus doen met een vrouwelijke sarcofaag.

De deksel van de sarcofaag is te bekijken in het Egyptisch Museum in Caïro. Daar liggen meer voorwerpen uit de Egyptische Oudheid.
Hopelijk slagen archeologen er ooit in om te achterhalen voor wie graf 55 bedoeld was. Achnaton? Semenchkare? Of een onbekende derde persoon? Voorlopig blijft het een mysterie.

Archeologen ontdekken zijweg van Straat der Sfinxen

Egyptische wetenschappers zijn tijdens het herstellen van de Straat der Sfinxen op een aangename verrassing gestuit: ze vonden nog een stukje straat dat omlijnd werd door de overbekende sfinxen. Het gaat om een zijweg richting de Nijl.
 De weg zou – net als de hoofdweg – zijn aangelegd door farao Nectanebo. Hij regeerde van 380 tot 362 voor Christus.
De Straat der Sfinxen loopt van noord naar zuid en is een 2,7 kilometer lange weg die de tempels van Luxor en Karnak met elkaar verbindt. Wetenschappers zijn al enige tijd bezig om deze weg – die ooit omlijnd werd door zo’n 1350 sfinxen – te restaureren.
Tijdens dat werk vonden ze de zijweg. Deze loopt van oost naar west: in de richting van de Nijl.

Zandsteen
Tot op heden hebben de archeologen twintig meter weg blootgelegd. De straat bestaat uit zandsteen en zou in totaal 600 meter lang zijn. Ook deze weg wordt omringd door sfinxen.

Boot
De Straat der Sfinxen is zeer belangrijk. Maar ook de zijweg duikt in diverse oude teksten op. “De koning gebruikte deze weg voor zijn religieuze processies,” vertelt onderzoeker Zahi Hawass. “Langs deze weg legde de heilige boot van Amon – de koning der goden – zijn jaarlijks terugkerende, heilige reis af naar Amons vrouw Moet.”

De Straat der Sfinxen is naar verwachting in maart 2011 helemaal gerestaureerd. Van de 1350 sfinxen die ooit langs de weg stonden, zijn er nog twaalf in redelijk goede staat.
 Deze worden nu hersteld en in het voorjaar weer langs de weg geplaatst.


De ontdekte weg. Foto: Supreme Council of Antiquities

Banken willen het gebruik van Maestro beperken tot de vooral Europese landen die chip op de bankkaart zelf gebruiken. In populaire reisbestemmingen als de VS en Egypte werkt de kaart niet meer.

In landen waar enkel de magneetstrip wordt gebruikt, is het risico op fraude veel groter. Die magneetkaarten vallen immers relatief makkelijk te kopiëren. Als ook de chip gebruikt wordt, is deze vorm van fraude, 'skimming', niet mogelijk.

Kredietkaarten

Test-aankoop vreest echter dat de veiligheidsreden een drogreden is en dat het de bedoeling is om consumenten te doen teruggrijpen naar kredietkaarten, die hogere transactiekosten met zich meebrengen dan debetkaarten. Zo is die kost bij het afhalen van 100 euro met een kredietkaart bij KBC, BNP Paribas Fortis, ING en Dexia respectievelijk 13 cent, 1,81 euro, 1,47 euro en 1,5 euro hoger dan met een debetkaart.

Deblokkering

Vorige week werd bekend dat bijna alle banken een tijdelijke deblokkering mogelijk maken. Wie die deblokkering aanvraagt, kan zijn kaart wel nog gebruiken in het buitenland. In totaal 22 banken zullen de debetkaarten op verzoek deblokkeren.

Archeologen hebben in Egypte een lange muur gevonden. De muur bevindt zich nabij het Giza-plateau waarop niet alleen de tempel van farao Chefren, maar ook de wereldberoemde sfinxen staan. De muur bestaat uit twee delen en is opgebouwd uit stenen van klei.
 Het immense bouwwerk zou gedurende de regering van Thoetmosis IV (1400-1390 voor Christus) zijn verrezen.

De ontdekte wal heeft twee delen. Het eerste deel loopt aan de oostelijke kant van Chefrens tempel van noord naar zuid en is ongeveer 86 meter lang en 75 centimeter dik. Het tweede deel is 46 meter lang en loopt van oost naar west.
De twee muren komen samen op de zuidoostelijke hoek van het gebied.

Legende
Archeoloog Zahi Hawass vermoedt dat de muur onderdeel uitmaakt van een veel grotere muur die zich ten noorden van de sfinxen bevindt. Deze muur werd door farao Thoetmosis IV opgericht om de sfinxen tegen wind te beschermen.
 Het idee voor de muur ontstond volgens de legende na een droom waarin de sfinx Thoetmosis IV vroeg om het zand van zijn lichaam te halen, omdat het hem verstikte.
Wanneer Thoetmosis IV dat zou doen, zou hij volgens de sfinx farao van Egypte worden. Thoetmosis IV gehoorzaamde.





Groter
Archeologen dachten altijd dat de muur enkel aan de noordelijke kant van de sfinxen was opgetrokken. Daar werd eerder al een muur van drie meter hoog en twaalf meter lang gevonden. Maar uit deze vondst blijkt dat het complex veel groter was en de sfinxen ook vanuit het oosten en zuiden beschermd werden.




Naast de twee muren vonden de archeologen ook nog een derde stukje muur. Dit zou een restant zijn van het dorpje dat aan de voet van Chefrens tempel ontstond.
Hier woonden de priesters die Chefren na diens dood vereerden en de herinnering aan hem levend hielden.