Archief

Artikel uit de Krant van West-Vlaanderen geschreven door Ere-luitenant-kolonel Roger R. Verbeke

 

26 mei

De Britse Generaal Gort krijgt de toestemming om zijn soldaten van het BEF (Brit­ish Expeditionnary Force) van hetvasteland terug naar Groot-Brittannië te evacueren. Het is een controversiële operatie  want het Franse leger wordt nauwelijks in de actie betrokken. De word de  grootste evacuatie in de geschiedenis, `Operatie Dy­namo', zal in de geschiedenisboeken altijd verbonden blijven met de naam van de Franse havenstad Duinkerken.
Maar in feitte  zal de kuststrook in kwestie  zich zich tot 31 mei uitstrekken tot aan de Belzische badplaats De Panne.Al heel vroeg in de ochtend om 03u30 beukt het Duitse leger in op de geallieerde stellingen tussen Wervik en Geluwe. Tussen de beide plaatsen is een stuk front dat slechts met 300 wielrijders van de 17^de I.D. is opgevuld, zij moeten stand zien te houden op een front van 5 km breed.

In Geluwe zelf houden het 4^e  en 5^e  eskadron van het 1^ste  Lansiers de dorpskom met de weg naar leper, dit tot dat ze bijna omsingeld worden en zich moeten terugtrekken. Zij strijden van huis tot huis. Het Groot Hoofdkwartier besluit om het bevel tot de terugtocht te geven, daarbij zal de rechtervleugel het eerst vertrekken. Dit gebeurt rond 07u.00 en kort daarna al bereiken de voorhoeden van de 31^ste Duitse ID Geluwe en Wervik. De helft van het 1^ste Lansiers wordt er gevangen genomen. Het 3^e eskadron van het 3^e Lansiers stelt zich te noorden van Geluwe (langsheen de spoorweg Ieper - Roeselare )

in carré op om zich zo langs alle kanten te kunnen verdedigen maar na vier uur strijd word deze groep dapperen overrompeld door de Duitse overmacht. 

Het 2^de Cyclisten gaat de verdedigingslijn langsheen de spoorweg Ieper - Roeselare versterken. Bij Dadizele kunnen het 2^e  Lansiers en het 2^e  Jagers te Paard zich handig uit de strijd losmaken en naar Staden terugtrekken, uiteraard gebeurt dit onder vijandelijk vuur. Het terugtrekken van de 2^e Cavaleriedivisie (CD) verloopt zeer moeilijk.

Omstreeks 06 u.00 wordt de frontsector van het IV^e Leger­korps, waarvan het hoofdkwartier zich te Dadizele bevindt, aangevallen. Het 5^de Jager te Voet (het zuidelijk gelegen regiment van de 10^de I.D.) krijgt het zwaar te verduren.

Na een grondige artillerievoorbereiding worden ze op gans hun front aangevallen. De strijd wordt hoofdzakelijk op Lede­gem gericht. De Duitsers worden overal teruggeslagen.  Zij hernemen  hun aanvalpogingen even na de middag en rond 19 uur ‘s avonds. De enkele loopgraven die ze er kunnen innemen  worden al even vlug weer furieus door de Belgen heroverd.

Rond Menen en Wervik opent de Britse artillerie ondertussen het vuur op de oprukkende vijand. Vanaf de hoogte van Ha­lluin (Fr) en Le Colbras (Fr) neemt ze de brug, de Rijselsstraat, de Wer­viksestraat, de weg naar Kortrijk, de Koekuit en de weg naar Geluwe onder vuur. In Wervik viseert de R.F.A ( de Britse artillerie) speciaal de Laagweg en de Hoogweg.
Van op de zuide­lijke Leie oever volgt het 6^Th Black Watch regiment alle Duit­se bewegingen en bestookt ze met zwaar mitrailleurvuur. Onze 1^ste ID stelt zich samen met het 4^e Lansiers van de 2^e CD op langsheen de spoorweg Roeselare - leper. Hier heeft men 2000 treinwagens geplaatst. Tussen de Frezenberg en en de Zilverberg vormen ze een antitankhindernis van twaalf kilometer lang.

 

In Zonnebeke vinden burgers en vluchtelingen in de loodsen van de steenbakkerij Iweins-Vanbiervliet een reusachtige Britse voorraad aan levensmiddelen. In geen tijd is de hele opslagplaats leeggehaald. Ook de aaneengekoppelde spoor­wegwagons krijgen bezoek van burgers. Ze halen er alles uit wat ze denken te kunnen gebruiken en dit onder het oogluikend toezien van de militairen.

Aan het Komen - leper kanaal graaft de 143^Th Britse brigade zich met drie bataljons in, dit doen ze om de sector Komen - Houthem te verdedi­gen. De 13^nd en 17^nd brigade stellen zich op achter het kanaal en achter de spoorlijn van Houthem tot Zillebeke. Het 12^Th Lancers komt in leper aan en ziet er dat de stad niet verdedigd wordt en dat de bruggen er nog intact zijn. De Britse lansiers besluiten om in de stad te blijven tot dat de infanterie komt opdagen.Tegen de avond bereiken de Duitse troepen de Keiberg in Bese­lare en de Molenaarelst in Zonnebeke en even na 19uur arriveren ze ook op de Drogenbroodhoek te Moorslede. Ze naderen heel behoedzaam tussen de roggevelden en vragen naar de Britse ka­nonnen maar die zijnde dag voordien al weggehaald.

Aan de vluchte­lingen vertellen ze dat hun divisie, de 14^e Infanterie-Division, 's ande­rendaags in de vroege morgen zal aanvallen en dat de vluchte­lingen maar best weer naar huis terugkeren. Aan het kanaal Komen - leper slaagt de 31ste Duitse ID erin om het kanaal te na­deren maar de divisie komt terecht in het vuur van goed opgestelde Britse kannonnen en mitrailleurs. De divisie stopt en krijgt naast zich, aan haar linkerzijde, de 61^ste divisie die in de loop van de morgen vanuit Me­nen en Marke is aangevoerd onder aanhoudend Brits artillerievuur. Dezelfde avond bereikt de 18^e Duitse ID Zillebeke.

In de sector van de 8^ste I.D. is de Duitse artillerie de gehele nacht blijven vuren, tegen de ochtend wordt er nog intensiever geschoten. Bij het 13^de Linie, het rechtsgelegen regiment, komen de Duitsers omstreeks 07 uur uit hun bruggenhoofd en slagen erin om door te dringen tot in Oost-Rozebeke. Het rechtse bataljon wordt frontaal en in de flank aangevallen. Ze verliezen er de helft van hun effectief.De rest stelt zich op in een verbindingslijn met het gezicht naar het zuiden. Bij het 19^de Linie, het Links gelegen regiment, word de eerste aanval afgeslagen.
Omstreeks 08u30 slagen de Duitsers er in om Oeselgem  te veroveren en verder op te rukken in de richting van Wakken. Laatstgenoemde word tegen de middag bezet. Met andere woorden de  toestand verergerd! Tegen de middag is het front duidelijk afgebakend in de zuidelijke omtrek van Meulebeke,Oostrozebeke, Wielsbeke, de Leie tot aan  St-Eloois-Vijve, ten noorden van Wakken.  Op dat moment krijgt de bevelhebber van de infanterie van de 8^ste I.D. het bevel vanuit het hoofdkwartier van het Legerkorps, om het bevel te nemen van het 42^ste en 44^ste Linie en van de Groep Wielrijders van de 13^de I.D.. Met deze eenheden moet hij de spoorweg van Tielt naar Ingelmunster en Meulebeke bezetten. Ze moeten zich ook klaar maken voor een tegenaanval inde richting van de Mandel. Voor deze uitval zijn ze de steun van vijf artilleriegroepen beloofd. Maar tegen 15 uur bereikt slechts één bataljon van het 44^ste Linie, en dan nog beroofd van haar mitrailleurs, haar bestemming.De ander eenheden zijn onder weg hevig aangevallen door de Luftwaffe en zullen pas in de avond, in stukken en brokken, op hun reisdoel aankomen.

Gezien de omstandigheden moet de infanteriecommandant van de  8^ste  I.D. zijn actie beperken tot het bezetten en verdedigen van twee kilometer spoorweg.Hiervoor gebruikt hij het bataljon van het 44^ste evenals de mitrailleurs van een artilleriegroep, een peloton verkenners en zelfs het peloton dat instaat voor de bewaking van het hoofdkwartier van de Divisie.

De vijf artilleriegroepen concentreren een hels kanonvuur op Meulebeke dat juist door de Duitsers is bezet. Van die kant uit dringen de Duitsers niet meer aan.

Het 13^de Linie trekt haar front terug op de rivier de Mandel. Maar in de sector van de buren, de 9^de I.D., zijn de Duitsers (in de richting van Meulebeke) de rivier al overgestoken. De ondersteuningsartillerie van het 13^de wordt er onder Duits geweervuur genomen (vanuit het gehucht Paanders).De veraste artilleristen vernietigen vlug hun kanonnen en scharen zich rond de commandopost van het 13^de,ze gaan er strijden als infanteristen.

Bij het 19^de Linie worden de twee bataljons die van alle kanten omsingeld zijn geliquideerd, uitgezonderd één compagnie die blijft stand houden ten noordoosten van St-Baafs-Vijve.

Tegen 16u30 wordt het gene dat overschiet van de 8^ste I.D. opnieuw samengesteld, Dit gebeurt achter de Mandel en de Mandelbeek tot tegen Markgem. Bij het 13^de is de situatie wankel, de Duitsers zijn al in Marialoop, ten noordoosten van Meulebeke. De overschot van het 19^de zit  tezamen met elementen van het 6^de  Jagers te Voet geïsoleerd. Tot laat in de avond leveren ze een verbeten strijd. Van het 13^de en het 19^de schiet er niet veel meer over. Zeven artilleriebatterijen hebben hun stukken moeten vernietigen.

 

Boven de geallieerde linies dwarrelen  pamfletten waarop de Duitsers de geallieerde soldaten duidelijk maken dat de geallieerde troepen nu volledig omsingeld zijn, psychologische oorlogsvoering noemt men dat.

 

Het vliegveld te Stene krijgt in de vroege ochtend van de 26^ste  een vreemde bezoeker. Om 04uur raast een Wellington bommenwerper er over de landingsbaan en komt achteraan het vliegveldje, dat toch wat te klein is voor dit kaliber bommenwerper, tot stilstand.  De piloot Squadron Leader Glencross van het 37 Squadron steekt te samen met zijn bemanning ( de navigator P/O Cameron, waarnemer Sgt Parkhouse, radioman LAC Clear en de boordschutter AC Stamthorpe) het toestel in brand. Hun Wellington, de L7793, is boven Avesnes door afweervuur geraakt en met doorboorde motor en brandstoftanks hebben ze een noodlanding te Stene moeten uitvoeren. (Het verhaal van de bemanning zal geen happy end kennen. S/L Glencross zal op 28 mei bij bet kelderen van de S.S. Aboukir in bet Noordzeewater omkomen,  en P/O Cameron en Sgt R.C. Parkhouse zullen  nog dezelfde dag sterven, 26 mei, in de inschepingchaos rond Duinkerken.).

 

Het Belgisch luchtwapen telt op de ochtend van de 26^ste mei nog 23 toestellen en vervolgt haar operaties. De I/1 stuurt een Fox naar Eeklo. Een uur later landt het toestel te Stene dit nadat het achtervolgd werd door drie Duitse bommenwerpers. Tijdens de tweede missie dropt de bemanning een kist met zestig granaten boven Duitse infanteristen. Op hetzelfde vliegveld landt er een Fox Hispano van de lV/1, het komt vanuit Tours. Het toestel vliegt een verbindingsmissie maar het raakt vernield bij de landing. De bemanning, bestaande uit OLt Rousseau en Hodeige, is licht gewond.‘s Morgens stijgen zes Renards van de V/1 op te Zwevezele en vliegen naar Lombardzijde. Bij de landing geraken ten gevolge van de slechte staat van het terrein twee vliegtuigen beschadigd. Een missie in de namiddag verloopt zonder problemen. De VI/l voert twee missies uit boven Harelbeke en Roeselare. Om 11u30 verlaten de tien toestellen Zwevezele om de Fox van de l/1 op Stene te vervoegen

 

Vandaag wordt de opdracht van 25 mei naar de Leiebruggen door het Britse 59^th  Sqdn herhaald. bij Bij een van de pontonbruggen haalt het Duitse luchtafweergeschut de Blenheim R3613 omlaag. De machine slaat nabij Waasten tegen de aarde te pletter. Radio AC2 Albert Brogan en zijn waamemer Sgt Gordon Schwindt worden naast hun piloot in de omliggende velden begraven. (In 1941 zullen  de ouders van  piloot P/O R.E. Shaw  nog een tweede zoon ,boven Nederland, verliezen. Na de oorlog zullen de twee broers zij aan zij op de Nijmeegse militaire begraafplaats Jonkerbos in Nederland worden begraven).

 

Hoewel de luchtgevechten boven de kust nog steeds in hevigheid toenemen, vallen er toestellen zowat overal in België. De hele dag is het een aan- en afvliegen van  Duitse Heinkels en Dorniers ze worden geëscorteerd door de Messerschmitts Bf 110 van ZG 1 en ZG 26.  Deze voeren vooral bombardementsmissies uit naar het inschepinggebied.

 

De Hurricanes van het RAF 605 Sqdn zijn opnieuw actief boven West-Vlaanderen. Nadat P/O Muirhead boven Oostende een Duits vliegtuig heeft neergehaald, wordt hij zelf geraakt. Met behulp van zijn parachute springt hij uit zijn getroffen Huricane (N2346) en dwarrelt neer boven Oostende. Nabij de zelfde stad storten nog twee Duitse Bf 110 toestellen van de I/ZG 1 neer.

Bericht aan de bevolking , Kortrijk mei 1940

27mei

De militaire impasse is hopeloos voor de geallieerden, de lijn Maldegem-Tielt-Roeselare is door de Duitse troepen doorbroken. Op 50km² (= West-Vlaanderen) zitten meer dan twee miljoen inwoners, vluchtelingen en soldaten in de tanggreep van de Duitsers,  ze worden bedreigd door de alles overheersende Luftwaffe.

 

Leopold III verwittigt Churchill, de Britse generaal Gort en Franse generaal Weygand) dat een kapitulatie nakend is . Churchill dringt aan op het vertrek van  Koning Leopold III. De Franse eerste minister Reynaud vraagt dat alle Belgen in Frankrijk zouden gemobiliseerd worden...

 

 De regering Pierlot verwerpt iedere onderhandeling met de vijand. Daar de koning  (volgens de vluchtende regering van Pierlot) de band met zijn volk verbreekt zijn officieren en ambtenaren dus ontslagen van hun plicht van gehoorzaamheid aan de Koning (radio-toespraak Pierlot).

Het is de bedoeling dat het Duitse IV ^e LK met de 61^ste en 31^ste divisie de doorbraak gaan forceren in de richting van de Kemmelberg. Ondertussen moet de 18^e divisie Ieper afzonderen en moet de 14^e divisie proberen om Staden te bereiken. Al vroeg in de morgen vallen de Duitsers aan! Aan de Frezenberg, gelegen tussen Zonnebeke en Ieper, ziet met Duitse verkenners te paard. Om 07u00 wordt door aanstormende infanteristen de hindernis van de wagons doorbroken. Vanaf 08 u.30 is de verbinding met leper afgesneden. Ondertussen beschiet de Belgische artillerie Het Hoge (Zillebeke) en later de Frezenberg, ondertussen gaat in Zonnebeke het plunderen lustig door!

Rond de Frezenberg  spannen de Belgische Lanciers zich in om er hun positie te behouden. De versperring wordt er verdedigt door  de 300 resterende mannen van het 3^de Lansiers. Ze beschikken maar over een twaalftal automatische wapens, hiermee kunnen ze uiteraard de Duitse infiltraties niet onderdrukken.

Te Passendale verliest de antitankversperring van spoorwagens haar doel, want er dagen geen Duitse tanks op, maar wel Duitse infanteristen. Daar de tarwe en rogge, gezien het goede weer,

nagenoeg op volle lengte staat, kunnen de infanteristen op sommige plaatsen ongezien naderen. En op de koop toe heeft de gemeente Passendale kort voordien de sloten laten uitdiepen zodat de Duitsers  nu ook dit handig weten te gebruiken om te naderen. Vanaf 11u.00 meldt men contact met de vijand. Er wordt een bres geslagen in de spoorlijn, dit gebeurt bij het 31^ste Linie die er van Zonnebeke tot Passendale heeft post gevat. De weg naar Passendale ligt open!

Het IV ^e Legerkorps zet drie divisies de 61^ste, 31^ste en 18^e in voor de aanval op het Komen - leper kanaal en in de bres tussen leper en Zonnebeke. In de streek van Beselare, Dadizele en Geluwe wordt een nieuwe frisse divi­sie, de 254^ste, ingezet. Samen met de 14^e divisie ressorteert deze onder het X ^e Duitse LK dat de inname van het bos van Houthulst tot doel heeft. Het XI^e Duitse LK ten slotte, heeft de 19^e divisie tegenover Roese­lare, de 30^ste en de 255^ste ten noorden van die stad liggen.De Duitse aanval van het X^e LK begint met het hevig beschieten van Passendale. De dorpskom krijgt het hard te verduren, de kerktoren wordt vernield. In de loop van de namiddag wordt Passendale ingenomen.

Diverse tegenaanvallen van de Belgische troepen kunnen de Duitse opmars nog tegenhouden zodat tegen het einde van de dag het Belgische front, weliswaar teruggeplooid in de richting van Poelkapelle, nog steeds een samenhangend geheel vertoont. Alleen bij Passendale is er een bres van twee km geslagen. Roeselare is nog in Belgische handen, het regiment 1^ste Grenadiers van de 6^e Infanteriedivisie is er in stelling te Rumbeke. Aan het kanaal van Komen - leper moeten de drie Britse briga­des (143^Th, 13^nd en 17^nd) wijken onder de slagen van drie Duitse divisies (61^ste, 31^ste en 18^e ). Omstreeks 19 uur zetten de Britten,met enig succes, een tegenaanval in en tengevolge kunnen ze het Il^e Britse korps vrij maken. Een uur later volgt er een tweede tegenaanval deze brengt de Britten tot aan de kanaaloever. In de loop van de nacht komt de 3^rd Division onder bevel Montgomme­ry via Mesen en leper, in de morgen van 28 mei zullen ze de lijn ten noorden van leper bezetten.

Heel in het noorden van onze provincie, aan het kanaal van Gent naar Brugge zijn de Duitsers erin geslaagd een diepe bres te slaan in het front van de 12^de ID zodat het hele II^e LK verplicht is om terug te trekken. Tot in de avond slaagt het V ^e Belgische LK erin om de druk in de richting van Brugge te beperken.

                                                                                                                

Het VII L.K. heeft haar nieuwe stelling  op de Mandel van Kachtem tot Ingelmunster (groepering van de 9^de I.D.) en van de spoorweg van Ingelmunster tot Tielt (groepering van de 8^ste I.D. en 16^de I.D.) en aan die van Tielt naar Deinze (groepering van de 2^de Divisie Ardense Jagers) bij dageraad ingenomen. Dit front word letterlijk gehouden met wat men nog heeft kunnen optrommelen. Dit front heeft een ongelijke bezetting,heeft geen diepte en met meestal een geïmproviseerde organisatie vanuit het commando. Bij de 9^de I.D. gaan de Duitsers aanvallen in de richting van Ingelmunster. Emelgem wordt veroverd.

Ten westen  rollen ze de verdediging van de Mandel tot Kachtem op, Daar proberen ze te infiltreren in de sector van de 6^de I.D.. Naar het noorden toe richten ze zich op het bos Het Veld en verder. Een compagnie van het 8^ste en 9^de bataljon Genie de Duitsers er tevergeefs tegen te houden. Liester, verdedigt door een groep wielrijders van de 13^de I.D. tezamen met elementen van het 4^de artillerie Regiment en het 9^de Genie, weerstaan verbeten dit totdat ze volledig omsingeld zijn.

Omstreeks 16 uur  veranderen de Duitsers, die oprukken via de weg van Ingelmunster naar Brugge, van richting. Ze trekken nu westwaarts en veroveren het station van Ardooie. Het dorp wordt verdedigt door  het verdedigingspeloton van het Hoofdkwartier van de 9^de Infanterie Divisie, dit te samen met  geïsoleerde elementen die zich bij hen hebben komen aansluiten.Omstreeks 18 u 30 valt Ardooie.  Solitaire Belgische weerstandnesten houden er stand tot 21 uur. De  moedige verdediging van Ardooie door  mensen van achter het front verdient hier zeker en vermelding.

In de avond valt ook Zwevezele. De bres is geslagen, een gapende opening van 6 a 7kilometer breed. Een zwakke post bestaande uit rekruten en mannen van de Genie zijn geposteerd aan de zuidelijke randen van de Lake Bossen en het noorden van Zwevezele, zij verdedigen er de toegang naar Brugge.

 

Gedurende de gehele dag is de infanterie, uitgerekt over een enorm front, in de onmogelijkheid geweest om te reageren of om er aanhoudend weertand te bieden. De artillerie van haar kant geeft  de ganse dag het volle pond gegeven. Ze beschiet de aanvallers met moordende concentraties van artillerievuur en vervolgens vechten ze als infanteristen, zoals de mannen van het III/3A te Manegem ( gelegen nabij Meulebeke).

 
Generaal Derousseaux, onder-chef van het Belgisch leger, wordt om 17 uur als boodschapper naar de Duitse militaire overheid gestuurd,  dit om er kennis te nemen van de Duitse militaire voorwaarden (die nadien met de geallieerde overheden moeten besproken worden). Hij verblijft op het Duitse hoofdkwartier te Anvaing tot omstreeks 23 uur. Generaal.Michiels stafchef van het Belgisch leger brengt de geallieerde hoofdkwartioeren van deze missie op de hoogte (o.a. de Franse generaal Champon). Ondertussen word de oorspronkelijke tekst van Derousseaux-mandaat door generaal Raoul Van Overstraeten (militair raadsman van Leopold III) gewijzigd van "plénipotentiaire mandaté" om te onderhandelen naar "parlementaire qualifié pour connaítre les conditions de la cessation des hostilités entre l'Armée Allemande et l'Armée Belge". Derousseaux onderhandelt nog over enkele details (de "eer der wapens" te_.betuigen aan het Belgisch leger) op het hoofdkwartier van generaal Walter von Reichenau. Na een telefonisch gesprek met Hitler in Berlijn, eist von REICHENAU de onvoorwaardelijke overgave! "Der Fuhrer verlangt bedindingslose Waffenstreckung". Leopold III overnacht in het provinciaal Hof te Brugge,  hij ontvangt er generaal Michiels, generaal Van Overstraeten, Raoul Hayot de Termicourt advokaat generaal bij het Hof van Kassatie en Hendrik Deman : "il faut accepter!" (Leopold, of Deman?)

In de Belgisch-Duitse overeenkomst is er geen sprake van van "Kapitulation" wel van Waffenstreckung". Later spreken de Duitsers zelf van "Waffenstillstand", gevraagd door de Koning.

27 mei lanceert de Luftwaffe een grootscheepse aanval tegen de Franse havenstad. Onder de Duitse bommen sterven vele Britse soldaten, alsook vele Franse burgers.Te Stene verhindert een bombardement  de toestellen van het Belgische I/1 een missie uit te voeren. De V/1 vliegt een opdracht vanop Lombardzijde.De VI/1 vliegt van stene naar Harelbeke en Ursel, waar de waarnemers vanuit hun Renards de Duitse tanks voor Ursel zien staan