els moors: zomer

oh, verrukking. toen ik de vertaling van dit gedicht begon te lezen, om het even of het nu in een nederlandse hexameter of in het zogenaamde blanke vers (rijmloze jambische verzen van vijf heffingen) was gesteld - ik werd er bij het lezen vrolijk en gelukkig van.

dat iemand zoveel eeuwen geleden op zo'n lieve en aandachtige manier over zijn tuintje kon schrijven: wel, ik ben er nu, terwijl ik erover schrijf, nog van in de wolken!

hier komt de tekst:

DE NIJVERE TUINDER EN DE VRUCHT VAN ZIJN WERK

En dan sproeit soms een voorjaarsregen zacht

op het klein gewas en laat de maan zijn schijnsel

weldadig vallen op het prille groen.

Maar soms, wanneer het droog en dauwloos blijft,

draag ik, bezorgd om dorheid en benauwd

voor schade aan de tere weefsels, liefdevol

emmers helder water aan en giet ze

eigenhandig druppelsgewijze uit:

ik wil geen grote gutsen vocht, waardoor

het aangebrachte zaad weer weg zou spoelen!

En zo bekleedt het tuintje zich al snel

met kleine kiemen. En hoewel het deels

verstoft, bij het afdak, lucht- en regenloos,

en deels verregent en de zon verjaagt

waar een hoge muur het sterrenlicht blokkeert,

toch heeft het nooit het toevertrouwde zaad

beschaamd en zonder hoop op bloei verborgen.

Integendeel, wat vrijwel droog in kuiltjes

wordt gestopt schiet als herboren weer

omhoog, draagt vrucht, met nieuwe kracht bezield.

Nu komt het aan op dichtergaven, kennis

en bevlogen taal, om alles van die oogst

met name te noemen, in alle geuren en kleuren:

dan krijgt het kleine goed een grote eer.

nb: ik stel me wel de vraag, of een vrouw op dezelfde manier over haar tuintje zou schrijven. van middeleeuwse dichteressen ken ik trouwens vooral de mystieke dames, hadewych bijvoorbeeld. of zij zich heeft beziggehouden met tuinieren? daar ben ik nog niet zo zeker van!

1.

De peur que je n'apprenne à te connaître trop facilement,

tu joues avec moi.

Tu m'éblouis de tes éclats de rire pour cacher tes larmes.

Je connais tes artifices.

Jamais tu ne dis le mot que tu voudrais dire.

De peur que je ne t'apprécie pas, tu m'échappes de cent façons.

De peur que je te confonde avec la foule, tu te tiens seule à part.

Je connais tes artifices.

Jamais tu ne prends le chemin que tu voudrais prendre.

Tu demandes plus que les autres, c'est pourquoi tu es silencieuse.

Avec une folâtre insouciance, tu évites mes dons.

Je connais tes artifices.

Jamais tu ne prends ce que tu voudrais prendre.

(Le Jardinier d'amour, XXXV)

wat de liefdestuinman hier zo schitterend weet te suggereren is  hoe de dame aan wie dit gedicht gewijd is op een zo typsch vrouwelijke manier (ik herken er mezelf in) zich telkens afwendt van zichzelf en zich verliest in een rol die de hare niet is. nooit neemt zij de weg die zij zou willen nemen.

maar hoe kunnen wij ook anders? hoe kunnen wij, vrouwen, onszelf zijn in een door mannen overheerste wereld?? onbegonnen werk!

2.

The earth-child in the grass

In the very early morning

Long before Dawn time

I lay down in the paddock

And listened to the cold song of the grass.

Between my fingers the green blades,

And the green blades pressed against my body.

"Who is she, leaning so heavily upon me ?"

Sang the grass.

"Why does she weep on my bosom,

Mingling her tears with the tears of my mystic lover?

Foolish little earth child !

It is not yet time.

One day I shall open my bosom

And you shall slip in - but not weeping.

Then in the early morning

Long before Dawn time

Your lover will lie in the paddock.

Between his fingers the green blades

And the green blades pressed against his body

Katherine Mansfield

tuin de saegher in bloei
bij een schilderij van louis thevenet,  1923

vreemd hoe deze tuin zich omkeert.
de lijnen eindigen aan de rechterkant, wijl zij
schijnbaar in dit schilderij beginnen aan de linkerzij. 
ik dwaal als in een droom van pruimenbloesem,
ik kijk verrukt doorheen een kluwen van klimop.

 
de dennenbomen drummen in mijn rechteroog,
maar tegelijk kleurt gras de andere helft van mijn pupil.
mijn rug schuurt rakelings langs een bronzen muur
van bamboe, mijn vingers tintelen als rozen.
ik schommel traag langs deze weg van smaragd,

 
ik tuimel zachtjes in een wieg van jade.
het parfum van seringen dwarrelt dol volmaakt
doorheen de doolhof - de tuin de saegher
in bloei, de tuin de saegher in bloei, 
de tuin de saegher, de tuin

The Lover

Her eyes and the tattoo on her hands are Palestinian,
Her name, Palestinian,
Her dreams and sorrow, Palestinian,
Her kerchief, her feet and body, Palestinian,
Her words and her silence, Palestinian,
Her voice, Palestinian,
Her birth and her death, Palestinian.

mooi, mooi, de post-it van vandaag! wat een immense liefdesverklaring!

de palestijnse dichter mahmoud darwich (1942) is een van de grootste hedendaagse dichters in de arabische wereld. ik bewonder hem enorm. meer dan van zijn louter politieke gedichten hou ik van murale (de muur), een heel lang gedicht met mystieke en metafische connotaties.

enige jaren geleden heb ik de moeite gedaan dit sublieme werkstuk (meer dan 1500 verzen, meer dan 9000 woorden) helemaal van uit het frans naar het nederlands te vertalen. het is een uitzonderlijke tekst, dromerig en lyrisch, met duidelijke sporen van zeer oude teksten als het hooglied uit de bijbel of het gilgamesjepos.

alhoewel m.d. de bedoeling had een gedicht te schrijven over de dood, blijkt murale achteraf een hymne aan het leven te zijn!

ik noteer hier enkele schitterende fragmenten, in eigen vertaling dus, uit murale*. de verzen deinen uit naar de oneindigheid - haal even diep adem en verorber deze verrukkelijke regels met kleine hapjes:

1.

Op een dag zal ik zijn wat ik wil zijn.

Op een dag zal ik een idee zijn dat geen enkel zwaard zal dragen

Naar het verlaten land, geen enkel boek ..

Een gelijkaardig idee in de regen op een berg

Gespleten door de groei van een grasspriet

En de kracht zal niet gewonnen hebben

Noch de vluchtige rechtspraak.  

Op een dag zal ik zijn wat ik wil zijn.

Op een dag zal ik een vogel zijn, en van uit mijn niets

Zal ik mijn leven putten. Iedere keer als

mijn vleugels opbranden,

Kom ik de waarheid dichterbij en ik word

Uit de as opnieuw geboren.

Ik ben de dialoog der dromers.

Ik heb mijn lichaam en mijn ziel afgezworen

Om mijn eerste reis der zinnen te verwezenlijken.

Maar hij verzengde me en verdween.

Ik ben de afwezigheid. Ik ben de hemelse

Opgejaagde.

Op een dag zal ik zijn wat ik wil zijn.

Op een dag zal ik dichter zijn.

En het water zal zich onderwerpen aan mijn helderziendheid.

Metafoor van de metafoor alleen mijn tong

Want ik zeg noch wijs

Een plaats aan. En die plaats is mijn zonde en mijn alibi. 

Ik ben van daar.

Mijn hier springt van mijn stappen naar mijn verbeelding ..

Ik ben wie ik was, wie ik zal zijn

En de oneindigheid maakt me en doodt me daarna.

Op een dag zal ik zijn wat ik wil zijn.

Op een dag zal ik een wijngaard zijn.

Aan de zomer van me te persen zonder dralen,

Aan de voorbijgangers mijn wijn te drinken

Op de luister van de gesuikerde plek!

Ik ben de boodschap en de boodschapper,

De kleine adresjes en de brieven.

Op een dag zal ik zijn wat ik wil zijn.

Wees op je hoede voor de ochtend en leef het leven, op het moment.

In een vrouw die je liefheeft,

Leef voor je lichaam, niet voor je illusie

En wacht op het kind dat in jouw plaats je ziel zal dragen.

Want de eeuwigheid zetelt in de afkomst.

En alles is zinloos en vluchtig

Of vluchtig en zinloos.

Wie ben ik?

De Zang der zangen

Of de Wijsheid van de Prediker?

Jij en ik zijn mij.

En ik ben dichter

en koning

En wijs op de rand van de put.

Geen wolk in mijn hand

Noch elf sterren

Op mijn tempel.

Mijn lichaam is mij te smal geworden

Mijn eeuwigheid is mij te smal geworden

En mijn morgen

Troont, zoals de kroon van het stof,

In mijn zetel.

Ijdelheid, ijdelheid der ijdelheden… ijdel.

Alles op deze aarde is vluchtig.

Winden uit het noorden, de winden,

Winden uit het zuiden, de winden.

De zon komt in zichzelf op

De zon gaat onder in zichzelf.

3.

En mijn naam, die samengesteld is uit vijf horizontale letters,

Behoort mij toe, ook als ik hem verkeerd zou uitspreken:

De mîm van de liefdesgek, van het weeskind,

van wie het verleden is gerealiseerd,

De bâ’ van de tuin, van de geliefde,

van de twee verslagenheden en de twee pijnen,

De mîm van de avonturier, van hij die ziek is van verlangen,

van de uitgewezene klaargemaakt voor en voorbereid

op zijn aangekondigde dood,

De waw van het afscheid, van de mediane roos,

van de verlichting door de geboorte waar zij geschiedt,

van de belofte van de vaders en de moeders,

De dâl van de gids, van de weg, van de traan van een ineengestort huis

en van een mus die me liefkoost en bebloedt,

Die naam behoort mij toe…

En hij hoort toe aan mijn vrienden, waar zij zich bevinden,

En mijn tijdelijk lichaam, aanwezig of afwezig, behoort mij toe…

Twee meter van deze turf zal vanaf nu volstaan…

Een meter vijfenzeventig voor mij…

En de rest, voor de bloemen met de slordige kleuren

Die mij langzaam zullen opdrinken. En wat mij toebehoort

Behoort mij toe, mijn verleden, en wat mij zal toebehoren,

Mijn verre ochtend en de terugkeer van de verloren ziel.

Alsof niets geweest is.

Alsof niets geweest is.

Niets dan een lichte kwetsuur

Aan de arm van het absurde heden…

En de geschiedenis lacht zijn slachtoffers uit

En zijn helden…

Zij werpt hen een blik toe en gaat voorbij…

Deze zee behoort mij toe

Deze vochtige lucht behoort mij toe.

En mijn naam,

Ook als ik mijn naam, gegrift op mijn graf

Verkeerd zal uitspreken,

Mijn naam behoort mij toe.

Maar ik, vanaf nu vol van alle redenen tot vertrek, ik,

Ik behoor mij niet toe,

Ik behoor mij niet toe,

Ik behoor mij niet toe…

Mais moi, je m'argente et scintille

Je m'occupe de trahir, je m'appelle Marine,

Je suis la fragile écume marine

Tel est fait de pierre, tel est fait de chair.

Pour eux cercueils et pierres tumulaires;

Dans les fonds marins baptisée

Je suis, dans mon envol, constamment brisée!

Au travers des coeurs, au travers des rêts,

Mon bon plaisir perce son chemin

Moi - Vois-tu ces boucles déchaînées?

Je ne suis point faite de dépôts salins,

Me brisant sur vos genoux de granit,

A chaque vague je ressuscite.

Que vive l'écume, joyeuse écume,

La haute écume marine.

To see a World in a Grain of Sand

And a Heaven in a Wild Flower,

Hold Infinity in the palm of your hand

And Eternity in an hour.

les nouveaux morts sont arrivés

literair dagboek, 20 maart 1997

gisteren tentoonstelling bezocht: meesters van de precolumbiaanse kunst, de collectie van dora en paul janssens, in het jubelparkmuseum, brussel. 3000 jaar precolumbiaanse geschiedenis. olmeken, maya's, inca's en azteken en zoveel andere onnoembare beschavingen.

wereldberoemde verzameling, schitterende tentoonstelling. maskers en beelden in terracotta, jadeiet en onyx. weefsels vervaardigd uit duizenden veertjes. gouden dodenmaskers, sublieme halssnoeren, ringen, oorhangers en mondpiercings.

tja, die precolumbianen hielden van grote oorringen. sommige oorplugs waren zo groot als cubaanse sigaren, sommige mondpiercings bedekten het halve gelaat. maar wat een unieke vormentaal spraken al deze accessoires! de uitgebeelde personages hadden zeker geen anorexia, ze liepen er allemaal poezelig en blinkend gebruind (opgewreven terracotta) bij.

ik hield erg veel van de maskertjes en objecten gemaakt uit jadeiet, een hard gesteente, wit tot appelgroen tot diep jadegroen. uit jadeiet vervaardigden handige kunstenaars de allerfijnste maskertjes en figuurtjes, tot in het kleinste detail uigewerkt, met primitieve werktuigen. staal was nog niet uitgevonden, ze wreven steen tegen steen.

hèhè, boeiend was het verhaal wel over vrouwelijke sjamanen. de precolumbiaanse beschavingen kenden niet alleen mannelijke sjamanen, de teruggevonden beelden tonen aan dat vrouwelijke sjamanen evenzeer voorkwamen.

bij sommige beelden was de transformatie reeds bezig: we zien op het vrouwenlichaam veertjes groeien. deze beeldjes zitten altijd in dezelfde houding, soms op speciale stoeltjes of krukjes: met de handen op de knieën, star voor zich uit starend. dikwijls zie je een bobbel in de kaak: zij kauwen op cocabladeren of op gemalen doornappel, een hallucinogene plant die ook bij ons voorkomt.
 
(sjamanen kunnen zich naar het schijnt transformeren in dieren, dit is zelfs nodig om contact te krijgen met de goden. in bovenstaande beschavingen transformeerden de sjamanen zich in adelaars, jaguars en kikkers.)

The water flows high and fast under the bridges in this city I visit too often without ever being remotely a part of it or really seeing it. The high water implies that one can not walk along the canal, and as a consequence the homeless, who like to sleep under these bridges, out of the rain, relatively out of the wind, have no where to go.

door deze link met het water, dat razendsnel voorbijstroomt, bereikt schrijfster tumbleweed bij mij een psychologische boost. mijn gemoed zet zich als het ware in beweging, mijn aandacht staat gespannen en ik lees ademloos en geboeid 'het vervolg', namelijk een zeer gevoelig exposé over het fenomeen daklozen.

omdat tubleweed zo virtuoos en beweeglijk deze tekst inleidt, een tekst die dan ook nog de dwingende titel listen -luister-, draagt, lees ik vlot het indringende verhaal van mensen die leven op een manier waar wij, onnozele verwende consumenten, totaal geen weet van hebben.

* zie favorieten: blogspot.com

ik voed mij met bloemen
en tooi mijn lichaam
met tekens van rode oker
hagelwit mijn handen
kobaltblauw mijn mond

literair dagboek, 5 maart 1992

Poulet korma

Préparation: 20 min. + 2 h. de marinade
Cuisson : 45 min

(voor dit gerecht moet je dus echt de tijd nemen)

 
INGREDIËNTS:
 
* 600 a 800 gr. de filets de poulet
* 2 yaourts nature bulgares (2 x 125 gr)
* 50 gr. d’amandes en poudre
* 2 oignons
* 3 gousses d’ail
* 1 piment rouge
* 40 cl de lait de coco en briquette
* 1 capsule de safran en poudre
* 2 graines de cardamome
* ½  c. a café de cannelle en poudre
* 1,5 c. a café de coriandre en poudre
* 1,5 c. a café de cumin en poudre
* une pincée de gingembre en poudre
* 2 c. a soupe d’huile
* coriandre fraîche hachée
*  sel
* facultatif: quelques amandes effiles

Préparation

• Mélangez les yaourts et le safran dans un plat, ajoutez les filets de poulet tailles en dés, enrobez les bien, couves et laissez reposer au moins 2h au frigo.
• Dans une cocotte contenant l’huile, faites revenir a feu doux le soignons hachées, le cardonette broyée dans un pilon et les épices. Apres 5 min. ajoutez les gousses d’ail presses, les amandes en  poudre, ainsi que le piment épépiné et très finement hachée. Mélangez 2 min.
• Ajoutez le lait de coco, ainsi que le poulet et sa marinade de yaourt. Salez et laisser mijoter 45 min. a découvert en mélangeant de temps en temps.
• Ajoutez la coriandre fraîche hachée, l'assaisonnement et servez bien chaud, éventuellement saupoudrez d’amandes affilées grillées. Accompagnez de riz basmati.

you and me and everything I see

literair dagboek, 8 maart 1992

mijn stukje over de derde dimensie in haiku (zie 'yasuda') houdt mij nog altijd bezig. hoe de harmonische compositie van een kunstwerk (en dat is een haiku zeker, een minuscuul maar perfect kunstwerkje) de toeschouwer of lezer nog intenser kan doen genieten van schoonheid.

schoonheid treft, ontroert, brengt iets in beweging.

niet voor niets bestaat het woord ontroering, uit het grondwoord 'roer', van het ww roeren, met een voorvoegsel en een achtervoegsel erbij. roeren is beweging.

maar wat beweeegt?? het schilderij, de haiku, het gedicht zelf??? of beweegt er iets in ons, de toeschouwer? en wat voor een beweging is dat dan? ik heb me altijd afgevraagd wat een emotie (en trouwens ook: een gedachte, een idee) eigenlijk is. wat gebeurt er met ons als wij emoties hebben???

uiteindelijk kwam ik tot de conslusie dat emoties met lichamelijke (chemische) processen te maken hebben. als we erg van slag raken, bang zijn, blij, euforisch gelukkig, worden er telkens andere stoffen in ons lichaam aangemaakt en afgescheiden en dat geeft ons dan een bepaald gevoel. emoties worden dus duidelijk opgewekt door gebeurtenissen of toestanden buiten onszelf en zijn onze lichamelijke reactie hierop.

de taak van de kunstenaar is dus (of een van de taken, zou ik zo zeggen), een kunstwerk zodanig op te bouwen dat een effect van beweging wordt bereikt. dat effect van beweging kan dan worden gerealiseerd door gebruik te maken van allerlei (technische) middelen, die door de kunstenaar intuitief, bewust of onbewust worden gehanteerd.

dus rekening houden met de regels van perspectief in haiku valt  zeker onder bovenstaande stelling.

maar ook in andere tekstvormen valt me telkens op dat ze mij boeien omdat ik meegenomen word in een soort beweging, een reis in de ruimte als het ware, waarvan de ijkpunten woorden zijn. woorden als vervoermiddel, als ultiem glijmiddel voor de droom.

To see a World in a Grain of Sand 

Yasmin                                

Geslacht:
v

verklaring:
De bloemnaam jasmijn, Arab. yasamin, Perz. yasemin. Als voornaam in Angelsaksische landen opgekomen o.i.v. het toneelstuk `Hassan' van James Elroy Flecker (1884-1915), die een tijdlang consul in Beiroet was. Ook immigratie heeft het gebruik van deze naam in Eng. bevorderd. Bovendien zijn veel Eng. namen bloemnamen. In het Middelnederlands was de vorm jesminne (jasmijn) in gebruik als bijnaam van Maria. De laatste tijd is de naam ook hier vrij populair geworden, vooral in de vorm Yasmin. Jasmine reeds in Brugge 1958, 1959.

en voor de bezoekers ook nog wat uitleg bij de bevreemdende titel van mijn blog: een lief okerkleurig scharminkel is een vers uit een van mijn recentste gedichten.

weet dat ik niet meer ben

wie ik was, een lief okerkleurig scharminkel

nooit zal ik nog zijn -

de 'reine de nuit' van toulouse

of 'la belle dame sans merci'

in mij wonen wolken nu

sterren twinkelen vrolijk in mijn oor

ik ben de wind die boomkruinen streelt nu

ik ben de zachte lenteregen

de grote aardmoeder

mijn fluisterdromen verberg ik

stiekem in het donshaar van vogels

in dit huis van poederblauw (of moet ik

zeggen: fuchsia of vermiljoen misschien)

zwem ik in oceanen van gratie

met toulouse bedoel ik toulouse lautrec, en la belle dame sans merci is een wereldberoemd gedicht van john keats.

(ondertussen heb ik natuurlijk een bundel gedichten van keats - gekocht tijdens mijn laatste reis naar london- uit mijn boekenkast opnieuw opgediept en la belle dame sans merci gelezen en herlezen en nog eens herlezen!)