publishing on demand

onlangs aan den lijve ondervonden wat zoiets als publishing on demand (pod) is: een systeem waarbij je als auteur van een eigen publicatie maar net zoveel boekjes moet laten drukken, aankopen en verspreiden als je zelf wil. ook kunnen je boekjes meestal gedownload worden als e-book. dus: gedaan met papierverspilling, geen stoffige kartonnen dozen met vergane onverkochte dichtbundels meer op zolder!

demerpress, een kleinschalige e-uitgeverij, gevestigd in diepenbeek (limburg), heeft reeds een fraaie lijst poëzieuitgaven op haar naam. vele auteurs die in het gevestigde literaire circuit niet aan bod komen kregen de kans om hun pennenvruchten picco bello gedrukt te zien. de enthousiaste lady achter al dat moois is de nederlandse dichteres hannie rouweler (op de foto met haar man joris iven).

zij wil poëzie toegankelijk maken voor iedereen, haar motto is: poetry for all!

ik denk hierbij: poetry for all poets! want dank zij de inspanningen van hannie en haar team hebben heel wat bundels het daglicht gezien en auteurs, of het nu debutanten zijn of ervaren schrijvers, major- of zogenaamde minor- poets: zij  kunnen toch maar een nieuwe uitgave op hun naam schrijven!

want volgens hannie bestaan er geen slechte gedichten. als een gedicht niet klopt is het doodgewoon geen gedicht. ook nog: wie bepaalt de waarde van goede of slechte literatuur? de academici, die geen weg weten met hun intellectuele hoogmoed? het volk, dat een zwak heeft voor simpele frietgedichten en literaire abstracties in de prullenmand gooit? of een paar zelfverklaarde literaire goeroes, dikwijls leden van het mannelijk geslacht die zich opstellen als (en ik deze term leen ik gezwind van hannie) acp's, arrogant chauvinist pigs? haha, ik overdrijf, want ik ken natuurlijk ook ernstige en waardige literatoren met een suikeren hart en een zwak voor vrouwenliteratuur.

maar ik wil het hier niet hebben over de emancipatie van vrouwelijke auteurs. gezwind keer ik terug naar hannie en haar toch wel heel sociaal project  'poëzie voor allen' en vooral: haar profilering als dichteres. het is ok je volledig in te zetten om een goed auteur te worden en jezelf op superieure manier te managen en te promoten, maar anderen de gelegenheid geven ook eens mee te doen - dan ben je reeds op een hoger trapje beland, los van het pure ego-trippen dat zoveel literatoren kenmerkt.

zodra hannie terug in mijn vizier kwam (want ik kende haar naam reeds uit een ver verleden, hoogstwaarschijnlijk had ik al poëzie van haar gelezen)  ben ik gaan surfen op internet, nieuwsgierig als ik was naar haar persoon en haar gedichten. en ja, ik kon ontelbare web-adressen openen waarop de bio- en blblio-gegevens van hannie in volle glorie prijken. en o wonder, zij is niet alleen dichteres en uitgeefster, maar ook een begenadigde schilderes.

hannie rouweler, een beminnelijke vrouw

een gedicht dat vermoed ik, kenmerkend is voor het huidige profiel van hannie rouweler is 'het langzaam stromen van water', een gedicht gepubliceerd in de bundel rozentuin, klavierklanken (waar ondergetekende ook een bijdrage in leverde!) en waarin zij het langzaam stromen van de rivier de dommel associeert met 'het gaan van een beminnelijke vrouw, 's zomers in een ruisend kleed met bloemen in haar haar, in de lente als een schuchter meisje, in de winter een bevroren uiltje dat uiteindelijk de seizoenen weerstaat en voeling heeft met de eeuwigheid’.

ik heb zo een vaag gevoel dat hannie in dit gedicht zichzelf portretteert: is zij niet die beminnelijke vrouw, bijwijlen schuchter en die soms spreekt als was zij met een laagje ijs bedekt (dat, ahum, door zijn lagere dichtheid blijft bovendrijven maar zo het leven onderwater voor de eeuwigheid bewaart) - een nuchtere vrouw, die het leven naar zijn werkelijke waarde schat?

maar ach, laat ik a.u.b. de nodige afstand bewaren: de persoonlijkheid van een dichter of dichteres afleiden uit de analyse van zijn teksten is er volkomen naast. beweren dat hannie beminnelijk is, schuchter, ijzig: dit is mijn interpretatie. eigenljk een beetje grof, zo onrechtstreeks en ongevraagd willen binnendringen in iemands persoonlijkheid. hannie schreef me trouwens onlangs: ‘dichter en mens moet je altijd scheiden, hoewel ze elkaar invullen en aanvullen’.  

zei descartes niet: wie verborgen heeft geleefd, heeft goed geleefd. ik breek hierbij dus een lans voor het respecteren van de kunstenaar als privé-persoon. het echte leven moet zo eenvoudig en bescheiden mogelijk worden geleefd, het leven als kunstenaar moet vervat worden in zijn (of haar) kunst. of is dit weer een te ver doorgedreven stelling, lopen die twee ‘levens’ automatisch in elkaar over?

en altijd opnieuw dat stromen van water

ik ga in deze drie volgende gedichten toch op bezoek bij hannie, speurend  naar invul - en aanvulmateriaal. mijn bedoeling is een glimp op te vangen van wat haar als mens en dichteres boeit – als kennismaking is dat voor mij voldoende, de rest is... tja...literatuur!

in gezichtsvormen en in leeg station, drukt zij een ervaring uit die ik zó herken, in de setting zou ik zó zelf hebben kunnen meespelen. hannie creëert  2 x een content waar ik makkelijk kan inkomen (is wat ons, dichters en dichteressen bindt, niet eenzelfde soort gevoeligheid): namelijk het weerzien van geliefden in een droom of in een soort déjà-vu (men meent een geliefde persoon te herkennen, maar het is maar verbeelding). toch lijken de personages reëel, zij bewegen, spreken, glimlachen.

in een paar verzen, schijnbaar los uit de pols, weet de dichteres hannie rouwelier hier een moment op te roepen dat ons diep meevoert naar de duistere regionen van het onderbewustzijn, de herinnering, de droom. en altijd opnieuw dat stromen van water, dat meegevoerd worden door de wolken, het voorbijglijden van de tijd, de eindeloosheid...

heb ik hier dé sleutel ontdekt tot de poëzie van hannie?

      GEZICHTSVORMEN

      Ik heb je weer gezien en ik kon
      weer in je geloven omdat
      je handen langzaam bewogen
      en je voeten helder waren

      zoals het water dat langs ons stroomde
      toen de zon schaduwen wierp
      van onze lichamen op de zwarte aarde.
      De woorden klanken meevoerden

      als een vlucht ganzen boven onze hoofden
      voorbij de wolken vlogen,
      waardoor het leek alsof geen einde naderde.
      Ik zag je terug en het was niet meer in duisternis

      en ook niet in het licht waarin men vele dingen
      meent te bespeuren die er niet zijn. We waren
      even samen tot elk van ons weer verdween in de
      openingen van het verleden, achter gesloten vensters.



       LEEG STATION

       Ik zag mijn broer
       aan de overkant op het perron staan

       enkele seconden gleden in stilte voorbij
       op een verlaten station in Twente

       met tussen ons een dubbelspoor
       voor treinen uit beide richtingen.

       Hij keek mij aan en een glimlach
       verscheen op zijn gezicht.

       Net voordat ik hem wilde wenken,
       zijn naam riep, kwam een sneltrein voorbij

       vond achter kleine ramen geen teken,
       geen gestalte die op hem leek.

       Hij verdween zoals hij was gekomen,
       mijn broer, op die dag waarop niets terugkwam.

het gedicht als touchscreen

ik wil nog een derde gedicht noteren, dat hannie rouweler geschreven heeft voor haar dochter: na al die tijd van vage dromen, gepubliceerd in van alles 1 + 1,  de jubileumuitgave van demerpress.

ik vind hier een heel leven terug. hannie beschrijft hoe het was toen haar dochtertje nog een ukkie was, hoe zij heeft genoten van haar kinderlijke verbeelding. hoe zij zich de huizen en plaatsen herinnert waar zij samen verbleven. hoe haar kind plots schoksgewijs volwassen werd en de grote dag aanbrak: in het wit gekleed, met om haar hals een fijn kettinkje: een huwelijk, het grote loslaten. maar dit proces resulteerde niet in een onoverkomelijke afstand: de band blijft desondanks bestaan, niets kan hen scheiden.

mooi verhaal. maar toch wil ik de aandachtige lezer ook wijzen op de intense verdichting van dit gegeven. hoe de dichteres in enkele verzen een heel menselik bestaan omschrijft, hoe zij werelden kan concentreren in enkele woorden. niet alleen laat zij verzen tegen elkaar opbotsen of in gesprek gaan, ook de witruimtes omvatten oceanen. op twee plekken van dit gedicht is dit overduidelijk: twee volkomen wat ik noem ‘onaangekondigde verzen’.

het eerste vers in je stralende blauwe ogen gooit hannie abrupt op het papier. het lijkt een vers dat eigenlijk een aanvulling had moeten zijn van een ander, bijvoorbeeld ‘ik zag het geluk in je stralende blauwe ogen’. maar neen, hannie begint haar vertelling met een bijwoordelijke bepaling van plaats. het onderwerp en het werkwoord, daar laat zij naar raden. het kan ook zijn dat een hele paragraaf, een hele reeks verzen, een opmerking, een stelling aan deze bepaling voorafgaat.

de lezer mag deze items, deze bewustzijnslagen, zelf aanvullen, mag zelf graaien in zijn verbeelding... als dat geen sublieme vorm van verdichting is, dan weet ik het niet meer! en het beginvers van de derde strofe, je meteen gevonden kan worden is schijnbaar ook een ‘stuk’ van een vers, dat hier midden in het gedicht wordt gegooid.  maar door dit procédé zet hannie weer de lezer aan het werk: hij kan gissen naar en fantaseren over wat vooraf is gegaan en wat zou kunnen volgen...

hannie is, vind ik (en ik gebruik deze termen voorzichtig), een redelijk klassieke dichteres, zij schrijft zachte, vloeiende verzen. een meesteres in de dichtkunst, die haar vak grondig beheerst. maar door bovenstaande gedurfde procedure balanceert zij op een supermoderne schommel. dit is poëzie van deze ‘schokkende’ tijd. haar gedichten zijn als touchscreens, je tikt ertegen met je vinger en ja, een waaier van mogelijkheden opent zich...

schrijven met i-durf

zaterdag 14 mei jl. op de schrijfdag in hasselt* (georganiseerd door creatief schrijven*) een workshop gevolgd omtrent de digitale revolutie: ‘schrijven met i- durf’. lesgeefster was de sublieme an mertens*, 'multimediaal verhalenschrijfster'. wablief? kun je tegenwoordig verhalen (en gedichten) publiceren op internet? super! en ze ook lezen op e-readers, i-pods, e-pads, of tablets door simpelweg te touchscreenen? jawel!

zaterdag heb ik dus van deze heel leuke docente vernomen dat er oneindig veel mogelijkheden bestaan om te schrijven op internet, met een schitterend spectrum aan tools om je content zo fraai mogelijk vorm te geven. tof! gedaan met honderden euro's te besteden aan het verzenden van manuscripten naar uitgevers, die toch alleen maar geïnteresseerd zijn in hun marktaandeel, of 500 tot 1000 (!) euro te moeten betalen voor enkele tientallen bundeltjes uitgegeven in eigen beheer. gedaan met aanschurken bij literaire kliekjes om toch maar via via ergens gepu te raken, gedaan met leuren met boekjes op doodsaaie literaire avondjes... internet, here I come!

ben weer eens overenthousiast! heb droombeelden van pagina's en pagina's (op een site met de subversieve naam hotglue.me*),  krioelend van leuke teksten en gedichten van me, geïllustreerd met foto's, videofilmpjes en een layout die vrolijk resulteert in de ultieme kick. maar oeps! daar val ik met beide voeten op de grond! heb namelijk al een website - dedeze dus - en ik kan mooie foto's downloaden. haha, toch al heel wat!

hierbij direct enige noodzakelijke links. op het u-tube-filmpje een verslagje van de schrijfdag, daarna een kleine profilering betreffende het fenomeen an mertens, het adres van haar hoogstoriginele blog en... hotglue, hét toverwoord van de schrijfdag,!

haha, ik laat de lezers op hun honger zitten ...maar wie er bij was, weet waar ik het over heb... even deze links openen is een absolute aanrader!

* http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=KAxr_4bH7MM

* http://www.creatiefschrijven.be/

* An Mertens schrijft, redigeert en vertelt verhalen. Ze experimenteert met analoge en digitale vormen van vertellen, als lid van Constant (vzw voor kunst en nieuwe media) en via persoonlijke projecten als Boektegoed (Bronks, Bib Elsene), CIAO/CU (digitale vertelling + roman), Space Stories (The People Speak)...

zie ook:

http://www.adashboard.org/colapsekode/?page_id=120

http://www.adashboard.org/

* http://hotglue.me/. hotglue is a visual tool for creating websites directly in the web-browser.

Katryn Simmonds (1972)

‘Quirky, witty, moving. Katryn Simmonds’ gift is to find joy and beauty in unexpected places. She invests the everyday world with an extraordinary luminosity.’  Jackie Kay.  

de laatste dagen diende zich, in zijdelingse en echte gesprekken omtrent literatuur, volgend item aan: het gebruik van klassieke vormen in hedendaagse poëzie. catharina boer, een collega - dichteres in rozentuin, klavierklanken*, grijpt bijvoorbeeld in het jaar 2011 terug naar de petrarcaanse sonnetvorm. om een sonnet te schrijven moet je ontegensprekelijk het vak beheersen, je schrijft twee strofen van elk vier vijfvoetige jamben, die samen het octaaf vormen, en twee strofen van elk drie vijfvoetige jamben, die samen het sextet vormen. zelf heb ik dit nog nooit geprobeerd, laat staan dat ik me zou wagen aan een middeleeuwse villanella of een sestina.

de sestina is een ingewikkelde versvorm, uitgevonden door de 12de eeuwse occitaanse troubadour arnaut daniel. ze bestaat uit zes strofen van zes regels, gevolgd door een strofe van drie regels, waarbj de eindwoorden van elk vers uit de eerste strofe in een bepaalde volgorde terugkeren.  ook in de afsluitende drieregelige strofe worden ze ale zes herhaald. 

een sestina schrijven, dat doet de britse auteur Kathryn Simmonds in haar gedicht 'S ZONDAGS IN DE HUIDWASSALON * dus wel. simmonds veroorlooft zich echter vrijheden met de strakke structuur. ze doet dat door in sommige strofen het eindwoord te vervangen door een woord dat daarop rijmt.

maar het resultaat is een om van achteroveropjebuiktevallen gedicht. zij beschrijft in een surrealistische scène hoe enige mensen naar het wassalon gaan, niet om hun kleren te wassen, maar om  hun vel af te stropen en dit in de wasmachine te stoppen.

katryn simmonds slaagt erin gewone gebeurtenissen een metafysische dimensie te geven. de naakte staat van de personages laat hen toe diep in hun ziel te kijken:

Nu zijn huid/ wordt gezwierd, bekijkt de man zijn hart. De dames zijn druk/ met hun lijf, of tillen zacht hun borsten op, sluitwerk/ waar een ziel achter verborgen zit.

hier komt het dus, katryn's pièce de résistance: een lyrisch, exuberant, theatraal gedicht, dat ondanks de inhoud niet zwartgallig is, maar geestig, humaan en warm.

'S ZONDAGS IN DE HUIDWASSALON

Het wekeljks bezoek aan geurige stoom. Ernaast,
op straat, valt bijbelse regen, die zegt: wees rein.
Niemand binnen, merkt het; te druk met het werk
een machine te kiezen, pasmunt te zoeken, te zien
of de temperatuur ok is. Men tracht het product
nergens te strooien dan in het bakje. Andere huid

begint voor plastic patrijspoorten te draaien. Huid
van een Thai, een Keniaan, een Jamaicaan naast
een blauwig wit, getaoeëerd goedje, mislukt
vol vlekken en striemen, elke haarsoort net en rein.
Een dikkerd zit op een bank gebogen, je kunt zien
hoe hij uitgebreid vouwen scheidt, alles in het werk

stelt om zijn penis los te pullen. Een secuur werk.
Zijn borstkas zwelt als hij worstelt met zijn voorhuid,
broos als sushi, dan de ballen, totdat we zien
hoe zijn immense satijnen kont los raakt. Naast
hem pelt een meisje haar arm, hanschoen van fijn grein
zonder pezen. De man stroopt, nog steeds gebukt,

zijn vette klauw, raapt zijn vel op, het meisje drukt
glossy lagen om haar heupen, onderbreekt dat werk
voor de knieënklus, de lastige tenen. Reine
bedwelmende damp stijgt op wanneer ze haar huid
als een avondjurk over haar arm drapeert. Naast
haar kleedt een oude vrouw zich omzichtig uit, misschien

om haar ellebogenrag niet te scheuren, misschien
om haar moedervlek te sparen. Ze stopt en plukt
aan de schram op haar slaap, gefrommeld als een haast
versleten rits. Het is een kies, delicaat werk
dat alles los te tornen, het wrikken aan de huid
die nu dun is als mottenvlerken, tot haar fijn

skelet vol kreukelzijde hangt, en haar lijf ein
delijk wordt bevrijd. Zo wachten ze en overzien
hun lijstje, staren naar de machine. Nu zijn huid
wordt gezwierd, bekijkt de man zijn hart. De dames zijn druk
met hun lijf, of tillen zacht hun borsten op, sluitwerk
waar een ziel achter verborgen zit. Buiten, naast

de deur, rimpelt regenhuid de schemerstraten. Water rukt
op door gaten, het zwiept de straten rein, en we zien
hoe alles nieuw oogt, ernaast gaat men door met het werk.

* http://www.lulu.com/product/pocketboek/rozentuin-klavierklanken/14407277

* Poëziekrant 7/8, 2010, p.51

gisteren kreeg ik van een onbekende dame, maartje slot, een felicitatie voor mijn vertaling van het gedicht van sirkka turkka. zij voegde er aan toe:

nog niet zo lang geleden leerde ik een dichteres kennen met een naam die klinkt als een ruiker bloemen, of neen, als een bloemenkrans: christina guirlande*.

ik geloof dat ik reeds vele gedichten van haar vluchtig gelezen heb in de loop der jaren, in tijdschriften en bloemlezingen... mijn werk als leerkracht gaf me trouwens niet veel tijd om dieper in te gaan op alles wat las. hoogstwaarschijnlijk zal ik haar poëzie vroeger niet modern genoeg of te damesachtig gevonden hebben. ondertussen ben ik wijzer geworden en ik kijk ook naar andere dingen dan het eigentijdse: namelijk vakkennis, volgehouden inspanning, afwerking, inhoud, achtergrond, beschaving, het menselijke, zoiets als waardigheid... christina heeft tijdens haar schrijversloopbaan veel van dit alles verworven, zij is een van de ankers in onze huidige literaire landschap, daar ben ik van overtuigd! sinds een tijdje sturen wij mekaar prettige mails (zij gaf mij bijvoorbeeld ook een pluimpje omtrent de vertaling 'uit de losse pols' van het gedicht van sirkka turkka) en ik kreeg tot mijn groot genoegen een primeur in mijn mailbox: een verukkellijke cyclus gedichten over rozen, samen met foto's van haar sublieme tuin.

ik wil hier geen recensie schrijven, geen diepgaande analyse betreffende christina's poëzie, niet naar referenties zoeken of naar verwantschappen, neen! christina is christina, met al haar kunde en vakmanschap, haar vermogen te ontroeren en de lezer mee te slepen in haar verrukking om zoveel schoonheid.... ik koos drie gedichten voor dit bericht. onder elk gedicht een kleine reactie. voorts, beste lezers, vuur ik deze poëzie vol ontroering op u af!

Cyclus  GEDICHTEN OVER ROZEN

II.

Rosa ‘New Dawn’

Roos als een parelmoeren kus,
draai mij geen rad voor de ogen,
wuif als de weerlicht de
waanbeelden weg, zeg dat je
echt bent en weet wat je doet
met je teerroze meisjesblozen.

Roos, neem mijn wensen voor lief,
hou geen blad voor de mond
in de nijdige wind. Laat niet toe
dat ik perken te buiten ga en
uitzinnig de dag wil prijzen
nog voor de avond gevallen is.

heel prettig vind ik hier dat christina tegen de new dawn roos praat. zij verweeft handig talige uitdrukkingen (iemand een rad voor de ogen draaien, als de weerlicht wegwuiven, je wensen voor lief nemen, geen blad voor de mond nemen, de perken te buiten gaan) in haar monoloogje, schermt met alliteraties, splitst woordgroepen, zodat zelfs een lidwoord achteraan het vers in zijn dooie eentje staat en het geheel oogt heel natuurlijk en aangenaam om lezen...

III.

Rosa ‘Phillis Bide’

Als honigtranen: regen op het abrikozengeel.
Hun parels glijden bloem voor bloem in
zachte kistjes van fluweel. Wie draagt ze later
om haar hals, wie leent ze uit als pand
wanneer ze plots, liaan geworden, zich
haar oude naam herinnert ‘Perle d’Or’.

Tot eind november geeft ze weerwoord
aan de wind, tot ze haar schatten opbergt
en zich overgeeft. Zoals ze nu de juliregen
twijnt, juwelen rijgt, de zon weerkaatst
en waterdruppels omzet in concert voor
carillon en glasharmonica.

met het heerlijk beginvers over honing en abrikozen glijden we hier een fluwelen wereld binnen. het is net of we, zoals dauwdruppels, toegelaten worden in het zachte hart van de roos. mooi vind ik het beeld van de rozenliaan, een slinger van gouden rozen, die door de glans van regenparels ineengestrengeld lijken, de zon weerkaatst in de druppels en het geheel schittert en twinkelt en waarempel, je hoort muziek, een beiaard of een glasharmonica. hoe muzikaal en speels, dit gedicht!

VI.

Rode roos blauwe maan

(Bij het schilderij ‘red rose blue moon’ van Georgette Van Noppen)

Ik lig als een wig tussen aarde en maan, tussen
wachtende blauwe aarde en zeldzame blauwe
maan, en de hemel dreint blauwe tranen.
Ik trek mij op aan de rode roos, aan het groen
van haar blad en haar takken, de doornen deren
mij niet. Haar geur maakt de wonden zoet.

Wind is afwezig en toch suist een bries door mijn
lange losbandige haren, bezoekt mijn albasten huid.
Ik ben vrouw en van alle tijden, het rode van
hartenbloed, het blauwe van maan en water, de koortsige
kramp van het kind. Mijn angstdroom: dat ik een leven
lang de verwonde roos van een schietschijf ben.

Christina Guirlande

juli2010

dit is mijn lievelingsgedicht. het begint subliem, ach, al dat blauw, al dat blauw... en eindigt met een vers 'op de rand van de afgrond'. laten we niet naïef zijn: elke dag riskeren we, om het even waar we ons bevinden, in het centrum van een schietschijf terecht te komen en dodelijk gewond te raken.... christina profileert zich hier als 'een vrouw van alle tijden', haar 'lange losbandige haren' suggereren een suizende levenskracht, het rode hartenbloed wijst op warmte en hartstocht, het denken aan een koortsig kind appeleert aan haar moederrol en achter dit alles zweeft de angstdroom een verwonde roos te zijn.

met dit gedicht overstijgt deze dichteres zichzelf, zij is waarlijk van alle plaatsen en van alle tijden... bravo, christina!

'Je ontmoet in haar verbeelde landschappen afzonderlijke silhouetten die er uitzien als symbolen die een richting aangeven of gewoon wachten naast de weg. Zij staan er frontaal of in zij-aanzicht als pionnen verspreid op een afgeblot schaakbord. Ook ontmoet je meermaals solidaire silhouetten in groep.

Het lijken dan onbewolkte blauwe pelgrims aangevreten door een streep schor krijt van wit. Zo vormen zij wel eens dammen of muurtjes van getaande sluitstenen, gesnoeide uitgeregende hagen langs de weg van onmacht en vergankelijkheid. En telkens opnieuw zijn zij van een eensluidende en eenvormige eenzaamheid gemaakt. Telkens opnieuw zijn zij blauw gewurgd door een tekort aan zuurstof. Zijn zij blauw verbrand door een teveel aan zuurstof en kou.

Verder zijn er enkele schilderijen en tekeningen ontstaan uit residuen van foto’s uit kranten..Naast vele zeegezichten zijn er ook schilderijen die echte hommages zijn of die men kan lezen als in memoriams voor vrienden.. Er is het ontwerp van affiche voor deze tentoonstelling in het Elzenveld dat ontstaan is uit een gestileerde en eigenzinnige interpretatie van een persfoto over een Mars voor werk in Wallonië.. Er is de aanklacht tegen de verloedering van het milieu. Daarover het beeld van de vogel onder de olie op het strand. Lucienne maakte er een geschilderde sculptuur van de doodsangst van: een verkrampte albatros als offer boven het Golgotha van zijn eigen ei.

Er zijn de talrijke tekeningen en schilderijen waarop kleine intieme kamers door Lucienne zijn uitvergroot en nadrukkelijk onpersoonlijk als publieke ruimte zijn neergezet met verf, nageschilderd en naverteld alsof daar niet langer muren of doorgangen bestaan. Er zijn alleen buigzaamheden en ellipsen, labyrinten, gekamde gebaren, - ja beschutte onaffe gebaren van verf, tederheid, ingekorte strelingen.

En overal woont en woekert strijdig –vaak tegenstrijdig – het licht..'

Vooreerst dit: fijn toch, dat het in de Arabische wereld begint te bewegen. Natuurlijk zal 'het gewoel' daar niet als gevolg hebben dat het dageljks leven daar plotseling drastisch verandert in positieve zin. Ik leef mee met de vreugde van deze bevolkingsgroepen, die tot de meest vernederde in de wereld behoren, maar toch een schitterend potentieel hebben aan intellect en werkkracht. Getuige hiervan hun rijke culturele geschiedenis!

.

Afgelopen maand januari lekker veel gelezen, zalig ingeduffeld in mijn bedje. Ook enkele prachtige tentoonstellingen gezien en een toneelstuk. Cultuur is een grote troost en (voorlopig!) nog betaalbaar, ook voor steuntrekkenden en gepensioneerden, haha... In deze bijdrage een afdruk - of is het een indruk? - van de tentoonstelling die vier maanden lang in KMSK te bezichtigen was, 'Van Delacroix tot Kandinsky, oriëntalisme in Europa'.

Ach, die ongelooflijke aantrekkingskracht van het Oosten... toen ik twaalf was, leerde ik mezelf het Toeareg-alfabet schrijven (het Tifinagh- dat direct van het Punische alfabet is afgeleid), omdat ik door het lezen van een onnozel feuilletonnenke in de Gazet van Halle (!?!) of een andere krant, weet het niet meer, verliefd was geworden op de heldhaftige blauwe mannen..   Wat me fascineerde was het feit dat bij dit volk de mannen zich sluierden, de vrouwen niet.

Wij hebben rare ideeën over gesluierde mensen. Feit is, dat Afrikaanse en Oosterse mensen oorspronkelijk hun hoofd en aangezicht met doeken bedekten om zich tegen de zon of de droge woestijnwind te beschermen en dus niet om religieuze redenen.

Wij vonden de tentoonstelling fantastisch. Prachtige monumentale doeken afgewisseld met pareltjes van kleinere schilderijen en zelfs miniaturen. Ik heb hier vijf van mijn favoriete doeken geknipt en geplakt, omdat zij elk voor zich een inkijk geven op een levensfeer die ons aan het dromen zet. Maar owee! Onze romantische opvattingen over de mysterieuze Oriënt werd af en toe getemperd door de realiteit... in mijn bericht orentalisme 2 kunt u deze vijf schilderijen zien, met mijn commentaren...

.

Tot slot vier protretten van vrouwen die wereldberoemd zijn geworden, omdat zij het waagden in hun tijd, ik spreek over vorige eeuwen, naar den Orient te trekken en daar te bestaan, als sultana, als echtgenote van een ontdekkingreiziger of als avonturierster die verliefd wordt op een bedoeïenenhoofdman of een spahi, een cavaleriesoldaat in Noord-Afrika...

Aimée du Buc de Rivéry (19 december 1776 – 1817) werd als 11-jarige uk gekidnapt op weg naar haar thuisland Martinique. Zij was het nichtje van Joséphine de Beauharnais, Keizerin der Fransen en werd volgens de legende weggevoerd naar de harem van Abdulhamit I in Istanboel.

De geschiedenis van Aimée du Buc de Rivéry is moeilijk te geloven, maar in talrijke romans werd zij moeder van Sultan Mahmud II en kreeg zij de Turkse naam Nakşidil (Nakshidil).

Een van de meest onvervaarde Angelsaksische reizigsters was wel  Isabel Burton (geboren Isabel Arundell) (20 Maart 1831 - 22 Maart 1896). Zij was de echtgenote en partner van de befaamde ontdekkingsreiziger, avonturier en schrijver Sir Richard Francis Burton.

.

Jane Elizabeth Digby, Lady Ellenborough (3 April 1807 – 11 Augustus 1881) was een Engelse aristocrate die een schandaalleventje leidde vol romantisch avontuur, op twee continenten nog wel. Zij had vier echtgenoten en veel minnaars, waaronder koning Ludwig I van Beieren, zijn zoon Koning Otto van Griekenland, staatsman Felix Schwarzenberg, en een Albanese rover. Zij stierf in Damascus, Syrië, als echtgenote van Sheikh Medjuel el Mezrab, die twintig jaar jonger was. Op bovenstaand portret staat zij afgebeeld in de traditionele bedoeïenenoutfit, kijk maar hoe mooi zij haar lange rode vlechten draagt onder haar sluier. Daaronder een jeugdportret, toen zij nog een Engelse lady was.

Isabelle Eberhardt (Genève, 17 februari 1877 - Ain sefra, Algerije, 21 oktober 1904)was een Zwitserse/Russische ontdekkingsreizigster en schrijfster die in Noord- Afrika leefde en reisde.

Voor haar tijd was Isabelle Eberhardt een buitengewoon onafhankelijke vrouw, die de conventionele Europese moraal afwees, haar eigen weg koos en zich bekeerde tot de islam.

Onder de schuilnaam Si Mahmoud zwierf zij te paard door de woestijn en bezocht zelfs de islamitische heilige plaatsen. Haar reizen betaalde ze met het schrijven voor Europese kranten.

De levensstijl van Eberhardt - zij rookte hasjiesj, dronk als een man en was seksueel vrijgevochten - baarde in die tijd het nodige opzien.

Eberhardt stierf op 27-jarige leeftijd, toen haar hutje werd meegesleurd door een plotseling optredende modderstroom. Haar dagboeken zijn na de overstroming teruggevonden en in ook het Nederlands vertaald.

.

Terwijl ik bovenstaande zinnen schreef, vroeg ik me af wat het toch in mijn leven heeft betekend, die aandacht en passie voor het Oosten. Tja, na mijn liefde voor de Toearegs ben ik mij een tijdje gaan verdiepen in Ierse literatuur, omdat ik dacht dat de beste dichters uit Ierland kwamen, maar vanaf het ogenblik dat ik in Theatre 140 een voorstelling gezien had van het Japanse Kabuki-theater zou het Oosten mijn volle en definitieve aandacht krijgen, haha!

Ondertussen staan mijn boekenplanken, naast natuurlijk Nederlandstalige literatuur, vol met verrukkelijke titels uit het Verre en Nabije Oosten. Deze boeken zijn altijd mijn tedere kompanen geweest en hoe rijk voel ik me... Deze twee culturen hebben mijn leven beeïnvloed, zij hebben mij geestelijk en emotioneel gevormd tot de persoon die ik ben. En daar ben ik trots op.

Je ne regrette rien, zingt Edith Piaf. Wel, ik heb zeker geen spijt van alle wonderlijke uren die ik heb doorgebracht in mijn diepgaande studie van het Oosten. Uiteindelijk ben ik een oriëntaliste...

* ORIENTALISME is de term die door Edward Said en anderen wordt gebruikt ter aanduiding van de dominante westerse opvatting van de Oriënt, oftewel het Oosten in culturele zin, zoals die ontstaan is sinds de tweede helft van de 19de eeuw — de tijd van de mondiale kolonisatie door de grote westerse mogendheden.

* Toeareg is en Afrikaanse bevolkingsgroep. Zij noemen zichzelf Kel Tamasheq, Kel Tamajaq (Tamasheq"), Imouhar, Imuhagh, of Imashaghen ("Nobel en vrij"). Maar er zijn ook Arabische Toeareg zoals de tuaregue van Marokko.Een andere naam die zij voor zichzelf gebruiken is Kel Tagelmoust hetgeen 'Gesluierden' betekent. De Toeareg zijn vooral bekend geworden vanwege het feit dat bij dit Islamitische volk de mannen hun gezicht sluieren, en de vrouwen niet. Deze sluier wordt tagelmoust of eghewid genoemd. In het Arabisch worden de Toeareg daarom ook wel Mulathimin genoemd, hetgeen 'Gesluierden' betekent. De traditionele gezichtssluier is gemaakt van Alasho: een stof geweven in de Nigeriaanse stad Kano, en geverfd met natuurlijke indigo, die blauw afgeeft op het gezicht. Vandaar de bijnaam 'blauwe mannen' die voor de Toeareg wordt gebruikt. 
  * The Wilder Shores of Loveby Leslie Blanch, EXPLORATION, 2010, PAPER, 352 PAGE