Berichten van 1 februari 2008 tot 29 februari 2008

Het kerkhof van Oeren met nog vele heldenhuldezerkjes

Elk bezoek aan de Belgische militaire begraafplaats te Oeren is voor mij persoonlijk steeds opnieuw een zeer emotionele gebeurtenis.  Ik ben er jammer genoeg nooit geweest met mijn grootvader, Richard Ryckeboer. Mijn vader echter vertelde mij dat hij er wel vele keren met zijn vader naar toe is gegaan. Sedert een aantal jaren heeft het kerkhof te Oeren, met zijn 509 gesneuvelden die er begraven liggen, en vooral door hetgeen ik ontdekte, een speciale plaats in mijn hart ingenomen.

Het verhaal is als volgt...

Elk jaar ging mijn grootvader, Richard Ryckeboer, begin juni, naar Oeren. Dit was een steeds terugkerend ritueel tot de dag dat hij stierf in 1981. Hij vertelde dan steeds in tranen, aan diegenen die hem vergezelden, dat indien hij niet "naar achteren" was geroepen, hij negen kansen op de tien hier ook zou hebben gelegen!  Hij sprak ook steeds over zijn makkers die in de loopgraven door een bombardement gesneuveld waren.

Koning Albert I decoreert eigenhandig de meest verdienstelijke soldaten.

Oris Jean Louis
geboren te Arendonk op 2 augustus 1891
soldaat 2 klasse, mil 1911 - soldaat van het Rood Kruis
T.A.S.I. / (7 Linie / 7 Cie)
overleden te Moorsele op 30 september 1918 om 22.50 uur (volgens bidprentje op 28 september)
oorspronkelijke begraafplaats Sint-Rijkers (graf 63) op 1 oktober 1918
herbegraven te Oeren (volgens bidprentje)
nogmaals herbegraven in De Panne B.M.B., Graf G-32

Bron: Via https://blog.seniorennet.be/brabbes/archief.php?ID=277 en P. De Wolf.
Aanvulling: Zoals u kunt zien werd er kort na de oorlog vrij veel met soldatenlijken gezeuld.
Patrick De Wolf schreef hierover een uitgebreid artikel dat u kunt lezen op http://www.forumeerstewereldoorlog.nl/viewtopic.php?t=13478

“Geen koude grafsteen maar een mens”
Met dit project brengt dhr. Patrick De Wolf een waardige manier van herdenking tot stand.

Graf 571

 

soldaat 2 klasse, mil 1914
22 Linie / 2 Cie
overleden in het gevecht te Kaaskerke (Dodengang) op 8 april 1918
begraven te Oeren op 10 april 1918

Bron: scan van bidprentje ons bezorgd door P. De Wolf
Familie: bekend via contact blog (regio Antwerpen en Nederland).

Op de Belgische militaire begraafplaats van Oeren liggen 509 Belgische gesneuvelden van de eerste wereldoorlog begraven, waarvan 6 onbekende militairen (zie apart artikel).  Het kerkhof telt wel nog 510 graven maar uit één  is de gesneuvelde verplaatst naar een familiegraf.
De begraafplaats met een oppervlakte van 34 are werd aangelegd volgens het kadasterplan in 1920 (met onteigening van gronden) rondom het 16de eeuws laatgotisch - behalve het Romaanse koor - kerkje. Officieel heet het de Sint-Pieters-Bandenkerk maar in de volksmond wordt het de Sint-Appoloniakerk genoemd, naar de martelares en patroonheilige van de tandartsen, Appolonia.

9 februari: H. Appolonia
Apollonia moet geboren zijn in de tweede eeuw ergens in Egypte. Zij moet geleefd hebben ten tijde van Fabian van Antiochie. In deze tijd, rond het jaar 249, is zij met enkele medechristenen door heidenen gevangen genomen en zwaar gefolterd omdat ze haar geloof niet wilde afzweren. Apollonia moet toen al een oudere leeftijd hebben gehad. Men vermoed dat zij reeds vijftig jaar geweest moet zijn. Bisschop Dionysius schreef in die tijd dat men haar alle tanden uit de mond hadden getrokken en het kaakbeen verbrijzeld. Zij zou de vuurdood gestorven zijn. Nadat men haar zo verminkt had zou ze levend verbrand worden. Toen de wachters haar een moment niet in de gaten hielden, heeft zij zich zelf in de laaiende vuurzee gestort. Haar verering werd zeer snel in het Midden-Oosten tot een kult, die zich later naar west Europa uitbreidde. [Bron: http://www.heiligen.net/]

De ijzerzandstenen in de muuraanzettingen verwijzen naar het vroeger Romaans kerkje, in gele baksteen, geïntegreerd in het huidig gebouwtje.
In 1797 plunderden de Franse revolutionairen de kerk leeg. Sinds het concordaat van Napoleon (1802) is de kerk voor eredienst gesloten. In 1808 werd Oeren bij Alveringem gevoegd waardoor de kerk nu nog slechts de status van kapel heeft. De kerk werd zowel in 1896 als in 1960 gerestaureerd. Het kerkje doet nu enkel nog dienst als museum en kunstatelier.  Het emotievol glasraam achteraan in de kerk werd opgedragen aan soldaat Jules Heylen uit Mol (zie apart artikels), gesneuveld te Diksmuide aan de IJzer op 15 november 1917, en illustreert een soldaat die zijn geweer breekt.

De begraafplaats van Oeren wordt ook gekenmerkt door de aanwezigheid van een aantal heldenhuldezerkjes (zie ook apart artikel), die als het ware verwijzen naar enkele episodes in de ontstaansgeschiedenis van de Vlaamse Beweging. De begraafplaats telt nu nog slechts vijf heldenhuldezerkjes met Keltisch kruis, een meeuw of Blauwvoet en de letters AVV-VVK, ontworpen door de frontsoldaat, schilder en tekenaar Joe English. Ooit stonden er meer van die zerkjes maar in de nacht van 9 op 10 februari 1918 hebben grafschenners er 38 besmeurd met cement (de letters AVV-VVK werden dichtgesmeerd) en in 1925 werden de meeste van de 104 heldenhuldezerkjes kapotgeslagen om een weg aan te leggen en vervangen door een Belgische grafsteen.
De Vlamingen reageerden prompt en de nacht erop overschilderden frontsoldaten de gedichte letters met zwarte verf.
Later werd afgesproken elk jaar samen te komen "waar populaire Vlaamse doden begraven lagen":
1920 - 1ste IJzerbedevaart - Hulde aan Joe English - Steenkerke
1921 - 2de IJzerbedevaart. - Hulde aan de Gebroeders Van Raemdonck - Steenstrate
1922 - 3de IJzerbedevaart. - Hulde aan Renaat De Rudder - Westvleteren
In 1923 vond hier de vierde IJzerbedevaart plaats onder het thema "Eerherstel aan de geschonden graven". Vanaf het jaar hierop vonden alle IJzerbedevaarten te Diksmuide plaats.

Bron: http://verbroedering.ve.ohost.de en http://www.wo1.be

Vanaf begin oktober 1914 tot eind september 1918 vatte het Belgische leger post aan het IJzerfront, tussen Nieuwpoort aan zee en Boezinge, even ten noorden van Ieper. Daarvóór had het Belgisch leger twee maanden het hoofd proberen te bieden aan de Duitse overmacht. Eind september 1918 stond Koning Albert aan het hoofd van een geallieerd leger van Belgen, Fransen en Britten voor de start van het bevrijdingsoffensief. Gedurende de hele campagne, van 4 augustus 1914 tot 11 november 1918, stierven ongeveer 42.000 Belgische militairen, ca. 1/3 tijdens de eerste maanden, ca. 1/3 tijdens de IJzerslag en de 'Wacht aan de IJzer' en ca. 1/3 tijdens het bevrijdingsoffensief. In de maanden tussen de Wapenstilstand (11 november 1918) en de ondertekening van het Verdrag van Versailles (28 juni 1919) overleden nog eens 4.000 Belgische militairen in dienst. In verhouding tot de grootte van het Belgische leger is het een bijzonder groot aantal dodelijke slachtoffers. Zij werden begraven over het hele land, sommigen ook nabij militaire hospitalen in Frankrijk en Engeland, nabij interneringskampen in Nederland of in Duitse krijgsgevangenschap.
Vandaag blijven in de Westhoek van Vlaanderen maar acht Belgische militaire begraafplaatsen meer over. In de jaren 20 werden hier, zoals elders, vele lichamen ontgraven en overgebracht naar familiegraven of (soms nog later) naar ereperken op de begraafplaats van hun gemeente.

Bron: http://www.wo1.be

Databank Belgische militaire doden van In Flanders Fields Museum (samenstelling Danny Wilssens, Nieuwpoort)
In deze gegevensbank zijn alle doden van het Belgische leger opgenomen, ongeacht of ze stierven in de Westhoek dan wel daarvoor of erna.

 

Een begrafenisplechtigheid in de kerk van Alveringem, verkleinde foto, ongedateerd.

Van alle gesneuvelden begraven in Oeren werd, zoals beschreven in het boek 'Alveringem in de Grote Oorlog' van dhr. W. Wackenier, afscheid genomen in de kerk van Alveringem. Officieren kregen over het algemeen een individuele plechtigheid maar voor soldaten was een collectieve plechtigheid de regel.

Bron: De originele foto is in het bezit van dhr. W. Wackenier.


In de zomer van 1915 ontstond de begraafplaats van Oeren als tijdelijke noodoplossing.  Het kerkhof van Alveringem was toen immers overbezet.  Na een 40-tal graven gedolven te hebben, besliste de militaire overheid om de lichamen voortaan te begraven in Adinkerke.  De begrafenisplechtigheid vond wel nog plaats in Alveringem.  In 1917 werd deze omslachtige methode opgegeven en kregen de gesneuvelden voortaan in Oeren een plaatsje.  Uiteindelijk vonden 651 gesneuvelde militairen er een laatste rustplaats, waaronder enkele Fransen artilleristen en 3 Duitsers.  Veel gesneuvelden werden kort na de oorlog gerepatrieerd naar hun geboortestreek. Nu resten er nog 'slechts' 510 graven.

Bron: VERHALEN VOOR ONDERWEG.  Archeologische wandelroute in Alveringem.  Van 'Sint-Ricquiers naar [H]oeren', pag. 18.  Beslist een aanrader voor elke wandelaar in de Westhoek.  Zie http://www.brugsommeland.be/westhoek/route.aspx?id=32623.