7 maart 1980 ... toen stond de wereld even stil ten huize van van Loon

Voor de eerste maal stond mijn schoonvader in het "blauwe boekje" van de Belgische Kunstenaars en wijlen mijn echtgenote - Bertien (1950 -1990) - wou hem die dag dit boekje cadeau doen - het heeft niet mogen zijn !






In memoriam patris

Heel even hield deze lente op.
De tintelende twijgen van de witte linde
beknopten hun hartslag;
het water in de beek verstomde roerloos
in haar beweeglijke bedding
en de ijle vogels in je tuin
luisterden schichtig
naar je stille Afwezigheid.

Heel even hield deze lente op.
De zwaluw twijfelde op zijn tocht
en cirkelde hoog
om zijn eigen aarzeling.
Het gras weende overvloedig dauw:
parelmoeren droppels van verdriet.
De ogen van je kleinkind
blonken vol blind onbegrip
en het maagdelijk gloren
verbleekte in haar tederlichte weefsel.

O, hoe alleen was jij
in die peilloos gapende flits,
toen je hartslag zich ontdeed
van zijn stuwende dwang ?

Heel even hield deze lente op :
toen je witte handen zwegen
op het witte laken van het leed;
toen je kleuren op 't palet versteenden
en zich sloten onder een doorzichtig vlies
van waterdicht Zwijgen.

Paul van Loon, Hamme in de lente van 1980

Een lichte aarzeling. Een innerlijke tweespalt beklemt me wanneer  in  aanvang met dit summier portret, dat een tipje zal pogen te lichten van de sluier die het artistieke leven van mijn vader verhult. Aarzeling enerzijds, omdat ik weet dat men vijfendertig jaar eerlijk vakmanschap niet op enkele bladzijden kan samenbundelen. Twijfel ook, omdat in mij de vrees leeft, dat men mij een dubieuze subjectiviteit zal aanwrijven die de normen van de kunstkritiek te zeer geweld aandoet.

Maar anderzijds is er ook de onstuitbare drang om alles wat ik gezien heb, gehoord en meegemaakt, om de diep te bewonderen oprechtheid waarmee Gustaaf van Loon zijn kunst aanpakt, zijn onlesbare dorst naar schoonheid, zijn niet aflatende vechtlust waarmee hij de bekoringen van de gemakzucht bestrijdt, zijn diep aantastende twijfels, zijn ontgoochelingen en zijn vreugde, in moeilijke plooibare woorden vast te leggen.

Nederigheid en bescheidenheid zijn kostelijke gaven : Gustaaf van Loon heeft ze in zijn leven vruchtbaar gecultiveerd. Maar er komt een ogenblik dat men zich vanuit zijn teruggedrongen hoekje moet verheffen en moet spréken, klare en duidelijke taal, tot hen die zich door een handvol kunstpotentaten laten belazeren; dat de Schoonheid eindelijk haar tanden eens laat zien tegen die inspiratieloze clownerieën, bedrog op grote schaal en schrijnende onkunde etaleren en dat zij halt toeroept aan het gesol, het oneerbiedig neerhalen van de schepping en het schaamteloos prostitueren van de kunst.

Het oeuvre van Gustaaf van Loon mag gezien ; méér nog: het moét gezien worden in deze tijd. Wanneer het in één ruimte wordt te kijk gesteld, krijgt het vertrek zelf door de aanwezigheid van zoveel moois, iets adellijks. Men wordt er stil bij, ...

Paul van Loon, 1980

Stilaan groeit bij Gustaaf van Loon ook de drang om te exposeren. Schilderen is communiceren en hij verlangt dan ook een klankbord voor wat hij te vertellen heeft. Hij wordt aanvaard in de Cercle Artistique et Littéraire te Gent.

De post-impressionist Octave Soudan (1872-1948) begeleidt hem . Maar weldra ontdekt Soudan dat hij te maken heeft met een rasartiest en laat zijn leerling de vrije teugel.

Van Loon geraakt vertrouwd met de meesterwerken van Rembrandt, Vermeer, Corot, Dupuis, Den Duyts, zonder zich te laten beïnvloeden, zonder aan eigenheid en persoonlijkheid in te boeten. In 1933 wordt hij ontdekt door de vooraanstaande en gevreesde kunstcriticus met de scherpe pen, Achilles Cavens. Onmiddellijk is deze aangegrepen door de eerlijke aandrang tot schilderen die bij de jonge kunstenaar aanwezig is, door zijn nederigheid die van alle gekunsteldheid gespeend is en door zijn bijna schuchtere bedeesdheid......

Zijn professionele doorwinterdheid kan hem er niet van weerhouden in dichterlijke bewoordingen over te gaan als hij oog in oog komt met een lentetafereeltje van de hand van van Loon. Het is een droom van een lente die zich lichtgroen en teder blauw vanuit een pril bosje, een zachte schroom komt aanmelden. Cavens doopt het werkje "Songe Printanier" en schrijft in de Pages des Artistes van "La Flandre Libérale" de voor van Loon strelende bewoordingen :

" En ce printemps, je veux savoir q'une chose: un poète du pinceau est né ..." 

Paul van Loon, 1980

"met wondre dingen zijn wij bezig, elk van ons"  (Wies Moens) 

De schilderijen van van Loon drijven vooral op de sfeer. als men er mee geconfronteerd wordt kan men niet anders dan terugdenken aan sommige Franse voorlopers van het impressionisme : een Corot bv, het is niet overdreven te zeggen dat enkele van de beste werken naast een Corot kunnen hangen. 
Maar een frappant verwantschap in de sfeer van regenachtige stemming die over de stad hangt, tussen licht en duisternis, is wel deze met de Gentse schilder Gustave den Duyts, overleden in 1897.
U ziet het, hoe men het ook bekijkt, van Loon is niet van deze tijd : van een tijd die rustige, gevoelige observatie vergeten en verleerd is, die hard schreeuwt en onrustig is, ook in de kleuren van de kunstenaar en geen gevoel meer heeft voor warmte, sfeer, stemming, de ziel die in kleur kan liggen.

Gelukkig dat we nog eens af en toe aanbotsen op een kunstenaar die ... te laat geboren is doch spijtig genoeg te vroeg van ons is heengegaan !!!

Dit is een hommage aan een man dat ik van dichtbij heb gekend en nog steeds diep bewonder om zijn gedrevenheid in het vertalen van de schoonheid van onze wereld, ons Vlaanderen naar een voor iedereen, universeel,  toegankelijk medium.

Freddy Callebaut, oktober 2006
                                                           

Theophiel van Loon en Jeanne Michel met hun kinderen Gustaaf en Simonne


Gustaaf van Loon werd geboren te Gent op 1 september 1912 uit Theophiel van Loon en Jeanne Michel. Hij groeide op te Gent. Op veertienjarige leeftijd moest hij de school verlaten. Hij werkte eerst als zelfstandige en nadien als handelsvertegenwoordiger. Na zijn huwelijk in 1941 met Paula Lefebure verhuisde hij naar Gentbrugge.
Uit zijn huwelijk kwamen vier kinderen voort : Luciane (°1943), Thérèse (°1947), Bertine (°1950) en Paul (°1952).  Hij overleed in zijn geboortestad op 7 maart 1980.

Voor velen onder de kunstliefhebbers zal de naam Gustaaf van Loon, eufemistisch uitgedrukt, een weinig betekenisvolle klank hebben. Dit is helemaal niet verwonderlijk als men bedenkt dat deze kunstenaar in zijn hele loopbaan slechts een zevental tentoonstellingen op zijn actief had.

In 1937 neemt hij deel aan een tentoonstelling te Kortrijk; vervolgens aan een collectieve in de zaal Pan te Gent en aan een expositie van het Portret in de Cercle Artistique et Littéraire. Pas negen jaar later, in 1946, waagt Gustaaf van Loon zich voor de eerste maal aan een persoonlijke tentoonstelling in de Gentse galerij Vyncke-Van Eyck. De eminente kunstcriticus Professor Pierre Kluiskens schrijft hierover : "Hier staan wij niet voor een doodgewoon schilder zoals er overtalrijken zijn, maar voor een kunstenaar die wij zonder aarzelen, ofschoon het zijn eerste optreden is, één onzer beste hedendaagse schilders zullen noemen."

Niettegenstaande een uiterst gunstige kritiek in de pers en in weerwil van het laaiend enthousiasme bij het publiek, trekt van Loon zich in de anonimiteit terug en blijft hij gedurende een kwarteeuw uit de artistieke belangstelling. Al die jaren werkt hij in stilte op zijn atelier te Gentbrugge, van zichzelf en van zijn creatieve mogelijkheden het uiterste vergrend. Het streven naar perfectie in alle gelaagdheden van zijn kunst, is en blijft zijn voornaamste norm.

1971 is het jaar van de grote come-back. In de galerij De Vuyst te Lokeren biedt de kunstenaar een ensemble aan, het verbluffend resultaat van vijfentwintig jaar onverpoosde arbeid. De priester-dichter Anton van Wilderode maakt kennis met het oeuvre en met de mens die erachter schuilt en zegt in zijn openingsrede ;

"Het werd geen verrassing, maar een regelrechte openbaring ... " 

De koeien die naar de stal keren zijn kleiner
dan op de wei, zij gaan het donker binnen
waar zij hun voeder in de ruiven vinden
voordat zij vormloos in de slaap verdwijnen.

Uit de gebinten en de nokken kantelt
de vroege nacht benee met ritselingen
en rinkelketens nog prevelingen
van zwaluwbekken biddend op de balken.

De schepspade en de gaffels en de vorken
de korte ladder en de kortewagen
alaam van overdag, tezaamgedragen
en bij de hand al voor het werk van morgen.

Anton van Wilderode

RUDDERSHOVE, 60 x 80 cm, olie op doek

BOERENWEELDE, 60 x 80 cm, olie op doek

GEZICHT TE BOTTELARE, 22 x 30 cm, olie op paneel

PAARD AAN DE KADE, 27 x 34 cm, olie op doek

KOEIEN BIJ MAANLICHT, 14 x 22 cm, olie op paneel

De najaarshemel met geweld van wolken
verdubbeld in de spiegels van de plassen
blijft onheilspellend haastig zich verplaatsen
vol kraters en door wind gevormde kolken.

Grachthuizen uit amorfe oergesteenten
gestold heropgestapeld, venstergaten
aan lange leegten en verlies gelaten
en deuren die geen toegang meer verlenen

De mensen onderweg naar verder waden
in hun verlengde op heel hoge benen
het water in naar alle kanten henen
als blinde poppen bengelend aan draden.

Anton van Wilderode

LEDEBERG, 60 x 80 cm, olie op doek gemaroufleerd op paneel

Onder het lichte haar van populieren
en hazelaars tegen de grond gebleven
verlengt het dorp zijn ingetogen leven
gelijk een lange naslaap die blijft duren.

Binnen de hoeven en het erf gebeuren
de dagelijkse woorden en gebaren
zonder verbazing bijval of bezwaren
allengerhand gewoonlijk uitentreuren.

Onzichtbaar roepen kinderen naar elkander
over en weder achter dichte hagen
eenlettergrepig antwoorden en vragen
van aftelrijmpjes rad en onveranderd.

Anton van Wilderode

HERFSTZANG, 60 x 80 cm, olie op doek

DEUR MET MAND, 60 x 80 cm, olie op doek

De rozen smeulen hevig in de korven
van giftig geel tot paille oranje,
van purperrood dat zachtjes ligt te branden
tot vermiljoen al louter vuur geworden.

De bosgrond uit de serren meegenomen
ruikt als mosgroen bos van moes en blaren
met stilstaand water onder vleugelvaren
en zwammen uitgezwermd rondom de bomen.

Soms lopen oude dames langs die kijken
als in een put, een eindeloze bodem
waarheen de zomers zinkend heengevloden
de parken van het paradijs gelijken.

Anton van Wilderode

GROENTEMARKT TE GENT, 60 x 80 cm, olie op doek

DARSEN, 24 x 32 cm, olie op doek

De wind was hier nooit weg. Hij houdt de blaren
van tachtig kanada's bewegelijk wakker
met zijn geweld, tussen de liggende akkers
aanschietend als een zee van groene baren.

Zijn stem werd mij vertrouwd in zoveel jaren
wanneer zij opklonk uit de bomenhallen
des nachts met plotselinge intervallen
van losgebroken bruisen én bedaren.

Hier lag ik in het hooi vol sprietelharen
in slaap gezongen onder loofgewelven
die wemelden en draaiden op zichzelve
en als een wriemelende zwarte hemel waren.

Anton van Wilderode

HET VLAKKE LAND, 14 x 20 cm, olie op doek gemaroufleerd op paneel

VROEGE MORGEN, 26 x 33 cm, olie op doek

DE PANNE, 26 x 33 cm, olie op doek

WINTERLANDSCHAP, 8 x 11 cm, olie op paneel

MEVROUW VAN LOON, 100 x 75 cm, olie op doek

ZELFPORTRET, 28 x 24 cm, olie op doek

HET GEHUCHT, 33 x 45 cm, akwarel

VROEGE AVOND IN DE HERFST, 25 x 32 cm, olie op doek

GROTE VARKENSMARKT, 60 x 80 cm, olie op doek

AAN DE RAND VAN DE HOEVE, 30 x 40 cm, akwarel (niet getekend)

STEMMING, 22 x 30 cm, olie op doek

DUINENZICHT, 19 x 32 cm, olie op paneel

BOMENWEELDE, 24 x 32 cm, olie op doek, paneel

TERUGKEER, 50 x 56 cm, olie op doek, op paneel, studie (niet afgewerkt en niet getekend)

NONKEL DEES, 40 x 50 cm, olie op doek, paneel (niet getekend)

IN DE DUINEN VAN DE PANNE, 24 x 30 cm, olie op doek gemaroufleerd op paneel

PAARDEN NAAR HET ERF, olie op doek

BEEKJE, 32 x 48 cm, akwarel

VISSER BIJ MAANLICHT, 25 x 32 cm, olie op doek

DE VERLIEFDEN, 12 x 18 cm, olie op doek/paneel

AAN DE WATERKANT, 13 x 20 cm, olie op doek gemaroufleerd op paneel (niet getekend)

STALDEUR MET EMMER, 12,5 x 20 cm, olie op paneel

WINTERLANDSCHAP, 24 x 32 cm, olie op doek, paneel

De gemeenschap

De gemeenschap sluimert in
als een bijna vergeten sage.

Blad voor blad ontdoen zich de bomen
van hun donkere warmte.

De avond, in vroege slaap gehuld
luistert ademloos naar nauwelijks ontloken stilte.

En, in geurende schoot van die laatste herfst
sterft eventjes de zon, een langzame dood.

Paul van Loon

DE GEMEENSCHAP, 75 x 100 cm, olie op doek

BRABANTSE PAARDEN, 17 x 23 cm, olie op doek

Het is een droom van een lente die zich lichtgroen en teder blauw vanuit een pril bosje, een zachte schroom komt aanmelden.
CAVENS doopt het werkje "Songe Printanier" en schrijft in de Pages des Artistes van "La Flandre Libérale" de voor VAN LOON strelende bewoordingen:
"En ce printemps, je veux savoir q'une chose: un poète du pinceau est né..."

Paul van Loon

LENTEDROOM (SONGE PRINTANIER), olie op paneel

Horizontaal het land, berooid, geschoren
en aan grasgroene jagers uitgeleverd.
Een haas loopt opgewonden naar zijn leger.
Vier kraaien waden inktzwart door de voren.

Het kraken van de schoten kan men horen,
met echo's als applaus regen de bossen.
Er vallen pluimen uit de hemel, losse
veerlichte, die bij niets of niemand horen.

De huizen rood en koper in de sloten.
Een slordig spoor van laarzen dwarst de akker.
Onzichtbaar aangespoord blaffen de brakken
door hazelaars en bramen ingesloten.

Anton van Wilderode

DE LAATSTE KOUDE, 25 x 33 cm, olie op doek gemaroufleerd op paneel

RUST, 145 x 103 cm, olie op doek

Alles is hier 'ontgrenzing', waardoor iets wat
een gemoedelijk tafereeltje had kunnen zijn, een
episch gebeuren wordt, een eeuwig moment van
toegenegenheid en geluk. Gustaaf van Loon heeft
vele van zulke momenten duurzaam gestalte gegeven.

Anton van Wilderode

SAAMHORIGHEID, 60 x 80 cm, olie op doek

CLEMENTINALAAN TE GENT, 19 x 30 cm, olie op doek

HOBO, olie op doek

's Avonds
is het dat zijn stilte voedzaam zwijgt;
vooral wanneer de maan,
die heilig aanspoelt
als een doorzichtige oorschelp,
de zon aflost.

's Morgens
daalt hij langzaam de heuvel af,
ziet het landschap baden
in de om zich heen tastende stilte,
en maakt hij er zijn landschap,
zijn Stilte van.

Nachte en dageraad
draagt hij in zich.

Paul van Loon

OPKOMENDE MAAN IN DE DUINEN VAN DE PANNE, 35 x 47 cm, akwarel

DE EERSTE SNEEUW, olie op doek

NAAKT VOOR DE RUST, olie op doek

OP HET ERF, 50 x 64 cm, olie op doek

MIJN BOERKE, olie op doek

Met bewierookte handen
tovert zij geluidloos
uit het glorende licht
de geboorte van een glimlach.

Haar lichaam,
een lome vlinder van liefde,
heeft de vreemde geur
van een omhelzing.

En voor zij zich te slapen legt
in de armen van een wolk,
blinddoekt zij neuriënd
elk geluid.

Paul van Loon

DE TENTATIE VAN ST-ANTONIUS, 66 x 45 cm, olie op doek

NAAR HET DORP, olie op doek

De lente.
Het jongste veulen van de zon.

Bespringt de bomen.
Er vloeien helle klinkers licht.

Uit het wit gezicht.
Van de lucht.

Stilte spant hoorbaar.
Een glageblazen droompje.

Tussen de twijgen.
Terwijl de eerste bloesem.

Huivert om de frêle naaktheid.
Van een kind dat speelt.

Met het roze koraal.
Van lang geleden woorden.

Paul van Loon

PRILLE LENTE, 26 x 33 cm, olie op doek

 

PAARDENMARKT, olie op doek

KOEIENSTAL, olie op doek

De dag is overal. Ook in de ruiten
met onverwachte dwarse tintelingen
tedere weerlichten, weerspiegelingen
en tekeningen van de wereld buiten.

De bomen staan erin, volle linde
tegen het hek, de haag van hazelaren
het machtige gebint der notelaren
en waaiend in de wind de hagewinde.

En soms in geel en groen verrukkelijk licht
loopt er een kind die glazen hoepels binnen
en weet verward niet wat het moet beginnen
wanneer de zon schijnt in zijn klein gezicht.

Anton van Wilderode

HERFSTEMMING, 13 x 20 cm, olie op doek
  

BEGIN VAN DE DAGTAAK, olie op paneel

TERUG VAN 'T LAND, 50 x 60 cm, olie op doek

Uit de "Onthechting" spreekt de essentie van van Loons schildervisie : schilderen is immers het orchestreren van kleur, tonaliteit en ritme, evenwichtig en beheerst; centrale beklemtonen, zonder dat het uit de band springt, het bijkomstige vermelden, zonder dat het verloren gaat of nietszeggend wordt.
Elk detail wordt in de haar toegemeten proportie geaccentueerd; zonder in overdreven preciesheid te vervallen.
De raaklijnen van het picturale en van het muzikale benaderen elkaar ontzettend dicht ; de 'zang' van het onderwerp bepaalt de intensiteit van de kleur.

Paul van Loon

ONTHECHTING, 25 x 33 cm, olie op doek

KOEIEN IN DE WEI, olie op doek

DE VOERMAN, olie op doek

'K ZAL 'T AAN MOEDER VRAGEN, olie op doek

DE LEVENSBOOM, 25 x 32 cm, olie op doek

DE KOUTER TE GENT, 14 x 20 cm, olie op doek 

BOERENLEVEN, 13 x 20 cm, olie op doek gemaroufleerd op paneel

De buurtschap ligt verbijsterd afgezonderd
en zonder binnenwegen uitgebannen.
De kou valt door de kieren van de pannen
in de gedeelde leegte van de zolders.

Tot op de dorpelstenen vastgelopen
stolt de bevroren sneeuw van zeven dagen.
Van katten en van kinderen de wasem
houdt op de ruiten wakke plekjes open.

De lange avond is al stilgevallen
verkoold gelijk de bomen en de staken.
De sloten dicht, de hekkens en de hagen,
en, met het grendslot, de volle stallen.

Anton van Wilderode

WINTERRUST, 60 x 80 cm, olie op doek

'T POMPKEN, 30 x 45 cm, olie op doek

De winde blaast uit een ander rijk, een ander
verwijderd landschap zonder lente tegen
geladen met verrassingen van regen.
De dag bestaat maar staat met klamme handen.

De bomen die heel eventjes bewegen
als dansers in de pauze bij elkander
bescherming zoekend langs de akkerkanten,
Naar andere paarden briest een paard genegen.

Bedroefd mismoedig hebben zich de boeren
voor de bekende kwalen van de koude
teruggetrokken met gebalde schouders
onder de balken van hun okeren hoeven.

Anton van Wilderode

DE BOSRAND, 13 x 20 cm, olie op doek 

DE GROENTENMARKT, 26 x 33 cm, olie op doek

TERUGKEER NAAR 'T ORANJEHOF, olie op doek

De boerenkinderen van school gekomen
en huistoe lopend tussen gras en koren
vertragen samen om de wind te horen
die hobo's aanblaast in de dunne bomen.

De lessen en de schriften en het grote
klasbord met krijtjes overdwars beschreven
zijn in het dorp achter de bocht gebleven
en zonder ooggetuigen opgesloten.

Hier blijft terstond een rijk van vogels over
gelegen in de holten van de heesters
en op de onbedorven bermen heersen
ebbe en vloed van overvloedig lover.

Anton van Wilderode

BOS IN DE HERFST, olie op doek

VISMIJN TE ZEEBRUGGE, 25 x 32 cm, olie op doek

DE BEKENTENIS, olie op doek

'T GESPREK, olie op doek

In het geschilferd licht de lange hoeve
met stallingen en schuur onder de linden,
de wagens langzaam huiswaarts met de kinderen
die in een rijdend koninkrijk vertoeven.

Het lijkt of niemand één voet zal verroeren
buiten van eeuwigheid getrokken sporen,
tevreden ingetogen bij elkaar behoren
op dorsdeel, korentas, geboende vloeren.

De dag zonder verhaal. En niets behoeven
dan wat vanouds gewoonlijk moet gebeuren.
Geen woorden hoegenaamd. Dezelfde geuren,
glans en oud gras op de vertrouwde oever.

Anton van Wilderode

NA DE REGENBUI, olie op doek

VREDIGE STILTE, olie op doek

Het SLAPEND KIND hult zich in een fragiele dwarreling van wazig licht, waarin het roze van de embryonale kosmos nog als een broze herinnering in verweven zit.

Het nauwelijks ontloken licht dat door het raam naar binnen glijdt, nodigt twijfelend het kind uit tot het leven daarbuiten.

Onbewust heeft de kunstenaar zich zeker de vraag gesteld: met welk recht verstoren wij dit donzige wezentje in zijn slaap ?

Is alles wat daarbuiten wacht wel de moeite van ontwaken waard ?

Wat hebben wij het te bieden, buiten de goorheid van ons eigen vervuilde nest ?

Paul van Loon

SLAPEND KIND, olie op doek

EEN REGENDAG, olie op doek

GEHUCHT IN VLAANDEREN, olie op  doek

LE CLOCHARD, olie op doek

PAARDENSPAN OP BOERDERIJ, 12 x 19 cm, olie op paneel

MESTKAR, 6 x 9 cm, olie op paneel

SNEEUW, 75 x 100 cm, olie op doek

CLEMENTINELAAN - Gent - olie op doek