Archief

7 maart 1980 ... toen stond de wereld even stil ten huize van van Loon

Voor de eerste maal stond mijn schoonvader in het "blauwe boekje" van de Belgische Kunstenaars en wijlen mijn echtgenote - Bertien (1950 -1990) - wou hem die dag dit boekje cadeau doen - het heeft niet mogen zijn !






In memoriam patris

Heel even hield deze lente op.
De tintelende twijgen van de witte linde
beknopten hun hartslag;
het water in de beek verstomde roerloos
in haar beweeglijke bedding
en de ijle vogels in je tuin
luisterden schichtig
naar je stille Afwezigheid.

Heel even hield deze lente op.
De zwaluw twijfelde op zijn tocht
en cirkelde hoog
om zijn eigen aarzeling.
Het gras weende overvloedig dauw:
parelmoeren droppels van verdriet.
De ogen van je kleinkind
blonken vol blind onbegrip
en het maagdelijk gloren
verbleekte in haar tederlichte weefsel.

O, hoe alleen was jij
in die peilloos gapende flits,
toen je hartslag zich ontdeed
van zijn stuwende dwang ?

Heel even hield deze lente op :
toen je witte handen zwegen
op het witte laken van het leed;
toen je kleuren op 't palet versteenden
en zich sloten onder een doorzichtig vlies
van waterdicht Zwijgen.

Paul van Loon, Hamme in de lente van 1980

Een lichte aarzeling. Een innerlijke tweespalt beklemt me wanneer  in  aanvang met dit summier portret, dat een tipje zal pogen te lichten van de sluier die het artistieke leven van mijn vader verhult. Aarzeling enerzijds, omdat ik weet dat men vijfendertig jaar eerlijk vakmanschap niet op enkele bladzijden kan samenbundelen. Twijfel ook, omdat in mij de vrees leeft, dat men mij een dubieuze subjectiviteit zal aanwrijven die de normen van de kunstkritiek te zeer geweld aandoet.

Maar anderzijds is er ook de onstuitbare drang om alles wat ik gezien heb, gehoord en meegemaakt, om de diep te bewonderen oprechtheid waarmee Gustaaf van Loon zijn kunst aanpakt, zijn onlesbare dorst naar schoonheid, zijn niet aflatende vechtlust waarmee hij de bekoringen van de gemakzucht bestrijdt, zijn diep aantastende twijfels, zijn ontgoochelingen en zijn vreugde, in moeilijke plooibare woorden vast te leggen.

Nederigheid en bescheidenheid zijn kostelijke gaven : Gustaaf van Loon heeft ze in zijn leven vruchtbaar gecultiveerd. Maar er komt een ogenblik dat men zich vanuit zijn teruggedrongen hoekje moet verheffen en moet spréken, klare en duidelijke taal, tot hen die zich door een handvol kunstpotentaten laten belazeren; dat de Schoonheid eindelijk haar tanden eens laat zien tegen die inspiratieloze clownerieën, bedrog op grote schaal en schrijnende onkunde etaleren en dat zij halt toeroept aan het gesol, het oneerbiedig neerhalen van de schepping en het schaamteloos prostitueren van de kunst.

Het oeuvre van Gustaaf van Loon mag gezien ; méér nog: het moét gezien worden in deze tijd. Wanneer het in één ruimte wordt te kijk gesteld, krijgt het vertrek zelf door de aanwezigheid van zoveel moois, iets adellijks. Men wordt er stil bij, ...

Paul van Loon, 1980

Stilaan groeit bij Gustaaf van Loon ook de drang om te exposeren. Schilderen is communiceren en hij verlangt dan ook een klankbord voor wat hij te vertellen heeft. Hij wordt aanvaard in de Cercle Artistique et Littéraire te Gent.

De post-impressionist Octave Soudan (1872-1948) begeleidt hem . Maar weldra ontdekt Soudan dat hij te maken heeft met een rasartiest en laat zijn leerling de vrije teugel.

Van Loon geraakt vertrouwd met de meesterwerken van Rembrandt, Vermeer, Corot, Dupuis, Den Duyts, zonder zich te laten beïnvloeden, zonder aan eigenheid en persoonlijkheid in te boeten. In 1933 wordt hij ontdekt door de vooraanstaande en gevreesde kunstcriticus met de scherpe pen, Achilles Cavens. Onmiddellijk is deze aangegrepen door de eerlijke aandrang tot schilderen die bij de jonge kunstenaar aanwezig is, door zijn nederigheid die van alle gekunsteldheid gespeend is en door zijn bijna schuchtere bedeesdheid......

Zijn professionele doorwinterdheid kan hem er niet van weerhouden in dichterlijke bewoordingen over te gaan als hij oog in oog komt met een lentetafereeltje van de hand van van Loon. Het is een droom van een lente die zich lichtgroen en teder blauw vanuit een pril bosje, een zachte schroom komt aanmelden. Cavens doopt het werkje "Songe Printanier" en schrijft in de Pages des Artistes van "La Flandre Libérale" de voor van Loon strelende bewoordingen :

" En ce printemps, je veux savoir q'une chose: un poète du pinceau est né ..." 

Paul van Loon, 1980

"met wondre dingen zijn wij bezig, elk van ons"  (Wies Moens) 

De schilderijen van van Loon drijven vooral op de sfeer. als men er mee geconfronteerd wordt kan men niet anders dan terugdenken aan sommige Franse voorlopers van het impressionisme : een Corot bv, het is niet overdreven te zeggen dat enkele van de beste werken naast een Corot kunnen hangen. 
Maar een frappant verwantschap in de sfeer van regenachtige stemming die over de stad hangt, tussen licht en duisternis, is wel deze met de Gentse schilder Gustave den Duyts, overleden in 1897.
U ziet het, hoe men het ook bekijkt, van Loon is niet van deze tijd : van een tijd die rustige, gevoelige observatie vergeten en verleerd is, die hard schreeuwt en onrustig is, ook in de kleuren van de kunstenaar en geen gevoel meer heeft voor warmte, sfeer, stemming, de ziel die in kleur kan liggen.

Gelukkig dat we nog eens af en toe aanbotsen op een kunstenaar die ... te laat geboren is doch spijtig genoeg te vroeg van ons is heengegaan !!!

Dit is een hommage aan een man dat ik van dichtbij heb gekend en nog steeds diep bewonder om zijn gedrevenheid in het vertalen van de schoonheid van onze wereld, ons Vlaanderen naar een voor iedereen, universeel,  toegankelijk medium.

Freddy Callebaut, oktober 2006
                                                           

Theophiel van Loon en Jeanne Michel met hun kinderen Gustaaf en Simonne


Gustaaf van Loon werd geboren te Gent op 1 september 1912 uit Theophiel van Loon en Jeanne Michel. Hij groeide op te Gent. Op veertienjarige leeftijd moest hij de school verlaten. Hij werkte eerst als zelfstandige en nadien als handelsvertegenwoordiger. Na zijn huwelijk in 1941 met Paula Lefebure verhuisde hij naar Gentbrugge.
Uit zijn huwelijk kwamen vier kinderen voort : Luciane (°1943), Thérèse (°1947), Bertine (°1950) en Paul (°1952).  Hij overleed in zijn geboortestad op 7 maart 1980.

Voor velen onder de kunstliefhebbers zal de naam Gustaaf van Loon, eufemistisch uitgedrukt, een weinig betekenisvolle klank hebben. Dit is helemaal niet verwonderlijk als men bedenkt dat deze kunstenaar in zijn hele loopbaan slechts een zevental tentoonstellingen op zijn actief had.

In 1937 neemt hij deel aan een tentoonstelling te Kortrijk; vervolgens aan een collectieve in de zaal Pan te Gent en aan een expositie van het Portret in de Cercle Artistique et Littéraire. Pas negen jaar later, in 1946, waagt Gustaaf van Loon zich voor de eerste maal aan een persoonlijke tentoonstelling in de Gentse galerij Vyncke-Van Eyck. De eminente kunstcriticus Professor Pierre Kluiskens schrijft hierover : "Hier staan wij niet voor een doodgewoon schilder zoals er overtalrijken zijn, maar voor een kunstenaar die wij zonder aarzelen, ofschoon het zijn eerste optreden is, één onzer beste hedendaagse schilders zullen noemen."

Niettegenstaande een uiterst gunstige kritiek in de pers en in weerwil van het laaiend enthousiasme bij het publiek, trekt van Loon zich in de anonimiteit terug en blijft hij gedurende een kwarteeuw uit de artistieke belangstelling. Al die jaren werkt hij in stilte op zijn atelier te Gentbrugge, van zichzelf en van zijn creatieve mogelijkheden het uiterste vergrend. Het streven naar perfectie in alle gelaagdheden van zijn kunst, is en blijft zijn voornaamste norm.

1971 is het jaar van de grote come-back. In de galerij De Vuyst te Lokeren biedt de kunstenaar een ensemble aan, het verbluffend resultaat van vijfentwintig jaar onverpoosde arbeid. De priester-dichter Anton van Wilderode maakt kennis met het oeuvre en met de mens die erachter schuilt en zegt in zijn openingsrede ;

"Het werd geen verrassing, maar een regelrechte openbaring ... " 

De koeien die naar de stal keren zijn kleiner
dan op de wei, zij gaan het donker binnen
waar zij hun voeder in de ruiven vinden
voordat zij vormloos in de slaap verdwijnen.

Uit de gebinten en de nokken kantelt
de vroege nacht benee met ritselingen
en rinkelketens nog prevelingen
van zwaluwbekken biddend op de balken.

De schepspade en de gaffels en de vorken
de korte ladder en de kortewagen
alaam van overdag, tezaamgedragen
en bij de hand al voor het werk van morgen.

Anton van Wilderode

RUDDERSHOVE, 60 x 80 cm, olie op doek

BOERENWEELDE, 60 x 80 cm, olie op doek