De ziekenboeg in Ambarawa

De dag dat wij - met ons transport - in kamp Ambarawa aankwamen, staat nog als de dag van gisteren in mijn geheugen gegrift, vertelt Lottie.
"Wij kwamen terecht in oude legerbarakken. Wij waren het zoveelste transport, dus de barakken waren al overvol met vrouwen en kinderen. Wij moesten slapen op houten britsen en kregen voor vier personen 2 oude versleten kapokmatrassen toebedeeld.  Zodoende had ieder van ons 50 centimer ruimte om te slapen en eventueel te eten. De ruimte vóór de britsen, 2 meter breed dus, was bestemd voor de kleren die we nog hadden en voor overige benodigdheden.
Ik, Lottie, was toen ongeveer 13 á 14 jaar oud.  En omdat mijn moeder veel in de ziekenbarak was opgenomen, was ik op die jonge leeftijd, tijdenlang hoofd van het gezin.
Vaak als er nieuwe transporten aankwamen moesten wij van barak verhuizen.
Vanaf de leeftijd van 13 á 14 jaar moesten de meisjes corvee diensten verrichten. Zelf werd ik ook vanaf de eerste dag ingedeeld bij het corvee werk. Zo moest ik, samen met anderen, fourageren. Dus het schamele eten ophalen bij de uitdeelpost en naar de barakken brengen. Dit gebeurde met grote karren.
 's Morgens haalden wij met die karren de stijfelspap op die als ontbijt voor iedereen moest dienen.
Het corveewerk rouleerde. Zo moesten wij ook de grote kooktonnen schoonschuren.
En de zogenaamde WC's schoonmaken.  De WC's waren hokjes die boven een sloot waren gebouwd.  De poep die in die sloot terecht kwam moest dan weggespoten worden.
Verder moest ik als omroeper dienst doen en langs alle barakken lopen om aan te kondigen dat die specifieke barak eten kon gaan halen bij de uitdeelpost. Onze corveeploegen, die onder leiding van Nederlandse vrouwen stonden, hadden de hele dag werk. 
Dan was er nog het dagelijkse appèl waarbij iedereen zich moest verzamelen om geteld te worden en om voor de Japanse kampbewakers voortdurend diep te buigen.
Op een keer moest ik vanwege kiespijn naar de dokter. Waarschijnlijk was er geen tandarts in het kamp aanwezig,
en de dokter beschikte niet over de nodige instrumenten. Zonder verdoving trok de dokter de kies met een knijptang , hetgeen een héle pijnlijke aangelegenheid was (aldus Lottie)".

Intussen was de Ananaslaan  in Bandoeng onderdeel geworden van het burger beschermingskamp Tjihapit.
Hier woonden voornamelijk vrouwen en kinderen.
Voor iedere Japanner die langs kwam, moest iedereen een buiging maken met een buigingshoek van 90 o. Anders kreeg je een lelijke mep op je rug of op je hoofd, tot de buiging diep genoeg was.

Omdat mijn moeder voor de kleinere kinderen moest zorgen, of ziek was,  moest Lottie als 12 jarig kind het eten voor ons gezin van 4 á 5 personen ophalen bij de gaarkeuken. 
Soms, als er door de Japanners straf uitgedeeld werd aan een deel van het kamp, kregen wij, de bewoners, dagenlang geen eten uit de gaarkeuken.
Van regulier onderwijs aan de kinderen was geen sprake. Dit was kennelijk verboden.  Wel werd er hier en daar illegaal les gegeven.

In het huis (in Bandoeng) van de cabaret ster CORRY VONK werden cabaretvoorstellingen gegeven.   
Willy Arbouw en Lottie en anderen uit een balletklasje zijn meerdere malen samen met Corry Vonk opgetreden.
Mevrouw Vonk in de hoofdrol en wij als achtergrondballet.
Op het moment dat de oorlog in Indië uitbrak waren Wim Kan en zijn echtgenote Corry Vonk net op een cabaret tournee in Indië. Van eind 1939 tot het uitbreken van de oorlog in Indië.
Vandaar dat Corry Vonk ook in het Tjihapit kamp terecht was gekomen. Wim Kan was toen al als krijgsgevangene afgevoerdnaar Thailand.

Pal naast ons, in het twee-onder-één-kap huis, woonde een mevrouw die last had van epileptische aanvallen. Zij had twee of drie kleine kinderen.
Op een keer toen alle bewoners  uit de wijk, ook de kinderen,  zich voor een appèl moesten verzamelen voor de Japanners, kreeg zij een epileptische aanval.  De Japanners, die dachten dat zij zich aanstelde, sloegen haar net zo hard, tot zij half dood neerviel. Een andere mevrouw, die voor haar op kwam en iets over haar ziekte wilde uitleggen, werd door de Japanse bewaker ook neergeslagen. 

Wat volgt: het transport naar kamp Ambarawa   

Toen de Japanse invasie op 1 maart 1942 ten noorden van Soebang. bij Eretan Wetan, plaatsvond, kwam er meteen een grote vluchtelingenstroom op gang. De Japanse landing bij Eretan Wetan telde circa 5.000 militairen. 's Morgens op Zondag 1 maart even na 6 uur hadden vier van een kanon voorziene vrachtauto's met 200 Japanse infanteristen de landingplaats Eretan Wetan verlaten , gevolgd door enkele tanks. 's Morgens om 9 uur bevond de stoet zich in Soebang waar zij bleven wachten tot ca. 800 Japanse infanteristen die van Eretan Wetan naar Soebang waren gefietst, zich bij hen hadden gevoegd.  
Iedereen die de Japanners voor de voeten liep werd gevangen genomen of gedood.

Zo kon het gebeuren dat ongeveer 200 Nederlandse, Britse en Australische vluchtelingen, waaronder enkele Nederlandse vrouwen en mannen en veel militairen krijgsgevangen werden gemaakt. Waaronder ook 20 Britse en Australische gewonde militairen die in het in het ziekenhuis van Soebang werden verpleegd. Deze werden samen met 3 personeelsleden van het ziekenhuis gevangen genomen en met bajonetsteken om het leven gebracht.

Tussen 1 maart en 11 maart werden de krijgsgevangenen zonder pardon geëxecuteerd en in kuilen gegooid. Pas na de oorlog, in 1947, konden de lijken "geïdentificeerd" worden. De overledenen zijn na de oorlog door de Oorlogsgravenstichting overgeplaatst naar erevelden in Djakarta.

In 1952 werden ziekenhuisverpleegster C. Jansen en apotheker P.N.H.M. Goossens en zijn vrouw de verpleegster (nurse) H.J. Goossens-Haighton de Heer van het ziekenhuis in Soebang postuum onderscheiden met de Verzetsster Oost-Azië 1942-1945. Dit vanwege betoonde moed en dapperheid bij de verdediging van de ziekenhuispatiënten.   (zie www.onderscheidingen.nl/decorandi)
Hieronder volgt een alfabetische lijst van het (voormalige) massagraf Soebang.

Massgrave Subang.
Between the 1st and 11th of March1942 all the Dutch, British, and Australian Prisoners of War (POW's) that were taken prisonner after the Japanese invasion north of Subang (Java) on March 1st were masacred / executed. Their bodies were thrown into massgraves.
Only two years after the war, in 1947, the identification of the bodies could be started. Most of the bodies could be identified by their uniform. Allthough a great number of them are still unidentified.

A list of  victims in alphabetical order is published below. (English names are from the Royal Art.)
Akhurst,  Allen,  Barr,  Belloni,  Bettison,  Bown,  Braddock,  Bruinsma,  Cassels,  Covine,  van Crasbeek,  Creasey,  Dix,  Foster,  Franklin,  Freeston,  Gafney,  Garret,  Garwood,  Gissing, Godden,  Goodfellow, apotheker Goossens,  zijn echtgenote Goossens-Haighton de Heer,  Gray,  Green,  Greening,  Hands,  Hellingworth,  van Hemert, Hillier,  aalmoezenier Van Hoek,  Homer,  ziekenhuisverpleegster zuster Jansen,  Jensen,  Keogh,  Knops,  aalmoezenier La Haye,  Lakin,  Langeraar,  A. Little,  E. Little,  Littlejohn,  Maldigen,  Maltz,  Moodey,  predikant KNIL: Mostert,  Mounsdon,  Naime,  Nicholls,  van Osch,  Partridge,  Pearson,  Pennel,  Perry,  Royle,  Sargent,  Shaw,  Silk,  Spaans,  Speedie,  Staplehurst, Stewart,  Warrington,  White,  Wijler.
And also 6 unknown armymen KNIL
also 26 unknown Australian or British airmen
also 25 unknown British soldiers
and also 13 unknown British or Dutch soldiers.
The victims have been reburried in Djakarta in graves of the War Graves Society. 
 

Uitzicht vanuit de Soos in Soebang (1940). Uitzicht op de weg naar Bandoeng en op de verderop gelegen berg Tangkuban Perahu (= omgekeerde prauw). Rechts vooraan het huis van de wedana. In het midden op het terras het standbeeld van Hofland.  (Dit standbeeld staat tegenwoordig op het kerkhof).
foto: door dhr. van Veen.

In het boek "Nachtmerrie op Java" (Java Nightmare, 1942-1945) beschrijft de auteur Daphne Jackson Soebang als volgt:
'Soebang, het hoofdkwartier van de onderneming waar wij woonden, lag zo'n honderdvijftig kilometer van Batavia (nu Djakarta) en ongeveer zestig kilometer van Bandoeng, de dichtstbijgelegen grote stad in de bergen. De plantages van de maatschappij, zo'n stuk of twintig, strekten zich uit van de zee aan de noordkust van Java tot aan de hellingen van een uitgedoofde, 1800 meter hoge vulkaan. De weg naar Bandoeng liep door een pas onder de beboste hellingen van de krater langs Lembang naar de vlakte van Garoet'.

SOEBANG (JAVA) 1942


Februari 1942 ben ik geboren in het ziekenhuis van de P.& T.-landen in Soebang.  (zie de foto van het ziekenhuis hiernaast). Behalve mijn moeder, was ook aanwezig dr. Jentink en ziekenhuisverpleegster zuster Jansen.
Dat zuster Jansen drie weken later, net als ongeveer 200 andere Nederlandse, Engelse en Australische geëxecuteerden in een massagraf terecht zou komen, kon niemand toen nog vermoeden.
Tijdens de bevalling was er al de nodige oorlogsdreiging van de Japanners, die na Singapore en Sumatra op het punt stonden Java binnen te vallen.
Vanwege overvliegende oorlogsvliegtuigen moest het ziekenhuisje volldig verduisterd zijn.
Mijn moeder kreeg van de dokter het advies om 's nachts onder het bed te gaan liggen. Een vervelende situatie om dan te bevallen. Gelukkig verliep alles voorspoedig en werd ik - 7 pond zwaar - geboren.
Mijn Hollandse vader en Duitse moeder gaven mij de Franse namen Jacqueline Christine. 

Op 24 februari 1942 ben ik in Soebang gedoopt.  ##################################################################################

I was born in February 1942 in the small company hospital of the Pamanoekan and Tjiasemlanden in Soebang.
At the time of my birth, doctor Jentink, the hospitaldoctor and the hospitalnurse, sister Jansen were also present.
Little did we know what was in store for us. Three weeks later, nurse Jansen was massacred by the Japanese army. Together with some 200 Dutch, English and Australian men and women and they were all burried in a shallow massgrave in the area around Soebang.
In February 1942 the Japanese were about to conquer Java after they had seized Singapore and Sumatra. Because of the warplanes that were constantly flying over the area, the hospital had to be completely darkened. So it was a stressfull labour for my mother but fortunately my birth was without complications. I was the fourth child of my Dutch father and my German mother.