17/9 Een herderlijke brief over de interreligieuze dialoog en de missionaire opdracht van de Kerk - Pillars of Faith
17/9 Een herderlijke brief over de interreligieuze dialoog en de missionaire opdracht van de Kerk - Pillars of Faith
Op 16 september 2026 publiceerden het Dicasterie voor de Geloofsleer, het Dicasterie voor de Bevordering van de Eenheid van de Christenen en het Dicasterie voor de Interreligieuze Dialoog de nota: "Een reis van hoop: zestig jaar interreligieuze dialoog en broederschap in het licht van de conciliaire verklaring Nostra Aetate."
Het document bevat veel dat elke katholiek kan onderschrijven. Het veroordeelt religieus geweld, antisemitisme, dwang, haat, minachting en schendingen van de godsdienstvrijheid. Het herinnert eraan dat ieder mens een onaantastbare waardigheid bezit, omdat ieder mens naar Gods beeld is geschapen. Het bevestigt het belang van vreedzame betrekkingen tussen volkeren en benadrukt dat interreligieuze dialoog niet mag vervallen in relativisme of syncretisme.
De nota stelt ook uitdrukkelijk dat er geen twee parallelle wegen naar het heil bestaan, dat Christus "de enige Verlosser" is en dat trouw aan Jezus Christus – "de Weg, de Waarheid en het Leven" – onlosmakelijk verbonden is met een authentieke dialoog.
Deze uitspraken zijn waar en noodzakelijk.
Toch bevatten andere passages formuleringen die, wanneer ze gelezen worden zonder het richtinggevende licht van de Heilige Schrift en de blijvende leer van de Kerk, tot ernstige verwarring kunnen leiden. Gelovigen kunnen zich terecht afvragen of de dialoog boven de evangelisatie is gesteld; of aanhangers van niet-christelijke religies beschouwd moeten worden als mensen die reeds authentieke wegen naar God bewandelen; of de Kerk nog steeds moet streven naar hun bekering; en of de missionaire opdracht die Christus aan zijn Kerk heeft toevertrouwd, in haar volle omvang bindend blijft.
De uitgebreide en noodzakelijke veroordeling van antisemitisme in de nota roept ook een daarmee samenhangende vraag op: hoe kan de Kerk het blijvende mysterie van Israël bevestigen zonder dat die bevestiging verandert in een theologische goedkeuring van het politiek zionisme of een kritiekloze verdediging van de moderne staat Israël?
Omdat deze vragen raken aan de kern van het katholieke geloof, het morele getuigenis van de Kerk en het eeuwig heil van zielen, kunnen ze niet worden afgedaan als louter verzet tegen dialoog. Ze vereisen heldere onderscheidingen en een beroep op de volledige katholieke leer. Als bisschop, die voor God de taak heeft om de geloofsschat te bewaken en de gelovigen in de waarheid te bevestigen, bied ik het volgende onderricht aan:
1 De zendingsopdracht is niet ingetrokken
De missie van de Kerk vindt haar oorsprong niet in veranderende historische omstandigheden, sociologische behoeften of kerkelijke strategieën. Zij vindt haar oorsprong in Jezus Christus.
Na Zijn verrijzenis gaf Onze Heer de apostelen de opdracht: "Mij is alle macht gegeven in de hemel en op aarde. Gaat dus en onderwijst alle volkeren; doopt hen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest. Leert hun alles onderhouden wat Ik u bevolen heb; en zie, Ik ben met u alle dagen, tot aan de voleinding van de wereld" (Matteüs 28,18-20).
De H. Marcus vermeldt dit bevel in even directe bewoordingen: "Gaat de hele wereld in en verkondig het evangelie aan elk schepsel. Wie gelooft en gedoopt is, zal gered worden; maar wie niet gelooft, zal veroordeeld worden" (Marcus 16,15-16).
De Kerk heeft deze missie niet zelf bedacht en bezit daarom niet de bevoegdheid om haar op te geven. Geen enkel dicasterie, bisschoppenconferentie, theologische school of pastoraal programma kan de Kerk ontslaan van een bevel dat door de Heer Zelf is gegeven.
Het feit dat de wereld een onderling verbonden "mondiaal dorp" is geworden, maakt de zendingsopdracht niet overbodig. Het brengt de volkeren dichter bij elkaar en stelt ons daardoor des te dringender voor de zendingsverantwoordelijkheid van de Kerk.
Cultureel pluralisme heft de goddelijke openbaring niet op. De nabijheid van religies maakt hun tegenstrijdige beweringen niet even waar. De eisen van vreedzaam samenleven staan de Kerk niet toe de identiteit te verhullen van Hem door wie de ware vrede wordt geschonken.
Het Tweede Vaticaans Concilie leert: "De pelgrimerende Kerk is van nature missionair, aangezien zij haar oorsprong ontleent aan de zending van de Zoon en de zending van de Heilige Geest" (Ad Gentes, 2).
De Kerk is niet slechts bij gelegenheid missionair. Zij is missionair van nature. Als zij ophoudt te evangeliseren, laat zij niet slechts één activiteit onder vele andere vallen; zij handelt in strijd met haar eigen identiteit.
Elke beschrijving van de interreligieuze dialoog die deze missionaire identiteit niet handhaaft, is onvolledig. Elke interpretatie van de dialoog die de oproep tot geloof, bekering, doop en gemeenschap met Christus onderdrukt, is in strijd met de opdracht van de Heer.
2 Jezus Christus is niet zomaar een van de vele religieuze leraren
In het middelpunt van het christelijk geloof staat niet een religieuze theorie, maar de Persoon van Jezus Christus.
Onze Heer zegt niet slechts dat Hij een weg onderwijst, een deel van de waarheid overbrengt of één mogelijke vorm van geestelijk leven aanbiedt. Hij verklaart: “Ik ben de weg, de waarheid en het leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij” (Johannes 14:6).
De H. Petrus verkondigt: “En in niemand anders is de redding te vinden, want er is onder de hemel geen andere naam aan de mensen gegeven waardoor wij gered moeten worden” (Handelingen 4:12).
De H. Paulus onderwijst: “Want er is één God, en ook één middelaar tussen God en mensen, de mens Christus Jezus, die Zichzelf als losprijs voor allen heeft gegeven – een getuigenis op de vastgestelde tijd” (1 Timoteüs 2:5-6).
Dit zijn geen bijkomstige of onderhandelbare beweringen. Ze behoren tot het fundament van het christendom.
Jezus Christus is het eeuwige Woord dat vlees is geworden. Hij is waarachtig God en waarachtig mens. Hij is de volheid en voltooiing van de goddelijke openbaring. Zijn kruis is het ene offer waardoor de wereld verlost wordt. Zijn opstanding is de overwinning op zonde en dood. Elke genade die aan een mens wordt geschonken, wordt door Hem geschonken.
De verklaring Dominus Iesus bevestigde deze leer opnieuw tegenover theorieën die het christendom naast andere religies zouden plaatsen als slechts één beperkte uiting van een universeel religieus mysterie.
“Men moet daarom als een waarheid van het katholieke geloof vast geloven dat de universele heils-wil van de ene en drie-enige God eens en voor altijd wordt aangeboden en verwezenlijkt in het mysterie van de menswording, de dood en de opstanding van de Zoon van God” (Dominus Iesus, 14).
Heil wordt niet onafhankelijk door verschillende religies voortgebracht. God kan werken in de harten van hen die niet zichtbaar tot de Kerk behoren, en in hun tradities kunnen elementen van waarheid en goedheid worden gevonden. Maar waar genade aanwezig is, is het de genade van Jezus Christus. Waar heil wordt geschonken, wordt het geschonken door Zijn paasmysterie. Waar waarheid wordt gevonden, heeft deze deel aan Hem die de Waarheid in eigen persoon is.
De Kerk kan daarom niet spreken alsof Christus slechts de christelijke bijdrage is aan een breder religieus gesprek. Hij is niet één verschijningsvorm van een goddelijk mysterie dat op gelijke wijze toegankelijk is via onderling tegenstrijdige religies. Hij is de mensgeworden Zoon in wie het mysterie van God definitief is geopenbaard.
3 Wat het betekent om andere religies te ‘waarderen’
De uitspraak in Nostra Aetate dat de Kerk ‘niets verwerpt van wat waar en heilig is’ in andere religies, moet nauwkeurig worden gelezen.
Waar de Kerk haar instemming aan verleent, is datgene wat werkelijk waar en heilig is – niet dwaling als dwaling, afgoderij als afgoderij of valse leer als valse leer. Waarheid dient erkend te worden omdat alle waarheid uiteindelijk van God komt. Moreel goed gedrag dient geëerd te worden omdat elk werkelijk goed de goedheid van de Schepper weerspiegelt.
Maar de aanwezigheid van enige waarheid binnen een religie maakt die religie nog niet in haar geheel waar.
Een religieus stelsel kan natuurlijke waarheden over God, gebed, vasten, offer, gezin, gerechtigheid of het morele leven bewaren, en tegelijkertijd de Drie-eenheid, de Menswording, de goddelijkheid van Christus, zijn verlossende dood, zijn lichamelijke verrijzenis of de door Hem ingestelde sacramentele orde ontkennen.
Tegenstrijdige beweringen kunnen niet tegelijkertijd en in dezelfde zin waar zijn. Jezus Christus kan niet tegelijkertijd wel en niet de goddelijke Zoon van God zijn. Hij kan niet tegelijkertijd wel en niet lichamelijk uit de dood zijn opgestaan. De Eucharistie kan niet tegelijkertijd wel en niet zijn Lichaam en Bloed zijn. God kan niet tegelijkertijd wel en niet de H. Drie-eenheid zijn.
Naastenliefde vereist niet dat we doen alsof dergelijke tegenstrijdigheden onbeduidend zijn. Oprecht respect voor een ander vereist eerlijkheid over de waarheid. We moeten daarom zorgvuldig onderscheid maken tussen drie zaken:
Ten eerste moet ieder mens met liefde en eerbied voor zijn of haar door God gegeven waardigheid worden behandeld.
Ten tweede kan datgene wat waar en goed is in een andere religieuze traditie worden erkend en gewaardeerd.
Ten derde kunnen dwalingen over God en het heil niet worden geprezen, in stand gehouden of worden beschouwd als alternatieve, door God gegeven openbaringen.
Wij respecteren alle mensen onvoorwaardelijk. Wij erkennen de waarheid waar die ook gevonden wordt. Wij verwerpen dwaling, omdat dwaling niet kan redden en omdat de liefde voor ieder mens de volheid van de waarheid wenst.
4 Zijn andere religies ‘wegen naar de waarheid’?
De nota herinnert aan bewoordingen waarin volgelingen van andere religies worden omschreven als ‘reisgenoten op de weg naar de waarheid’ en als ‘pelgrims van de waarheid’, met wie Christenen een deel van de weg afleggen. Dit taalgebruik vereist een wezenlijk onderscheid.
Iemand kan op zoek zijn naar de waarheid zonder reeds over de volheid van de geopenbaarde waarheid te beschikken. Iemand kan oprecht gehoor geven aan het licht van het geweten en aan de genade die God schenkt, en toch dwalen met betrekking tot ernstige religieuze vraagstukken. In deze subjectieve zin kunnen we een ander mens erkennen als een medezoeker of pelgrim.
Daaruit volgt echter niet dat elke religie op zichzelf een authentieke, door God ingestelde weg is die naar het heil leidt. Men mag de persoon en het religieuze stelsel niet met elkaar vereenzelvigen.
Iemand kan door genade worden bewogen, ook al hangt diegene overtuigingen aan die ernstige dwalingen bevatten. God kan gebruikmaken van waarheidsfragmenten, natuurlijk moreel inzicht of oprecht gebed als voorbereiding op de ontvangst van het Evangelie. Maar het is Christus die door middel van die genade werkt – niet de religieuze dwaling zelf.
De Kerk leert dat zij die buiten hun eigen schuld Christus of Zijn Kerk niet kennen, het heil kunnen bereiken als zij oprecht naar God zoeken en op de genade ingaan. Deze mogelijkheid maakt religieuze onwetendheid echter niet tot iets dat heilzaam is. Evenmin maakt het evangelisatie overbodig.
De Catechismus leert: "Hoewel God op wegen die Hijzelf kent hen die buiten hun schuld het Evangelie niet kennen, kan leiden tot het geloof zonder hetwelk het onmogelijk is Hem te behagen, heeft de Kerk toch de plicht en ook het heilige recht om alle mensen te evangeliseren" (CCC 848).
We kunnen daarom samen met mensen van andere religies optrekken in maatschappelijke vriendschap, werken van barmhartigheid, de verdediging van de menselijke waardigheid en het streven naar vrede. We kunnen naar hen luisteren en streven naar wederzijds begrip. Maar we kunnen niet beweren dat religieuze systemen die Christus loochenen, gelijkwaardige wegen naar de geopenbaarde waarheid zijn.
We trekken met anderen op, niet omdat Christus overbodig zou zijn, maar in de hoop dat ieder mens Hem mag ontmoeten.
5 Dialoog en verkondiging mogen niet van elkaar worden gescheiden
De nota merkt terecht op dat dialoog en verkondiging deel uitmaken van de zending van de Kerk. Er wordt ook gesteld dat ze onafscheidelijk zijn.
Sommige formuleringen dreigen die onafscheidelijkheid echter te vertroebelen. In het bijzonder wordt in paragraaf 46 gezegd dat de missionaris, na getuigenis te hebben afgelegd van de liefde van Christus, "eenvoudigweg afwacht" tot anderen naar die liefde vragen.
Geduld en respect voor de vrijheid zijn onmisbaar. Tot bekering mag nooit worden gedwongen. Geloof kan niet door manipulatie tot stand worden gebracht. Toch is louter wachten op een vraag geen toereikende beschrijving van de apostolische zending. De apostelen wachtten niet tot de volken naar hen toe kwamen.
De H. Petrus trad in het openbaar op en verkondigde de gekruisigde en verrezen Christus, waarbij hij zijn toehoorders opriep tot bekering en doop (Handelingen 2:22-41). De H. Paulus ging synagogen en openbare plaatsen binnen om te redeneren en te prediken. Hij verkondigde Christus in Athene, Korinthe, Efeze en Rome. Hij drong er bij zijn toehoorders op aan zich met God te verzoenen. Hij deed dit omdat: "De liefde van Christus ons drijft" (2 Korintiërs 5:14).
En eveneens: "Wee mij als ik het Evangelie niet verkondig!" (1 Korintiërs 9:16).
De dialoog kan voorafgaan aan de verkondiging, ermee gepaard gaan, obstakels voor de verkondiging wegnemen of Christenen helpen begrijpen hoe zij het beste kunnen verkondigen. De dialoog kan de verkondiging echter niet blijvend vervangen.
De H. paus Johannes Paulus II leerde: "De interreligieuze dialoog maakt deel uit van de evangeliserende zending van de Kerk. Opgevat als methode en middel tot wederzijdse kennis en verrijking, staat de dialoog niet haaks op de zending ad gentes; integendeel, hij is nauw met die zending verbonden en vormt een van de uitingsvormen ervan" (Redemptoris Missio, 55).
Dezelfde paus waarschuwde dat de dialoog de Kerk niet ontslaat van de taak om Jezus Christus te verkondigen en anderen uit te nodigen de volheid van de openbaring te ontvangen.
De dialoog raakt vervormd wanneer vrede tussen religies wordt gekocht ten koste van het zwijgen over Christus. Een dialoog waarin christenen vrij zijn om te spreken over broederschap, ecologie, migratie of sociale rechtvaardigheid, maar waarin het hun impliciet verboden is anderen op te roepen tot geloof in Christus, is geen volledig Christelijke dialoog. Het is een inperking van het Christendom binnen de grenzen die door religieus pluralisme zijn gesteld.
De Kerk gaat de dialoog aan als de Kerk van Jezus Christus. Zij kan haar identiteit niet tussen haakjes plaatsen.
6 Proselytisme is niet hetzelfde als evangelisatie.
Er bestaat veel verwarring rond het woord "proselitisme".
Als proselitisme betekent dat men aanhangers probeert te winnen door middel van dwang, bedrog, politieke druk, bedreigingen, materiële lokkertjes, uitbuiting van armoede of gebrek aan respect voor het geweten, dan moet dit worden afgewezen.
Niemand mag worden gedwongen het geloof te aanvaarden. God verlangt een vrije geloofsdaad en de Kerk verdedigt de godsdienstvrijheid van ieder mens. In het hedendaagse taalgebruik wordt de term "proselitisme" echter soms zo breed gehanteerd dat hij elke bewuste poging lijkt te omvatten om iemand te overtuigen van de waarheid van het katholiek geloof of om die persoon tot bekering uit te nodigen.
Een dergelijk gebruik is onaanvaardbaar. Het is geen ongeoorloofd proselitisme om: te verkondigen dat Jezus Christus Heer is; uit te leggen waarom het katholiek geloof waar is; het geloof te verdedigen tegen bezwaren; iemand uit te nodigen tot bekering en geloof in het Evangelie; aan te moedigen tot het bijwonen van de Mis of deelname aan christelijk onderricht;
een ongedoopte uit te nodigen het doopsel te ontvangen; een gedoopte niet-katholiek uit te nodigen tot volledige gemeenschap met de Katholieke Kerk; te bidden en offers te brengen voor de bekering van hen die Christus niet kennen.
Deze activiteiten behoren tot de evangelisatie wanneer ze op waarachtige en liefdevolle wijze en zonder dwang worden verricht.
De opmerking in paragraaf 54, dat het beschouwen van proselitisme als "de enige manier om met de ander om te gaan" niet langer zinvol is, kan redelijkerwijs worden opgevat als een afwijzing van een agressieve of manipulatieve omgangsvorm. Ze kan niet worden opgevat als een verklaring dat bekering niet langer een terechte hoop of doelstelling van de christelijke zending is.
De Kerk zoekt geen bekeerlingen als trofeeën, politieke troeven of bewijs van institutionele macht. Zij streeft naar de bekering van zielen omdat zij verlangt dat ieder mens deelheeft aan het leven van Christus. Verlangen naar de bekering van een ander is geen daad van agressie. Juist begrepen is het een daad van bovennatuurlijke naastenliefde.
7 Godsdienstvrijheid betekent niet religieus indifferentisme
De Kerk verdedigt de godsdienstvrijheid omdat mensen in religieuze zaken vrij moeten zijn van dwang. Godsdienstvrijheid houdt in dat men gevrijwaard is van dwang door individuen, maatschappelijke groeperingen of de staat. Het betekent niet dat alle religies even waar zijn.
Het recht van een persoon om vrij te zijn van dwang bevestigt niet de waarheid van alles wat die persoon gelooft. Een Katholiek kan de burgerlijke vrijheid van een moslim, hindoe, boeddhist, jood, atheïst of aanhanger van een andere religie verdedigen, en tegelijkertijd blijven belijden dat Jezus Christus de enige Verlosser is en dat de volheid van de geopenbaarde waarheid in de Katholieke Kerk aanwezig is.
Vrijheid heeft betrekking op de wijze waarop het geloof wordt aanvaard. Zij heft de morele verplichting niet op om de religieuze waarheid te zoeken en daaraan vast te houden.
Dignitatis humanae leert dat alle mensen verplicht zijn de waarheid te zoeken, vooral wat betreft God en Zijn Kerk, en – zodra de waarheid bekend is – "haar te aanvaarden en eraan vast te houden" (Dignitatis humanae, 1).
Religieuze vrijheid en missionaire verkondiging zijn daarom geen tegenstanders. Dwang schendt de menselijke waardigheid; verkondiging spreekt de menselijke vrijheid aan en roept haar op tot de waarheid.
8 De Heilige Geest en niet-christelijke religies
De nota stelt dat de Heilige Geest werkzaam is in de menselijke geschiedenis en binnen de uiteenlopende culturen en religies van volkeren. Ook dit moet zorgvuldig worden begrepen.
De Heilige Geest kan in elk menselijk hart werken. Hij kan vragen doen opkomen, de leegte van de zonde aan het licht brengen, tot bekering aanzetten, het verlangen naar waarheid versterken en iemand voorbereiden om Christus te ontvangen. Hij wordt niet beperkt door zichtbare kerkelijke grenzen.
Maar de Heilige Geest spreekt de Zoon nooit tegen.
De Geest inspireert niet tot het ontkennen van de goddelijkheid van Christus, het verwerpen van de menswording, het afwijzen van het kruis of het verwerpen van het Evangelie. Hij kan ondanks dergelijke dwalingen in iemand werken en die persoon naar een vollere waarheid leiden. Daaruit volgt niet dat Hij de dwalingen zelf positief wil.
De aanwezigheid van de Geest onder de volkeren is missionair en christologisch van aard. Hij bereidt de mensheid voor op Christus, vormt zielen naar het beeld van Christus en neemt gelovigen op in het Lichaam van Christus. Zoals onze Heer leert: "Wanneer Hij echter komt, de Geest van de waarheid, zal Hij jullie de weg wijzen naar de volle waarheid... Hij zal Mij verheerlijken" (Johannes 16:13-14).
Elk beroep op de Heilige Geest dat Christus overbodig maakt, is in strijd met de geopenbaarde zending van de Geest.
9 Antisemitisme, zionisme en de moderne staat Israël
De ondubbelzinnige veroordeling van antisemitisme door de Kerk moet zonder voorbehoud worden bevestigd. Haat, vervolging of achterdocht jegens Joodse mensen, enkel en alleen omdat zij Joods zijn, vormen een ernstige schending van de menselijke waardigheid en een zonde tegen de naastenliefde en de gerechtigheid. De verschrikkelijke geschiedenis van antisemitisch geweld, die uitmondde in de Sjoa, mag nooit worden vergeten, gebagatelliseerd of herhaald.
De veroordeling van antisemitisme mag echter niet worden misbruikt om het politiek zionisme te onderschrijven of de moderne staat Israël onvoorwaardelijk te verdedigen.
Er moet zorgvuldig onderscheid worden gemaakt tussen verschillende werkelijkheden: het Joodse volk, de Joodse religie, het Israël van de bijbelse openbaring, diverse vormen van politiek zionisme en de hedendaagse staat Israël. Deze werkelijkheden zijn historisch met elkaar verbonden, maar niet identiek. Ze met elkaar verwarren leidt tot ernstige theologische en morele dwalingen.
De moderne staat Israël is een politieke staat. Hij moet worden beoordeeld aan de hand van dezelfde beginselen van de natuurlijke zedenwet, gerechtigheid, menselijke waardigheid, rechtmatige zelfverdediging en de bescherming van onschuldig leven die voor elke andere staat gelden. Het geniet geen goddelijke vrijstelling van moreel oordeel.
De bijbelse beloften aan Israël kunnen niet worden ingeroepen als een algemene theologische rechtvaardiging voor het beleid, de territoriale aanspraken, de militaire acties of de behandeling van andere volkeren door een moderne regering. Geen enkele hedendaagse staat mag beweren dat zijn handelen onttrokken is aan morele toetsing vanwege een bevoorrechte religieuze status.
De Kerk erkent de unieke en blijvende band van het Joodse volk met de heilsgeschiedenis. De heilige Paulus leert dat zij geliefd blijven omwille van de aartsvaders en dat "de gaven en de roeping van God onherroepelijk zijn" (Romeinen 11,28-29). Dit mysterie moet worden benaderd met nederigheid, eerbied en zorgvuldige aandacht voor de gehele Heilige Schrift.
Maar het onherroepelijke karakter van Gods gaven impliceert niet het bestaan van twee parallelle heilsverbonden: het ene door Jezus Christus en het andere los van Hem. Evenmin stelt het de moderne staat Israël gelijk aan de Kerk, noch verleent het die staat de theologische status van het messiaanse Volk van God.
Jezus Christus heeft het Nieuwe Verbond in Zijn Bloed ingesteld. In Hem bereiken de aan Israël gedane beloften hun vervulling en komen ze open te staan voor alle volkeren. Zij die bij Christus horen – of ze nu Jood of heiden zijn – worden verenigd tot één Lichaam.
"Er is geen Jood of Griek meer... want u bent allen één in Christus Jezus. En als u van Christus bent, dan bent u het nageslacht van Abraham, erfgenamen volgens de belofte" (Galaten 3,28-29).
De Kerk is het nieuwe en universele Volk van God, niet gevormd op basis van ras, nationaliteit of politiek staatsburgerschap, maar door de opname in Christus. Zoals de heilige Petrus aan de gedoopten schrijft: "U bent een uitverkoren geslacht, een koninklijk priesterschap, een heilig volk, Gods eigen volk" (1 Petrus 2,9).
Deze vervulling mag niet worden vertaald in minachting voor het Joodse volk, noch in de suggestie dat God ontrouw zou zijn geworden aan Zijn beloften. Maar evenmin mag het voortdurende mysterie van Israël worden omgevormd tot een politieke theologie die een moderne natiestaat beschouwt als heilig, immuun voor kritiek of automatisch gerechtvaardigd in alles wat hij doet.
Geen enkele regering staat boven de wet van God.
Israëliërs bezitten een onaantastbare menselijke waardigheid. Palestijnen bezitten dezelfde onaantastbare menselijke waardigheid. Joodse burgers mogen nooit als legitieme doelwitten worden behandeld vanwege het optreden van hun regering. Palestijnse burgers mogen nooit als opofferbaar worden beschouwd vanwege het optreden van terroristische organisaties.
De moord op burgers, terrorisme, gijzeling, willekeurig geweld, collectieve bestraffing, gedwongen verplaatsing en het opzettelijk onthouden van levensbehoeften kunnen niet worden gerechtvaardigd door etniciteit, religie, historisch lijden, territoriale aanspraken of beroep op nationale veiligheid.
Het lijden van een volk in het verleden geeft de regering van dat volk niet het recht om een ander volk onrecht aan te doen. Evenmin rechtvaardigt het onrecht dat de Palestijnen is aangedaan antisemitisme of geweld tegen Joden.
Katholieken moeten daarom twee tegengestelde vertekeningen verwerpen: antisemitisme, dat Joden collectieve schuld of kwaadaardigheid toeschrijft, en een kritiekloos christelijk zionisme, dat politieke loyaliteit aan de staat Israël verandert in een vermeende vereiste van het bijbelse geloof.
Kritiek op specifiek beleid of militaire acties van de Israëlische regering is op zichzelf geen antisemitisme. Het wordt antisemitisch wanneer het Joden collectieve schuld toeschrijft, haat of raciale stereotypen hanteert, Joden hun menselijke waardigheid ontzegt of geweld tegen hen goedpraat.
Dezelfde morele maatstaf moet worden gehanteerd voor haat tegen Palestijnen en voor retoriek die de levens, rechten of het lijden van Palestijnen bagatelliseert. Noch Joods, noch Palestijns lijden mag als moreel onbeduidend worden beschouwd.
De Kerk mag niet toestaan dat de noodzakelijke strijd tegen antisemitisme een legitiem moreel oordeel smoort. Echte vriendschap vereist geen morele blindheid. Respect voor elk volk vereist dat dezelfde morele wet op iedereen wordt toegepast.
De Kerk kiest noch voor etnische haat, noch voor politieke afgoderij. Zij kiest voor waarheid, gerechtigheid, de onschuldigen en de vrede die alleen kan worden gegrondvest op de erkenning van de waardigheid van ieder mens.
10 Het gezag van een Vaticaanse nota
De gelovigen dienen ook inzicht te hebben in de aard van het besproken document.
Een nota die door dicasteries is uitgebracht en waarvan de publicatie door de Romeinse Opperpriester is goedgekeurd, verdient serieuze en respectvolle aandacht. Zij mag niet met minachting worden behandeld. Tegelijkertijd is het gezag van een dergelijke nota niet gelijk aan dat van de Heilige Schrift, een onfeilbare definitie, een plechtige conciliaire constitutie of de constante en universele leer van de Kerk.
Documenten van de Kerk moeten worden geïnterpreteerd volgens de hiërarchie van de waarheden en in continuïteit met de geloofsschat.
Geen enkele losstaande zin mag worden geïnterpreteerd als een verwerping van:
de zendingsopdracht van Christus; het dogma dat Jezus Christus de enige en universele Verlosser is; de noodzaak van geloof en doopsel; de goddelijke instelling van de Kerk; Het missionaire karakter van de Kerk; of de verplichting om alle volken te evangeliseren.
Wanneer een latere tekst voor een orthodoxe interpretatie vatbaar is, dienen katholieken deze te lezen in overeenstemming met de Schrift en de Traditie. Waar de formulering dubbelzinnig is, moet die dubbelzinnigheid worden opgehelderd aan de hand van wat de Kerk consequent heeft geleerd.
Een uitdrukking kan niet louter een orthodoxe betekenis krijgen omdat ze in een kerkelijk document voorkomt. De betekenis ervan moet in overeenstemming zijn met het geloof dat eens en voor altijd aan de heiligen is overgeleverd.
11 Pastorale principes voor een trouw Katholiek getuigenis
Aangezien een bisschop zichzelf nooit ontslagen mag achten van de plicht om de waarheid te onderwijzen, het geloofsgoed te verdedigen, te waarschuwen tegen dwalingen die zielen in gevaar brengen en de gelovigen aan te moedigen standvastig te blijven in Christus, bied ik hierbij de volgende pastorale principes aan als een bisschoppelijke aansporing aan katholieken in ons hele land en aan allen die trouw willen blijven aan de zendingsopdracht van Jezus Christus:
* Elke Katholieke inspanning op het gebied van interreligieuze dialoog moet gegrond zijn in de ondubbelzinnige belijdenis dat Jezus Christus de unieke en universele Verlosser van de mensheid is.
* Andere religies mogen niet worden voorgesteld als parallelle wegen naar het heil of als alternatieve openbaringen die over hetzelfde goddelijke gezag beschikken.
* Ware elementen van waarheid en goedheid die in andere religieuze tradities worden aangetroffen, mogen worden erkend. Tegelijkertijd mogen opvattingen die in strijd zijn met de goddelijke openbaring niet worden bevestigd, niet als op zichzelf heilbrengend worden beschouwd en niet opzettelijk worden verzwegen wanneer duidelijkheid geboden is.
* De dialoog mag nooit worden gebruikt om bekering, doop, opname in de katholieke Kerk, apologetiek, catechese of de expliciete verkondiging van het Evangelie te ontmoedigen.
* Katholieken die deelnemen aan interreligieuze dialoog, dienen grondig gevormd te zijn in de Heilige Schrift, de Heilige Traditie en de gezaghebbende leer van de Kerk. Onwetendheid over het Katholieke geloof is geen openheid, en leerstellige onzekerheid is geen nederigheid.
* Samenwerking met mensen van andere religies bij het verdedigen van de menselijke waardigheid, het bijstaan van armen, het streven naar gerechtigheid en het werken aan authentieke vrede is prijzenswaardig, zolang dit niet leidt tot doctrinale concessies of religieuze verwarring.
* Katholieken moeten grote voorzichtigheid betrachten ten aanzien van gezamenlijk gebed en deelname aan niet-christelijke religieuze rituelen. Er mag niets worden gedaan dat de indruk wekt dat alle religies God op gelijkwaardige wijze aanbidden, of dat hun rituelen dezelfde waarheid of heilswaarde bezitten.
* Bisschoppen, priesters, diakens, religieuzen, catechisten, opvoeders en ouders moeten het wezenlijke verschil tussen dwingend proselitisme en authentieke evangelisatie duidelijk uiteenzetten.
* Katholieke instellingen mogen bekering nooit afschilderen als iets beschamends, een daad van vijandigheid, een vorm van culturele agressie of een overblijfsel uit een voorbije tijd. Iemand anders vrij en liefdevol uitnodigen om Jezus Christus te leren kennen, is een daad van naastenliefde.
* Katholieken dienen expliciet te bidden voor de bekering van de wereld, de verspreiding van het Evangelie, het heil van de zielen en de vereniging van alle volkeren in de eenheid van de Kerk van Christus.
* De noodzakelijke veroordeling van antisemitisme door de Kerk mag nooit worden aangegrepen om legitieme morele kritiek op het beleid of de daden van de staat Israël te verhinderen.
* Kritiek op de staat Israël mag nooit leiden tot het toeschrijven van collectieve schuld aan het Joodse volk, het ontkennen van hun menselijke waardigheid en legitieme veiligheid, het gebruik van antisemitische stereotypen of het dienen als voorwendsel voor haat of geweld.
* Dezelfde Christelijke zorg voor gerechtigheid moet de waardigheid, veiligheid en legitieme rechten van zowel Israëliërs als Palestijnen verdedigen. Het lijden van het ene volk mag nooit worden aangevoerd om onverschilligheid tegenover het lijden van het andere volk te rechtvaardigen.
* Geen enkele politieke ideologie, natie, regering of militaire macht mag worden vrijgesteld van de natuurlijke zedenwet. Elke staat en elk politiek gezag staat onder het oordeel van God.
* Katholieken moeten weerstand bieden aan elke poging – of die nu kerkelijk, cultureel of politiek van aard is – om naastenliefde van de waarheid te scheiden. Naastenliefde zonder waarheid vervalt tot sentimentaliteit; waarheid zonder naastenliefde wordt een wapen. Authentiek Christelijk getuigenis vereist beide.
Ik reik deze beginselen aan ter vervulling van de verantwoordelijkheid die op elke bisschop rust: het bewaken van het apostolisch geloof en het verkondigen van het woord "gelegen of ongelegen" (2 Timoteüs 4,2). Ik roep de gelovigen op om elk hedendaags voorstel inzake religieuze dialoog te toetsen aan de Heilige Schrift, de Heilige Overlevering en de blijvende leer van de Kerk. Geen enkele katholiek mag toestaan dat een misplaatst verlangen naar maatschappelijke aanvaarding de naam van Jezus Christus doet verstommen. Geen enkele priester, leerkracht of ouder mag degenen die aan zijn of haar zorg zijn toevertrouwd, in het ongewisse laten over de noodzaak van Christus, het missionaire karakter van de Kerk of de hoogste plicht om het heil van zielen te zoeken.
We moeten spreken met naastenliefde, geduld en nederigheid. Maar we moeten spreken.
12 Waarheid en naastenliefde zijn onscheidbaar.
De Kerk wijst twee tegengestelde dwalingen af in haar betrekkingen met andere religies.
* De eerste is vijandigheid: minachting voor andersgelovigen, dwang, spot, discriminatie of geweld. Dergelijk gedrag is in strijd met de menselijke waardigheid en de naastenliefde van Christus.
* De tweede is indifferentisme: de opvatting dat religieuze verschillen uiteindelijk onbelangrijk zijn, dat alle religies in gelijke mate door God gewild zijn als wegen naar het heil, of dat het uitnodigen van anderen tot bekering onnodig of kwetsend is.
De Katholieke weg is er niet een van vijandigheid of indifferentisme. Het is de weg van waarheid in naastenliefde.
Wij zullen andersgelovigen respecteren. Wij zullen hun menselijke waardigheid en legitieme vrijheid verdedigen. Wij zullen geduldig luisteren, samenwerken aan rechtvaardige doelen, onwaarheden corrigeren zonder minachting en elke vorm van dwang afwijzen. Maar wij zullen niet zwijgen over Jezus Christus.
Wij zullen Zijn goddelijkheid niet verhullen om de dialoog te vergemakkelijken. Wij zullen niet spreken alsof het Kruis slechts een van de vele christelijke symbolen is. Wij zullen evangelisatie niet reduceren tot het geven van het goede voorbeeld zonder verkondiging. Wij zullen de doop niet als overbodig beschouwen, de Kerk niet als optioneel zien en bekering niet beschouwen als een schending van de broederschap.
De diepste broederschap wordt niet bereikt door de reddende waarheid achter te houden.
Evenmin zullen we toestaan dat religieuze dialoog een instrument wordt voor politieke partijdigheid. Wij zullen antisemitisme veroordelen zonder afstand te doen van het recht en de plicht om het handelen van de staat Israël te toetsen aan de morele wet. Wij zullen het Joodse volk verdedigen tegen haat en tegelijkertijd de waardigheid en het leven van Palestijnen verdedigen. Wij zullen niet toestaan dat het lijden van het ene volk ons blind maakt voor het lijden van het andere.
De apostelen gaven hun leven niet voor de stelling dat alle religies verschillende uitingen zijn van dezelfde zoektocht. De martelaren stierven omdat zij één Heer, één geloof, één doop en één reddende naam beleden: Jezus Christus.
De wereld heeft geen behoefte aan een Kerk die zich schaamt voor het Evangelie. Zij heeft behoefte aan een Kerk die vervuld is van liefde voor Christus en daardoor ook van liefde voor de zielen.
Laten we opnieuw de woorden van de H. Paulus horen: "Wij treden dus op als gezanten van Christus; God zelf doet door ons een beroep op u. Namens Christus smeken wij u: laat u met God verzoenen" (2 Korintiërs 5,20).
Deze oproep blijft de missie van de Kerk. Dat zal zo blijven totdat Christus in heerlijkheid terugkeert.
Terwijl ik alle volken toevertrouw aan de voorspraak van de Heilige Maagd Maria, Ster van de Evangelisatie, en aan de bescherming van de apostelen H. Petrus en H. Paulus, blijf ik
In Christus,
Bisschop-emeritus Joseph E. Strickland
