Het rijk van Osiris

De oude Egyptische kunst was voornamelijk geïnspireerd door vertrouwde beelden die werden ontleend aan de natuur. Haar kenmerkende stijl werd aan het begin van de historische periode geformaliseerd en bleef gedurende 3000 jaar grotendeels onveranderd.     
                                   De vaak adembenemende schoonheid van de meeste Egyptische schilderingen, reliëfs, beeldhouwwerken en sieraden was ondergeschikt aan hun functie, die van oorsprong ofwel verband hield met begrafenissen, of beide.

Het merendeel van de kunst werd vervaardigd om de donkere interieurs van de tempel te versieren, buiten het zicht van het publiek, of anders om met de doden te worden begraven in hun tomben om hen in het hiernamaals te beschermen en te onderhouden.

Uit de twee prehistorische culturen van het Nijldal verrezen twee tegenover elkaar staande koninkrijken, één in het noorden (Neder-Egypte) en één in het zuiden (Opper-Egypte).  
                                                                                                            In ongeveer 3100 v Chr. werden ze verenigd door koning Narmer, bij het begin van de \"Archaïsche Periode\". Dit was het vroege deel van het  \"Oude Rijk\", de naam die wordt gegeven aan de eerste fase van de Egyptische beschaving. Narmers opvolgers vestigden hun basis in Memphis (nabij het huidige Caïro) en bestuurden het land door middel van een zeer efficiënt ambtenarenapparaat.

Deze vroege heersers vergaarden voldoende rijkdom voor de financiering van ambitieuze bouwplannen, die hun hoogtepunt bereikten in de grote piramidecomplexen van Khufu, Khafre (4de dynastie) en andere koningen.

Gedurende het grootste deel van de Egyptische geschiedenis werden klinkers niet geschreven, en waar een klinker onbekend is, voegen egyptologen doorgaans een\"e\" in, zodat een woord kan worden uitgesproken.

Hiëroglyfen kunnen verticaal (van boven naar beneden) of horizontaal ( van links naar rechts of van rechts naar links) worden geschreven. Er is geen interpunctie.

Het gebruik van hiëroglyfen bleef grotendeels beperkt tot een geletterde elite, die ongeveer één procent van de bevolking uitmaakte, en hoewel professionele schrijvers doorgaans mannen waren, konden sommige vrouwen ook lezen en schrijven.                                                                      

Het vermogen om te lezen en te schrijven stond hoog in aanzien als middel om vooruit te komen, omdat schrijvers natuurlijk tot het essentiële personeel behoorden van Egyptes overheid en ambtenarenapparaat.

Het geschreven woord zou een grote macht in zich dragen

De oude Egyptische kunst is  verbonden met de geschreven tekst die haar vergezelt. Deze "beeldwoorden", die bekendstaan als hiëroglyfen, van het Griekse woord voor "heilig, gegraveerd schrift", werd ontwikkeld in ongeveer 3100 v Chr. en werd aanvankelijk gebruikt door een klein, geletterd ambtenarenapparaat om verslagen bij te houden.
                                                        Later werd het schrift gebruikt voor de monumentale inscripties in steen die tomben, tempels, obelisken en beeldhouwwerken bedekken, evenals voor rituele teksten op papyrus en religieuze voorwerpen.

Omdat ze voornamelijk voorkwamen in religieuze context, stonden hiëroglyfen in Egypte bekend als medou netjer, "woorden van de goden".

Dit tafereel stamt uit het boek der Doden dat omstreeks 1285 v Chr. werd vervaardigd voor een koninklijke klerk, Hunefer. Het toont de belangrijkste fase in de transformatie van de overledene in een akh, een geest die zijn levende familieleden kon helpen. 
                                                            In een kamer van de onderwereld die \"Hal van de twee waarheden\" heette, werd de overledene door Anubis voorgeleid aan Osiris, god van de onderwereld en de laatste rechter van de doden, en 42 helpende goden. De overledene kreeg een lange lijst van zonden voorgelegd en moest elk ervan ontkennen. Anubis testte de waarheid van die ontkenning door het hart, de zetel van de gedachten en het bewustzijn, door middel van een weegschaal te wegen tegen een veer, die Maat (de waarheid) symboliseerde.  
                                                      Als het hart en de veer evenveel wogen, werd de overledene \"waar van stem\" en \"gerechtvaardigd\" verklaard. Thot legde het oordeel vast en Horus leidde de overledene naar de troon van Osiris, vanwaar hij overging naar het gezegende hiernamaals.

Maar als het hart zwaar was van leugens en de balans oversloeg, werd het naar Ammut gegooid, een bastaardmonster dat zondaars vernietigde door hun hart te verslinden.

Vóór de tombe, en te midden van wolken van zuiverende wierook, voerden de priesters de ceremonie van het \"Openen van de mond\" op, die nodig was om de ka (ziel) en de zintuigen van de overlevende op te wekken. Het geluid en de beweging van muziek en dans zouden het gehoor en het gezicht reactiveren; wierook en bloemen brachten het reukzintuig en kleine offers van de fijnste stukken vlees en wijn stelden de overledene in staat om in het hiernamaals te eten en te drinken.

Daarna werd de gereanimeerde mummie in de tombe geplaatst en omringd door grafvoorwerpen, die uiteenliepen van voorwerpen die in het dagelijkse leven werden gebruikt tot voorwerpen die speciaal voor het graf waren ontworpen, zoals het Boek der doden en andere instructieve graftekens en shabti\'s (magische beeldjes die naar men dacht tot leven zouden komen en als personeel zouden dienen voo r hun eigenaar). 

                                      Nu de begrafenis was voltooid, begon de overledene aan een gevaarlijke reis van de tombe door de onderwereld, eindigend in zijn of haar beoordeling voor de troon van Osiris, de meester van de doden.

Toen de mummificatieprocessen steeds verfijnder en ingewikkelder werden, werden alle ingewanden (behalve het hart en de nieren) verwijderd en geconserveerd in wat \"canopenvazen\" worden genoemd. 

                              Ondertussen droogde het ontweide lichaam uit onder een laag natronzout. Het lijk werd vervolgens gewassen en gereinigd, de  insnijding werd dichtgenaaid en de huid gezalfd met diversen oliën, kruiden en harsen. Tenslotte werd het lichaam gewikkeld in fijn linnen.      
                                                                          De nauwkeurige aanwijzingen in het Boek der doden, het Egyptische \"handboek\" voor de juiste wijze van begraven en een veilige overgang naar het paradijs, geven aan dat de dode \"puur, schoon, gekleed in vers linnen en gezalfd met de fijnste mirreolie\" moest zijn om het hiernamaals te kunnen binnengaan.

Als de balsemers het lichaam omwikkelden, werden beschermende amuletten tussen de windselen gelegd, terwijl priesters de spreuken opzegden die nodig waren om ze te activeren. Na het balsemingsproces, dat standaard zeventig dagen duurde, werd het geprepareerde lichaam, compleet met het dodenmasker, dat de overlevende als levend en jeugdig afschilderde, in de lijkkist gelegd. Dan was het klaar voor de rituele processie, vergezeld van priesters, muu-dansers, rouwenden en bedienden die de  grafuitrusting droegen

Hun complexe betekenis en tegelijkertijd eenvoudige esthetische aantrekkingskracht verklaart het gebruik van hiëroglyfen als zowel functionele als decoratieve middelen. Ze kwamen op alle vlakken van het Egyptische leven voor, van grote stenen gebouwen tot kleine persoonlijke sieraden.
                                                                                                          Het djed-symbool, bijvoorbeeld, dat de ruggengraat van Osiris symboliseert, stond voor stabiliteit en kracht. Het teken van de "sleutel van het leven", of ankh, was een ander veelgebruikt symbool, naast onder andere de tekens voor schoonheid, vreugde en bescherming en de krachtige namen van goden en koningen.
        
            Koningsnamen werden in een ovale ring of catouche geschreven en als ze de naam van een god bevatten, werd deze altijd voorop geplaatst. Zo werd Tutankhamun ("levend beeld van Amun") geschreven als "Amun-Tut-Ankh".

De Egyptenaren bestudeerden de beweging van de maan en de sterren vanuit waarnemingsposten die zich op de daken van hun tempels bevonden en een deel van de priesters was onderwezen in de sterrenkunde om er zeker van te zijn dat de nodige rituelen op het juiste moment werden uitgevoerd.                                                    

 Sterrenmotieven werden vaak gebruikt om de plafonds van tempels en tomben te versieren. Veel van deze decoraties beeldden de luchtgodin Nut af als een met sterren bedekte vrouw die zich uitstrekt boven het aardoppervlak, vaak wordt ze afgebeeld terwijl ze dezelfde handeling verricht ter bescherming van de overledenen, aan de binnenkant van het deksel van hun lijkkist.

De doden zelf zouden ook opstijgen om zich te voegen in de rijen van \"Onvergankelijke sterren\", een term die werd gebruikt voor de sterren rond de Poolster, die het hele jaar door zichtbaar waren aan de nachtelijke hemel. Naar dit geloof wordt het eerst verwezen in de \"Piramideteksten\" van het Oude Rijk. Tegen de tijd van het Middenrijk werden sarcofaagdeksels versierd met kalenders die werden geïllustreerd met afbeeldingen van sterren

De Egyptenaren geloofden dat het uitvoeren van dagelijkse rituelen essentieel was voor een soepele gang van zaken in het universum en de handhaving van het goddelijke evenwicht. In de tempel voerden de priesters regelmatig riten uit om de goden te eren en te bedanken voor hun nietaf latende zorg voor de mensen en er ontwikkelde zich een schat aan heilige wijsheid om ervoor te zorgen dat zulke riten op correcte en doeltreffende wijze werden uitgevoerd.

Gewone Egyptenaren eerden hun favoriete goden met huisaltaren en riepen hun beschermende krachten af met magische rituelen en de amuletten die ze droegen. Het merendeel van de mensen aanbad de goden ook rechtstreeks in jaarlijkse feesten, wanneer de heilige beelden van de godheden in grote, publieke processie van tempel naar tempel werden gedragen.

Het is voor moderne waarnemers van het Oude Egypte vaak moeilijk om godsdienst te scheiden van magie. Dat is niet vreemd, want voor de Egyptenaren zelf bestond dat onderscheid bijna niet. Ze geloofden dat het mogelijk was de wereld om hen heen te veranderen door de onzichtbare krachten van goden en godinnen te sturen, en vaak verschilde de rol van een magiër weinig van die van een priester of een arts. De door de staat georganiseerde tempelgodsdienst gebruikte dagelijks magische riten. Teksten met bezwering droegen namen als "Het boek om Sekhmet te kalmeren", "Bezwering om het boze oog af te weren" en "Het boek voor het gevangennemen van de vijand". Onder het opzeggen van deze mysterieuze teksten vernietigde de magiër vaak wassen of kleien beelden van een of andere persoon die de heilige orde zou bedreigen, zoals staatsvijanden of tegenstanders van de zonnegod. De combinatie van het gesproken woord en de opvoering van een rite zou de veiligheid van het koninkrijk verzekeren op het evenwicht in het universum herstellen.

Zulke riten konden ook op kleine schaal in praktijk worden gebracht ten behoeve van een enkele persoon, en magie werd door de vele gewone Egyptenaren die geen toegang hadden tot het binnenste van de tempel vaak toegepast in de huiselijke omgeving. Men vereerde de goden en de geesten van de voorouders bij huisaltaren, en op bepaalde momenten in het leven werden specifieke bezwering toegepast. Het werd van bijzonder belang geacht dat de geboorte van een kind gepaard ging met de juiste magische procedures. Een zwangere vrouw zou een beroep doen op de godheden van de magie, zoals Bes, Taweret en Hathor, om haar kind te beschermen tegen kwade geesten en de bevalling te vergemakkelijken, één bezwering voor een voorspoedige bevalling smeekt Hathor om "de zoete noorderwind te sturen". De populaire dwerggod Bes wordt vaak afgebeeld terwijl hij danst en instrumenten bespeelt in zijn rol van beschermer van vrouwen bij de bevalling, muziek en luidruchtig plezier zouden kwaadwillige geesten verjagen.

Op de rol van de goddelijke moeder, Isis, bij de bescherming van haar zoon Horus werd gezinspeeld in bezwering die waren ontwikkeld om Egyptische kinderen te beschermen tegen beten van slangen en schorpioenen, brandwonden en ander onheil. Praktische geneeskundige behandelingen waren vaak tegelijk voorgeschreven met magische spreuken en amuletten die, naar men geloofde, beschermden tegen ziekten.

Waarzegger was een ander aspect van de Egyptische magie. Zo behelsde een ritueel om de God Amun aan te roepen, bijvoorbeeld, het bedekken van een kom water met een dun laagje olie, waarin beelden zouden verschijnen aan het medium. Egyptenaren geloofden ook dat men contact kon opnemen met de doden door middel van brieven die bij hun tomben werden gelegd en waarin de hulp van de overlevende werd ingeroepen en hun werd gevraagd als tussenpersoon op te treden tussen hun nog levende familieleden en de goden.

De beschaving van het oude Egypte was grotendeels het product van zijn ligging, met name zijn Rivier, de Nijl. De Egyptenaren noemden hun land Kemet, \"Zwart Land\", hetgeen verwijst naar de vruchtbare strook aan de oevers van de rivier, begrensd door Deshret, \"Rood Land\", de uitgestrekte, dorre woestijn.. de overheersende kleuren van de Egyptische wereld blauwe luchten, gouden zon, rode woestijn, groene rivieroevers, zwarte Nijl vol slib zijn de voornaamste tinten in de Egyptische kunst, die ook de lagen van rivier, veld, woestijn en lucht weerspiegelt. Deze wereld bestond in een toestand van evenwicht, van eindelijk uitgebalanceerde tegendelen: Kemet en Deshret, dag en nacht, leven en dood, orde en chaos.