Uit de geschiedenis gewist

Geschiedenis schrijven en voor altijd herinnerd worden.
 Het is een schrale troost als men zijn laatste adem uitblaast.
Maar ook een herinnering heeft het eeuwige leven niet.
Zeker niet als anderen erop uit zijn om deze te besmetten of erger nog: helemaal uit te wissen en het zo doen lijken alsof de ander nooit geleefd heeft. Het kan wel eens de wreedste wraak zijn: damnatio memoriae.

Damnatio memoriae: een Latijnse term die letterlijk zoiets betekent als ‘het vervloeken van de nagedachtenis’. De Romeinen gebruikten de methode regelmatig, maar waren niet de bedenkers ervan. Het uitwissen van personen en gebeurtenissen was reeds in het oude Egypte en mogelijk zelfs ver daarvoor heel gebruikelijk.

Achnaton en zijn familie aanbidden Aten.

Achnaton
Zo zijn er heel wat Egyptische beelden van goden en leden van het koningshuis die zwaar beschadigd zijn. Vaak gaat het dan met name om flinke beschadigingen in het gezicht: de ultieme manier om een beeld onherkenbaar te maken en de afgebeelde persoon voor altijd uit de herinnering te laten verdwijnen.
 
Farao Achnaton (de vader van Toetanchamon) ging daarin heel ver. Hij wilde dat niemand meer de god Amon-Re zou aanbidden en dat mensen enkel nog de god Aten zouden vereren.
Om dat te bewerkstelligen liet hij de beeltenis van Amon-Re van de tempels afhalen en ook teksten die op het bestaan van meerdere goden of Amon-Re wezen, werden verwijderd

‘Egyptische schoonheid had wrat op voorhoofd’

Koningin Tiye was de grootmoeder van Toetanchamon en is de boeken ingegaan als een ongelooflijke schoonheid.
 
Wetenschappers hebben nu echter toch een klein ‘schoonheidsfoutje’ ontdekt: een weinig aantrekkelijke wrat op het voorhoofd van de koningin.

Vorig jaar werd de mummie KV35EL officieel geïdentificeerd als zijnde koningin Tiye.
 Ze was de dochter van Yuya en Thuya, getrouwd met Amenhotep III en moeder van Achnaton, de vader van Toetanchamon.

Krullen
De mummie is een opvallende verschijning met krullend, rood haar tot op de schouders. Ook beelden uit de tijd van Tiye wijzen erop dat ze een mooie vrouw moet zijn geweest. Haar man beschreef haar ooit als “De vrouw (…) die het paleis vult met haar schoonheid.”

Platte wrat
Maar onderzoeker Mercedes González ontdekte iets opvallends toen ze de mummie in het museum van Caïro bestudeerde. Ze ontdekte een stukje ‘extra huid’ op het voorhoofd. Dat wijst erop dat hier ooit een platte wrat zat.
 De wrat is waarschijnlijk het gevolg van HPV (Humaan Papilloma Virus).
 
De wratten verschijnen vaak op het gezicht, in de nek of op de handen. Ze kunnen geen kwaad. De ontdekking van de wrat is bijzonder: nog nooit is zoiets op het gezicht van een oude Egyptische mummie aangetroffen.

Andere wetenschappers zijn iets voorzichtiger en benadrukken dat wat op een wrat lijkt ook iets anders zou kunnen zijn. Een goedaardige tumor bijvoorbeeld. Een nader onderzoek moet meer duidelijkheid verschaffen.

Egyptische blogger schrijft boek over revolutie 2.0

�
Een vrouw demonstreert voor de vrijlating van Wael GhonimFlickr / Creative Commons / Steve Rhodes by-nc-nd 2.0

Het was de naam van de revolutie, en wordt nu ook de titel van zijn boek.
 
Het Egyptische gezicht van de revolutie heeft een deal gesloten om een boek te schrijven:
 revolutie 2.0.

Egyptenaar Wael Ghonim werd het gezicht van de Egyptische revolutie, toen hij -een regionale Google-manager- een Facebookpagina oprichtte in nagedachtenis van een Egyptische blogger: Khaled Shaïd. Die was onder verdachte omstandigheden omgekomen nadat hij door de politie was opgepakt.

Die ene Facebookpagina wordt gezien als de basis voor de jongeren die massaal de straat op gingen om te demonstreren tegen het regime. Ghonim werd vervolgens zelf ook opgepakt, maar kwam later weer vrij.

Inside story

Ghonim zegt dat het publiek in het boek de "inside story" van de revolutie kan lezen. Revolution 2.0 komt uit op 25 januari 2012, als de start van de revolutie precies één jaar oud is.
 Hij is trouwens op het moment niet meer werkzaam bij Google, maar is een organisatie aan het opzetten om armoede te bestrijden en onderwijs te bevorderen.

Overigens is het soms nog onrustig in Egypte. Bij geweld tussen christenen en moslims kwamen twaalf mensen om, raakten tientallen gewond en brandde een kerk af.
 Er blijft ook onvrede over de interim-regering die inmiddels in Egypte zetelt. In september zijn er verkiezingen in het land.

'Maagdelijkheidstesten' bij Egyptische vrouwen

Salwa Hosseini, de kapster die een maagdelijkheidstest ondergingYouTube/ScareMedia

Een Egyptische oud-generaal heeft toegegeven dat bij zeker achttien vrouwelijke demonstranten zogeheten 'maagdelijkheidtests' zijn gedaan.
Die vrouwen zijn na hun arrestatie begin maart in elkaar geslagen, geëlektrocuteerd, hardhandig gefouilleerd, naakt gefotografeerd door soldaten en gedwongen om de maagdelijkheidstesten te ondergaan.

De vrouwen werden na hun arrestatie naar een militaire gevangenis in Heikstep, nabij Caïro, gebracht, waar zij door een man in een witte jas werden onderzocht. De soldaten bleven achter hun bed staan. Als uit de tests bleek dat de vrouwen geen maagd waren, dan waren het hoeren, zo redeneerden ze.
Volgens de oud-generaal voerden de militaire autoriteiten de tests uit om "aan te tonen dat de vrouwen nog maagd zijn". Als de vrouwen hen later van seksueel misbruik of verkrachting zouden beschuldigen, hadden zij bewijs dat de vrouwen nog maagd waren.
 "Maar niemand van hen was maagd", zegt de oud-generaal.

Het is voor het eerst dat het leger, dat na de val van president Hosni Mubarak in het land de macht heeft, het bericht van Amnesty International bevestigt.
 De mensenrechtenorganisatie liet weten dat er op 9 maart een grote, bloederige demonstratie was op het Tahrirplein in Caïro. 149 demonstranten werden toen opgepakt en naar het Egyptisch Museum in de hoofdstad gebracht
. Daar werden zij geëlektrocuteerd, hardhandig gefouilleerd en in elkaar geslagen.

Waardigheid

Zo ook de 20-jarige kapster Salwa Hosseini. Hosseini vertelt in een interview met de Amerikaanse tv-zender CNN dat de militaire autoriteiten "hen een lesje wilden leren. Zij wilden ons het gevoel geven dat wij geen waardigheid hebben."

Dat suggereert de oud-generaal ook, door te zeggen dat het geen nette vrouwen waren.
"Op het Tahrirplein sliepen de vrouwen samen met de mannelijke demonstranten in tentenkampen. Daar vonden wij molotovcocktails en drugs", zegt hij.

Door: Michelle

Egypte na de revolutie

Nationaal Archief en bibliotheek Egypte gaat revolutie documenteren

Redactie InformatieProfessional

Vrijwilligers verzamelen materiaal uit verschillende bronnen.

De National Library and Archives van Egypte, Dar el-Kotob, gaat de revolutie die in januari plaatsvond vastleggen. De organisatie werkt samen met vrijwilligers (onder meer historici, politicologen en ict-deskundigen) die materiaal uit verschillende bronnen verzamelen.
 
Het gaat om materiaal uit kranten, audiovisuele media, internet en pamfletten.
 Dat schrijft de Egyptische nieuwssite Ahram.

Het is de bedoeling dat historici en andere onderzoekers het materiaal later kunnen gebruiken om hun eigen versie van de revolutie te (re)construeren. Dat zegt Khaled Fahmy, het hoofd van het vrijwilligersteam, in Ahram.

Het doel is zoveel mogelijk materiaal te verzamelen zonder te kijken naar het waarheidsgehalte van de inhoud van de documenten die worden bewaard. Over de authenticiteit mogen anderen zich later uitspreken, aldus Fahmy.

Al het verzamelde materiaal zal via een website toegankelijk worden gemaakt.
De vrijwilligers die zich met het project bezighouden, gebruiken niet het archiveringssysteem van Dar el-Kotob omdat ze dat te ouderwets vinden.
Ze verdiepen zich in nieuwe, webgebaseerde archiverings- en ontsluitingsmethoden.

Eerste beelden uit geheime kamer van piramide

Wetenschappers hebben de eerste foto’s die een robot van de geheime kamer van de Piramide van Cheops heeft gemaakt, vrijgegeven.

De piramide van Cheops telt drie kamers. Een koningskamer met enkele luchtschachten, een koninginnenkamer en een galerij. Opvallend genoeg zijn er nog twee tunnels die vanuit de koninginnenkamer vertrekken.
De tunnels zijn twintig bij twintig centimeter en leiden naar stenen deuren, waarachter de tunnel weer verder loopt naar buiten.

Robot
Om te achterhalen waar de tunnels naartoe leiden hebben wetenschappers een robot gebouwd. Deze is onlangs in één tunnel gekropen en heeft foto’s gemaakt van wat zich achter de eerste deur bevindt. Het blijkt een kamertje te zijn.
Een kamer waar niemand de afgelopen 4500 jaar is geweest. De eerste kiekjes zijn nu vrijgegeven.

De hiëroglyfen op de grond van de kamer. Foto: Djedi Team.

Foto
Op de foto’s zijn stukken steen met hiëroglyfen te zien. De tekens zijn geschreven met rood. Ook zijn er lijnen getekend. Mogelijk zijn deze door metselaars aangebracht.
 “Als deze hiëroglyfen kunnen worden ontcijferd kunnen ze de egyptologen helpen om uit te zoeken waarom deze mysterieuze tunnels gebouwd zijn,” merkt onderzoeker Rob Richardson op.

Betekenis
Maar wat zouden de hiëroglyfen kunnen betekenen? “Met rood geverfde nummers en graffiti zijn heel normaal rondom Giza,” weet expert Peter Der Manuelian.
 “Het zijn vaak aantekeningen van metselaars of arbeiders en staan voor nummers, data of zelfs de namen van de gangen.”

Een compositiefoto van de vloer van de geheime kamer. Foto: Djedi Team.

Belangrijke deur
De robot kan om hoeken kijken en was dus ook in staat om de achterkant van de deur waardoor hij keek te bestuderen. Deze is mooi gepolijst en moet dus belangrijk zijn geweest.
“Het ziet er niet uit als een ruw stuk steen dat gebruikt werd om puin uit de tunnels te weren,” merkt onderzoeker Shaun Whitehead op.

Aan de voorkant van de deur zitten metalen pinnen die aan de achterkant in mooie rondingen eindigen. Dat wijst erop dat de pinnen vooral een decoratieve functie hadden.

Een compositiefoto van de achterkant van de deur. De pinnen zijn hier mooi gebogen. Foto: Djedi Team.

Symbolisch?
Andere experts denken dat de tunnels meer een symbolische waarde hebben.
“De tunnels van de koninginnenkamer zijn noord-zuid en niet oost-west georiënteerd, dus ik verwacht dat hun functie symbolisch is en te maken heeft met de sterren en niet met de zon,” vertelt egyptoloog Kate Spence. Mogelijk waren de tunnels bedoeld om de geest van Cheops op te laten stijgen en de reis naar het hiernamaals te laten maken.
De koninginnenkamer heeft namelijk nooit het lichaam van een koningin bevat: de vrouwen van Cheops liggen begraven in drie andere piramides.

Zahi Hawass overziet het hele project in de piramide en is optimistisch dat er nog grote geheimen zullen worden blootgelegd. Mogelijk zelfs een tweede geheime kamer. “De koningskamer kan een neppe kamer zijn geweest, want de oude Egyptenaren vonden het heel belangrijk dat de grafkamer werd verstopt.

Er is een legende die vertelt hoe magiër Djedi Cheops ontmoet. Cheops was op zoek naar de god Thoth zodat hij het geheim van het verbergen van zijn piramide kon achterhalen.
Gebaseerd op die legende zou je zeggen dat er iets verborgen zit in de piramide.”

Bovenstaande foto is gemaakt door Berthold Werner (via Wikimedia Commons).

Niet alle vruchten van de Egyptische revolutie smaken even zoet.
Het besluit om de filmcensuur aan te scherpen valt nog wel mee en wekt vooral de lachlust.
Maar ook de graven van soefi-heiligen worden vernield.
Salafi's misbruiken de lente om een beeldenstorm te ontketenen.

Echt bitter smaakt een andere vrucht. Als het aan de radicale salafimoslims ligt zullen niet alleen zoenen tussen verliefde of zondigende mensen voortaan taboe zijn.
 Ook aan het kussen van de graven van heiligen zal een einde moeten komen.
Desnoods door die graven te verwoesten.
En met dat laatste zijn Egyptische salafi's alvast maar begonnen, met name na de revolutie, profiterend van de afwezigheid van een effectieve politie.

Terwijl de wereld zich blijft verbazen over de omwentelingen in de Arabische wereld benutten salafimoslims die 'lente' om een soort beeldenstorm te ontketenen, tot verdriet van andersdenkende geloofsgenoten, en dan vooral de mystieke soefi's.
Het woord beeldenstorm is niet helemaal op zijn plaats. Het afbeelden van mensen is in de islam omstreden, een beeldencultuur zoals in katholieke kerken bestaan er in de godsdienst van Mohammed niet.

De salafistische woede richt zich wel op graven van heiligen. Over de vraag of er heiligen zijn en zo ja, aan welke criteria die moeten voldoen, bestaat geen eenstemmigheid.
 Er is geen islamitisch Vaticaan dat daarover het laatste woord heeft.
Gelovigen bepalen zelf wie heilig is. Bij het graf van een heilige kunnen zich emotionele taferelen afspelen. Bezoekers kunnen de sarcofaag van de heilige via vitrines zien, ze klampen zich vast aan spijlen, doen wensen, offeren geld of murmelen religieuze formules, al dan niet snakkend naar een wonder, zoals een onmogelijke genezing.

Het verschijnsel beperkt zich niet tot Egypte. In de Syrische hoofdstad Damascus bevindt zich, in de beroemde Umayyamoskee, het graf van Johannes de Doper.
Althans, mensen zijn ervan overtuigd dat in de tombe zich echt de overblijfselen van de tijdgenoot van Jezus bevinden. Niet christenen maar moslims verdringen zich rondom de kubusvormige omheining.

Vol spektakel zijn de zogeheten moelids, de verjaardagsfeesten van de heiligen.
 Er is ook een moelid voor de profeet Mohammed, maar de feesten voor de plaatselijke heilige trekken meer belangstelling. Ze behoren tot wat in vaktermen de volksislam heet, in tegenstelling tot de officiële islam van de schriftgeleerden.
 De moelid van de heilige Hoessein, kleinzoon van de profeet, duurt een volle week.
Volgens de overlevering ligt zijn hoofd begraven in de naar hem genoemde moskee in het oude centrum van Caïro, hoewel er in de moslimwereld ook andere steden beweren dat dat hoofd bij hun bewaard is gebleven.

De deelnemers zetten op straat tenten op waar ze tot het ochtendgloren dansen op een muziek met een uniek ritme. Het is ook een huwelijksmarkt, mannen dansen, ongetrouwde vrouwen en weduwen zitten er in een kring omheen.
 Voor soefi's is dit alles een belangrijk onderdeel van hun geloofsbeleving, salafi's vinden het achterlijk bijgeloof en zelfs pure afgoderij, daterend uit de tijd van voor de islam, in islamitisch spraakgebruik de tijd van de 'onwetendheid.'

Salafistische schriftgeleerden leggen op internet uit welke bezwaren ze hebben tegen deze evenementen van de soefi's. Volgens hen blijkt uit overgeleverde uitspraken van de profeet dat hij tegen verjaardagen was.
Het geeft daarom geen pas om de verjaardag van de profeet, laat staan die van heiligen, toch luister bij te zetten. Heel erg is dit overigens nog niet, deze vieringen vallen onder het verbod op bid'a, het toevoegen van nieuwe elementen aan de godsdienst, wat volgens de salafi's verboden is maar niet altijd een doodzonde.
 Zolang mensen zich beperken tot gebeden aan God vóór een heilige, niet tót hem, is de ramp te overzien. Spreek de dwalende soefi's vermanend toe, dat is genoeg.

Anders wordt het wanneer mensen in hun gebed de hulp van de heilige inroepen, diens bemiddeling bij God, bijvoorbeeld voor de genezing van een zieke.
 In dat geval verheffen ze de heilige tot een soort ondergod.
Volgens de salafi's valt dat onder de veel zwaardere categorie van koefr: ongeloof, bestraft met het hellevuur.

De schriftgeleerden hebben nog een ander, principieel bezwaar tegen de soefi's. Ze verwijten hen dat ze God en de schepping als een eenheid beschouwen, waardoor niet alleen de heilige een soort god wordt, maar de gewone mens ook.

Soefi's verweren zich op internet tegen de beschuldigingen. Ze verwijzen daarbij naar uitspraken van de dertiende-eeuwse schriftgeleerde Ibn Taymiyya, nota bene de grote inspiatiebron van de salafi's. Hij zou aan heiligen een soort goddelijke helderziendheid hebben toegeschreven.

Het is onduidelijk hoeveel heiligengraven de Egyptische salafi's al hebben verwoest. Het moeten er heel wat zijn, begin vorige maand bijvoorbeeld sloopten ze in de stad Qaljoeb, ten noorden van Caïro, er op een dag maar liefst zes.
Ze raken met hun vernielzucht de soefi's rechtstreeks in het hart, het is vergelijkbaar met de vernieling van kerken, een praktijk die in Egypte ook voorkomt en veel westerse aandacht krijgt. Minder westerse aandacht is er voor verwoeste graven van soefi-heiligen.
 Toch vormen beide verschijnselen twee kanten van dezelfde medaille: godsdienstfanatisme, in het ene geval van moslims tegen christenen en in het andere binnen de moslimgemeenschap zelf.

De vernielzucht richt zich niet tegen faraonische oudheden en de kans dat dat in de toekomst wel zal gebeuren lijkt klein. Vanuit het gezichtspunt van salafi's bestaat er geen reden toe. Salafi's hebben het gemunt op broedplaatsen van polytheïsme.
Weliswaar was de faraonische godsdienst zeer polytheïstisch, maar er is niemand in Egypte die de oude goden nog vereert, het is echt verleden tijd. Faraonische godenbeelden hoeven daarom niet vernietigd te worden.
 Een Egyptische herhaling van het drama in Afghanistan, waar het Taliban-bewind in 2001 de beroemde Boeddhabeelden in Bamyan vernielde, ligt daarom weinig voor de hand.
Wat wel gebeurt is dat scherpslijpers in kleine dorpsmoskeetjes oude faraonische offerblokken vernielen. In de ogen van salafisten vormen ze een rituele verontreiniging van de godshuisjes.

Wahabisme

De mode om heiligengraven te vernielen lijkt te zijn overgewaaid uit Saoedi-Arabië. Egyptische gastarbeiders maakten in Saoedi-Arabië kennis met een harde vorm van islam, het wahabisme.

Het wahabisme geniet in Saoedi-Arabië de status van staatsgodsdienst. Wahabitische geestelijken sloten al in de achttiende eeuw een bongenootschap met het Saoedische koningshuis.
In de jaren twintig van de vorige eeuw stonden beide aan de wieg van het moderne Saoedi-Arabië.
 De wahabieten vernielden toen op grote schaal heilige graven.
 Tegenstanders van de wahabieten vrezen dat ook het graf van de profeet Mohammed, in de stad Medina, uiteindelijk niet veilig zal blijken te zijn voor de wahabieten.

Ze beschuldigen de Saoedische autoriteiten ervan dat die de afgelopen twintig jaar in Mekka tal van huizen hebben vernietigd, waar tijdgenoten van de profeet zouden hebben gewoond, om te voorkomen dat die het voorwerp van verering zouden worden.