Magie uit het oude Egypte herleeft in Leiden

LEIDEN - De tovenarij uit het oude Egypte komt weer tot leven in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.
Het museum opent zaterdag de tentoonstelling Egyptische Magie, met driehonderd objecten uit de tijd van de farao's.
Manshoge beelden, bezwerende formules op papyrus, tovergerei en amuletten laten zien hoe magie onlosmakelijk verbonden was met het leven van alledag.

De 2600 jaar oude Egyptische mummie van priester Anchhor in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. ANP

Voor de expositie kreeg het museum objecten te leen uit het Louvre in Parijs en het British Museum in Londen.
Het Britse museum heeft zelfs een deel uitgeleend van het grootste toverboek uit het oude Egypte, dat voor het eerst in 180 jaar weer als één geheel te bewonderen is.

Het 5 meter lange boek was ooit eigendom van de Zweedse consul in Egypte, die het eeuwenoude werk doormidden knipte
. In 1828 verkocht hij de linkerhelft aan het Rijksmuseum van Oudheden en in 1857 belandde de rechterhelft in Londen. (ANP)

Beeld van Toetanchamons grootvader gevonden

GESCHIEDENIS5 november 2010 Caroline Hoek

Archeologen hebben in Egypte de bovenste helft van een beeld van farao Amenhotep III gevonden. Het beeld laat zien hoe de farao – waarvan men aanneemt dat het de opa van Toetanchamon is – naast de god Re-Horakthy zit.
 Het is niet ongewoon dat beelden van Amenhotep III opduiken: de laatste tijd stuiten archeologen op het ene na het andere stenen eerbetoon.

Het standbeeld van de farao werd gevonden in diens tempel. Het gebouw werd in de negentiende eeuw verwoest, maar was hoogstwaarschijnlijk de grootste tempel die ooit werd gebouwd. De tempel had vroeger twee ingangen.
Eentje aan de oostkant – deze wordt bewaakt door twee enorme standbeelden van de farao (bekend als de kolossen van Memnon) – en eentje aan de noordelijke kant. Dichtbij die tweede ingang is het nieuwe granieten beeld aangetroffen.

Nog veel meer
Er worden de laatste tijd veel beelden van Amenhotep III gevonden. In februari bijvoorbeeld nog een gigantisch granieten hoofd.
En nog niet zolang geleden een beeltenis van Amenhotep III die naast de god Amon op een troon zit.

Sekhmet
Dat laatste is zeker niet uniek: er zijn talloze beelden bekend van Amenhotep III en een god. Vooral de godin Sekhmet duikt regelmatig op. “Er zijn meer dan 80 beelden van de godin Sekhmet gevonden tijdens opgravingen in de tempel,” vertelt archeoloog Zahi Hawass.
 Sekhmet was de godin van de oorlog, vergelding en ziekte, maar genas ook mensen.

Dat verklaart mogelijk waarom er zoveel beelden van haar zijn opgericht; Amenhotep bracht zijn laatste jaren op een ziekbed door. Mogelijk hoopte hij dat Sekhmet hem zou genezen.

Akkers
Het is aannemelijk dat in de nabije toekomst nog veel meer beelden van Amenhotep III worden gevonden. De archeologen vermoeden dat zich nog veel beelden in de akkers rondom de tempel bevinden. De Egyptische autoriteiten zijn van plan om dat land aan te kopen en verder te laten onderzoeken.

Amenhotep III regeerde van 1390 tot 1352 voor Christus over Egypte.
In die 38 jaar tijd was Egypte op het hoogtepunt qua welvaart en culturele ontwikkeling.

Re-Horakthy was een samensmelting van de god Re en een valk. Dat verklaart waarom de god met het hoofd van een valk wordt afgebeeld. Foto: Supreme Council of Antiquities

Lezing: Egyptische magie, op zoek naar het toverboek van Thot

Dr. Maarten Raven, RMO-conservator collectie Egypte, vertelt in deze lezing over de principes van magie, een van de belangrijkste onderdelen van de godsdienst van de oude Egyptenaren. De lezing wordt gegeven in het kader van de tentooonstelling 'Egyptische Magie' (16 oktober 2010 - 13 maart 2011).

Communicatiemiddel tussen mensen, goden en doden

Anders dan nu, golden de principes van de oud-Egyptische magie niet als een vorm van achterlijk bijgeloof, maar als één van de centrale elementen van de godsdienst. Magie was het communicatiemiddel tussen mensen, goden en doden.
 Het werd beschouwd als een bijzonder geschenk aan de mensheid, om sterker te staan in de strijd om het bestaan. Magie werd bedreven door de knapste koppen van de oudheid. Hun ontdekkingen hebben de basis gevormd voor onze natuurwetenschappen.
Daarnaast heeft de zoektocht naar occulte kennis ook andere culturen en allerlei latere godsdienstige bewegingen geïnspireerd.

Vriendenvereniging RoMeO

Elke tweede dinsdag van de maand organiseert RoMeO, de vriendenvereniging van het museum, een avondlezing. 

aanvang: 20.00 uur, zaal open 19.30 uur
locatie: Tempelzaal of filmzaal Rijksmuseum van Oudheden
kosten: €5,00; RoMeO-leden gratis

Toetanchamons geheimen staan online

Howard Carter bracht vele jaren in Egypte door en beschreef duizenden voorwerpen en gebeurtenissen die leidden tot of voortvloeiden uit de vondst van de tombe van Toetanchamon. Dankzij een Engelse archeoloog kunnen we de dagboeken van Carter nu allemaal raadplegen: ze staan online!

In 1922 vindt Carter de tombe van Toetanchamon.
Het is een historische ontdekking.
 In tegenstelling tot andere koninklijke Egyptische graven is deze tombe nog geheel intact en niet door schatzoekers leeggeroofd.
 In het graf lagen zoveel schatten dat Carter er tien jaar over deed om deze allemaal te beschrijven. De foto’s, aantekeningen en dagboeken die die studie opleverden, worden tot op de dag van vandaag gekoesterd en liggen opgeslagen in het Griffith Institute.

Vragen
Hoewel wetenschappers, maar ook amateurarcheologen veel over de vondst van Toetanchamon weten, zijn er ook nog veel vragen.
 Carter stierf zeven jaar nadat de opgraving eindigde.
Hij had geen tijd gehad om zijn werk te publiceren en uit onderzoek blijkt dat hij er zelfs niet aan toegekomen is om alle 5398 objecten in het graf van Toetanchamon gedegen te bestuderen.

Onduidelijk
In het graf lag van alles: wapens, muziekinstrumenten, strijdwagens, kleding en cosmetica.
Sommige objecten waren gemakkelijk te identificeren, maar van anderen is nog steeds onduidelijk wat het precies voor moet stellen of waar het voor gebruikt kon worden.

Terugdeinzen


Archeologen willen natuurlijk niets liever dan afrekenen met al die vraagtekens. En ze realiseren zich heel goed dat ze dat niet alleen kunnen.
 Daarom roepen ze de hulp in van amateurs, experts en leken.

“Ik zeg vaak dat de echte vloek van Toetanchamon is dat Egyptologen terugdeinzen voor het werk,” vertelt expert Marianne Eaton-Krauss. “Deze stukken (uit het graf van Toetanchamon, red.) zijn prachtig gemaakt.
 Het is veel werk om ze te bestuderen.
 En je moet zowel verstand hebben van symboliek als van technologie.”

Bestuderen
Om er zeker van te zijn dat Carters vondst gedegen bestudeerd wordt, besloten de archeologen alle aantekeningen, foto’s en dagboeken van Carter online te zetten.
 Iedereen die geïnteresseerd is, kan er nu bij. Er is dus geen excuus meer om Carters levenswerk links te laten liggen.

Dagboek
Zo’n 98 procent van alle aantekeningen van Carter is nu online te vinden.
De overige 2 procent verschijnt de komende drie maanden. Het mooiste deel van dit digitale archief is ongetwijfeld het dagboek van Carter.
 Hierin beschrijft hij op nuchtere wijze hoe het er tijdens de opgravingen aan toe gaat. Boven elke dag is te lezen waar hij zich bevindt en hoe hij daar gekomen is (veelal met behulp van twee ezels).

Unieke informatie


Het digitaliseren van dit enorme archief is een monnikenwerk geweest dat in 1993 startte en nu – zo’n zeventien jaar later – bijna af is.
Nu kunnen de vragen wellicht eindelijk met een beetje hulp van anderen beantwoord worden. Want de aantekeningen van Carter bevatten informatie die nergens anders te vinden is.
 Zo beschreef de archeoloog nauwkeurig waar alle objecten in het graf lagen. De volgorde van deze voorwerpen was namelijk heel anders dan de volgorde die we nu in het museum zien.

Foto’s
Ook de foto’s zijn van onschatbare waarde. Zo is op de foto’s van Carter een prachtige leren sandaal te zien. Deze is versierd met bladgoud en gekleurde kralen.
 Maar wanneer we deze sandaal nu in het museum opzoeken, blijkt dat deze is vergaan tot een zwart hoopje.

Geheimen
Archeologen hebben er alle vertrouwen in dat dit online archief voor antwoorden gaat zorgen. Dus: mocht u zichzelf deze zomervakantie vervelen dan weet u wat u te doen staat: de geheimen van Toetanchamon ontrafelen.

Voor de overzichtspagina met daarop links naar foto’s, aantekeningen, belangrijke bronnen en Carters dagboeken klikt u hier.

Voor de pagina met enkel foto’s kunt u hier terecht.

Legende wordt werkelijkheid: muren van de sfinxen ontdekt

Archeologen hebben in Egypte een lange muur gevonden.
De muur bevindt zich nabij het Giza-plateau waarop niet alleen de tempel van farao Chefren, maar ook de wereldberoemde sfinxen staan.
 De muur bestaat uit twee delen en is opgebouwd uit stenen van klei. Het immense bouwwerk zou gedurende de regering van Thoetmosis IV (1400-1390 voor Christus) zijn verrezen.

De ontdekte wal heeft twee delen. Het eerste deel loopt aan de oostelijke kant van Chefrens tempel van noord naar zuid en is ongeveer 86 meter lang en 75 centimeter dik.
Het tweede deel is 46 meter lang en loopt van oost naar west. De twee muren komen samen op de zuidoostelijke hoek van het gebied.

Legende
Archeoloog Zahi Hawass vermoedt dat de muur onderdeel uitmaakt van een veel grotere muur die zich ten noorden van de sfinxen bevindt. Deze muur werd door farao Thoetmosis IV opgericht om de sfinxen tegen wind te beschermen.
 Het idee voor de muur ontstond volgens de legende na een droom waarin de sfinx Thoetmosis IV vroeg om het zand van zijn lichaam te halen, omdat het hem verstikte.
Wanneer Thoetmosis IV dat zou doen, zou hij volgens de sfinx farao van Egypte worden. Thoetmosis IV gehoorzaamde.

Groter
Archeologen dachten altijd dat de muur enkel aan de noordelijke kant van de sfinxen was opgetrokken. Daar werd eerder al een muur van drie meter hoog en twaalf meter lang gevonden. Maar uit deze vondst blijkt dat het complex veel groter was en de sfinxen ook vanuit het oosten en zuiden beschermd werden.

Naast de twee muren vonden de archeologen ook nog een derde stukje muur.
Dit zou een restant zijn van het dorpje dat aan de voet van Chefrens tempel ontstond.
 Hier woonden de priesters die Chefren na diens dood vereerden en de herinnering aan hem levend hielden.

Foto: Supreme Council of Antiquities

Foto's: Supreme Council of Antiquities

AMSTERDAM (ANP) - Het Allard Pierson Museum in Amsterdam staat vanaf 17 september in het teken van Alexander de Grote.
 Het museum maakte donderdag bekend dat de tentoonstelling Alexanders Erfenis - Grieken in Egypte tot 20 maart volgend jaar te zien is.

Alexander de Grote (356-323 v.Chr.) is een van de grootste veroveraars uit de wereldgeschiedenis.
 De expositie laat zien wat hij in Egypte teweeg heeft gebracht.
Hij bracht door zijn veroveringen elementen uit de westerse cultuur naar het oosten en omgekeerd.
De expositie toont originele voorwerpen uit de periode na de dood van de heerser. Het grootste deel is afkomstig uit de collectie van het Amsterdamse museum, maar er zijn ook bruiklenen uit het Akademisches Kunstmuseum in Bonn en het Geldmuseum in Utrecht te zien.
Tegelijkertijd met de expositie in het Allard Pierson Museum is in de Hermitage Amsterdam de tentoonstelling De onsterfelijke Alexander de Grote - De mythe, de werkelijkheid, zijn reis, zijn erfenis.

BOULDER (ANP) - Mozes heeft de Rode Zee wellicht niet gescheiden, maar een sterke oostenwind kan het water hebben teruggedreven zoals de Bijbel en de Koran beschrijven.
 Dat blijkt uit computersimulaties van het Amerikaanse National Center for Atmospheric Research NCAR en de Universiteit van Colorado in Boulder.
De studie bekeek hoe wind het water beïnvloedt.

,,De simulaties komen vrij nauwkeurig overeen met de beschrijving in bijbelboek Exodus'', zei coördinator Carl Drews van NCAR dinsdag. ,,Het scheiden van zeeën kan worden verklaard door vloeistofdynamiek. De wind beweegt het water zodanig dat er een veilige passage ontstaat tussen de twee delen.''

Religieuze teksten beschrijven hoe Mozes de zee in tweeën deelde, zodat het volk van Israël veilig uit Egypte kon vluchten.
De drieduizend achtervolgende soldaten van de Egyptische Farao verdronken.

Egyptische leeuwen aan de pil

BIOLOGIE:Auteur: Caroline Hoek

De leeuwen in de dierentuin van de Egyptische hoofdstad Caïro zijn door toedoen van dierenartsen aan de pil gegaan. De dieren hebben zich de laatste jaren flink voortgeplant; inmiddels zitten er maar liefst 53 exemplaren in de hokken.
En zelfs de dierentuin moet bekennen dat dat teveel is.
En dus worden de dieren met behulp van medicijnen afgeremd.

Doordat er zoveel leeuwen zijn, kunnen de vrouwtjes en mannetjes niet langer apart worden gezet en dat vergroot het probleem natuurlijk alleen maar.
 De dierenartsen grijpen dan ook naar een laatste redmiddel: de pil.

Nu is er geen pil voor leeuwen en dus zit er maar één ding op: de dames gaan aan de pil die eigenlijk voor mensen bedoeld is.
 Elke vijftien dagen krijgen de vrouwtjes twee pillen. Dat zou ervoor moeten zorgen dat het aantal geboortes flink afneemt.

Het is een controversiële methode in een toch al controversiële dierentuin.
 Dierenactivisten klagen al jaren steen en been over de verzorging van de dieren in de dierentuin en zullen zich ongetwijfeld ook over deze laatste zet niet kunnen verheugen.

Hoe kom je in Egypte aan een ID als bahá’i?

Je bent jood, christen of moslim.
 Andere smaken zijn er niet

Janno Lanjouw en Dirk Wanrooij

 

Integratie en minderheden zijn thema’s sinds de mens zich vanuit Afrika verspreidde, maar nog altijd lijken we er maar niet aan te wennen. Freelancejournalisten Janno Lanjouw en Dirk Wanrooij reizen deze zomer over de grens tussen Europa en Azië op zoek naar minderheden en hun problemen in het digitale tijdperk.

Basma Moussa heeft geen ID en geen idee wanneer ze er één zal krijgen.
 De 52 jaar oude professor tandheelkunde aan de Universiteit van Kairo is een gerespecteerd docent, zij het met – voor Egyptische begrippen – ketterse opvattingen.

Ze is vijfde generatie baha’i, een geloof dat in de negentiende eeuw gesticht werd door profeet Bahá’u’llah in het huidige Iran.
Zijn geloofsleer benadrukt de overeenkomsten van de grote wereldreligies en aanvaardt daardoor onder meer Jezus, Mohammed en Buddha als boodschappers van God.

Schattingen van het aantal bahá’is in Egypte lopen uiteen van drie- tot vijfduizend, minuscuul vergeleken bij de twee andere grote religies in Egypte: de islam en het christendom.
Maar de religie wordt niet als dusdanig erkend door de autoriteiten.
 Dit zorgt voor allerlei praktische problemen voor de kleine geloofsgemeenschap.

"Beeldschone Nefertiti had kromme neus en rimpels"

Nefertiti, koningin in het Oude Egypte, wordt al duizenden jaren geroemd om haar schoonheid, die ook in de werelberoemde buste weerspiegeld wordt.
 Maar volgens onderzoekers nam de kunstenaar destijds een loopje met de realiteit.

De vorsers voerden een CT-scan uit op de buste, die in 1912 werd gevonden en in Berlijn te bezichtigen is.
Ze ontdekten een tweede model in de kalksteen.
Dat model toont een kromme neus en rimpels rond de ogen,"het portret van een echte vrouw".

De kunstenaar werkte dus oneffenheden weg om de "koningin van de Nijl" er beter te laten uitzien.