Normaal

Zomaar een foto uit de jeugd van mama toen ze op de Haar woonde. Ik vermoed dat het midden jaren 30 is. De zwarte kousen worden nog volop gedragen. De lage klompen met zo'n leertje over de wreef zaten wat beter dan de mannenklompen. En vaak bij een foto op De Haar is er een paard, veulen of hond in beeld. Dit moet wel een 'zinnig' ding zijn om zo los aan de hand te blijven staan voor de foto. Ik denk dat ome Sjoerd Aartsen al in beeld is met zijn vierkante boxje anders denk ik niet dat er veel foto's als deze zouden zijn.

Nog een plaatje uit de oude doos van Ton Heekelaar. Het is een foto uit de mobilisatietijd in 1939 en onze Gijs was al aardig kundig op de hoge noren.
Tante Mies was ook een sportief schaatster wist mama te vertellen. Hadden ze de beginselen van het schaatsen al een beetje onder de knie gekregen op een ondergelopen stukje weiland achter een oude keukenstoel, dan konden de jongelui uit Barchem en de Wildenborch zich uitleven op de gracht van kasteel de Wildenborch.

De Onzalige bossen staan tijdens de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw in De-Steeg en wijde omgeving als "wereldberoemd " bekend onder de naam: "De varkensbaan van Ruys".
Jaarlijks genoten tijdens de zomermaanden 10-duizenden recreanten van de relatief makke zwijnen.
Veel kinderen o.l.v. de v.v.v.gids Henk van de Brink bewaren heel goede en…..spannende herinneringen tijdens een schoolreisje aan de Onzalige bossen. De wilde-zwijnen en biggetjes in hun "pyjamajasjes" staan nog altijd in hun netvlies gegrift!
Toen de varkensbaan in 1977 werd opgeheven vroegen recreanten -jaren nadien- bij de uitspanning/pannenkoekenboerderij “Carolinahoeve”: “Waar kunnen wij de wilde-zwijnen vinden?”.

Volledigheidshalve: Directie Natuurmonumenten en jachtcombinatie hebben begin 1970 een zogenaamd “Herenakkoord“ gesloten. Dus nog eenmalig werd de jacht met zes (6) -jaar verlengd.. Dan had chef jachtopzichter Gijs van Velthuizen in 1977 de pensioengerechtigde leeftijd bereikt, alsmede wegens een toenemende landelijke anti-jachtlobby, heeft men doen besluiten om de jacht in de Onzalige bossen definitief te beëindigen.

De jachtcombinatie heeft toen een herinneringstegeltje laten vervaardigen.
Ook de gastjagers die de wilde-zwijnen in de Onzalige bossen hebben bejaagd, hebben zo’n tegeltje ontvangen, dus ook enkele leden van ons Koninklijk Huis.
Kort nadien was in de wandelgangen van jagers te vernemen dat de tekst op het tegeltje niet juist was! Had volgens hen moeten zijn: "Een Onzalig einde aan de Zalige-Bossen".

Tot slot: Herman van Middelkoop (zoon van Koos en Heintje) en gehuwd met Ineke de Visser, behoorde in die tijd tot het vaste drijversgilde in de Onzalige bossen. Desgewenst, kan men bij hen in Gorssel hierover nader worden geïnformeerd.

Opgemaakt door: Ton Heekelaar te Velp, op 9-mei-2011.

Met dank aan Ton Heekelaar

Jachtopzichter van Minnen, mevr. van Minnen en jachtopzichter Gijs van Velthuizen.

Soms moet je een beetje geluk hebben.

Gijs van Velthuizen had in die tijd ca. 20-stuks geweren van diverse makelij
van de Duitsers achter over gedrukt, hetgeen later -tegen het einde van de oorlog- nog goed van pas zou komen. Op een dag klopten twee Duitsers bij het boerderijtje aan de Lange Juffer aan de deur en vorderde eten. Het was een officier en onderofficier die collega jachtopzichter Minne in het jachthuis hadden opgesloten. In de loop van de avond ging van Velthuizen met onder zijn arm een aantal geweren geklemd naar het jachthuis om verhaal te halen.
Toen van Velthuizen de grote broek aantrok en vroeg waar men toch in godsnaam mee bezig was, raakte een der moffen enigszins geïrriteerd.
De lichaamstaal van die mof deed niet veel goeds vermoeden waarop van Velthuizen uit voorzorg ijlings achter de deur van het jachthuis dekking zocht. Terstond volgde een oorverdovende knal en schoot die mof dwars door de deur. Wonder boven wonder werd van Veldhuizen niet door de langs suizende volmantel patroon getroffen. Door de smalle streep van het wc-raampje kon van Velthuizen de mof zien lopen naar het tegenovergelegen huis van de toenmalige lange Willem Mateman.
Het zou vrij eenvoudig zijn geweest die mof daar neer te knallen, doch van Velthuizen hield de vinger recht. De andere mof die reeds in het jachthuis verbleef werd door de aanwezige overmacht ontwapend. Hierna werd Minne uit zijn benarde positie bevrijd en hielden wij die mof onder schot.
Diezelfde nacht werd diverse keren op de luiken van het jachthuis gebonsd met de mededeling dat men zijn/hun maat diende te laten gaan. Brunsting, Minne en van Velthuizen riepen gelijktijdig dat men op moest sodemieteren indien men hun maat nog levend terug wilde zien. Deze gespannen onderhandelingssituatie duurde onafgebroken tot in de loop van de middag van de volgende dag.

Om wederwaardigheden op te schrijven en te bewaren voor het nageslacht, was ik: Ton Heekelaar, faunabeheerder in dienst bij Vereniging Natuurmonumenten, bezig de oude gepensioneerde koddebeier Gijs van Velthuizen, wonende op het landgoed Heuven te Rheden te interviewen met een bandrecorder. Het hiervoor noemde heb ik overeenkomstig uit de mond van Gijs van Velthuizen opgetekend. Helaas is van mijn voornemen kort nadien van Velthuizen wederom te interviewen, wegens zijn plotseling overlijden d.d. 8 augustus 2001, helaas niets meer terecht gekomen.

Gijs en Mies met Harry, denk ik. Ongeveer 1946

Drama in de Onzalige bossen

Tijdens surveillance had van Velthuizen in de Onzalige bossen een grofwildstrik ontdekt waarin een roodwildhinde een marteldood was gestorven. Het bijbehorende kleine kalf lag nabij de hinde en was van honger ook omgekomen. Hiervan stelde van Velthuizen de voormalige jachtpachter de heer Hermes, eigenaar van
de Staalindustrie te Rheden in kennis. Die riep: ´Donnerwetter, wij gaan naar de Sicherheitsdienst in Arnhem´. Daar aangekomen bracht de heer Hermes de Hitlergroet en vertelde het relaas wat hij van Velthuizen had vernomen. Velthuizen hield zijn handen stijf in de zakken en mengde zich niet met het gesprek. Hij kon de conversatie toch niet volgen wegens het feit hij de Duitse taal niet machtig was. Hij begreep wel dat de Sicherheitsdienst dit voorval hoog opnamen. Ondanks dat men van Velthuizen met zijn handen nog steeds stijf in zijn zakken niet geheel vertrouwde, kwam men toch een afspraak overeen. De volgende dag diende van Velthuizen aan te treden om een hoge delegatie van de Sicherheitsdienst de plaats van het drama aan te wijzen. Toen zij de Schlinge (lus/wildstrik) en dode dieren zagen, knapte men van woede- en verontwaardiging zowat uit elkaar. Als vermoedelijke daders werden de te werk gestelde bosarbeiders in de Onzalige bossen aangemerkt. Zij konden rekenen -terstond- op algehele Haussuchung, zo werd ter plaatse werd besloten. Tot slot oordeelde de gehele delegatie unaniem dat hier sprake was van een schandalige zaak. Jachtopzichter Gijs van Velthuizen had aan vertrouwen bij de Sicherheitsdienst gewonnen en kon bij hen geen kwaad meer doen!

De officiële trouwfoto van Gijs en Mies 15-10-1943.

Gijs vertelt: Bij boswachter Brunsting, in dienst van De Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten, die in het jachthuis woonde aan de onverharde Eerbeekse weg in de Imbosch, was een Duitse officier ingekwartierd. Op een zekere dag stonden zij samen buiten te praten toen een Duitse patrouille over de stoffige statige Beukenzandlaan van de Eerbeekse weg marcheerde. Toen de manschappen Brunsting in vol ornaat zagen, keerde men en bloc de hoofden als blijk van groet in zijn richting. De begeleidend officier van de manschappen was kennelijk goed op de hoogte van officiële uniformen met bijbehorende rangen en standen. Dientengevolge schold hij zijn manschappen verrot om zomaar een willekeurig burger, weliswaar gekleed in vol ornaat, volgens model te groeten!

Fam. Ernst is op bezoek in Wassenaar. Links Gijs en rechts zijn broer Eep. Ton Heekelaar vroeg zich af wat de relatie met de fam. Ernst is, maar wie dat weet.... mag het zeggen.

Een attentie van den Opper.

“Den Opper”, zo sprak boswachter Meier van Natuurmonumenten zijn chef hoofdboswachter Brinksma van Natuurmonumenten steevast aan, toonde zijn sociale kant. Hij had vernomen dat zijn kantoorcollega’s bij Natuurmonumenten op het hoofdkantoor aan de toenmalige Herengracht te Amsterdam tijdens het verloop van de oorlog honger leden. Brinksma had daarentegen een schaap weten te bemachtigen. Het dier werd geslacht en met deze grote hoeveelheid hoogwaardig- eiwitrijk voedsel ging hij in vol ornaat -dus met zijn prachtige kakikleurige uniform- op de fiets richting Amsterdam. Onderweg werd hem uiteraard geen stro breed in de weg gelegd. Moe, doch voldaan bereikte hij de Herengracht. Dankbaar werd zijn attentie door de toenmalige directeur van Tienhoven in ontvangst genomen en verdeeld onder het kantoorpersoneel.
Reactie opsteller dezer: ´Thans valt deze geste bij de Vereniging onder het hoofdstuk: Ambassadeurschap´.

Opnieuw met dank aan Ton Heekelaar die dit interview met Gijs verzorgde.

Jachtopzichter Minnen, mevr. Minnen en Gijs.
Een foto uit later tijd, 1960, voor de woning van Minnen aan de Lange - Juffer op de Imbosch.
De warme band tussen de beide jachtopzichters is er nog steeds.

Bron: de oude doos van Mies en Gijs, nu bij Ton Heekelaar

Onzalige bossen- Sperrgebiet...

Tijdens de oorlogjaren waren de Onzalige bossen door de Duitsers tot spergebied verklaard, hetgeen voor een ieder middels duidelijk leesbare borden, aangebracht bij alle toegangen tot die gronden, kenbaar werd gemaakt. Dat betekende dat niemand zonder ausweis die gronden mocht betreden. Daan Modderman, wonende in de Haverkist, had samen met Gijs van Velthuizen tijdelijk domicilie gekozen in het boerderijtje langs de Lange Juffer in de Imbosch. De Haverkist was door de Duitsers gevorderd. Jachtopzichter Driekus Minne woonde in de voormalige jachtopzichters woning van Klaas ter Velde in de Imbosch.. Thans bekend onder ´Lamgroen´. Tijdens surveillance zagen van Velthuizen en Minne diverse keren Duitsers met geweren wachtlopen.
De koddebeiers waren echter een andere mening toegedaan en hadden een redelijk vermoeden dat men zich aldaar ophield in verband met mogelijke wildstroperij.
Ondanks dat beide koddebeiers ongewapend waren, sprongen zij diverse keren onverhoeds in vol ornaat van achter een dikke beuk tevoorschijn en sommeerden in gebrekkig Duits op luide toon: ´Halt, dit is het jachtgebied van´ -noemde dan de naam van een bekende hoge SS-er (bekend bij Velthuizen via de heer Hermes) ´zu fort, aus´.... Onder indruk van zoveel kennis en macht verlieten die Duitsers terstond hardlopend het terrein. Nadien communiceerden beide koddebeiers bij ontdekking van voornoemde situaties als volgt: ´Wat denk jij, die moffen daar, zouden die ook hard kunnen lopen?´
Zij hadden al voorpret en nadien de grootste schik wanneer hun missie weer het gewenste resultaat bewerkstelligde.

Deze foto is gemaakt op 15-10-1943, waarschijnlijk bij het huwelijk van Gijs en Mies.
Links Koos en Heintje, een voor mij onbekende Bep en Ton en de rechtse vrouw is Leida die met Gijs' broer Eep is getrouwd. De kinderen waren niet bekend bij Ton Heekelaar maar ik meen er de oudste vier van Koos en Heintje in te herkennen: Jozien, Diny, Coby en Johan.
Ton geeft nog wel een 'nabrander' bij de trouwdatum: 15 oktober is het begin van het jachtseizoen en voor Gijs een goede datum voor een dagje vrijaf.

Oorlogsanekdote.

Tot 1942 had de heer Hermes, toenmalig eigenaar van de fabriek ´Staalindustrie´ te Rheden, het genot van de jacht in de Onzalige bossen gepacht. De heer Hermes was van oorsprong een Duitser en sprak derhalve vloeiend Duits. Hij kon goed overweg met de bezetters van ons land en dat had zo zijn voordeel. Hij regelde niet alleen voor jachtopzichters Gijs van Velthuizen (Onzalige bosch) en Driekus Minne (Imbosch), doch ook voor personeel van Natuurmonumenten zoals 'onze Opper' chef-boswachter Brinksma (De-Steeg) en boswachter Brunsting (Imbosch) een ausweis en een prachtig kaki-kleurig uniform met bijpassende zogenaamde berg jagerspet. Zo´n prachtig uniform zonder wapen stelde in feite niet veel voor.. Derhalve versierden zij een koppel en pistoolholster. Omdat zij in die tijd geen wapens mochten dragen, werd het pistoolholster om echt te lijken, opgevuld met poetsdoeken.
De broer van jachtopzichter Minne uit de Imbosch zat gevangen voor een of ander gering vergrijp in de cel op het toenmalige politiebureau te Velp. Minne ging in vol ornaat op bezoek bij zijn broer. De Duitse bewakers legden hem geen strobreed in de weg en hij werd met alle egards ontvangen. Vanzelfsprekend toch, met zo´n uniform!
Edoch, toen Minne na verloop van tijd het politiebureau weer wilde verlaten waren de Duitsers toch kennelijk enigszins wantrouwend geworden. Een der bewakers sommeerde Minne zijn dienstpistool te tonen. Met een mond vol tanden en oplopende rode wangen opende hij zijn pistoolholster en toonde zijn poetsdoekenpistool! Een illusie armer en met de staart tussen de benen verliet Minne haastig het politiebureau.
Toch had Minne niet altijd pech. Op een zekere dag fietste hij goed gehumeurd en lurkend aan zijn kromme pijp in vol ornaat door De Steeg. Toevallig hielden de Duitsers een fietscontrole, in de volksmond beter bekend als Fahrrad-razzia! Een ieder die op het verkeerde tijdstip en op de verkeerde plaats met zijn rijwiel aldaar vertoefde kon deze onder dwang aan de Duitsers afstaan. Toen Minne echter in de fuik reed, raakten de controleurs zo onder de indruk van zijn imposante uniform dat zij terstond in de houding sprongen, beleefd salueerden en alleen hem met zijn rijwiel vrije doorgang verschaften.

foto: uit dezelfde oude doos bij Ton Heekelaar.

10 oktober 1943. Gijs heeft z'n vaste baan, ontdekt Mies bij Koos en Heintje en een jaar later zijn ze getrouwd. De buurt zal hier, zoals de gewoonte is, wel voor de versierde boog gezorgd hebben bij de boerderij waar Mies geboren en getogen is: De Boskamp.

Aanvang werkzaamheden.

Tijdens de oorlogswinter in 1942 lag er een dik pak sneeuw dat bleef liggen tot ver in de tweede helft van maart. Bij aanvang kende Gijs heg nog steg. De hele wereld zag wit en van enige oriëntatie was nauwelijks sprake. Om niet te verdwalen liep Gijs de eerste week in de Onzalige bossen het bosvak de Lus rond in zijn eigen voetstappen. Hij speurde heel weinig wild. Uiteindelijk spotte hij drie stuks edelherten. Geleidelijk verkende hij het terrein en ging regelmatig naar de Elsberg vanwege het geweldig fraaie landschappelijke uitzicht. Hij genoot met volle teugen en voelde zich weldra als een vis in het water. Nabij de Elsberg zag hij die winter zijn eerste wildzwijn, een zeug. Uit belangstelling speurde hij het zwijn terug van waar het dier gekomen was. Uiteindelijk zag hij dat een oud bijenstalletje als hotel dienst had gedaan. In die tijd was het gebruikelijk dat imkers i.v.m. klimatologische omstandigheden een eenvoudig stalletje met dak bouwden. Daarin werden jaarlijks de bijenkorven in augustus op de bloeiende grote heidevelden gestald. In die tijd kende men overwegend gevlochten bijenkorven van pijpenstrootje. Houten bijenkasten waren pas na de tweede wereldoorlog in opkomst.
Volledigheidshalve: de naam van het landgoed “De Imbosch” is voortgekomen uit “Immenbosch/Bijenbosch”. Ander woord voor Bij is Im(Imme).

foto: afkomstig uit de oude doos van Gijs en Mies die nu beheerd wordt door Ton Heekelaar. Deze mocht Gijs interviewen over zijn leven als jachtopzichter. Hier volgt een eerste stuk.

Aanstelling als jachtopzichter.

Gijsbert van Velthuizen werd geboren op 28 oktober 1911 te Ede. Hij werd op 14 februari 1942 door de heer Jochems, wonende op het landgoed Duindigt te Wassenaar, als jachtopzichter in de Onzalige bossen aangesteld.
Jachtopzichter van Velthuizen, voor vrienden Gijs genaamd, was reeds in dienst bij de heer Jochems. Hij hield toezicht op het vele kleinwild op diens landgoed Duindigt (thans paarden draf- en renbaan) en omliggende polders te Wassenaar. Als geboren Veluwnaar, lag echter zijn hart bij het grofwild op de Veluwse dreven.
Toen de heer Jochems in 1942 de jacht in de Onzalige bossen had gepacht werd in goed overleg besloten dat Gijs daar het grofwild zou gaan beheren. Hij ging in de kost bij boer Koos van Middelkoop in de Steeg. De vrouw van Middelkoop had ook nog een ongetrouwde zuster -genaamd Mies- waar Gijs kort nadien mee is getrouwd. Zij kregen twee kinderen, beide jongens.

De Onzalige bossen zijn in 1933 in eigendom en beheer verworven door de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten, toen kantoorhoudend aan de Herengracht 540 te Amsterdam. De aankoopsom van f100.000,- gulden aan de familie Spaen, werd door Natuurmonumenten bijeengebracht door giften en renteloze leningen. De Vereniging zat dringend om inkomsten verlegen en derhalve was het in die tijd gebruikelijk dat overeenkomstig de JACHTWET ´het genot van de jacht´ door de toenmalige directeur van Tienhoven aan derden werd verpacht.